Trong phong trµo th¬ míi, chúng ta gặp nỗi nhớ quê hương với muôn ngàn cung bậc từ đau thương như thơ Chế Lan Viên, não nùng nh Lu Träng L, da diÕt nh NguyÔn BÝnh, nång nàn như Anh T[r]
Trang 1Tuần 20- Tiết 77
NS: 21.01.2008
QUấ HƯƠNG (Tế Hanh)
A.Mục tiêu cần đạt:
1.Kiến thức:
- Cảm nhận ợc vẻ đẹp t sáng, giàu sức sống của một làng quê miền
biển trung bộ và tình cảm quê ơng đằm thắm của tác giả
cảnh, tả tình bình dị mà lắng sâu, thấm thía
2.Kĩ năng: cách phân tích, cảm thụ một tác phẩm thơ trữ tình
3.Thái độ: Khơi dậy tình cảm yêu quê ơng trong mỗi con ngA
B.Chuẩn bị của giáo viên và học sinh.
Học sinh:
- Cu tầm t liệu, tìm hiểu về Tế Hanh
- Tìm đọc một số bài thơ viết về quê h của Tế Hanh và các tác giả
khác
- Soạn bài theo các câu hỏi trong SGK
Giáo viên:
Hanh
- Thiết kế giáo án- các hoạt động dạy và học
- Chuẩn bị các tranh ảnh, t liệu, đèn chiếu….phục vụ cho tiết dạy.
C, Tiến trình bài dạy.
HĐ 1 Khởi động (5 phút)
1.Kiểm tra bài cũ
Hãy đọc thuộc lòng đoạn thơ từ “ Ta sống mãi
trong tình th nỗi nhớ …đến Than ôi!Thời
oanh liệt nay còn đâu?” và trình bày nỗi nhớ
khôn nguôi về “một thời oanh liệt nay còn đâu”
của con hổ trong bài thơ “Nhớ rừng” của Thế Lữ.
HS: Đọc thuộc lòng đoạn thơ theo yêu cầu và
Phân tích để thấy: Thất vọng với thực tại, con hổ
“ sống mãi trong tình th nỗi khớ” về một quá
khứ hào hùng, giang sơn hùng vĩ
-Hổ nhớ một thủa tung hoành với hình ảnh về
một vị chúa tể sơn lâm uy nghi, hùng dũng và
quyền thế
Trang 2-Nỗi nhớ trào dâng khi những đêm vàng bên bờ
suối-hổ nh một thi sĩ tận hM vẻ đẹp của
thiên nhiên; khi những ngày m# chuyển bốn
ơng ngàn- hổ vị hiền triết lặng ngắm
giang sơn đổi mới; khi bình minh, tiếng chim ca
làm đẹp thêm giấc ngủ say; khi chiều về, chiến
trA đẫm máu làm rạng rỡ thêm chiến công
của vị thủ lĩnh bất bại….tất cả đã chỉ còn là kỉ
niệm, tất cả “nay còn đâu”
-Kết thúc đoạn thơ là tiếng kêu bi thiết: Than ôi!
Thời oanh liệt nay còn đâu?
GV: Đánh giá và cho điểm
2 Vào bài mới
Quê hương, nguồn cảm hứng dồi dào, sâu nặng của
biết bao các thi nhân Trong phong trào thơ mới,
chúng ta gặp nỗi nhớ quê hương với muôn ngàn cung
bậc từ đau thương như thơ Chế Lan Viên, não nùng
như Lưu Trọng Lư, da diết như Nguyễn Bính, nồng
nàn như Anh Thơ đến tươi vui như Đoàn Văn Cừ,
sáng trong như Hàn Mặc Tử….Và tất nhiên không thể
không nhắc đến Tế Hanh Đến với bài thơ “Quê
h-ương”, chúng ta sẽ thấy tại sao trong một dòng chảy ào
ạt của cả một phong trào thơ người ta vẫn trào dâng
tiếng thơ của Tế Hanh!
GV Trình bày hiểu biết của em về Tế Hanh
HS: Căn cứ vào SGK và t liệu ợc đọc để giới
thiệu về Tế Hanh
- Tên thật là Trần Tế Hanh Sinh năm 1922
tại Quảng Ngãi
- Là một nhà thơ nổi tiếng của phong trào
Thơ Mới với những bài thơ mang nặng nỗi
buồn và tình yêu quê h thắm thiết
- Với những đóng góp to lớn của mình, ông
Chí Minh về văn học nghệ thuật năm
1996
GV: Nh vậy, các em đã có những hiểu biết về
nhà thơ Tế Hanh. (ghi bảng)
GV: mở rộng thêm:
- “Tế Hanh là nhà thơ của quê h của nỗi
I.Đọc và hiểu văn bản
1.Vài nét về tác giả- tác
phẩm
* Tác giả: Tế Hanh sinh năm 1921 tại làng chài ven biển tỉnh Quảng Ngãi.
- Phong cách thơ: Dung
dị, hiền lành, sâu lắng, tự nhiên
Trang 3niềm xa xứ” (Hà Minh Đức)
- “Tế Hanh là ời tinh lắm, Tế Hanh đã ghi lại
chốn quê h c (Hoài Thanh)
GV: Em biết gì về hoàn cảnh sáng tác bài thơ?
trong tập “Nghẹn ngào” (Xuất bản 1939)- Sau
ợc in trong tập “Hoa Niên”-1945
GV: Bài thơ là một tác phẩm thành công nằm
trong nguồn cảm hứng về h đất ớc của Tế
Hanh.Quê h là nguồn cảm hứng suốt cuộc
đời nhà thơ Tế Hanh có nhiều bài về quê h
nh “Mặt quê c “Nhớ con sông quê
h- c….
GV: Nghe thầy đọc và cho biết cần đọc bài thơ
này với giọng thế nào?
GV: Gọi 2 học sinh đọc và nhận xét
HS: Bài thơ này nên đọc:
-2 câu đầu : Đọc giọng nhẹ nhàng
-14 câu tiếp: Giọng đọc mạnh mẽ, hào sảng …
lắng…
GV: Trong bài có một số từ cần nắm ợc nghĩa
để hiểu đúng, đặc biệt để thấy sự sáng tạo của
nhà thơ Các em hiểu thế nào là “hăng”-
V+ớn”-‘xa xăm”?
HS: Trả lời
GV: Các em đã giải nghĩa khá tốt (hăng: sôi
nổi-mạnh mẽ do ợc kích thích nổi-mạnh
Xa xăm: rất xa vời.)
GV mở rộng thêm và chuyển ý: Bài thơ làm theo
của phong trào Thơ mới)
nhớ, sự hồi tM về quê ơng
GV: Hãy xác định bố cục của bài thơ.
HS: Có thể chia bài thơ theo nhiều cách:
Cách 1 Theo khổ
Cách 2 Theo đoạn
*Tác phẩm: Sáng tác năm
1939- Khi mới 18 tuổi, rời xa quê h ra Huế học.
2 Đọc
Hào hứng- tha thiết
3.Bố cục: Chia 2 phần:
II Phân tích văn bản.
1.Hình ảnh quê hơng trong nỗi nhớ của nhà thơ
Trang 4+ Đoạn đầu “ Làng tôi…thớ vở”: Hình ảnh quê
ơng trong nỗi nhớ của tác giả
+Khổ cuối: Lời bộc bạch tâm sự của nhà thơ
GV: Chúng ta sẽ phân tích bài thơ theo bố cục 2
phần
(ghi bảng)
GV: (Đọc và hỏi) Em có nhận xét gì về giọng
thơ của 2 câu đầu?
HS: Nhẹ nhàng, mộc mạc…….
GV Bình thêm: Thơ Tế Hanh, mở đầu thường rất
dung dị: VD Những ngày nghỉ học tôi hay tới/ Đón
chiếc tàu đi đến những ga…hoặc Quê hương tôi có con
sông xanh biết…Và Làng tôi ở vốn làm nghề chài
lưới….Cách mở đầu ấy báo hiệu một tiếng thơ mộc
mạc đến hiền lành, chân chất mà tha thiết Hai câu thơ
mở đầu cho ta thấy “Quê hương” thực sự là lời thủ thỉ
tâm sự của một hoài niệm về nơi ta giờ đã xa…
GV: Vậy thì, qua 2 câu đầu, tác giả đã giới thiệu
với chúng ta những gì về quê ơng?
HS: Quê h làm nghề chài lới- chung quanh
… vây cách biển nửa ngày sông (cách tính riêng
của ngời dân vùng chài) Cách giới thiệu tự
nhiên, mộc mạc và cũng rất tự hào về quê mình
GV: Sinh ra và lớn lên ở một miền quê ba bề bốn
bên là n vậy, tình quê thấm đẫm vào tình
cảm của chàng trai miền biển để khi đi xa luôn
hồi tV' nhớ nhung tha thiết Theo em, quê
h- đã ợc tác giả hồi tV qua mấy cảnh?
Đó là những cảnh nào?
HS: …qua 2 cảnh: Cảnh dân chài bơi thuyền đi
đánh cá và cảnh đoàn thuyền đánh cá trở về
GV: Yêu cầu HS đọc thơ “Khi trời trong…thâu
góp gió” Hình dung và miêu tả lại cảnh ợc tái
hiện Em có nhận xét gì về bức tranh thiên nhiên
ở đây?
HS: Cảnh đẹp: trời trong không gợn mây đen;
gió nhẹ nhàng, bình minh t tắn…
GV bình: Biển cả không phải lúc nào cũng bình
a.Giới thiệu về quê hơng.
-Lời giới thiệu rất mộc mạc, giản dị
-Nghề nghiệp: chài %ới
b.Nhớ mãi trong lòng
cảnh dân chài bơi thuyền đi đánh cá.
-Đoàn thuyền ra khơi trong một ngày mới t
đẹp
Trang 5yên mà có lúc bão giông ] ng tâm hồn tác giả
vẫn W trọn cho hình ảnh về một ngày bình
yên, sáng đẹp Đó chẳng phải là một biểu hiện
của tình quê trong mỗi ời chúng ta hay sao?
Hình ảnh quê nhà thực là nơi neo đậu yên ổn cho
những con ngA phải xa xứ!
Trên cái nền cảnh ấy, con ời lao động hiện
lên nh thế nào?
HS: Các chàng trai miền biển trẻ, khoẻ bơi
thuyền ra khơi
GV: Trong nỗi nhớ của mình, quê ơng đã đZ
tái hiện qua hình ảnh nào? Biện pháp tu từ nào
đã đZ sử dụng và tác dụng của nó?
HS:
GV: Các em đã nói đúng: Nhà thơ hình
ảnh con thuyền để nói về khí thế, tâm hồn của
ngA dân quê
+Con thuyền đợc so sánh với con tuấn mã (sinh
nét trang trọng, mang bóng dáng xa xa, cổ tích
GV: Có bạn đọc là “chiếc thuyền nhẹ băng
con tuấn mã” Nếu là “băng” thì câu thơ có hay
hơn không? Vì sao?
HS:
+băng: dợt thẳng qua, bất chấp mọi trở ngại
+ “hăng” ngoài nói về tốc độ nhanh, mạnh còn
cho thấy cả tinh thần, khí thế Nó nhân hoá
nhanh
GV: Có ý kiến cho rằng 2 câu thơ “Cánh
buồm….thâu góp gió” là 2 câu thơ hay nhất ý
kiến của em?
HS: Đúng vậy, đây là 2 câu thơ hay vì:
“Cánh buồm” (hiện thực, hữu hình) lại ợc so
sánh với “mảnh hồn làng” (trừu t Q Cảm
nhận sâu lắng về tình đất, tình ngA trong tâm
khảm mỗi con ngời
GV bình: Hình ảnh cánh buồm đã trở thành hình
ảnh biểu tượng trong hồn thơ của nhiều thi nhân
Nguyễn Du với “Buồn trông cửa bể chiều hôm/Thuyền
] ời dân: các chàng trai trẻ, khoẻ bơi thuyền
ra khơi
-Con thuyền nh con tuấn mã mạnh mẽ vợt trA giang
-Cánh buồm hay hồn quê luôn căng gió
* Bằng bút pháp lãng mạn, nhà thơ đã tái hiện bức tranh lao động hứng khởi trên nền cảnh thiên
Trang 6ai thấp thoáng cánh buồm xa xa”, Nguyễn Bính với
“ Anh đi đấy, anh về đâu/ Cánh buồm nâu, cánh buồm
nâu, cánh buồm…”… Cánh buồm trong thơ Tế Hanh
đã trở thành biểu tượng, linh hồn của quê hương để
sau đó “Thoáng con thuyền rẽ sóng chạy ra khơi” là
tác giả đã “Tôi thấy nhớ cái mùi nồng mặn quá”.
* Xa quê ơng, tâm trí tác giả nhớ mãi những
hình ảnh một buổi lao động của những ời dân
quê nhà đầy khí thế, mạnh mẽ Hình ảnh ấy, dệt
thành một bức tranh t đẹp và sống động T
đẹp và sống động tình yêu trong trẻo mà nhà
thơ gửi về cho làng chài Quảng Ngãi của mình
Em hãy đọc đoạn tiếp theo từ “Ngày hôm
sau…trong thớ vỏ” Buổi đón thuyền về vang lên
những âm thanh Hãy nêu và trình bày cảm nhận
của em về cảnh đó?
HS: Buổi thuyền về, bến đỗ náo nhiệt: tiếng “ồn
ào” của bao nhiêu âm thanh xen nhau, tiếng hát
trong lòng ngân nga, hân hoan tri ân trời
biển….Đó không chỉ là âm thanh thực tế mà còn
là âm thanh của lòng ời
GV: Em hãy phân tích 2 câu thơ “Dân chài….xa
xăm” để thấy vẻ đẹp của ng dân quê mang
những nét rất riêng của Tế Hanh.
HS:
+làn da ngăm rám nắng: Khoẻ, cái khoẻ của
ng-A lao động trải bao s gió…
+thân hình nồng thở vị xa xăm: Đẹp, vẻ đẹp kết
tinh từ ngàn xa của những con ngA gắn mình
với biển cả bao la….
GV bình: Hai câu thơ là những phát hiện riêng của
Tế Hanh Hình ảnh người dân chài mang sắc thái
huyền thoại, cổ tích, mang hơi thở của đại dương…
quen mà lạ, thực mà hư Phải tinh tế và gắn bó sâu
nặng với quê hương mới có thể nhận ra vị xa xăm như
thể được toát ra từ cả thân hình người dân chài.
Ng dân thì vậy, còn con tuấn mã khi ra khơi,
bay giờ ra sao?
HS: phân tích 2 câu tiếp:
-Hình ảnh con thuyền: mỏi, trở về nằm và nghe
chất muối thấm dần trong thớ vỏ
+Lời thơ dịu đi: Tác giả có cái nhìn rất âu
cảm trìu mến, yêu
c.Và còn mãi trong tâm trí một buổi đón thuyền về.
- Âm vang của biển cả, của con ngời…là những thanh âm của hạnh phúc, niềm vui
-Hình ảnh ngời dân chài chiều sâu cảm nhận
khoắn đầy sức sống của ngA dân chài quê
h-
-Hình ảnh con thuyền trên bến đỗ bình yên
Trang 7yếm với con thuyền
+Nghệ thuật nhân hoá: con thuyền nh một con
ngA mệt mỏi nằm nghỉ thanh thản sau những
ngày lao động vất vả
+Cảm nhận tinh tế: con thuyền cũng thấm sâu
trong mình những trải nghiệm của cuộc đời (Cả
đến vật vô tri cũng mang trong mình sắc diện
riêng của quê nhà)
GV: Hoài Thanh đã đúng khi nhận xét Tế Hanh đã
ghi lại được đôi nét thần tình chốn quê hương bởi một
tình quê luôn da diết trong lòng Tế Hanh có những
cách cảm rất riêng: lắng sâu suy nghĩ về quê hương
Kết thúc những bài thơ viết về mảnh đất thân thương
của ông thường là những lời thổ lộ trực tiếp với bạn
đọc Hãy phân tích khổ cuối để chứng minh.
HS:
- Bộc bạch hoàn cảnh và nỗi lòng của mình:
“nay xa cách” nhng “lòng luôn ởng nhớ” (liên
của Từ Huy: “Tôi xa quê tôi, bao năm tháng qua,
nh trong trái tim không bao giờ xa…”
-Các hình ảnh liên tiếp trở về trong tâm trí: màu
ớc xanh, cá bạc, chiếc buồm vôi Nhịp thơ da
diết do cách liệt kê các hình ảnh
-Nỗi nhớ quê thành điểm nhạy cảm trong tâm trí
Chỉ cần “thoáng con thuyền rẽ sóng chạy ra
khơi” ở đâu đó là hình ảnh quê h lại trở về
ngự trị trong tâm hồn
GV bình: Mỗi con người khi đi xa vẫn thường lưu giữ
trong mình một hương vị của quê nhà để nhớ Nếu
người dân đồng bằng Bắc bộ khi xa nhớ “Canh rau
muống, cà dầm tương” thì người dân miền biển nhớ
hương vị của biển cả “Tôi thấy nhớ cái mùi nồng mặn
quá”.
GV: Hãy trình bày cảm xúc của em sau khi học
xong bài thơ.
HS: Cảm xúc về tác giả, nội dung và nghệ thuật
của bài thơ
2.Lời bộc bạch tâm sự của tác giả
-Luôn tM nhớ về quê
-Các hình ảnh của quê ơng đã thành những kí
ức không quên
-Hình ảnh quê h đã trở thành nỗi ám ảnh trong tâm hồn
III Tổng kết
Bằng một giọng thơ trong sáng và giản dị, nhịp thơ khoẻ và mạnh, với sự sáng tạo hình ảnh vừa chân thực, chính xác vừa bay bổng lãng mạn, bài thơ đã bộc lộ một tình yêu quê h nồng hậu
và đắm say của một hồn thơ dạt dào tình quê, tình
Trang 8GV Đ# là bài tập thảo luận: So sánh cảm xúc
giữa “Quê ơng” và “Nhớ con sông quê
-ơng”
HS So sánh (dựa vào hoàn cảnh sáng tác- giọng
thơ- nội dung…) để tìm câu trả lời.
-Giống: Tình yêu thiết tha sâu nặng với quê
h-
-Khác:
+ “Quê hương”: sáng tác khi tác giả mới 18 tuổi
rời nhà đi học nên tình cảm sôi nổi, da diết
-ng có nét bồ -ng bột, trẻ tru -ng Hình ảnh thơ
mạnh mẽ, phóng túng, đôi chỗ khoa tr
+ “Nhớ con sông quê hương”: Sáng tác năm 35
tuổi, tác giả tập kết ra Bắc trong cảnh ngộ đất
ớc chia cắt nên tình cảm đằm sâu, day dứt Bài
thơ không chỉ nói về tình yêu quê h mà còn
phản ánh khát vọng thống nhất đất ớc…
GV: Các em về nhà hãy:
-Tìm đọc và chép lại ít nhất 5 câu thơ (đoạn thơ)
viết về quê ơng của các nhà thơ trong phong
trào thơ Mới khác nh Đoàn Văn Cừ, Anh Thơ,
Bàng Bá Lân, Nguyễn Bính, Huy Cận, Hàn Mặc
Tử…
-Học thuộc lòng bài thơ
Soạn “Khi con tu hú”
+Tìm hiểu tập thơ “Từ ấy”
+Hoàn cảnh ra đời của bài thơ
+Trả lời các câu hỏi trong SGK
IV HW dẫn về nhà
... class="text_page_counter">Trang 8< /span>GV Đ# tập thảo luận: So sánh cảm xúc
giữa ? ?Quê ơng” “Nhớ sông quê
-? ?ng”
HS So sánh (dựa vào hoàn cảnh sáng tác-...
th? ?- nội dung…) để tìm câu trả lời.
-Giống: Tình yêu thiết tha sâu nặng với quê
h-
-Khác:
+ ? ?Quê hương? ??: sáng tác tác giả 18 tuổi ...
-Luôn tM nhớ quê
-Các hình ảnh quê ơng thành kí
ức khơng qn
-Hình ảnh q h trở thành nỗi ám ảnh tâm hồn
III Tổng kết
Bằng giọng thơ sáng