Chủ đề 1 Vai trß vµ t¸c dông cña dÊu c©u Trong v¨n b¶n nghÖ thuËt 6 tiết A:Mục đích yêu cầu -Giúp học sinh hiểu được các loại dấu câu và mục đích sử dụng nó -Ý nghĩa ,hiệu quả biểu đạt c[r]
Trang 1Chủ đề 1
Trong v¨n b¶n nghÖ thuËt
(6 tiết)
A:Mục đích yêu cầu
-Giúp học sinh hiểu được các loại dấu câu và mục đích sử dụng nó
-Ý nghĩa ,hiệu quả biểu đạt của việc sử dụng các dấu câu trong văn bản nghệ thuật
-Cảm nhận ,phân tích vai trò của dấu câu
_Sử dụng thành thạo dấu câu
B,Các bước tiến hành
Tiết 5: (NhËn chuyªn m«n tõ tuÇn 5)
LuyÖn tËp vai trß cña dÊu c©u
Bài tập 1
A.Trong những câu sau đây ,câu nào đặt dấu câu đúng,câu nào dặt dấu câu sai.Hãy
ghi đúng (Đ) sai(S) vào trước mỗi câu
(Đ)Con đường nằm giữa hàng cây ,tỏa rợp bóng mát
(S) Con đường nằm giữa hàng cây tỏa rợp bóng mát
(Đ)Động phong nha gồm :Động khô và động nước
(S) Động phong nha gồm (Động khô và động nước)
(Đ)Nơi đây vừa có nét hoang sơ,bí hiểm;lại rất thanh thoát và giàu chất thơ
(S) Nơi đây vừa có nét hoang sơ,bí hiểm.Lại rất thanh thoát và giàu chất thơ
(Đ)Hương cứ trầm trồ khen những bông hoa đẹp quá!
(S) Hương cứ trầm trồ khen những bông hoa đẹp quá
B.Hãy so sánh và chỉ ra sự khác nhau về sắc thái ý nghiã do có sự thay đổi về dấu
câu trong các cặp câu dưới đây
-Mẹ đã về.->Bình thường
- Mẹ đã về!Vui mừng
-Đến bao giờ mẹ mới được gặp con?-hỏi
-Đến bao giờ mẹ mới được gặp con! >Hỏi mong muốn được gặp(cảm xúc của người
mẹ)
Bài tập 2
Đọc các đoạn văn và trả lời các câu hỏi
Đ1:Bổng’’choang’’một cái,thôi phải rồi hắn đập cái chai vào cột cổng…ồ hắn lại
kêu…hắn vừa chửi vừa kêu làng như bị người ta cắt bụng…ồ hắn kêu!
Cùng một nội dung thông tin(ồ hắn kêu)nhưng sau mỗi câu văn tác giả lại đặt dấu
câu khác nhau.em hãy so sánh để nhận ra mục đích và tác dụng của đấu câu trong 2
câu văn trên?
Đ2:Liên cầm tay em không đáp,chuyến tàu đêm nay không đông như mọi khi,thưa
vắng người và hình như kém vắng sáng hơn.Nhưng họ ở Hà Nội về!Liên lặng theo
mơ tưởng
Trang 2
(Hai đứa trẻ-Thạch Lam)
Dấu chấm than đặt ở cuối câu thứ 3 có ý nghĩa gì?nếu thay bằng dáu chấm thì ý nghĩa câu văn có gì thay đổi,
Bài tập 3
Viết một đoạn văn trong đó có dùng dấu chấm than.Nêu tác dụng của dấu chấm than?
Ngµy 20/9/2009
Tiết 6.
LuyÖn tËp viÖc sö dông
dÊu c©u trong v¨n b¶n
Bài tập 1
Hãy phân tích ý nghĩa tu từ của dấu câu(chấm lững,chấm,chấm than)trong các ví dụ sau
VD1:
Ôi! Sáng xuân nay xuân 41
Trắng rừng biên giới nở hoa mơ
Bác về…im lặng con chim hót
Thánh thót bờ lau vui ngẩn ngơ…
(Theo chân Bác-Tố Hửu)
VD 2:
Đất nước đẹp vô cùng Nhưng Bác phải ra đi
………
Luận cương đến với Bác Hồ.và người đã khóc
………
Giặc nước đuổi xong rồi.Trời xanh thành tiếng hát
(Người đi tìm hình của nước-Chế Lan viên)
Bài tập 2
Phân tích tác dụng của dấu chấm than,dấu chấm hỏi trong đoạn trích sau:
Tôi bật cười hỏi lão:
_Sao cụ lo xa quá thế?cụ còn khỏe lắm,chưa chết đâu mà sợ!cụ cứ đẻ tiền ấy mà ăn,lúc chết hãy hay!tội gì bây giờ nhịn đói mà đẻ tiền lại?
_không,ồng giáo ạ!ăn mãi hết đi thì đến lúc chết lấy gì mà lo liệu
Bài tập 3
Đặt dấu chấm hỏi,chấm than vào chổ thích hợp
Ngày mai dân ta sẽ sống ra sao?
Sông Hồng chãy về đâu và lịch sử?
Trang 3Cỏnh tay thần Phự Đỏng sẻ vươn mõy
Rồi cờ sẽ ra sao?tiếng hỏt sẻ ra sao?
Nụ cười sẻ ra sao?
ễi! Độc lập
Ngày 25/9/2009
Chủ đề 2
Một số yếu tố hình thức nghệ thuật
cần chú ý khi phân tích thơ trữ tình
(6 Tiết)
A.Mục tiờu cần đạt
-Giỳp học sinh nắm được những yếu tố hỡnh thức nghệ thuật mà cỏc nhà thơ dựng để biểu hiện tỡnh cảm của mỡnh trong thơ
-Cần chỳ ý những lỗi cần trỏnh khi phõn tớch thơ
Vận dụng hiểu biết để phan tớch cỏc tỏc phẩm văn chương trữ tỡnh
B.Nội dung nà học.
Tiết 7
H:Hóy kể tờn một số bài thơ trữ tỡnh mà
em đó được học ở sỏch giỏo khoa (6,7,8)
H:Em hiểu thế nào là trữ tỡnh.?thế nào là
thơ trữ tỡnh?
H:Lấy ví dụ?
H:Qua các bài thơ trữ tình đã học hãy xác
định xem những yếu tố hình thức nghệ
thuật nào thường hay sử dụng?
I.Lớ thuyết
Lượm,Nhớ rừng,Quờ hương,bỏnh trụi nước
-Trữ tình: là tích trữ tình cảm -Thơ trữ tình:Tình cảm tâm hồn của người viết bộc lộ một cách trực tiếp
VD:
Nay xa cách lòng tôi luôn tưởng nhớ Màu nước xanh,cá bạc chiếc buồm vôi Thoáng con thuyền rẽ sóng chạy ra khơi
Tôi thấy nhớ cái mùi nồng mặn quá *Các yếu tố hình thức nghệ thuật được chú ý trong các văn bản:
-Vần -Thanh điệu -Nhịp thơ
-Từ ngữ,Hình ảnh -Các biện pháp tu từ
Trang 4GV đọc bài thơ (SGK) cho học sinh nghe
H: Bài thơ có mấy phần?Hãy nêu tác
dụng chính mà các phần nêu ra?
II.Đọc bài thơ
*4 phần -Phần 1:Nhịp thơ
-Phần 2:Vần thơ
-Phần 3:Từ ngữ và các lớp tu từ -phần 4:Không gian và thời gian Học sinh thảo luận
_Trả lời -Gv: Nhận xét cánh trã lới của học sinh Yêu cầu học sinh nhận xét sự đúng sai của bạn khi trã lời
Ngày 07/10/2009
Ti ết 8-9
Bài tập thực hành
Bài tập 1:
Đọc kĩ các đoạn thơ sau và trã lời các câu hỏi phía dưới
Đ1:
Tiếng suối trong như tiếng hát xa
Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa
Cảnh khuya như vẽ người chưa ngũ
Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà
(Cảnh Khuya-Hồ Chí Minh)
Đ2:
Gậm một khối căm hờn trong cũi sắt
Ta nằm dài nghe ngày tháng dần qua
………
Gương mắt bé giễu oai linh rừng thẳm
(Nhớ Rừng-Thế Lữ)
Đ3:
Em ơi! Ba Lan mùa tuyết tan
Đường bạch dương sương trắng nắng tràn
Anh đi nghe tiếng người xưa vọng
Một giọng thơ ngầm-Một giọng đàn
(Tố Hữu)
a.Hãy chỉ ra các chử mang vần trong 3 đoạn thơ trên và cho biết đó là vần gì?
b.Cách gieo vần trong 3 đoạn thơ trên có gì đặc biệt?Cách gieo vần ấy đã giúp gì cho việc biểu hiện nội dung đoạn thơ?
Bài tập 2:
Khi đọc bài thơ ‘’Lượm’’ đến những dòng thơ như:
Ra thế Lượm ơi!
Thôi rồi, Lượm ơi!
Trang 5Lượm ơi!
Lượm ơI! còn không?
Có bạn vẫn đọc với ngữ điệu bình thường như đọc các câu thơ khác trong bài.Theo
em như thế có đúng không? vì sao?
Bài tập 3
Những câu thơ sau đây đếu có ít nhất hai cáh đọc,cáh đọc nào cũng có vẽ thấy
đúng.Nhưng suy nghĩ kĩ sẽ có một cách đúng nhất,Hãy suy nghĩ đọc và ngắt nhịp cho chính xác
-Một chiếc xe đạp lao vào bóng tối
(xuân Diệu)
-Càng nhìn tôi lại càng say
(Tố Hữu)
-Non cao tuổi vẫn chưa già
(Tản Đà)
-Sau lưng thềm năng lá rơi đầy
(Chính Hữu)
GV ;Hướng dần để học sinh tìm cách trả lời
Bài tập 4:
Ca dao có câu:
- Người sao một hẹn thì lên
Người sao chín hẹn thì quên cả mười
-Chờ em đã tám hôm nay
Hôm qua là chín ,hôm nay là mười
(Ca Dao)
Yêu cầu:
Biện pháp tu từ nào được sử dụng trong 2 câu ca dao trên?các biện pháp ấy giúp tác giả dân gian thể hiện được tâm trạng gì cho nhân vật trữ tình?
H:Hãy sưu tầm một số câu thơ,ca dao có chứa biện pháp tu từ trên?
Tiết 10-11
Tìm hiểu các yếu tố hình thức
của một bài thơ trọn vẹn
Bài tập 1
Tìm hiểu đặc điểm hình thức nổi bật của thơ trữ tình thông qua thơ lục bát
Trang 6Bài thơ:Thề Non Nước-Tản Đà
Yêu cầu:
1.Chỉ ra các tiếng đã tạo vần trong mỗi cặp câu 6/8 của bài thơ
2.Nêu đặc điểm vị trí và âm thanh(cấu trúc ngữ âm )của các cặp từ hiệp vần với
nhau.xác định tên gọi cho kiểu hiệp vần trong bài thơ?xác định cách gieo vần ở bài thơ này?
3.xác định nhịp điệu của từng câu và nêu đặc điểm về lối ngắt nhịp của toàn bài thơ? 4.Nhân vật trữ tình trong bài thơ là ai?Những biện pháp tu từ chủ yếu nào được sử dụng?Biện pháp nào quan trọng nhất trong việc thể hiện tư tưởng của tác giả?
Bài tập 2 :
Tìm hiểu đặc điểm hình thức nổi bật của thơ trữ tình thông qua thơ :thất ngôn bát cú
đường luật
Bài thơ: Qua đèo Ngang-Bà Huyện Thanh Quan
Bước tới đèo ngang bóng xế tà
Cỏ cây chen đá,lá chen hoa
Lom khom dưới núi tiều vài chú
Lác đác bên sông chợ mấy nhà
Nhớ nước đau lòng con quốc quốc
Thương nhà mỏi miệng cái gia gia
Dừng chân đứng lại trời,non,nước
Một mảnh tình riêng ta với ta
Yêu cầu
1.cấu trúc bài thơ gồm mấy phần?nêu rỏ nội dung,chức năng từng phần?
2.Trong thơ đường luật,đối rất được coi trọng,hãy chỉ ra phép đối trong bài thơ
này?phân tích tác dụng biểu cảm của phép đối trong bài thơ?
3.Cảm hứng chủ đạo của bài thơ là gì?
Bài tập 3 :
Tìm hiểu đặc điểm hình thức nổi bật của thơ trữ tình thông qua bài thơ
02/11/2009
Tiết 12:
Luyện tập tìm hiểu một số yếu tố hình thức
của một bài thơ trọn vẹn
Bài tập 1.
Tìm hiểu đặc điểm nỗi bật của thơ trữ tình qua bài thơ’’Thu Điếu”-Nguyễn Khuyến
Yêu cầu:
1.cấu trúc bài thơ gồm mấy phần?nêu rỏ nội dung chức năng từng phần
2.Trong thơ đường luật,đối rất được coi trọng,hãy chỉ ra phép đối trong bài thơ
này?phân tích tác dụng biểu cảm của phép đối trong bài thơ?
3.Cảm hứng chủ đạo của bài thơ ‘’Thu Điếu’’ là gì?
Bài tập 2 :
Tìm hiểu đặc điểm hình thức nổi bật của thơ trữ tình thông qua bài thơ
Tràng Giang_Huy Cận
Yêu Cầu:
Trang 71.Cũng là bài thơ thất ngôn nhưng bài thơ tràng giang của Huy Cận có những khác biệt nào về hình thức?cấu trúc so với thể tứ tuyệt và thất ngôn bát cú đường luật 2.Phân tích tác dụng biểu cảm của biện pháp tu từ đảo ngữ trong bài thơ?
3.Hãy chỉ ra biện pháp TT nỗi bật của tràng giang và phân tích tác dụng của từng biện pháp đối với việc bộc lộ tư tưởng,cảm xúc của tác giả?
4.Hãy phân tích tâm trạng của tác giả được thể hiện trong bài thơ
1 0/11/2009
Tiết 13:
Kiểm tra 1 tiết
A.Mục đích yêu cầu.
-Giúp HS ôn tập và củng cố kiến thức đã học về dấu câu và một số hình thức nghẹ thuật khi phân tích thơ trữ tình
-Tích hợp với các văn bản đã học ở chương trình ngữ văn
-Rèn luyệ kĩ năng hệ thống hóa,phân tích,tổng hợp,so sánh
B.Nội dung phương pháp
I.Đề ra
Câu1.
Những hình thức nghệ thuật nào thừơng được các nhà thơ sử dụng trong thơ trữ tình?
Câu 2.
Cũng cờ,cũng biễn,củng cân đai
Cũng gọi ông nghè có kém ai
(Nguyễn Khuyến)
TháI độ và tình cảm của nhà thơ qua câu thơ trên như thế nào?Biện pháp tu từ nào trong câu thơ giúp tác giả thể hiện được điều đó?Hãy phân tích để làm sáng tỏ?
Câu 3.
Hãy sưu tầm một số câu thơ có sử dụng biện pháp tu từ nói quá,nói giảm nói tránh nhằm diễn đạt tình cảm…
II.Hướng dẫn
Câu1.
-Vần thơ
-Thanh điệu
-Nhịp thơ
-Từ ngữ hình ảnh
-các biện pháp tu từ
Câu2.
-TháI độ giễu cợt,phê phán
-Biện pháp:điệp từ,liệt kê
-HS phân tích để thấy rỏ tác dụng……
Câu 3.
- Thôn Đoài ngồi nhớ thôn Đông
Một người chín nhớ mười mong một người
-Bàn tay ta làm nên tất cả
Có sức người sỏi đá cũng thành cơm
Trang 9Chủ đề 4:
Những điểm giống nhau, khác nhau giữa văn
miêu tả và văn thuyết minh
Thời lượng: 8 tiết
I Mục tiêu:
1 Kiến thức: Nắm vững khái niệm vế văn miêu tả - văn thuyết minh, nhận diện
được những điểm giống nhau và khác nhau của hai loại văn bản này Phân tích, so sánh qua những bài văn cụ thể để thấy được sự giống nhau, khác nhau giữa hai văn bản
2 Kĩ năng: Rèn kĩ năng viết về văn miêu tả - thuyết minh theo chủ đề cho sẵn và
chủ đề tự chọn
3 Thái độ: Giáo dục HS thận trọng khi viết đoạn văn, bài văn thuyết minh -> đưa
yếu tố miêu tả vào văn thuyết minh -> bài văn thuyết minh sinh động, hấp dẫn
II Thời lượng:
Tiết 1,2: Ôn tập văn miêu tả và văn thuyết minh
Tiếttiết 3,4: Luyện tập
Tiết Tiết 5,6 Những điểm giống nhau và khác nhau giữa văn miêu tả và văn thuyết minh
TiếtTiết 7,8: ý nghĩa, giá trị, phạm vi sử dụng của hai loại văn bản trên
III Nội dung:
Tiết 1,2
Khái niệm chung về văn miêu tả và văn thuyết minh
I Khái niệm.
- HS ghi đoạn văn:
* Đoạn 1: “ Bác thợ rèn cao lớn, cao
lớn nhất vùng, vai cuộn khúc, cánh tay
ám đen khói lửa lò và bụi búa sắt Bác
có đôi mắt lọt trong khuôn mặt vuông vức, dưới rừng tóc rậm dày, đôi mắt trẻ, to, xanh, trong ngời như thép Quai hàm bạnh của bác rung lên với những tràng cười Những tiếng thở rền vang như ngáy, giống như nhịp thở phì phò của ống bễ”
Trang 10- Đoạn văn 1 tái hiện điều gì ?
- Em hãy chỉ ra đặc điểm nổi bật của
bác thợ rèn được tái hiện trong đoạn
văn
- Từ vd trên, em hiểu ntn là văn miêu
tả?
- Đoạn văn 2 trình bày điều gì ?
Em thường gặp cách trình bày này ở
loại văn bản nào ?
- Thế nào là văn thuyết minh ?
- Tái hiện hình ảnh bác thợ rèn khỏe mạnh, rắn chắc
- Đặc điểm nổi bật: cao lớn, vai cuộn khúc, khuôn mặt vuông vức, đôi mắt to…
=> Văn miêu tả là loại văn giúp người
đọc, người nghe hình dung được các
đặc điểm, tính chất nổi bật của một sự vật, sự việc, hiện tượng…
- Trong văn miêu tả, năng lực quan sát của người viết, người nói thường được bộc lộ rõ nhất
* Đoạn 2: “ Cây dừa cống hiến tất cả
của cải của mình cho con người: thân cây làm máng, lá làm tranh, cọng lá chẻ nhỏ làm vách, gốc dừa làm chõ đồ xôi, nước dừa để uống, để kho cá, kho thịt, nấu canh, làm nước mắm,…”
- Sự cống hiến của cây dừa
- Em thường gặp cách trình bày này ở các loại văn bản thông dụng trong lĩnh vực đời sống, cung cấp về hiện tượng,
sự vật trong thiên, xã hội
=> Văn thuyết minh là kiểu văn bản
thông dụng trong mọi lĩnh vực đời sống nhằm cung cấp tri thức (kiến thức) về đặc điểm, tính chất, nguyên nhân,… của các hiện tượng sự vật trong tự nhiên, xã hội bằng phương thức trình bày, giới thiệu, giải thích
- Văn bản thuyết minh cần được trình bày chính xác, rõ ràng, chặt chẽ và hấp dẫn
II Luyện tập.
Bài tập 1: Tìm đoạn văn miêu tả trong các văn bản đã học.
- GV gợi ý cho HS các văn bản: Tôi đi học, cô bé bán diêm,…
- HS làm, trình bày, nhận xét
Bài tập 2: Nếu phải viết 1 đoạn văn (bài văn) miêu tả cảnh đồng lúa chín ban mai,
em sẽ nêu lên đặc điểm nổi bật nào ?
Gợi ý:
- Trong làn gió buổi sớm mai, không khí thoang thoảng mùi thơm
- Cánh đồng trải dài vô tận, im lìm như còn đang say ngủ
Trang 11- ánh sáng lờ mờ, chỉ thấy những lượn sóng nhấp nhô và làn sương đục mờ
- Khi gió thoảng qua, cánh đồng xào xạc một âm thanh dịu nhẹ Những chú chim non giật mình bay vút vào không gian
- Những tia sáng đầu tiên chiếu trên cánh đồng tạo nên 1 khung cảnh thật rực rỡ
- Những hạt lúa vàng, mập mạp, trĩu xuống lắc lư…
Hãy viết thành 1 đoạn văn hoàn chỉnh
Bài tập 3: Nếu phải giới thiệu về cái bàn học của em thì em sẽ giới thiệu ntn ?
Gợi ý:
- Xuất xứ (hãng sản xuất)
- Cấu tạo (chất liệu, kiểu dáng, cấu tạo từng bộ phận)
- Công dụng và cách bảo quản
IV Dặn dò: Viết bài văn hoàn chỉnh cho bài tập 3.
Tiết 3,4
Luyện tập
1 ổn định tổ chức.
2 Bài cũ: So sánh văn miêu tả với văn thuyết minh.
3 Bài mới:
Bài tập 1: Đọc các đoạn văn sau và trả lời câu hỏi.
- Đoạn 1 miêu tả cảnh gì ? Cảnh được
miêu tả ntn về màu sắc, đường nét ?
* Đoạn 1: “…Thuyền xuôi giữa
dòng sông rộng hơn ngàn thước, trông hai bên bờ rừng đước dựng lên cao ngất như hai dãy trường thành vô tận
Cây đước mọc dài theo bãi, theo từng lứa trái rụng, ngọn bằng tăm tắp, lớp này chồng lên lớp kia ôm lấy dòng sông, đắp từng bậc màu xanh lá mạ, màu xanh rêu, màu xanh chai lọ…lòa nhòa và ẩn hiện trong sương mù và khói sóng ban mai…”
(Sông nước Cà Mau - Đoàn Giỏi)
- Đoạn văn miêu tả cảnh rừng đước với màu sắc, đường nét, hình khối ở sông nước Cà Mau
- Màu sắc: xanh lá mạ, xanh rêu, xanh chai lọ…trong sương mù và khói sang ban mai
- Đường nét: Thuyền xuôi giữa dòng sông rộng hơn ngàn thước, trông hai