DiÔn biÕn t©m tr¹ng cña bÐ - Trước những lời hỏi ngọt nhạt của bà cô, Hồng khi lần lượt nghe những câu hỏi và thái độ, cử chỉ của bà Hồng toan trả lời "có" nhưng lại cúi đầu Nguyễn Thị L[r]
Trang 1NS: 13/ 8/ 2009
Tôi đi học
(Thanh Tịnh)
A- Mục tiêu:
- Giúp học sinh cảm nhận được tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật "Tôi" ở buổi tựu trường đầu tiên trong đời
- Thấy được ngòi bút văn xuôi giàu chất thơ gợi dư vị trữ tình man mác của Thanh Tịnh
B-Chuẩn bị:
- Bảng phụ, tư liệu về tác giả
- Giáo án
C-phương pháp:
- Đọc diễn cảm, phân tích, giảng bình
D- Tiến trình giờ dạy:
I ổn định
II Kiểm tra (Sự chuẩn bị của HS - 2')
III Bài mới
Tiết 1:
- HS đọc chú thích Dựa vào
chương trình SGK Trình bày
những hiểu biết của em về
Thanh Tịnh? GV diễn giảng, mở
rộng yếu tố ngoài văn
I- Tìm hiểu tác giả, tác phẩm (8')
1 Tác giả: 1911 - 1988
2 Tác phẩm.
? Cho biết xuất xứ của truyện
ngắn "Tôi đi học"
3 Đọc chú thích.
- GV đọc - HS đọc xen kẽ HS
nhận xét cách đọc
- GV nêu cách đọc, uốn nắn
- Đọc
- Chú thích ( sgk )
? Dựa vào chú thích giải
nghĩa từ:
+ Tựu trường
+ Ông Đốc
+ Lạm nhận
Trang 2II- Phân tích văn bản:
1 Bố cục, ngôi kể:
? Truyện được kể theo ngôi
thứ mấy? Truyện có những nhân
vật nào ? Nhân vật nào là chính?
Vì sao?
- Ngôi kể: Thứ nhất- "Tôi"
- Nhân vật: Tôi, mẹ, ông đốc, những cậu học trò Trong đó "Tôi" là nhân vật chính vì mọi sự vật được kể từ cảm nhận của "Tôi" từ tái hiện nhớ về dĩ vãng
? Kỷ niệm ngày đầu đến
trường của "Tôi" được kể theo
trình tự không gian, thời gian
nào? Tương ứng với thứ tự ấy là
các đoạn nào của văn bản?
- Bố cục:
+ Cảm nhận của "tôi" trên đường tới trường:
Từ đầu trên ngọn núi.
+ Cảm nhận của "tôi" lúc ở sân trường Tiếp > cả ngày nữa.
+ Cảm nhận của "tôi" trong lớp học Còn lại
2 Phân tích: 35'
- Theo dõi phần đầu cho biết:
? Kỷ niệm ngày đầu đến
trường của nhân vật "tôi" gắn
với không gian, thời gian cụ thể
nào?
a) Cảm nhận của "tôi" trên đường tới trường.
+ Thời gian: Buổi sáng cuối thu Một buổi mai đầy sương thu và gió lạnh
+ Không gian: Trên con đường làng dài và hẹp
? Vì sao không gian, thời gian
ấy trở thành kỷ niệm trong tâm
trí tác giả?
> Đó là thời điểm, nơi chốn quen thuộc gần gũi gắn liền với tuổi thơ Lần đầu được cắp sách đến trường > tác giả là người yêu quê tha thiết
? Trong câu "Con đường
này thấy lạ" cảm giác quen
mà lạ của "tôi" có ý nghĩa gì?
- Dấu hiệu đổi khác trong tình cảm và nhận thức của một cậu bé ngày đầu tiên tới trường tự thấy mình như đã lớn lên Con
đường làng không còn dài rộng như trước
? Chi tiết "tôi không lội
thằng Sơn nữa" có ý nghĩa gì?
- Báo hiệu sự thay đổi trong nhận thức bản thân, cậu bé tự thấy mình lớn lên cho thấy nhận thức của cậu bé về sự nghiêm túc học hành
Trang 3? Việc học hành gắn với sách
vở, bút thước bên mình học trò
Những việc này đã được tác giả
nhớ lại bằng đoạn văn nào?
- Đoạn văn: "trong chiếc áo vải ngọn núi".
? Có thể hiểu gì về nhân vật
"tôi" qua chi tiết ghì thật chặt 2
quyển vở mới trên tay và muốn
thử sức mình tự cầm bút thước
- Có chí học ngay từ đầu, muốn tự mình
đảm nhận việc học tập, muốn được chững chạc như bạn, không thua kém bạn
? Khi nhớ lại ý nghĩ chỉ có
người thạo mới cầm nổi bút
thước, tác giả viết: "ý nghĩ ấy
trên ngọn núi".
? Hãy phát hiện và phân tích
ý nghĩa của biện pháp nghệ
thuật ấy? (Tự luận)
=> Nghệ thuật so sánh: Kỷ niệm đẹp, cao siêu, đề cao sự học của con người
? Em hiểu cảm nhận của "tôi"
trên đường tới trường như thế
nào? "Tôi" đã bộc lộ những đức
tính gì?
- Nhân vật "tôi" vô cùng xúc động, cảm thấy bỡ ngỡ, hồi hộp, ngạc nhiên.
- Nhân vật "tôi" yêu bạn, yêu mái trường, quê hương, yêu học.
Tiết 2:
b) Cảm nhận của "Tôi" lúc ở sân trường (20')
- GV khái quát ý 1, chuyển
vào ý 2
? Quan sát phần 2 cho biết
cảnh trước sân trường làng Mỹ
Lí lưu lại trong tâm thế tác giả
có gì nổi bật?
- Rất đông người: Trước sân trường làng
Mĩ Lí dày đặc cả người
- Người nào cũng đẹp, người nào quần áo cũng sạch sẽ, gương mặt cũng tươi vui, sáng sủa
? Cảnh tượng được nhớ lại có
ý nghĩa gì?
=> Phản ánh không khí đặc biệt của ngày hội khai trường thường gặp ở nước ta, thể hiện tinh thần hiếu học của nhân vật "tôi", bộc lộ tình cảm sâu nặng của tác giả đối với mái trường tuổi thơ
? Khi chưa đi học, nhân vật > So sánh lớp học với đình làng- nơi thờ
Trang 4"tôi" chỉ thấy ngôi trường Mĩ Lí
cao ráo và trong làng" Nhưng
lần đầu tới trường cậu bé lại
thấy "trường Mĩ Lí trông nữa
vẫn vẻ"
cúng tế lễ nơi thiêng liêng cất giấu những
điều bí ẩn
? Em hiểu ý nghĩa của hình
ảnh so sánh như thế nào?
> Phép so sánh diễn tả cảm xúc trang nghiêm của tác giả về mái trường, đề cao trí thức của con người trong trường học
? Khi những cậu học trò nhỏ
tuổi khi lần đầu tiên đến trường
tác giả dùng hình ảnh so sánh
nào? Em đọc được những ý
nghĩa nào từ hình ảnh này?
- Họ như con chim non đứng bên bờ tổ nhìn quãng trời rộng muốn bay nhưng còn ngập ngừng e sợ
> Miêu tả sinh động hình ảnh tâm trạng của các em nhỏ lần đầu tới trường học, đề cao sức hấp dẫn của nhà trường, thể hiện khát vọng bay bổng của tác giả đối với trường học
? Hình ảnh mái trường gắn
liền với ông đốc Hình ảnh ông
Đốc được nhớ lại qua các chi
tiết nào?
- Đọc danh sách học sinh ông nói: Các em phải gắng học để thầy mẹ được vui lòng và
để thầy dạy các em được sung sướng
- Nhìn chúng tôi với cặp mắt hiền từ và cảm động
- Tươi cười nhẫn nại chờ chúng tôi
? Từ đó cho thấy tác giả đã
nhớ tới ông Đốc bằng tình cảm
nào?
=> Quý trọng, tin tưởng, biết ơn
? Em nghĩ gì về tiếng khóc
của các cậu học trò bé nhỏ khi
xếp hàng để vào lớp trong đoạn
văn: các cậu lủng lẻo nhìn ra
sân nơi mà ngập ngừng trong
cổ.
- Khóc: Một phần vì lo sợ (do phải tách rời người thôn để bước vào môi trường hoàn toàn mới lạ), một phần vì sung sướng (lần
đầu được tự mình học tập)
? Hãy nhớ lại cảm xúc của
em vào ngày đầu đến trường như
các bạn nhỏ kia (HS tự bộc lộ)
- Đó là những giọt nước mắt báo hiệu sự trưởng thành, những giọt nước mắt ngoan chứ không phải nước mắt vòi vĩnh như trước
Trang 5? Đến đây em đánh giá như
thế nào về cảm nhận của "Tôi"?
Cảm xúc trang nghiêm, khát vọng bay bổng của tác giả với trường học.
c) Cảm nhận của "Tôi" trong lớp học (10')
- HS đọc phần 3
? Vì sao trong khi xếp hàng
đợi vào lớp, nhân vật "Tôi" lại
cảm thấy trong thời thơ ấu tôi
chưa lần nào thấy xa mẹ tôi như
lần này?
- Vì "tôi" bắt đầu cảm nhận được sự độc lập của mình khi đi học
- Bước vào lớp học là bước vào thế giới riêng của mình, phải tự mình làm tất cả, không còn có mẹ bên cạnh như ở nhà
? Những cảm giác mà nhân
vật "tôi" nhận được khi bước vào
lớp học là gì?
- 1 mùi hương lạ xông lên, trông hình gì treo trên tường tôi cũng thấy lạ và hãy nhìn bàn ghế chỗ ngồi lạm nhận nhìn người bạn chưa hề quen lạ chút nào.
? Hãy lý giải những cảm giác
đó của "tôi"?
- Cảm giác lạ vì lần đầu được vào lớp học môi trường sạch sẽ, ngay ngắn
- Không cảm nhận thấy sự xa lạ với bàn ghế và bạn bè vì bắt đầu ý thức được những
điều đó sẽ gắn bó thân thiết với mình bây giờ
và mãi mãi
? Những cảm giác đó cho
thấy tình cảm của nhân vật "tôi"
đối với lớp của mình?
=> Tình cảm bừng sáng tha thiết
? Đoạn cuối văn bản có 2 chi
tiết
- 1 con chim con liệng cánh
chim,
- Những tiếng phấn của vần
đọc
Những chi tiết đó nói nên
điều gì về nhân vật "tôi"?
- Một chút thoáng buồn khi giã từ tuổi thơ bắt đầu trưởng thành trong nhận thức
và việc học hành của bản thân Yêu thiên nhiên, yêu tuổi thơ, yêu học hành.
III- Tổng kết (9')
1 Nội dung.
Trang 6? Em cảm nhận được điều gì
về giá trị nội dung của truyện?
- Truyện được bố cục theo dòng hồi tưởng cảm nghĩ của "tôi" theo thứ tự thời gian của một buổi tựu trường
2 Nghệ thuật
- Sự kết hợp hài hoà giữa kể, miêu tả với
bộc lộ tâm trạng cảm xúc, tình cảm đã làm nên chất trữ tình của tác phẩm
? Nhận xét nghệ thuật đặc sắc
của truyện, sức cuốn hút của tác
phẩm được tạo nên từ đâu? GV
dùng bảng phụ
- Sức cuốn hút của tác phẩm được tạo nên từ:
+ Bản thân tình huống truyện
+ Tình cảm ấm áp của người lớn đối với
em nhỏ
+ Hình ảnh TN ngôi trường và cách so sánh giàu sức gợi của tác giả
IV Củng cố (2')
? Trình bày ngắn gọn suy nghĩ của em về dòng cảm xúc của nhân vật
"tôi"
? Em học tập được gì từ nghệ thuật kể chuyện của nhà văn
- Muốn kể chuyện hay cần có nhiều kỷ niệm đẹp và giàu xúc cảm
V.Hướng dẫn (4')
+ Học thuộc ghi nhớ , phân tích
+ Làm bài 2.9
+ Soạn: "Trong lòng mẹ"
- Yêu cầu: Đọc tác phẩm "Những ngày thơ ấu"- Tác giả Nguyên Hồng + Đọc, kể, tóm tắt nội dung TP, đoạn trích
+ Trả lời câu hỏi SGK
E- Rút kinh nghiệm:
Trang 7
NS: 13/ 8/09
NG: 20/ 8/09
Tiết 3
Cấp độ khái quát của
nghĩa từ ngữ
A- Mục tiêu:
- Giúp HS hiểu rõ cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ và mối quan hệ về cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ
- Thông qua bài học rèn luyện tư duy trong việc nhận thức mối quan hệ giữa cái chung, cái riêng
B-chuẩn bị:
- Bảng phụ, giáo án
C-phương pháp:
- Phân tích mẫu, hoạt động nhóm, quy nạp
D- Tiến trình giờ dạy:
I.ổn định
II.Kiểm tra (Sự chuẩn bị của HS)
III.Bài mới
GV gợi dẫn HS nhớ lại kiến thức
từ đồng nghĩa, trái nghĩa học lớp 7
(2')
I Từ ngữ nghĩa rộng, từ ngữ nghĩa hẹp (16'):
- GV dùng bảng phụ ghi sơ đồ
SGK
- Yêu cầu HS quan sát sơ đồ
1.Ví dụ: SGK.
2 Phân tích:
? Nghĩa của từ động vật rộng hơn
hay hẹp hơn nghĩa của từ: thú,
chim, cá Tại sao?
- Nghĩa của từ động vật rộng hơn Vì phạm vi nghĩa của từ động vật bao hàm nghĩa của 3 từ: thú, chim, cá
? Nghĩa của từ "thú" rộng hơn - Nghĩa của từ: thú, chim, cá rộng hơn
Trang 8hay hẹp hơn nghĩa của từ: voi,
hươu?
? Nghĩa của từ "chim" rộng hơn
hay hẹp hơn nghĩa của từ: tu hú,
sáo?
? Nghĩa của từ "cá" rộng hơn hay
hẹp hơn nghĩa của từ: cá rô, cá thu?
Tại sao?
? Nghĩa của từ "thú, chim, cá"
rộng hơn nghĩa của từ nào? hẹp hơn
nghĩa của từ nào?
nghĩa của từ : voi, hươu, tu hú, sáo
- Nghĩa của từ : chim rộng hơn nghĩa của
từ : tu hú, sáo.
- Nghĩa của từ " cá" rộng hơn nghĩa của
từ cá rô, cá thu.
- Nghĩa của từ " thú, chim, cá" rộng hơn nghĩa của từ : voi, hươu,tu hú, sáo, cá
rô, cá thu, và hẹp hơn nghĩa của từ động
vật
? Qua tìm hiểu ví dụ, em hiểu từ
ngữ nghĩa rộng, nghĩa hẹp như thế
nào?
- Nhận xét:
+ Một từ ngữ được coi là có nghĩa rộng khi phạm vi của từ ngữ đó bao hàm phạm vi nghĩa của một số từ khác + Một từ ngữ được coi là có nghĩa hẹp khi phạm vi của từ ngữ đó được bao hàm trong phạm vi nghĩa của một từ ngữ khác.
+ Một từ có nghĩa rộng với những từ ngữ này có thể hẹp với từ ngữ khác.
- HS đọc ghi nhớ SGK 3- Ghi nhớ (SGK) (2')
II- Luyện tập (25')
- HS đọc- xác định yêu cầu- làm-
nhận xét GV sửa
Bài 1:
a)
b) Tương tự như sơ đồ phần a
- HS đọc XĐ yêu cầu- phân Bài 2:
y phục
quần
đùi quần dài dàiáo misơ
Trang 9nhóm- làm- nhận xét GV sửa a) chất đốt.
b) nghệ thuật c) thức ăn d) nhìn d) đánh
- HS XĐ yêu cầu- phân nhóm-
làm- nhận xét GV sửa
Bài 3:
a) ô tô, xe máy, xe đạp
b) thép, sắt, đồng, nhôm c) chanh, cam, chuối, na
d) họ nội, họ ngoại, bác, chú, dậu, dì
đ) xách, khiêng, gánh - HS XĐ yêu cầu- làm- nhận xét GV sửa Bài 4: a) thuốc lào b) thủ quỹ c) bút điện d) hoa tai HS XĐ yêu cầu- làm- nhận xét GV sửa Bài 5: Đ có nghĩa rộng: khóc Đ có nghĩa hẹp: nức nở, sụt sùi IV Củng cố - Khái quát lại nội dung bài học. - Gv kiểm tra lại khả năng nhận thức của Hs V.Hướng dẫn: (2') - Học thuộc ghi nhớ SGK - Làm bài tập trong vở bài tập - Xem bài "Trường từ vựng" e- Rút kinh nghiệm:
Trang 10
Giảng: 21/ 8/ 09 Tính thống nhất về chủ đề
của văn bản
A- Mục tiêu:
- Giúp HS nắm được chủ đề của văn bản, tính thống nhất về chủ đề của văn bản
- Biết viết một văn bản bảo đảm tính thống nhất về chủ đề, biết xác định
và duy trì đối tượng trình bày, chọn lựa, sắp xếp các phần sao cho văn bản tập trung nêu bật ý kiến cảm xúc của mình
B-chuẩn bị:
- Bảng phụ, giáo án
C- phương pháp
- Phân tích mẫu, hoạt động nhóm, quy nạp
D- Tiến trình giờ dạy:
I ổn định
II Kiểm tra (Sự chuẩn bị của HS- 2')
III Bài mới
I Chủ đề của văn bản:
1.Ví dụ: Văn bản "Tôi đi học".
2 Phân tích:
- Nhớ lại văn bản "Tôi
đi học"
? Văn bản miêu tả
những việc đang xảy ra
(hiện tại) hay đã xảy ra
(hồi ức kỷ niệm)? Tác giả
viết văn bản này nhằm
mục đích gì?
? Từ đó hãy phát biểu
chủ đề của văn bản này?
- Văn bản miêu tả những việc đã xảy ra, đó là những hồi tưởng của tác giả ngày đầu tiên đi học
- Mục đích: Phát biểu ý kiến và bộc lộ cảm xúc của mình về một kỷ niệm sâu sắc thuở thiếu thời
- GV chốt > chủ đề
của văn bản là gì?
3 Nhận xét:
- Chủ đề là đối tượng và vấn đề chính mà văn bản biểu đạt.
II Tính thống nhất về chủ đề của văn bản:
Trang 111 Ví dụ
2 Phân tích.
? Để tái hiện những kỷ
niệm về ngày đầu tiên đi
học, tác giả đã đặt nhan đề
của văn bản và sử dụng từ
ngữ, câu như thế nào?
- Nhan đề "Tôi đi học" có ý nghĩa tường minh, giúp ta hiểu ngay nội dung của văn bản là nói chuyện đi học
? Các từ ngữ biểu thị ý
nghĩa tôi đi học được lặp
lại nhiều lần GV treo
bảng phụ
+ Các từ ngữ: Những kỷ niệm mơn man của buổi tựu trường, lần đầu tiên đến trường đi học, hai quyển vở mới
? Các câu đều nhắc đến
kỷ niệm của buổi tựu
trường đầu tiên trong đời
+ Các câu: Hôm nay tôi đi học Hàng năm cứ vào cuối thu, lòng tôi lại náo nức những kỷ niệm mơn man của buổi tựu trường Tôi quên thế nào
được những cảm giác trong sáng ấy Hai quyển vở mới đang ở trên tay tôi đã bắt đầu thấy nặng, tôi bám tay ghì chặt nhưng một quyển vở cũng xệch ra
và chênh đầu chúi xuống đất.
? Để tô đậm cảm giác
trong sáng của nhân vật
tôi trong ngày đầu tiên đi
học, tác giả đã sử dụng
các từ ngữ và chi tiết nghệ
thuật nào? GV phân nhóm
(3 dãy)
(Dùng bảng phụ)- Nhận
xét- GV sửa
a) Trên đường đi học:
- Cảm nhận về con đường: quen đi lại lắm lần, thấy lạ cảnh vật chung quanh đều thay đổi
- Thay đổi hành vi: Lội qua sông thả diều, đi ra
đông fnô đùa > đi học, cố làm như một học trò thực sự
b) Trên sân trường:
- Cảm nhận về ngôi trường: cao ráo, sạch sẽ hơn các nhà trong làng > xinh xắn oai nghiêm như
đình làng, sân rộng cao hơn và "lòng tôi đam ra lo
sợ vẩn vơ"
- Cảm giác bỡ ngỡ, lúng túng khi xếp hàng vào lớp: đứng nép bên người thân, chỉ dám nhìn một nửa, dám đi từng bước nhẹ, muốn bay nhưng còn ngập ngừng e sợ, tự nhiên thấy nặng nề một cách lạ, nức nở khóc theo