Giáo án Vật lý 9 tiết 33 đến 40

- Bè trÝ TN t¹o ra dßng ®iÖn xoay chiÒu trong cuén d©y dÉn kÝn theo 2 c¸ch, cho nam châm quay hoặc cho cuộn dây quay, dùng đèn LEO để phát hiện sự đổi chiÒu cña dßng ®iÖn - Dựa vào quan [r]

Trang 1

Ngày soạn:……….

Ngày giảng:………

Tiết 33.

Hiện tượng cảm ứng điện từ

I Mục tiêu:

- Làm được TN dùng nam châm vĩnh cửu hoặc nam châm điện để tạo ra dòng

điện cảm ứng

- Mô tả được cách làm xuất hịên dòng điện cảm ứng trong cuộn dây dẫn kín bằng nam châm vĩnh cửu hoặc nam châm điện

- Sử dụng được đúng 2 thuật ngữ mới, đó là dòng điện cảm ứng và hiện tượng cảm ứng điện từ

II Chuẩn bị:

- 1 đinamô xe đạp có nắp bóng đèn

- 1 đinamô xe đạp đã bóc một phần vỏ ngoài đủ nhìn thấy nam châm và cuộn dây

ở trong

- 1 cuộn dây có gắn bóng đèn LEO hoặc có thể thay bằng 1 điện kế chứng minh (điện kế nhạy)

- 1 thanh nam châm có trục quay vuông góc với thanh

- 1 nam châm điện và 2 pin 1,5V

III Hoạt động lên lớp :

1 ổn định :

2 Kiểm tra bài cũ: không

3 Bài mới.

Hoạt động 1: Cấu tạo và hoạt

động của Đinamô.

- GV yêu cầu h/s quan sát hình

13.1 (sgk) và quan sát đinamô đã

tháo vỏ để chỉ ra các bộ phận

chính của đinamô xe đạp

- HS quan sát đinamô và nêu lên

cấu tạo của đinamô

Hoạt động 2: Dùng nam châm

để tạo ra dòng điện.

- GV yêu cầu Hh/snghiên cứu câu

C1 nêu dụng cụ cần thiết để tiến

hành TN và các bước tiến hành thí

nghiệm

- Giao dụng cụ TN cho các nhóm

yêu cầu HS làm thí nghiệm câu

C1 theo nhóm

- HS nhận dụng cụ thực hành và

nhóm trưởng phân công nhiệm vụ

cho các thành viên trong nhóm và

tiến hành làm thí nghiệm

I Cấu tạo và hoạt động của Đinamô ở

xe đạp.

- 1 nam châm và cuộn dây khi quay núm cảu đinamô thì nam châm quay theo và

đèn sáng

II Dùng nam châm để tạo ra dòng

điện.

1 Dùng nam châm vĩnh cửu.

C1: (HS thực hiện TN) Trong cuộn dây dẫn xuất hiện dòng

điện cảm ứng khi:

+ Di chuyển nam châm lại gần cuôn dây,

di chuyển nam châm ra xa cuôn dây

Trang 2

- GV hướng dẫn h/s các thao tác

tiến hành thí nghiệm

- HS đọc câu C2, nêu dự đoán và

làm TN kiểm tra dự đoán theo

nhóm

- GV qua TN các em hãy thảo

luận và rút ra nhận xét

- HS đọc nội dung nhận xét 1

trong sgk

Hoạt động 3: Dùng nam châm

điện.

- GV yêu cầu h/s đọc TN 2, nêu

các dụng cụ cần thiết của thí

nghiệm

- HS tiến hành TN 2 theo nhóm,

làm thí nghiệm theo các bước

- GV hướng dẫn h/s lắp đặt dụng

cụ TN lưu ý lõi sắt của nam châm

điện đưa sâu vào lòng cuộn dây

- GV khi đóng mạch ( hay ngắt

mạch điện) thì dòng điện có

cường độ thay đổi như thế nào? từ

trường của nam châm điện thay

đổi như thế nào?

Hoạt động 4: Dòng điện cảm

ứng điện từ.

- GV gọi h/s đọc phần thông báo

sgk

- GV qua TN 1 và 2, hãy cho biết

khi nào xuất hiện dòng điện dòng

điện cảm ứng

- HS hoạt động nhóm câu C4, C5

- HS đọc và học thuộc phần ghi

nhớ trong SGK

C2: Trong cuôn dây có xuất hiện dòng

điện cảm ứng

* Nhận xét: (sgk)

2 Dùng nam châm điện

* Thí nghiệm 2:

C3: Dòng điện xuất hiện:

- Trong khi đóng mạch điện của nam châm điện

- Trong khi ngắt mạch điện của nam châm điện

*Nhận xét 2: SGK

III Hiện tượng cảm ứng điện từ

C4: trong cuộn dây có dòng điện cảm ứng xuất hiện

C5: đúng là nhờ nam châm ta có thể tạo

ra dòng điện

* Ghi nhớ: sgk

4 Củng cố

- GVchốt lại kiến thức trọng tâm của bài và khắc sâu nội dung đó cho h/s

- Đọc phần có thể em chưa biết

5 Hướng dẫn học ở nhà.

- Học thuộc phần ghi nhớ

- Làm bài tập từ 31.1đến 31.5 trong SBT

- Chuẩn bị tiết 34

Trang 3

Tiết 34.

điều kiện xuất hiện dòng điện cảm ứng

I Mục tiêu:

- Xác định được có sự biến đổi (tăng hay giảm) của số đường sức từ xuyên qua tiết diện S của cuộn dây kín khi làm TN với nam châm vĩnh cửu hoặc nam châm

điện

- Dựa vào quan sát TN, xác lập được mối quan hệ giữa sự xuất hiện dòng điện cảm ứng và sự biến đổi của số đường sức từ xuyên qua tiết diện S của cuộn dây dẫn kín

- Phát biểu được điều kiện xuất hiện dòng điện cảm ứng

- Vận dụng được điều kiện xuất hiện dòng điều kiện dòng điện cảm ứng để thích vào dự đoán những trường hợp cụ thể, trong đó xuất hiện hay không xuất hiện dòng điện cảm ứng

- Mô hình cuộn dây dẫn và đường sức từ của nam châm hoặc tranh phóng to 32.1 -Kẻ sẵn bảng 1(sgk) ra bảng phụ hoặc phiếu học tập

- Một cuộn dây có gắn bóng đèn LEO hoặc có thể thay bằng một điện kế chứng minh(điện kế nhạy )

- Một thanh nam châm có trục quay vuông góc với thanh, một trục quay quanh trục kim nam châm

- HS: sgk+ bảng nhóm

2 Kiểm tra bài cũ:

Nêu các cách dùng nam châm để tạo ra dòng điện trong cuộn dây dẫn kín?.

3 Bài mới.

Hoạt động 1: sự biến đổi số

đường sức từ.

- GV hướng dẫn h/s sử dụng mô

hình và đếm số đường sức từ

xuyên qua tiết diện S của cuộn

dây khi nam châm ở xa và khi lại

gần cuộn dây

- HS đọc mục quan sát trong sgk

- GV hướng dẫn h/s thảo luận câu

C1 để rút ra nhận xét về sự biến

đổi số đường sức từ xuyên qua tiết

diện S của cuộn dây khi đưa nam

châm và kéo nam châm ra khỏi

cuộn dây

- GV gọi h/s nêu nhận xét

I.Sự biến đổi số đường sức từ xuyên qua tiết diện của cuộn dây.

C1:+Số đường sức tăng +Số đường sức không đổi +Số đường sức giảm +Số đường sức tăng

*Nhận xét 1: sgk

Trang 4

Hoạt động 2: Điều kiện xuất

hiện dòng điện cảm ứng

- GV yêu cầu cá nhân h/s trả lời

câu C2 bằng việc hoàn thành bảng

1 trong phiếu học tập

- GV yêu cầu h/s thảo luận chung

ở lớp, rút ra nhận xét về điều kiện

xuất hiện dòng điện cảm ứng

(nhận xét 2 SGK)

- GV yêu cầu h/s cá nhân h/s vận

dụng nhận xét đó để trả lời câu

C4, g/v gợi ý: khi đóng (ngắt)

mạch điện thì dòng điện qua nam

châm điện tăng hay giảm? từ đó

rút ra sự biến đổi của số đường

sức từ

- GV từ nhận xét 1 và 2, ta có thể

đưa ra KL chung về điều kiện

xuất hiện dòng điện cảm ứng là

gì?

Hoạt động 3: Vận dụng.

- GV yêu cầu h/s vận dụng được

điều kiện xuất hiện dòng điện cảm

ứng để giải thích câu C5, C6

- HS vận dụng các kiến thức vừa

học trả lời các câu hỏi trong phần

vận dụng

nhớ trong SGK

II Điều kiện xuất hiện dòng điện cảm ứng

C2: bảng 1:

Làm TN có dòng

điện cảm ứng hay không

số đường sức

từ xuyên qua

S có biến đổi

đưa nam châm có có

để nam châm nằm yên không không

đưa nam châm

ra xa cuộn dây có có

C3 Khi số đường sức từ qua tiết diện S của cuộn dây biến đổi ( tăng hay giảm) thì xuất hiện dòng điện cảm ứng trong cuộn dây dẫn kín

* Nhận xét 2 (sgk)

C4 Khi ngắt mạch điện, cường độ dòng

điện trong nam châm điện giảm về không, từ trường của nam châm yếu đi,

số đường từ qua tiết diện S của cuộn dây giảm, do đó xuất hiện dòng điện cảm ứng

+ Khi đóng mạch điện, cường độ dòng

điện trong nam châm điện tăng, từ trường của nam châm mạnh lên, số đường sức từ qua tiết diện S của cuộn dây tăng, do đó xuất hiện dòng điện cảm ứng

* Kết luận : SGK

III Vận dụng:

C5: Quay núm của đinamô, nam châm quay theo, khi 1 cực của nam châm lại gần cuộn dây, số đường sức từ qua tiết diện S của cuôn dây tăng, lúc đó xuất hiện dòng điện cảm ứng khi cực đó của nam châm ra xa cuôn dây thì số đường sức từ qua tiết diện S của cuộn dây giảm,

do đó xuất hiện dòng điện cảm ứng C6: tương tự câu C5

* Ghi nhớ: sgk

4 Củng cố

Trang 5

Tiết 35.

ôn tập

I Mục tiêu:

- HS biết hệ thống các nội dung kiến thức trọng tâm của các bài đã học

- Củng cố và khắc sâu kiến thức cho h/s qua chương học

- Nội dung ôn tập

III Hoạt động lên lớp:

1 ổn định:

2 Kiểm tra bài cũ : không

3 Bài mới:

3 Bài mới.

Hoạt động 1 Ôn tập lý thuyết.

- GV yêu cầu h/s hoạt động cá

nhân ôn tập lại toàn bộ nội dung

lý thuyết của các bài đã học

- HS ôn tập toàn bộ nội dung lý

thuyết của các bài đã học và hệ

thống các nội dung đó vào vở

- GV hướng dẫn h/s ôn tập và

khắc sâu các nội dung trọng tâm

cho h/s

- HS thảo luận các nội dung chính

của chương và khắc sâu các nội

dung ôn tập

Hoạt động2 Vận dụng.

- GV chú ý cho h/s một số dạng

bài tập cơ bảncủa chương, phương

pháp giải của từng dạng bài

I Ôn tập lí thuyết.

1 Định luật Ôm I=

R U

2 Định luật Ôm cho đoạn mạch gồm các

điện trở mắc nối tiếp

I= I = I = =I1 2 n U=U +U + +U1 2 n R=R +R + +R1 2 n

3 Định luật Ôm cho đoạn mạch gồm các

điện trở mắc song song

I=I +I + +I1 2 n U= U = U = =U1 2 n = + + +

R

1

R 2

1

R R n

1

4 Công thức tính R phụ thuộc các yếu

tố R= 

S l

5 Công- Công suất

+ Công thức tính công suất

P= U.I ; P= I2.R ; P=

R

U2

+ Công thức tính công

A=P.t+ U.I.t

6 Định luật JunLen xơ

Q= I2.R.t

7 Quy tắc nắm tay phải và quy tắc bàn tay trái

II Vận dụng.

Trang 6

- GV hướng dẫn để h/s hình thành

kỹ năng làm bài tập theo các

bước

Bài tập 1: cho mạch điện gồm

R1nt( R2// R3 )

trong đó R1 = 18ôm, R2 = R3 =

40ôm, UAB =76V

a, Tính điện trở tương đương RAB

của đoạn mạch

b, Tính cường độ dòng điện qua

mỗi điện trở

- HS tìm hiểu nội dung các bài,

thảo luận và tìm ra phương án

giải

- GV gọi một số h/s lên bảng trình

bày bài giải của mình lên bảng

- HS khác nhận xét bài giải của

bạn

Bài tập 2.

có 2 bóng đènloại 12V - 0,6A và

12V - 0,3A

a, Có thể mắc 2 bóng đó nối tiếp

với nhau rồi mắc vào 2 điểm có

hiệu điện thế 24V được không? vì

sao?

b, để các bóng trên sáng bình

thường cần phải mắc như thế nào?

- HS giảI và nhận xét bài của

nhau

- GV hướng dẫn h/s thảo luận và

nhận xét bài làm của bạn

- GV nhận xét bài làm của h/s và

nhận xét, sửa sai từ đó đưa ra đáp

án đúng nhất

- GV giao cho h/s thêm một số

dạng bài tập khác nhau để h/s rèn

luyện về cách làm

- GV gợi ý và hướng dẫn h/s giải

Bài tập 1.

Tóm tắt Cho : R1 = 18 , R 2 = R3 = 40

UAB = 76V, R1nt( R2// R3 )

Tìm: a, Rtđ=?

b, I1 = ?; I2 = ?

Bài giải

a, Điện trở tương đương của mạch

ta có: R23 = 2 3 2

20

R R R

R R    



điện trở tương đương: R123 = R1 + R23

= 18+20=38

b, Cường độ dòng điện qua R1:

1 23

76 2 38

U

R

Hiệu điện thế hai đầu đoạn mạch (có

R2//R3): U23 = I1R23=220=40V Cường độ dòng điện qua R2 và R3

I2=I3 = 23

2

40 1 40

U

A

R  

Bài tập 2.

Điện trở các bóng đèn:

1 1 1 2 2 2

12 20 0,6 12 40 0,3

U R I U R I

Khi mắc hai bóng nối tiếp, gọi U1, U2 là hiệu điện thế trên mỗi bóng ta có:

U R

U  R

1

20

20 40

R

R R

và U2 = U-U1=16V Nhận xét: U1 =8V < U đm = 12V và U2

= 16V > Uđm = 12V Vậy bóng thứ nhất sáng mờ, bóng thứ 2 sáng hơn mức bình thường và có thể cháy

b, Để các bóng đèn sáng bình thường thì phải mắc 2 đèn // với nhau rồi mắc vào mạch điện có hiệu điện thế 12V

Trang 7

4 Củng cố

- GVchốt lại kiến thức trọng tâm của chương và khắc sâu nội dung đó cho h/s

- HS ghi nhớ các nội dung trọng tâm và một số dạng bài tập cơ bản

- Làm bài tập trong SBT

- Chuẩn bị thi kỳ I

Trang 8

Tiết 37.

dòng điện xoay chiều

I Mục tiêu:

- Nêu được sự phụ thuộc của chiều dòng điện cảm ứng và sự biến đổi của số

đường sức từ qua tiêt diện S của cuộn dây

- Phát biểu được đặc điểm của dòng điện xoay chiều là dòng điện cảm ứng có chiều luân phiên thay đổi

- Bố trí TN tạo ra dòng điện xoay chiều trong cuộn dây dẫn kín theo 2 cách, cho nam châm quay hoặc cho cuộn dây quay, dùng đèn LEO để phát hiện sự đổi

chiều của dòng điện

- Dựa vào quan sát TN để rut ra ĐK chung làm xuất hiện dòng điện cảm ứng xoay chiều

- Bộ TN phát hiện dòng điện xoay chiều gồm 1 cuộn dây dẫn kín có mắc 2 bóng

đèn LEO mắc song song, ngược chiều có thể quay trong từ trường của 1 nam châm

- Cuộn dây dẫn kín có 2 bóng đèn LEO mắc //, ngược chiều vào mạch điện

- 1 nam châm vĩnh cửu có thể quay quanh 1 trục thẳng đứng

- 1 mô hình cuộn dây quay trong từ trường của nam châm

2 Kiểm tra bài cũ : Không

3 Bài mới

Hoạt động 1: Chiều của dòng

điện cảm ứng.

- GV yêu cầu các nhóm h/s thực

hiện thí nghiệm 1 theo các bước

trong SGK, quan sát hiện tượng

thí nghiệm và trả lời C1

- Nhóm h/s tiến hành thia nghiện

theo sự hướng dẫn của g/v, nhận

xét và rút ra kết luận cần thiết

- GV quan sát hướng dẫn h/s tiến

hành thí nghiệm nếu h/s gặp khó

khăn

Hoạt động 2: cách tạo ra dòng

điện xoay chiều.

- GV hướng dẫn h/s làm thí

nghiệm H33.2 để rut ra câu C2

- HS tiến hành thí nghiệm H33.2,

quan sát hiện tượng và rút ra nhận

I Chiều của dòng điện cảm ứng.

1.Thí nghiệm.

C1: Khi đưa một cực của nam châm từ xa vào gần đầu một cuộn dây thì số đường sức từ xuyên qua tiết diện S của cuộn dây dẫn tăng, một đèn sáng, sau đó cực này

ra xa cuộn dây thì sốđường sức từ giảm,

đèn thứ hai sáng, dòng điện cảm ứng trong khung đổi chiều khi số đường sức

từ đang tăng ,à chuyển sang giảm

2 Kết luận : sgk.

3 Dòng điện xoay chiều.

-Dòng điện luân phiên đổi chiều gọi là dòng điện xoay chiều

II cách tạo ra dòng điện xoay chiều.

1 Cho nam châm quay trước cuộn dây dẫn kín.

C2: Khi cực N của nam châm lại gần cuộn dây thì số đường sức từ xuyên qua

Trang 9

xét cho C2.

- GV yêu cầu h/s giải thích và

phải phân tích kĩ từng trường hợp

khi nào số đường sức từ xuyên

qua tiết diện của cuộn dây dẫn kín

tăng, khi nào giảm

- GV yêu cầu h/s ghiên cứu câu

C3, nêu dự đoán cho trường hợp

đó

- HS nêu dự đoán sau đó g/v làm

thí nghiệm kiểm tra dự đoán của

h/s và kết luận C3

Hoạt động 3: Vận dụng.

- GV yêu cầu h/s nghiên cứu nội

dung C4, suy nghĩ và trả lời C4

- HS vận dụng các kiến thức vừa

học trả lời các câu hỏi trong phần

vận dụng

nhớ trong SGK

tiết diện S của cuộn dây tăng - khi cực N

ra xa cuộn dây thì số đường sức từ qua S giảm, khi nam châm quay liên tục thì số

đường sức từ xuyên qua S luân phiên tăng giảm

vậy dòng điện cảm ứng xuất hiện trong cuộn dây là dòng điện xoay chiều

2 Cho cuộn dây dẫn quay trong từ trường.

C3: Khi cuộn dây quay từ vị trí 1 sang vị trí 2 thì số đường sức từ xuyên qua tiết diện S của cuộn dây tăng khi cuộn dây

từ vị trí 2 quay tiếp thì số đường sức từ xuyên qua tiết diện S luân phiên tăng, giảm vậy dòng điện cảm ứng xuất hiện trong cuộn dây là dòng điện xoay chiều

3 Kết luận: sgk.

III Vận dụng:

C4: Khi khung dây quay nửa vòng tròn thì số đường sức từ qua khung dây tăng trên nửa vòng tròn sau, số đường sức từ giảm nên dòng điện đổi chiều, đèn thứ 2 sáng

* Ghi nhớ: sgk

4 Củng cố

Trang 10

Tiết 38.

Máy phát điện xoay chiều

I Mục tiêu:

- Nhận biết được hai bộ phận chính của máy phát điện xoay chiều chỉ ra được rôto và stato của mỗi loại máy

- Trình bày được nguyên tắc hoạt động của máy phát điện xoay chiều

- Nêu được cách làm cho máy phát điện có thể phát điện liên tục

- Hình vẽ 34.1; 34.2 phóng to

- Mô hình máy phát điện xoay chiều

2 Kiểm tra bài cũ : Thế nào gọi là dòng xoay chiều ? Nêu các cách tạo ra dòng xoay chiều ?

3 Bài mới

Hoạt động 1: Cấu tạo và hoạt

động của máy phát điện xoay

chiều.

- GV thông báo: ở các bài trước

chúng ta đã biết cách tạo ra dòng

điện xoay chiều

- GV treo hình 34.1; 34.2 phóng

to

yêu cầu h/s quan sát hình vẽ kết

hợp với quan sát mô hình máy

phát điện trả lời câu C1

- GV hướng dẫn h/s trả lời câu C2

- HS hoạt động theo nhóm, phân

tích, suy nghĩ trả lời các câu hỏi

-GV: Hai loại máy phát điện xoay

chiều có cấu tạo khác nhau nhưng

nguyên tắc hoạt động có khác

nhau không?

GV gọi h/s suy nghĩ và nêu kết

luận

Hoạt động 2: : Máy phát điện

xoay chiều trong kỹ thuật.

- GV yêu cầu h/s tự nghiên cứu

phần II

- HS đọc thông tin và nêu những

đặc điểm kỹ thuật của máy phát

I Cấu tạo và hoạt động của máy phát

điện xoay chiều.

1.Quan sát

C1: Hai bộ phận chính là cuộn dây và nam châm

-Khác nhau:

+Máy ở hình 34.1 Rô to: cuộn dây Stato: nam châm

Có thêm bộ góp điện gồm :vành khuyên

và thanh quét

+Máy hình 34.2 Rô to: nam châm Sta to: cuộn dây C2: Khi nam châm hoặc cuộn dây quay thì số đường sức từ qua tiết diện S của cuộn dây luôn phiên tăng giảm

2.Kết luận :

sgk

II.Máy phát điện xoay chiều trong kỹ thuật.

1.đặc tính kỹ thuật.

+cường độ dòng điện đến 2000A.

+Hiệu điện thế xoay chiều đến 25000V

Định dạng
Số trang	15
Dung lượng	197,55 KB