- T¸c dông cña viÖc sö dông hµm ý trong giao tiÕp: + Trong giao tiÕp h»ng ngµy + Trong c¸c lÜnh vùc nghÖ thuËt t¨ng gi¸ trÞ hµm sóc vµ gi¸ trÞ gîi c¶m cña lêi nãi - Cho học sinh quan sát[r]
Trang 1Tiết 128: Nghĩa tường minh và hàm ý
(tiếp theo)
A Mục tiêu cần đạt:
Kiến thức :
- Giúp học sinh củng cố khái niệm về nghĩa tường minh và hàm ý Có ý thức sử dụng và năng lực phán đoán được hàm ý
Kĩ Năng :
- Sử dụng và phân tích được hàm ý Đặc biệt khai thác các văn bản nghệ thuật
- Rèn luyện kĩ năng sử dụng và giải mã hàm ý trong giao tiếp
Thái độ :
- Thấy được ý nghĩa và vai trò quan trọng của nghĩa tường minh và hàm ý Đặc biệt là nghĩa hàm ý Có ý thức đúng đắn trong việc sử dụng hàm ý
B Phương pháp.
- Tìm hiểu ví dụ, nêu - gqvđ, đàm thoại, thảo luận nhóm, trực quan sinh động, kĩ thuật khăn phủ bàn, quy nạp, luyện tập, …
C Chuẩn bị:
- GV: G/án; Tài liệu liên quan : Máy chiếu, máy vi tính,
- HS: Học và chuẩn bị bài ở nhà
D Tiến trình bài dạy:
I Tổ chức.
II Kiểm tra Thế nào là nghĩa tường minh và hàm ý ? Cho ví dụ.
III Bài mới:
GV: Dẫn vào bài mới bằng cách đưa ra cho học sinh một tình huống (xem đoạn
đối thoại của đôi bạn trong đoạn phim hoạt hình)
* Hoạt động 1.
Đọc đoạn trích và trả lời câu hỏi
- Nêu hàm ý của những câu in đậm ?
- Vì sao chị Dậu không dám nói thẳng
với con mà phải dùng hàm ý ?
- Hàm ý trong câu nói nào của chị Dậu
rõ hơn ? Vì sao chị Dậu phải nói rõ hơn
như vậy ? Chi tiết nào cho thấy cái Tí
đã hiểu hàm ý trong câu nói của mẹ ?
Hs Suy nghĩ, thảo luận, trả lời
- Vậy để sử dụng hàm ý trong giao tiếp
cần phải có những điều kiện nào ?
HS Đọc Ghi nhớ (Sgk)
I Điều kiện sử dụng hàm ý.
1 Ví dụ (Sgk)
2 Nhận xét.
- Câu “ Con chỉ được ăn ở nhà bữa này nữa thôi”
có hàm ý : Sau bữa ăn này , con không được ở nhà với thầy mẹ và các em nữa, thầy mẹ đã bán con rồi
+ Điều này thật đau lòng nên chị Dậu không dám nói thẳng ra
- Câu “Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài” có hàm ý: Mẹ đã bán con cho cụ Nghị thôn Đoài rồi
* Hàm ý ở câu 2 rõ hơn.
- Chị Dậu phải nói rõ hơn như vậy vì chính chị cũng không chịu đựng nổi sự đau đớn khi phải kéo dài những phút giây lừa dối cái Tí
- Các chi tiết chứng tỏ cái Tí đã hiểu hàm ý trong câu nói của mẹ là: nó giãy nảy, liệng củ khoai, oà lên khóc và hỏi “U bán con thật đấy ư ?”
3 Ghi nhớ (SGK)
- Câu có hàm ý mời mọc:
Trang 2* Cho hs làm bài tập 5:
Tìm câu có hàm ý mời mọc và câu có
hàm ý từ chối trong bài “Mây và sóng”
của Ta-go
*GV có thể cho các em viết thêm câu
có hàm ý mời mọc rõ hơn:
-“ Chơi với bọn tớ thích lắm đấy.”
- “ Các bạn nhỏ đi cùng thì thích lắm
đấy.”
* Hoạt động 2.
- Chia nhóm cho học sinh làm việc bài
tập: 1,2,3 (Thông trò chơi “Tìm điều bí
ẩn sau những mãnh ghép”)
- Chia ra thành 6 nhóm
- Sau khi đã khám phá được bức tranh
thì kiến thức được mở rộng nằm sau
bức tranh ấy
- Trong quá trình khám phá bức tranh
nếu nhóm học sinh phát hiện được từ
bức tranh đầu tiên thì cho điểm tối đa
- Dùng phương pháp kĩ thuật phủ khăn
bàn để chốt lại vấn đề cho 6 bức tranh
Đọc yêu cầu bài tập 4 và trả lời
- Hàm ý trong câu có nghĩa là gì ?
“ Bọn tớ chơi từ khi thức dậy cho đến lúc chiều tà…….”
“ Bọn tớ ca hát từ sáng sớm cho đến hoàng hôn……”
- Câu có hàm ý từ chối:
“ Mẹ mình đang đợi ở nhà……”
“ Buổi chiều mẹ luôn muốn mình ở nhà… ”
II Luyện tập:
1 Khám phá những mãnh ghép:
M1: Người nói là anh thanh niên, người nghe là
ông hoạ sĩ và cô gái.
- Hàm ý của câu in đậm là: Mời bác và cô vào nhà uống nước
- Hai người nghe đều hiểu hàm ý đó, chi tiết chứng
tỏ sự hiểu đó là: “Ông theo liền anh thanh niên vào nhà Ngồi xuống ghế”
M2: Người nói là anh Tấn, người nghe là chị hàng đậu phụ (ngày trước)
- Hàm ý:Chúng tôi không thể cho được
- Người nghe hiểu hàm ý đó, thể hiện ở câu nói:
“Thật là càng giàu càng giàu có!”
M3: Người nói là Thuý Kiều, người nghe là Hoạn Thư.
- Hàm ý câu thứ nhất là: Quyền quý cao sang như tiểu thư mà cũng có lúc phải cúi đầu làm tội nhân như thế này ư ?
M4: Người nói là Thuý Kiều, người nghe là Hoạn Thư.
- Hàm ý câu thứ hai là: Tiểu thư không nên ngạc nhiên về sự trừng phạt này
- Hoạn Thư hiểu nên đã “hồn lạc phách xiêu, khấu
đầu dưới trướng liệu điều kêu ca
M5: Hàm ý của câu:
- “Cơm sôi rồi, nhão bây giờ”: Nhờ chắt giùm nồi cơm, nhưng bé Thu không muốn gọi tên, chỉ nói trổng (trống không) Cho nên anh Sáu giả vờ không để ý
M6: Điền vào lượt lời của B một câu có hàm ý từ chối:
A: Mai về quê với mình đi!
B: Rất tiếc, mình đã nhận lời Hoa rồi!
A: Đành vậy!
B: Mình phải đến bệnh viện thăm bà nội B: Mình còn phải làm các bài tập mà thầy vừa giao
2 Bài tập 2:
Thông qua sự so sánh giữa hi vọng” với con
đường của Lỗ Tấn, chúng ta có thể hiểu được hàm
Trang 3ý của tác giả là:”Tuy hi vọng chưa thể nói là thực hay hư, nhưng cố gắng và kiên trì thực hiện thì vẫn
có thể thành công”
IV Củng cố.
- Hệ thống kiến thức về hàm ngôn qua 2 tiết học
- Tác dụng của việc sử dụng hàm ý trong giao tiếp:
+ Trong giao tiếp hằng ngày
+ Trong các lĩnh vực nghệ thuật (tăng giá trị hàm súc và giá trị gợi cảm của lời nói)
- Cho học sinh quan sát sơ đồ để hệ thống lại kiến thức
V Dặn dò.
- Chuẩn bị học tiết Chương trình địa phương Tiếng Việt
Những điểm lưu ý sau tiết dạy: