trời với thực tế gian nan chỉ là “việc con con” ý chí sắt đá, niềm tin lớn vào sự nghiệp chính nhưng đồng thời, đó là lời tuyên bố hùng hồn… cả bài thơ đã khắc họa thành công chân dung[r]
Trang 1Ngày soạn: 18 11 2010 Tiết 67 Bài 1
Ngày giảng: 8A : 22 11
8B : 22 11
Văn bản
vào nhà ngục quảng đông cảm tác.
(Phan Bội Châu)
A - Mục tiêu cần đạt
1 Kiến thức:
- Khí phách kiên cường phong thái ung dung của nhà chí sĩ yêu nước PBCtrong hoàn cảnh ngục tù
- Cảm hứng hào hùng lãng mạn, giọng thư mạnh mẽ, khoáng đạtđược thể hiện trong bài thơ
- Liên hệ bản lĩnh CM HCM trong tg bị tù đầy của nhà tù TGThạch
2 Kĩ năng:
- Đọc – hiểu văn bản thơ thất ngôn bát cú Đường luật đầu thế kỷ XX
- Cảm nhận được giọng thơ, hình ảnh thơ
3 Thái độ:
- Giáo dục lòng kính yêu các anh hùng của dân tộc và tự hào về họ
B - Chuẩn bị
- GV: Chân dung Phan Bội Châu ; tác phẩm ''Ngục Trung Thư''; hướng dẫn học sinh đọc lại lịch sử Việt nam giai đoạn 1900 - 1930
- HS : Đọc lại lịch sử Việt nam giai đoạn 1900 – 1930
c Kỹ năng sống cần có.
- Có kỹ năng đặt ra mục tiêu sống và sống kiên định theo mục tiêu của mình
D Tổ chức các hoạt động dạy – học
1 ổn định lớp: 8A:
8B :
2 - Kiểm tra :
? Muốn thực hiện có hiệu quả chính sách dân số, chúng ta phải làm gì'
Trang 23 - Bài mới;
HĐ1: Giới thiệu bài mới.
Văn học giai đoạn 1900- 1945 chia 3 trào lưu văn học: hiện thực, lãng mạn và văn học yêu nước Các em đã được tìm hiểu về trào lưu văn học hiện thực qua một số văn bản cụ thể như: “ Lão Hạc”, “ Tức nước vỡ bờ” Hôm nay chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về trào lưu văn học yêu nước những năm đầu thế kỷ XX qua văn bản: “ Vào nhà ngục Quảng Đông cảm tác” của nhà yêu nước Phan Bội Châu.
HĐ2: Tìm hiểu chung.
- Mục tiêu :
+ Nắm được vài nét sơ lược về tác giả, tác phẩm
+ Thấy được nét mới mẻ về ngôn ngữ và thể loại
- Phương pháp: Vấn đáp, tái hiện nêu vđ, hđ nhóm
- Kỹ thuật: Động não
- Thời gian: 15’
- Giới thiệu chân dung Phan Bội Châu
? Em hiểu gì về tác giả Phan Bội Châu
- PBChâu (1867 - 1940), tên thuở nhỏ là
Phan Văn San, hiệu Sào Nam Ông là nhà
yêu nước, nhà CM lớn hất của nhân dân ta
trong vòng 25 năm đầu thế kỉ XX Ông được
gọi là ''Ông già Bến Ngự'' (bị giảm lỏng ở
Bến Ngự)
- GV giới thiệu hoàn cảnh lịch sử đất nước
đầu thế kỉ XX, giới thiệu phong trào Cần
Vương (giúp vua) vũ trang chống Pháp,
phong trào CM VN theo khuynh hướng dchủ
ts do các nhà nho yêu nước lãnh đạo
? Sự nghiệp sáng tác của ông.
? Hoàn cảnh sáng tác bài thơ.
- Thơ văn của ông được xem là những câu
thơ dậy sóng giục giã đồng bào đánh Pháp
- HS đọc chú thích trong SGK
- HS kể các tác phẩm của Phan Bội Châu
I Tìm hiểu chung
1 Tác giả
- PBChâu (1867 - 1940)
2 Tác phẩm
- HS giải thích một số chú
Trang 3- GV đọc mẫu
? Cách đọc bài thơ như thế nào thì phù
hợp.
- Giọng đọc hào hùng, to vang, chú ý nhịp
4/3 (câu 2 nhịp 3/4) Câu cuối giọng cảm
khái, thách thức, ung dung Câu 3, 4 đọc với
giọng thống thiết
- Y/c học sinh giải thích các chú thích SGK
? Nhận xét về kết cấu của bài thơ
- Nêu hc st của tp
- HS cảm nhận
- HS đọc 2, 3 lần văn bản
thích SGK
3 Bố cục:
- Đề, thực, luận, kết
HĐ2: Tìm hiểu văn bản.
- Mục tiêu :
+ Hiện thực về cuộc đời gian truân của người chí sĩ yêu nước PBC
+ Phong thái ung dung, khí phách hiên ngang, ý chí kiên định của người chí sĩ cách mạng
- Phương pháp: Vấn đáp, tái hiện nêu vđ, hđ nhóm
- Kỹ thuật: Động não
- Thời gian: 15’
- Gọi học sinh đọc 2 câu đề
? Các từ ''hào kiệt'', ''phong lưu'' cho ta
hình dung về 1 con người như thế nào.
- Con người có tài, có chí như bậc anh hùng,
phong thái ung dung, đàng hoàng
- Điệp từ "vẫn": sang trọng của bậc anh
hùng không thay đổi trong bất cứ h.c nào
? Hãy nêu cách hiểu của em về nội dung
câu 2.
- Nhịp thơ thay đổi 3/4, gợi lên một nét cười
Nhà tù là nơi giam hãm, đánh đập, mất tự do
mà người yêu nước coi là nơi tạm nghỉ chân
trong con đường cứu nước Phan Bội Châu
đã biến nhà tù thành trường học CM
- HS đọc II Tìm hiểu văn bản.
1 Hai câu đề.
Trang 4quan niệm sống và đấu tranh của Phan Bội
Châu và của các nhà CM nói chung
? Em nx gì về giọng điệu trong 2 câu đầu.
- Giọng điệu của 2 câu này vừa cứng cỏi,
vừa mềm mại diễn tả nội tâm cân bằng, bình
thản không hề căng thẳng hoặc u uất cho dù
cảnh ngộ tù ngục là bất bình thường
? Nhận xét về nghệ thuật giữa 2 câu thơ.
+ Nghệ thuật đối cả thanh lẫn ý
? Hai câu thực diễn tả điều gì.
? ý nghĩa của cụm từ ''khách không nhà'',
''trong bốn biển'' ? cả câu.
- Khách không nhà: người tự do
- Trong 4 biển: trong thế gian rộng lớn
tác giả tự nhận mình là người tự do, đi
giữa thế gian Ông đã từng đi khắp 4 phương
trời
- Phan Bội Châu bị trục xuất khỏi Nhật,
sống không hợp pháp ở Trung Quốc, bị thực
dân Pháp kết án tử hình vắng mặt ông là
kẻ có tội vì yêu nước đối với thực dân Pháp
? Dựa vào chú thích SGK, em hiểu '' người
có tội Châu'' như thế nào.
- Không khuất phục, tin mình là người yêu
nước chân chính, lạc quan kiên cường, chấp
nhận nguy nan trên đường tranh đấu
? Điều đó cho ta hiểu thêm tính cách nào
của nhà yêu nước? Giọng thơ.
- Giọng thơ trầm tĩnh, thống thiết nỗi
đau đớn của người anh hùng đầy khí phách
*) Liên hệ: Phạm Văn Đồng: Đó là nỗi đau
lớn lao của người anh hùng cứu nước của
một thời đại khổ nhục nhưng vĩ đại.
- HCM:
- Hs đọc 2 câu thực
- Nhận xét kq
- Liên hệ với ttg HCM
- Tư thế ung dung, tinh thần lạc quan, ý chí kiên định của người anh hùng CM trong những ngày đầu ở tù
b) Hai câu thực.
Trang 5" Ăn cơm nhà nước ở nhà công
Binh lính theo sau để hộ tùng
Non nước dạo chơi tuỳ sở thích
Làm trai như thế cũng hào hùng"
( Nói cho vui )
? Nhận xét khái quát về 2 câu thực.
- Nghệ thuật đối xứng, tạo nhạc điệu, giọng
thơ trầm tĩnh thống thiết
- Hai câu thơ tả tình thế và tâm trạng của
Phan Bội Châu khi ở trong tù Nhà thơ gắn
liền sóng gió của cuộc đời riêng với tình
cảnh chung của đất nước Đó là nỗi đau lớn
lao trong tâm hồn bậc anh hùng
- Bình: 1905 bị giặc bắt gần 10 năm ông
lưu lạc khi Nhật Bản, khi Trung Quốc, khi
Xiêm La không một mái ấm gia đình lại
thường xuyên bị kẻ thù săn đuổi Không thể
than thân bởi ông đã coi thường hiểm nguy
và tự nguyện gắn cuộc đời của mình với sự
tồn vong của đất nước '' Non sông đã chết
sống thêm nhục'' gắn sóng gió của cuộc
đời riêng với tình cảnh của đất nước
? Giải nghĩa lại cụm từ ''Bủa tay ''
+ Bủa tay: mở rộng vòng tay để ôm lấy
+ Kinh tế: kinh bang tế thế - trị nước cứu đời
công việc của người quân tử, người anh
hùng
- 2 câu thơ đối xứng cả ý và thanh
? ý chính của 2 câu thơ là gì.
? Nhận xét về NT, giọng thơ.
- Khẩu khí hào hùng, dù ở tình trạng bi kịch
vẫn theo đuổi sự nghiệp cứu nước, cứu đời
Cười ngạo nghễ trước mọi thủ đoạn của kẻ
thù
- Nhận xét kq
- Đọc hai câu luận
- Nx về giọng điệu
- HS cảm
- Nỗi đau của người anh hựng cũng là nỗi đau của đất nước
c) Hai câu luận.
- Gợi tả khí phách hiên ngang, không khuất phục của người yêu nước
Trang 6- Lối nói khoa trương, NT đối, câu thơ kết
tinh cao độ CX lãng mạn hào hùng của tác
giả
- Khát vọng của chàng thanh niên Phan Văn
San khi đang còn nuôi chí lớn chờ thời cơ ỏ
trong nước: (Chơi xuân)
''Phùng xuân hội, may ra, ừ cũng dễ
Nắm địa cầu vừa một tí con con
Đạp toang hai cánh càn khôn,
Đem xuân vẽ lại trong non nước nhà''
? Nêu ý nghĩa của 2 câu kết.
? Em hiểu gì về tinh thần của người chiến
sĩ CM trong tù.
- Còn sống, còn đấu tranh giải phóng dân tộc
thể hiện quan niệm sống của nhà yêu
nước
? Nhận xét về NT của câu thơ.
- Điệp từ ''còn'' ở giữa câu thơ buộc người
đọc phải ngắt nhịp 1 cách m ạnh mẽ lời
nói dõng dạc, dứt khoát, tăng ý khẳng định
cho câu thơ
=> Điệp từ ''còn'' lời thơ dõng dạc, khẳng
định tư thế hiên ngang, ý chí sắt đá, tin
tưởng vào sự nghiệp đấu tranh giảiphóng dân
tộc của tác giả
- Con người ở đây thừa nhận con đường yêu
nước đầy hiểm nguy trong đó có cả việc tù
đày Sau này Tố Hữu có viết: ''Đời CM từ
khi tôi đã hiểu 1 nửa'' (Tố Hữu)
? Nhận xét khái quát về giá trị NT và nội
dung
- Gọng thơ hào hùng, biểu cảm trực tiếp,
phép đối chặt chẽ, sử dụng nhiều từ Hán
Việt cổ mà vẫn vui, dí dỏm
nhận
- HS đọc 2 câu kết
- HS cảm nhận
- Gọi học sinh đọc ghi nhớ
d) Hai câu kết.
- ý chí gang thép, tin tưởng vào sự nghiệp chính nghĩa của mình, bất chấp thử thách gian nan
Trang 7- Thể hiện phong thái ung dung, đàng hoàng
và khí phách kiên cường, bất khuất vượt lên
trên cảnh tù ngục khốc liệt của nhà chí sĩ
HĐ4: Luyện tập
- Mục tiêu: Hiểu sâu sắc hơn về nội dung bài học
- Phương pháp : Tái hiện, nêu và giải quyết vấn đề
- Kỹ thuật: Động não
- Thời gian: 10’ III Luyện tập (5')
? Ôn lại thể thơ TNBCĐL, em hãy nhận dạng thể thơ của bài thơ này về các phương diện số câu, số chữ, cách gieo vần (Toàn bài có 8 câu, mỗi câu 7 tiếng, vần hiệp ở cuối các câu 1, 2, 4, 6, 8 ''lưu'', ''tù'', ''châu'', ''thù'', ''đâu''; hai cặp 3-4; 5-6 đối nhau)
? Em hiểu gì về nhan đề bài thơ (Cảm xúc được viết khi bị bắt giam ở nhà ngục tỉnh Quảng Đông)
? Hãy phát biểu cảm nghĩ về tinh thần của các nhà chí sĩ yêu nước đầu thế kỉ XX (Vượt lên thử thách hiểm nguy, giữ vững khí phách kiên cường, niềm lạc quan, lòng tin không lay chuyển vào sự nghiệp cứu nước)
HĐ 5 : Củng cố:
- Chọn đáp án đúng nhất: ''Mở miệng cười tan cuộc oán thù'' có thể hiểu theo cách nào?
A Tiếng cười làm tan mối thù hận
B Tiếng cười của người yêu nước trước kẻ thù có sức mạnh chiến thắng mọi âm mưu của kẻ thù
C Tiếng của người yêu nước trong cảnh tù ngục mang sức mạnh đấu tranh
D Cả A, B, C
HĐ 6: Hướng dẫn tự học
- Học thuộc lòng bài thơ, nắm được nội dung và NT của bài
- Phát biểu cảm nghĩ về Phan Bội Châu - Soạn bài: Đập đá ở Côn Lôn
Trang 8Ngày soạn: 18 11 2010 Tiết 58 Bài 15
Ngày giảng: 8A : 24 11
8B: 24 11
Văn bản
đập đá ở côn lôn
(Phan Châu Trinh)
A - Mục tiêu cần đạt
1 Kiến thức:
- Chí khí lẫm liệt, phong thái đàng hoàng của PCT
- Sự mở rộng kiến thức về vh đầu thế kỷ XX
- Cảm hứng lãng mạng thể hiện trong bài thơ
- Liên hệ bản lĩnh CM HCM trong tg bị tù đầy của nhà tù TGThạch
2 Kĩ năng:
- Đọc – hiểu văn bản thơ văn yêu nước viết theo thể TNBCĐL
- Phân tích được vẻ đẹp trữ tình trong bài thơ
- Cảm nhận được giọng điệu , hình ảnh trong bài thơ
3 Thái độ:
- Bồi dưỡng cho HS lòng yêu mến, cảm phục, tự hào về những bậc anh hùng dân tộc
B - Chuẩn bị
- GV: Đọc tài liệu tham khảo, chân dung Phan Châu Trinh
- HS: Đọc văn bản và soạn bài ở nhà theo hệ thống câu hỏi đọc hiểu
C Kỹ năng sống cần có:
- Có kỹ năng đặt ra mục tiêu sống và sống kiên định theo mục tiêu của mình
- Tự nhận thức được vai trò trách nhiệm của mình trước thực tại cs
D Tổ chức các hoạt động dạy – học
1 ổn định lớp: 8A:
8B :
2 - Kiểm tra :
- Đọc thuộc lòng bài thơ ''Vào nhà ngục Quảng Đông cảm tác''
- Em hiểu gì về nhà yêu nước Phan Bội Châu qua bài thơ đó
Trang 9*Đáp án:
- HS đọc thuộc lòng bài thơ- nhận xét- ghi điểm
- Là người luôn vượt lên thử thách hiểm nguy, giữ vững khí phách kiên cường, niềm lạc quan, lòng tin không lay chuyển vào sự nghiệp cứu nước
3 - Bài mới:
HĐ1: Giới thiệu bài mới.
Nếu như trong bài thơ “ Vào nhà ngục Quảng Đông ” tác giả thể hiện phong thái ung
dung, khí phách hiên ngang và niềm tin sắt đá của người yêu nước trong cảnh ngục tù thì
ở bài thơ “ Đập đá ở Côn Lôn lại giúp người đọc có những cảm nhận về vẻ đẹp và nhân cách của những người yêu nước trong hoàn cảnh gian nan
HĐ2: Tìm hiểu chung.
- Mục tiêu :
+ Hiểu sơ lược về tg – tp
+ Cảm hứng chung về bài thơ
- Phương pháp: Vấn đáp, tái hiện nêu vđ, hđ nhóm
- Kỹ thuật: Động não
- Thời gian: 15’
? Đọc chỳ thớch trong Sgk/149? Nờu 1 vài nột
về tiểu sử của tỏc giả Phan Chõu Trinh.
- GV: Khỏc với Phan Bội Chõu, Phan Chõu Trinh
cú ra làm quan 1 thời gian, sau đú ụng sớm nhận ra
chõn tướng quan trường ụng từ quan rồi đi khắp
nơi kết bạn đồng tõm Năm 1906 ụng sang Trung
Quốc, Nhật Bản, năm 1911 ụng sang Phỏp để phỏt
minh ý kiến về cuộc sống đối với cỏc nước thuộc
địa ễng là nhà yờu nước cú tư tưởng dõn chủ sớm
nhất ở Việt Nam
? Xỏc định thể loại của văn bản? Bài thơ ra đời
trong hoàn cảnh nào? Thể loại giống bài thơ nào
đó học?
- Tỡm hiểu chỳ thớch
- Nờu hc st bài thơ
I Tỡm hiểu chung.
1.Tỏc giả:
- PCT (1872 - 1926)
- Quờ ở Quảng Nam
- ễng là nhà yờu nước,
cú tư tưởng dõn chủ sớm
2 Tỏc phẩm:
Trang 10- Thể loại: TNBCĐL.
- Sỏng tỏc khi tỏc giả bị thực dõn Phỏp bắt giam
và đày ra đảo Cụn Lụn
GV: Đầu 1908, nhõn dõn trung kỳ nổi dậy
chống sưu thuế, PCT bị bắt và đày ra Cụn Đảo lao
động khổ sai Chớnh tại hũn đảo trơ trọi giữa nắng
giú biển khơi này, thực dõn Phỏp (sau này là đế
quốc Mĩ) đó xõy dựng 1 hệ thống nhà tự kiờn cố,
tàn bạo cũn gọi là địa ngục trần gian để giam giữ
những người Việt Nam yờu nước
? Đọc bài thơ và cho biết nội dung chớnh của
bài thơ?
- Đọc từng ý, từng cõu phải đọc rừ ràng, rành
mạch, chỳ ý cỏc từ lỏy “lừng lẫy, rành rỏi, con
con” Cõu cuối đọc nhẹ nhàng
- Thể loại
- Đọc bài thơ
- Nội dung: Tinh thần dày dạn phong trần, cứng cỏi, trung kiờn, khụng sờn lũng đổi chớ trong tỡnh cảnh tự đày
HĐ3 Tìm hiểu văn bản.
- Mục tiêu :
+ Hỡnh ảnh người tù với việc lao động khổ sai
+ Hình ảnh người anh hùng trong cảnh nguy nan vẫn hiên ngang, lẫm liệt Tin vào lý tg, hành động phi thường
- Phương pháp: Vấn đáp, tái hiện nêu vđ, hđ nhóm
- Kỹ thuật: Động não
- Thời gian: 15’
GV định hướng cho học sinh phõn tớch bài thơ
theo 2 lớp nghĩa
? Đọc 4 cõu thơ thứ nhất và cho biết nội dung
chớnh của nú?
- Hỡnh ảnh người tự ở đảo Cụn Lụn
- Làm trai đứng giữa đất Cụn Lụn
? Đọc cõu thơ thứ nhất, cho biết cõu thơ miờu
tả điều gỡ?
- Đọc 4 cõu đầu
- Nờu nhận xột
II Tỡm hiểu văn bản:
1 Bốn cõu đầu
Trang 11(Miêu tả bối cảnh không gian, đồng thời tạo
dựng tư thế của con người giữa đất trời Côn
Đảo)
? Tư thế của con người giữa đất trời Côn Lôn
hiện lên như thế nào?
? Em hiểu gì về quan niệm nhân sinh “làm
trai” của tác giả?
(Trước hết đó không phải là tư thế của 1 kẻ
tầm thường mà là thế đứng của kẻ “làm trai”)_
trọng trách lớn lao trước vận mệnh đất nước
- Trong quan niệm nhân sinh truyền thống “làm
trai” chính là làm anh hùng
“Đã sinh làm trai thì cũng phải khác đời”
(Phan Bội Châu)
- “Chí làm trai Nam – Bắc – Đông – Tây – cho
phỉ sức vẫy vùng trong bốn bể” (Đinh Công
Trứ)
- Đó là lòng kiêu hãnh, là ý chí tự khẳng định
mình Con người như thế lại đường hoàng đứng
giữa đất trời Côn Đảo, đứng giữa biểt – trời –
đất, tư thế hiên ngang, sừng sững, đúng là tư thế
của người làm chủ giang sơn Câu thơ toát lên 1
vẻ đẹp hùng tráng)
- Câu thơ thứ nhất người đọc nghĩ tới 1 con
người hiên ngang, ngạo nghễ giữa ngục tù, xiềng
xích Người trai ấy đang làm gì?
? Đọc câu thơ, em thấy người từ hiện lên như
thế nào? Đặc biệt là từ “lừng lẫy”?“Lừng lẫy
làm cho lở núi non”
(Hình tượng nhân vật hiện lên oai phong, lẫm
liệt như 1 thiên thần đang xẻ núi, khơi sông để
sắp xếp lại núi non, trời đất bản lĩnh anh hùng
vượt lên trên mọi khổ đau của cuộc đời)
? Từ tư thế đó, tác giả giới thiệu công việc gì
của người tù?
- Đọc câu
thơ thứ 2
- Suy nghĩ trả lời
- Tư thế hiên ngang sừng sững, hùng tráng của người cách mạng
- Bản lĩnh anh hùng vượt lên trên tất cả