KiÕn thøc: - Giúp học sinh: Cảm nhận được tinh thần độc lập, khí phách hào hùng, khát vọng lớn lao của dân tộc trong 2 bài thơ: Sông núi nước Nam và bài: Phò giá về kinh.. KÜ n¨ng: - Bướ[r]
Trang 1Ngày soạn :18/9/2008
Ngày giảng:24/9/2008
( Nam quốc sơn Hà)
PHề GIÁ VỀ KINH
(Trần Quang Khải)
Tiết 17: Đọc- Hiểu văn bản.
A Mục tiêu cần đạt
1 Kiến thức:
- Giúp học sinh: Cảm nhận được tinh thần độc lập, khí phách hào hùng, khát vọng lớn lao của dân tộc trong 2 bài thơ: Sông núi nước Nam và bài: Phò giá về kinh
2 Kĩ năng:
- Bước đầu hiểu về 2 thể thơ: Thất ngôn tứ tuyệt và ngũ ngôn tứ tuyệt đường luật
3 Thái độ:
- Giáo dục ý thức, lòng tự hào dân tộc
B Chuẩn bị:
- Thầy: Chuẩn bị nội dung lên lớp
- Trò: Soạn bài theo câu hỏi SGK
C.Tiến trình tổ chức các hoạt động
* Hoạt động 1:Kiểm tra bài cũ
- Đọc thuộc lòng những bài ca dao châm biếm? Nêu nội dung tư tưởng của bài ca dao châm biếm?
* Hoạt động 2: Giới thiệu bài
Sau chiến thắng bạch đằng năm 938, ta thoát khỏi ách thống trị của các nước phong kiến phương bắc và đang trên đường xây dựng một quốc gia độc lập, tự chủ rất mực hào hùng Nền văn học mới cũng ra đời và có thể nói văn học viết bằng chữ hán và chữ nôm đã ghi lại được những dây phút hào hùng
đó của dân tộc Để hiểu được phần nào về nội dung của văn học của thời kỳ này bài hôm nay chúng ta cùng đi tìm hiểu
* Hoạt động 3 Bài mới
Hoạt động của thầy H/Đ của trò Nội dung
- GV: Về tác giả bài thơ, lâu nay
người ta vẫn cho rằng bài thơ
của Lý Thường Kiệt nhưng theo
-hs theo dừi phần chỳ thớch * sgk
I Đọc,tiếp xúc văn bản
*Tỏc giả-tỏc phẩm
Trang 2tư liệu khảo sát mới nhất thì mọi
văn bản hán nôm còn lại không
có văn bản nào có ghi tác giả bài
thơ là Lý Thường Kiệt
- Bài thơ đến nay cho rõ tác giả
là ai
GV: Nêu yêu cầu đọc
-Giọng chậm chắc, hào hùng
- GV đọc phiên âm, gọi học sinh
đọc
- Nhận xét h/s đọc
Theo dõi chú thích 1,2 trong
SGK
GV: Cho học sinh đọc chú thích
dấu sao
? Dựa vào chú thích dấu sao cho
biết ý hiểu của em về thơ trung
đại?
? Nêu đặc điểm của thể thơ thất
ngôn tứ tuyệt?
? Hãy nhận dạng thể thơ bài
''Nam quốc sơn hà.''
? Nêu xuất xứ của bài thơ?
GV: ''Nam quốc sơn hà" được coi
như là bản tuyên ngôn độc lập
đầu tiên của nước ta viết bằng
thơ Vậy theo em thế nào là
tuyên ngôn độc lập?
? Nội dung tuyên ngôn độc lập
trong'' Nam quốc sơn hà là'' gì?
GV: Khái quát chuyển ý
Đọc phiên
âm, dịch nghĩa, bản dịch thơ
Đọc chú thích
- Nêu ý hiểu cá nhân
Suy nghĩ, trả lời
*Đọc
* Từ khó
*Cấu trúc văn bản
- Thơ viết ở thế kỷ X- XIX
- Viết bằng chữ hán và chữ nôm
- Bài thơ ra đời trong cuộc kháng chiến chống quân Tống xâm lược đời lý
- Tuyên ngôn độc lập: Là lời tuyên bố về chủ quyền của đất nước và khẳng định không một thế lực nào được xâm phạm
- Khẳng định chủ quyền lãnh thổ của dân tộc
- Nêu cao ý chí quyết tâm bảo
vệ đất nước
Trang 3GV: Gọi học sinh đọc 2 câu đầu.
- Giải thích từng từ của 2 câu
thơ
- GV: Đọc câu thơ 1 Câu thơ mở
đầu có viết: Nam quốc theo em
từ "Nam quốc"được hiểu như thế
nào?
? Vậy tác giả dùng từ"Nam
quốc"nhằm thể hiện ý gì?
? Đặt sau từ" Nam quốc" là từ "
Nam đế" thể hiện ý nghĩa gì?
- GV: Đọc câu thơ thứ 2
? Giọng của câu thơ thứ 2 như
thế nào? Giọng điệu đó đã bày tỏ
ý nghĩa gì?
? Việc tác giả khẳng định chủ
quyền của đất nước được ghi ở
sách trời mang lại ý nghĩa gì?
? Em cảm nhận được gì qua hai
câu thơ đầu?
GV: Hai câu thơ đầu ngôn ngữ
trang trọng, ý thơ mạnh mẽ,
đanh thép, khẳng định một chân
lý lịch sử bất di bất dịch: Nước
nam là của người Nam
- Gọi học sinh đọc 2 câu cuối
II Đọc - Hiểu văn bản
1 Hai câu thơ đầu
- Nam: Phương nam, quốc, nước
- Sơn: núi, hà: sông, nam: Nước Nam, đế: Vua, cơ: ở
-> Nam quốc: Nước ở phương nam
- Khẳng định nước nam là một quốc gia độc lập: Vì từ xưa bọn phong kiến phương Bắc luôn coi nước ta là quận huyện của chúng
- Nam đế: Là vua nước nam
- Như vậy tác giả đặt vua nước Nam ngang hàng với vua phương Bắc
- Giọng hào hùng rắn rỏi
- Thể hiện niềm tin sắc đáng vào chủ quyền đất nước Việt Nam đã được ghi ở sách trời
- Khẳng định tạo hoá đã ban cho nước Việt Nam là của người Việt Nam
- > Khẳng định nước nam là của người Việt Nam.
- Thể hiện niềm tự hào của tác giả về chủ quyền độc lập dân chủ, độc lập dân tộc.
Trang 4? Diễn nghĩa và diễn xuôi 2 câu
thơ
? Nhận xét giọng điệu của 2 câu
thơ?
? Nội dung biểu đạt ở hai câu
cuối là gì?
? Liên hệ với ? Liên hệ với hoàn
cảnh ra đời" Sông núi nước nam"
Em hiểu lời cảnh báo này nhằm
vào bọn xâm lược nào?
? Sông núi nước Nam là văn bản
biểu cảm ở đây tư tưởng và cảm
xúc vừa lộ rõ lại vừa ẩn kín
Theo em tư tưởng lộ rõ trong văn
bản này là gì?
? Cảm xúc ẩn kín trong văn bản
này là gì?
? Văn bản Sông núi nước nam
bồi đắp tình cảm nào trong em?
? Trong lịch sử dân tộc ta ngoài "
Sông núi nước Nam" Em còn
biết những văn bản nào khác
được gọi là tuyên ngôn độc lập
của nước ta
? Cảm nhận chung của em về bài
thơ?
-Gọi học sinh đọc ghi nhớ
2 Hai câu thơ cuối:
- Cớ sao mà kẻ thù lại dám đến xâm phạm
- Chúng mày sẽ xem sự thất bại
- Giọng dõng dạc, chắc nịch, kiêu hãnh
-> Cảnh báo hành động xâm lược của kẻ thù, sự thất bại
- Khẳng định sức mạnh vô
địch của dân tộc trong cuộc chiến đấu bảo vệ chủ quyền của đất nước.
- Lời cảnh báo nhằm vào quân Tống xâm lược Quân và dân ta dưới sự chỉ huycủa Lý Thường Kiệt đã đánh tan đạo quân xâm lược Tống
- Khẳng định trước kẻ thù về chủ quyền đất nướcta và ý chí quyết tâm bảo vệ chủ quyền
đó
- Niềm tự hào, tự tin vào chủ quyền dân tộc Tinh thần phản kháng chiến tranh xâm lược của ngoại bang
- Tự hào về truyền thống đấu tranh giữ nước, quyết tâm bảo
vệ chủ quyền đất nước của cha ông ta.
- Tin tưởng vào sự bền vững của độc lập dân tộc
Trang 5GV: Khái quát toàn b
- Văn bản " Bình ngô đại cáo" của Nguyễn Trãi
- Văn bản " Tuyên ngôn độc lập" của Hồ Chủ Tịch
* Ghi nhớ: SGK.
Trang 6? Liên hệ với hoàn cảnh ra đời"
Sông núi nước nam" Em hiểu lời
cảnh báo này nhằm vào bọn xâm
lược nào?
? Sông núi nước Nam là văn bản
biểu cảm ở đây tư tưởng và cảm
xúc vừa lộ rõ lại vừa ẩn kín Theo
em tư tưởng lộ rõ trong văn bản
này là gì?
? Cảm xúc ẩn kín trong văn bản
này là gì?
? Văn bản Sông núi nước nam bồi
đắp tình cảm nào trong em?
? Trong lịch sử dân tộc ta ngoài "
Sông núi nước Nam" Em còn biết
những văn bản nào khác được gọi
là tuyên ngôn độc lập của nước ta
? Cảm nhận chung của em về bài
thơ?
Gọi học sinh đọc ghi nhớ
GV: Khái quát toàn bộ
Trả lời
độc lập
-Trình bày
ý kiến
Suy nghĩ, trả lời
-Trình bày
ý kiến
- Trả lời
độc lập
-Phát biểu suy nghĩ
- Liên hệ
mở rộng
Nêu cảm nhận
Đọc ghi nhớ
- Khẳng định sức mạnh vô
địch của dân tộc trong cuộc chiến đấu bảo vệ chủ quyền của đất nước.
- Lời cảnh báo nhằm vào quân Tống xâm lược Quân và dân ta dưới sự chỉ huycủa Lý Thường Kiệt đã đánh tan đạo quân xâm lược Tống
- Khẳng định trước kẻ thù về chủ quyền đất nước ta và ý chí quyết tâm bảo vệ chủ quyền
đó
- Niềm tự hào, tự tin vào chủ quyền dân tộc Tinh thần phản kháng chiến tranh xâm lược của ngoại bang
- Tự hào về truyền thống đấu tranh giữ nước, quyết tâm bảo
vệ chủ quyền đất nước của cha ông ta.
- Tin tưởng vào sự bền vững của độc lập dân tộc
- Văn bản " Bình ngô đại cáo" của Nguyễn Trãi
- Văn bản " Tuyên ngôn độc lập" của Hồ Chủ Tịch
* Ghi nhớ: SGK.
Trang 7
Vănbản2
Phò giá về kinh
( Trần Quang Khải)
- GV: Cho học sinh đọc chú
thích dấu sao / SGK
? Nêu vài nết khái quát về tác
giả?
? Bài thơ ra đời trong hoàn
cảnh nào?
-GV cuộc k.chiến chống giặc
Mụng-Nguyờn đời trần đó tạo
lờn hào khớ chiến thắng,đõy là
nguồn cảm hứng để tỏc giả
viết bài thơ này
GV:Nêu yêu cầu đọc:Giọng
phấn khởi hào hùng chậm
chắc
GVđọc- gọi học sinh đọc
GV: Cho học sinh giải thích
nhan đề của bài thơ
? Vận dụng kiến thức đã học
phần thể loại em hãy nhận
diện thể loại bài" Tụng giá
hoàn kinh sư" trên các phương
diện, số câu, số chữ trong câu,
cách hiệp vần
GV: Khái quát chuyển ý
- Câu 1-2, 3- 4
GV: Cho học sinh đọc 2 câu
đầu
- Đọc chú thích
- Trả lời dựa vào SGK
- Đọc bài
Chú ý sgk
- Trả lời
độc lập
Đọc 2 câu thơ
I Đọc tiếp xúc văn bản
* Tác giả, tác phẩm
* Đọc
*Từ khó
* Cấu trúc văn bản
- Bài thơ ngũ ngôn tứ tuyệt : 4 câu mỗi câu 5 tiếng
- Hiệp vần ở cuối câu 2,4
II Đọc – hiểu văn bản
1 Hai câu đầu
Trang 8? Giải thích từng yếu tố trong
2 câu thơ, diễn xuôi 2 câu
thơ?
? Những chiến công nào được
nhắc tới trong lời thơ này?
Các chiến công đó gợi nhắc
những sự kiện lịch sử nổi
tiếng nào của dân tộc ta trong
quá khứ?
? Theo em trong lời thơ trên
có gì đáng chú ý về cách dùng
từ, cách nhắc tới các địa danh,
cách tạo đối xứng, giọng
điệu?
? Điều đó có tác dụng gì trong
việc diễn tả:
GV: Khái quát chuyển ý
- Gọi học sinh đọc 2 câu cuối
? Diễn xuôi 2 câu thơ
? Lời thơ này nói tiếp chiến
thắng hay nói về vấn đề gì?
? Tác giả đã mong ước về 1
đất nước như thế nào?
? Em hãy so sánh nghĩa của
cụm từ ''Tu trí lực '' với cụm từ
''Nên gắng sức''?
? Điều gì cho thấy tác giả
HS dựa vào SGK giải thích
Trả lời
độc lập
Phát hiện nghệthuật
Trình bày
ý kiến
Đọc bài
- Trả lời
độc lập
Thảo luận nhóm
Trả lời
- Chiến thắng Trương Dương và Hàm Tử
- Hai trận thắng lớn trên sông Hồng thời trần đại thắng quân x/l Mông Nguyên
-> Động từ mạnh đặt ở đầu câu -> 2 địa danh nổi tiếng được nhắc liền đôi giọng thơ khoẻ hùng tráng
- Hiện thực k/c chống ngoại xâm -> Tái hiện khong khí chiến thắng oanh liệt của d/t phả ánh sự thất bại
-> Tình cảm tự hào phấn chấn của thế giới
2.Hai câu cuối
- Khát vọng hoà bình
- 1 đất nước vững bền mãi mãi non nước ấy của ngàn thu
- ở bản phiên âm tu trí lực có nghĩa mạnh hơn nên dốc hết sức lực
Trang 9mong mỏi điều gì ở dân tộc?
? Tác giả mong ước và cổ
động cho công cuộc xây dựng
đất nước sau chiến tranh Điều
này cho thấy tư tưởng và tình
cảm nào của tác giả trước vận
mệnh của đất nước
? Theo em, niềm hi vọng lớn
lao của tác giả về tương lai
tươi sáng của đất nước đã
phản ánh khát vọng nào của
dân tộc ta thời Trần?
? Khát vọng đó có biến thành
hiện thực ở thời nhà Trần
không? Dựa vào kiến thức lịch
sử lớp 7 để chứng minh điều
này
GV: Khái quát
? Bài học cho em hiểu những
nội dung hiện thực nào được
phản ánh trong văn bản'' Phò
giá về kinh''?
? Từ nội dung đó tư tưởng và
tình cảm nào của tác giả được
bộc lộ?
? Tư tưởng và tình cảm đó là
của riêng tác giả hay của
độc lập
Trả lời
độc lập
- Học sinh chứng minh
Khái quát nội dung
- Trả lời
độc lập
- Thảo
- Khi đất ta nước đã thái bình chúng ta cần tập chung hết sức lực vào xây dựng đất nước mạnh giầu
ko nên quá say xưa với chiến thắng
- Chuộng hoà bình
- Hy vọng vào tương lai tươi đẹp
- Tin vào sức mạnh dựng xây của dân tộc
-> Khát vọng hoà bình -> Khát vọng xõy dựng đất nước bền vững muôn đời
- Thời trần sau 2 cuộc K/C chống Mông Nguyên lầ 1 thời kỳ thái bình thịnh trị khá dài trong L/s dân tộc ta
III Tổng kết
1 Nghệ thuật -Diễn đạt cụ đỳc
2 Nội dung
- Niềm tin chiến thắng quân x/l mong ước hy vọng vè 1 đất nước thái bình
- Của tác giả cũng như của dân tộc
- Vì Trần Quang khải là 1 vị tương tài đại diệncho ý chí và sức mạnh
DT thời trần
Trang 10chung dân tộc thời Trần?
? Theo em, vì sao lời thơ trong
bài'' Phò giá về kinh'' giản dị
không hoa mỹ mà vẫn gợi
được cảm xúc của người đọc
về hào khí chiến thắng và khát
vọng hoà bình của dân tộc?
? Cách trình bày vầ biểu cảm
của 2 bài thơ có gì giống nhau
luận nhóm
Đại diện trình bày
Đọc sgk
Làm bài tập
- Nó được tạo bởi hào quang c/t d/t vừa diễn ra
- Nó được viết = tấm lòng chân thành nồng nhiệt của tác giả
- Nó được chiếu dọi bởi hào khí của thời trần
* Ghi nhớ.(sgk)
IV Luyện tập Bài 1
+ Đều thể hiện bản lĩnh khí phách d/t ta
+ ý tưởng được diễn đạ rõ ràng ko cầu kỳ hoa mỹ, cảm xúc độc đáo bộc lộ 12 cách kín đáo qua ý tưởng
* Hoạt động 4.Hoạt động nối tiếp
-Đối với hs khỏ giỏi:
?Viết 1 đoạn văn phỏt biểu cảm nghĩ của em về bài thơ Sụng nỳi Nước Nam?
-Đối với hs trung bỡnh yếu:
?Nờu nội dung chớnh của 2 bài thơ
+ Học thuộc lòng hai bài thơ, phân tích
+ Soạn bài: Từ hán việt