Bài tập 2: sgk tr - 116 KH: Nếu viết bài tập làm văn theo đề bài “Nêu ý kiến của em về vẻ đẹp của bài ca dao Trong đầm gì đẹp bằng sen” thì em có cần vận dụng các yếu tố tự sự và miêu tả[r]
Trang 1TUẦN 31 NGỮ VĂN – BÀI 28 Kết quả cần đạt
- Nắm vững nội dung chủ yếu và đặc điểm nghệ thuật của các văn bản đã học để làm tốt bài kiểm tra Văn
- Nắm được tác dụng của sự sắp xếp trật tự từ trong câu, từ đó có ý thức lựa chọn trật tự từ thích hợp với yêu cầu giao tiếp
- Đánh giá đúng những ưu, nhược điểm của bài tập làm văn số 6, sửa chữa những lỗi trong bài làm theo yêu cầu của bài văn nghị luận
- Sơ bộ nắm được vai trò của các yếu tố tự sự và miêu tả trong văn nghị luận và cách đưa các yếu tố đó vào bài văn nghị luận
Ngày soạn: 25/3/2011 Ngày kiểm tra: 29/3/2011 Kiểm tra lớp: 8B
Tiết 113: Văn bản:
KIỂM TRA VĂN
1 Mục tiêu bài kiểm tra:
a) Về kiến thức: Giúp học ôn tập củng cố kiến thức văn học đã học trong
chương trình Ngữ văn học kì II lớp 8
b) Về kĩ năng: Rèn luyện kĩ năng tổng hợp kiến thức, diễn đạt, cảm thụ văn
thơ và làm bài văn cho HS
c) Về thái độ: Giáo dục học sinh ý thức tự giác học tập khi làm bài kiểm tra
* Ma trận:
Nhận biết Thông hiểu
Mức độ
Nội dung
số câu
Số điểm Tác giả
Phương
thức biểu
đạt
Nội dung C6 C 2 ,3,4,5 C9 C9,
Tổng số
2 Nội dung đề:
Phần I: Trắc nghiệm (2 điểm)
Khoanh tròn chữ cái đứng đầu câu trả lời đúng nhất.
Trang 2Câu 1: (0,25 điểm) Lời nhận định sau đây nói về tác giả, tác phẩm nào ?
“ Hai nguồn thi cảm chính của người là lòng thương người và tình hoài cổ Có một lần hai nguồn cảm hứng ấy gặp nhau đã tạo nên một bài thơ kiệt tác”
A Tản Đà và “ Muốn làm thằng Cuội ”
B Thế Lữ và “ Nhớ rừng ”
C Vũ Đình Liên và “ Ông đồ ”
D Tế Hanh và “ Quê hương ”
Câu 2: (0,25 điểm)Ý nào nói đúng nhất tâm tư của tác giả được gửi gắm trong
bài thơ Nhớ rừng?
A Niềm khao khát tự do mãnh liệt
B Niềm căm phẫn trước cuộc sống tầm thường giả dối
C Lòng yêu nước kín đáo và sâu sắc
D Cả ba ý kiến trên
Câu 3: (0,25 điểm)
Nét giống nhau giữa hai bài thơ “Tức cảnh Pác Bó ” và “ Ngắm trăng ” là
gì ?
A Phong thái ung dung, tự tại của thi sĩ - chiến sĩ hồ Chí Minh
B Tình yêu thiên nhiên sâu sắc của thi sĩ - chiến sĩ Hồ Chí Minh
C Tình yêu thiên nhiên, phong thái ung dung và tinh thần lạc quan của thi sĩ - chiến sĩ Hồ Chí Minh
D Tinh thần lạc quan của thi sĩ - chiến sĩ Hồ Chí Minh
Câu 4: (0,25 điểm)Trong bài Chiếu dời đô, em thấy những lợi thế của thành Đại
La là gì?
A Ở vào nơi trung tâm trời đất; được cái thế rồng cuộn hổ ngồi
B Đã đúng ngôi nam bắc đông tây; lại tiện hướng nhìn sông dựa núi
C Địa thế rộng mà bằng; đất đai cao mà thoáng
D Cả ba phương án trên đều đúng
Câu 5: (0,5 điểm)“Hịch tướng sĩ là……… bất hủ phản ánh lòng
yêu nước và tinh thần quyết chiến quyết thắng quân xâm lược của nhân dân ta”
Cụm từ nào sau đây điền vào chỗ trống trong câu văn trên là phù hợp:
A Tiếng kèn xuất quân; C Áng thiên cổ hùng văn;
B Lời hịch vang dậy núi sông; D Bài văn chính luận xuất sắc;
Câu 6: (0,5 điểm) Luận điểm nào được nêu trong đoạn một của văn bản Đi bộ
ngao du?
Trang 3A Niềm hạnh phúc của con người khi không phải đi ngựa.
B Đi bộ ngao du được tự do thưởng ngoạn
C Đi bộ ngao du là phải vừa đi vừa ngẫm
D Cả ba phương án trên đều đúng
Câu 7: (0,5 điểm) Đoạn trích Thuế máu nằm ở chương mấy của tác phẩm Bản
án chế độ thực dân Pháp?
A Chương I; B Chương II; C Chương III; D
Chương IV;
Câu 8: (0,5 điểm)
Điểm chung của các thể loại: “ Hịch, Chiếu, Cáo, Tấu ” là gì ?
A Thường viết bằng văn xuôi
B Thường viết bằng văn vần
C Thường viết bằng văn biền ngẫu
D Cả ba loại trên
Phần II: Tự luận (7 điểm)
Câu 9: (2 điểm )
a) Chép đúng, chép đẹp theo trí nhớ bài thơ “Tức cảnh Pác Bó” của Hồ
Chí Minh Nêu khái quát giá trị nghệ thuật và nội dung của bài thơ?
Câu10: (5 điểm )
a) Trong đoạn trích Nước Đại Việt ta, để khẳng định chủ quyền độc lập
dân tộc, Nguyễn Trãi đã dựa vào những yếu tố nào?
b) Ý thức dân tộc ở đoạn trích Nước Đại Việt ta là sự tiếp nối và sự phát triển ý thức dân tộc trong bài Sông núi nước Nam (đã học ở lớp 7)
Em hãy chứng minh ý kiến trên bằng một đoạn văn ngắn
3 Đáp án - Biểu điểm:
Phần trắc nghiệm: (3 điểm)
Phần tự luận: (7 điểm)
Câu 1: (2 điểm)
Yêu cầu:
Trang 4* Chép chính xác bài thơ (0,5 điểm):
TỨC CẢNH PÁC BÓ Sáng ra bờ suối, tối vào hang, Cháo bẹ rau măng vẫn sẵn sàng
Bàn đá chông chênh dịch sử Đảng, Cuộc đời cách mạng thật là sang
* Giá trị nghệ thuật, nội dung của bài thơ 1,5 điểm):
- Nghệ thuật:
+ Thể thơ thất ngôn tứ tuyệt
+ Giọng thơ thanh thoát, hồn nhiên, vui tươi, giàu cảm xúc
- Nội dung:
Tinh thần lạc quan, phong thái ung dung của Bác Hồ trong cuộc sống cách mạng đầy gian khổ ở Pác Bó Với người, làm cách mạng và sống hoà hợp với thiên nhiên là một niềm vui lớn
Câu 2: (5 điểm)
a) (2 điểm)
Trong đoạn trích Nước Đại Việt ta, để khẳng định chủ quyền độc lập dân
tộc, Nguyễn Trãi đã dựa vào những yếu tố:
+ Nền văn hiến lâu đời
+ Có cương giới, lãnh thổ riêng
+ Có phong tục tập quán riêng
+ Có lịch sử riêng
+ Chế độ chủ quyền riêng
b) (3 điểm)
Yêu cầu:
Về hình thức: Viết đoạn văn nghị luận chứng minh, đảm bảo trình bày
đầy đủ kết cấu 3 phần: mở đoạn, phát triển đoạn, kết thúc đoạn
Về nội dung: Chứng minh: Ý thức dân tộc ở đoạn trích Nước Đại Việt ta
là sự tiếp nối và sự phát triển ý thức dân tộc trong bài Sông núi nước Nam, cần
đảm bảo nội dung sau:
- Với những yếu tố khẳng định chủ quyền độc lập dân tộc, Nguyễn Trãi
đã phát triển hoàn chỉnh về quan niệm dân tộc Đó là sự kết tinh học thuyết về
quốc gia, dân tộc Trong Nam Quốc Sơn Hà, ý thức dân tộc mới chỉ được xác định chủ yếu trên hai yếu tố: lãnh thổ và chủ quyền, còn ở đoạn trích Nước Đại
Việt ta, tác giả đã bổ sung thêm ba yếu tố: văn hiến, phong tục tập quán và lịch
sử
Trang 5- Trong Nam Quốc Sơn Hà, tác giả đã thể hiện ý thức dân tộc, niềm tự
hào dân tộc qua từ “đế”, ở Nước Đại Việt ta, Nguyễn Trãi tiếp tục phát huy
niềm tự hào đó nhưng sâu sắ và mạnh mẽ hơn: “Mỗi bên xưng đế một phương”
khẳng định Đại Việt có chủ quyền ngang hàng với phương Bắc
3 Nhận xét đánh giá sau khi chấm bài ( Thực hiện trong tiết trả bài)
Trang 6Ngày soạn: 26/3/2011 Ngày dạy: 28/3/2011 Dạy lớp: 8B
Tiết 114 Tiếng Việt:
LỰA CHỌN TRẬT TỰ TỪ TRONG CÂU
1 Mục tiêu.
a) Về kiến thức: Trang bị cho học sinh một số hiểu biết sơ giản về trật tự từ
trong câu, cụ thể là: Khả năng thay đổi trật tự từ; hiệu quả diễn đạt của những
trật tự từ khác nhau
b) Về kĩ năng: Hình thành ở học sinh ý thức lựa chọn trật tự từ trong nói, viết
cho phù hợp với yêu cầu phản ánh thực tế và diễn tả tư tưởng, tình cảm của bản
thân
c) Về thái độ: Giáo dục học sinh có ý thức lựa chọn trật tự từ trong khi nói
và viết
2 Chuẩn bị của GV và HS.
a) Chuẩn bị của GV: Nghiên cứu sgk, sgv, Thiết kế bài giảng Ngữ văn theo
hướng tích hợp; soạn giáo án; bảng phụ
b) Chuẩn bị của HS: Đọc và suy nghĩ trước bài mới.
3 Tiến trình bài dạy.
* Ổn định tổ chức.
- Kiểm tra sĩ số lớp 8B: ………
- Lớp phó học tập báo cáo việc học bài và làm bài tập của các bạn
a) Kiểm tra bài cũ: Miệng (5’)
* Câu hỏi: Thế nào là lượt lời trong hội thoại? Khi tham gia hội thoại cần
chú ý điều gì?
* Đáp án - Biểu điểm:
- Trong hội thoại, ai cũng được nói Mỗi lần có một người tham gia hội
thoại nói được gọi là một lượt lời (4 điểm)
- Để giữ lịch sự, cần tôn trọng lượt lời của người khác, tránh nói tranh
lượt lời, cắt lời hoặc chêm vào lời người khác (4 điểm)
- Nhiều khi, im lặng khi đến lượt lời của mình cũng là một cách biểu thị
thái độ (2 điểm)
* Đặt vấn đề vào bài mới: (1’) Trong khi nói, viết các kí hiệu ngôn ngữ bao
giờ cũng xuất hiện tuần tự cái trước cái sau Trình tự sắp xếp các từ trong chuỗi
lời nói được gọi là trật tự từ Để đạt được hiệu quả cao trong giao tiếp người ta
thường chú ý tới cách sắp xếp trật tự từ Vậy có những cách sắp xếp trật tự từ
như thế nào? Hiệu quả cụ thể ra sao? Ta cùng tìm hiểu trong tiết học hôm nay
(GV ghi tên bài dạy)
Trang 7b) Dạy nội dung bài mới.
I Nhận xét chung (13’)
1 Ví dụ: sgk (tr – 110,111)
GV: Treo bảng phụ ghi ví dụ sgk (tr – 110,111)
HS: Đọc đoạn trích trên bảng phụ chú ý câu in đậm.
KH: Có thể thay đổi trật tự từ trong câu “Gõ đầu roi xuống đất, cai lệ thét bằng
giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ:”theo những cách nào mà không làm thay đổi nghĩa cơ bản của câu?
- Ví dụ: Gõ đầu roi xuống đất, cai lệ thét bằng giọng khàn khàn của người hút
nhiều xái cũ.
HS: Từ câu mẫu hs tự làm bài theo suy nghĩ của mình trong thời gian 3 phút GV: Gọi 2 em lên bảng làm, cả lớp theo dõi, góp ý, bổ sung.
- Những cách sắp xếp mới là:
(2) Cai lệ gõ đầu roi xuống đất, thét bằng giọng khàn khàn của một người hút nhiều xái cũ.
(3) Cai lệ thét bằng giọng khàn khàn của một người hút nhiều xái cũ, gõ đầu roi xuống đất.
(4) Thét bằng giọng khàn khàn của một người hút nhiều xái cũ, cai lệ gõ đầu roi xuống đất.
(5) Bằng giọng khàn khàn của một người hút nhiều xái cũ, cai lệ gõ đầu roi xuống đất, thét.
(6) Bằng giọng khàn khàn của một người hút nhiều xái cũ, gõ đầu roi xuống đất, cai lệ thét.
(7) Gõ đầu roi xuống đất, bằng giọng khàn khàn của một người hút nhiều xái cũ, cai lệ thét.
TB: Để diễn đạt nội dung tương tự câu in đậm trong đoạn văn, có bao nhiêu
cách sắp xếp trật tự từ?
- Có 7 cách sắp xếp trật tự từ
H: Để diễn đạt nội dung tương tự câu in đậm trong đoạn văn có 7 cách sắp xếp
trật tự từ Vì sao tác giả chọn trật tự từ như trong đoạn trích?
HS: Thảo luận theo bàn (2 em)
TB: Việc lặp lại từ “roi” ở đầu câu có tác dụng gì?
- Việc lặp lại từ “roi” ở ngay đầu câu có tác dụng liên kết chặt câu ấy với câu trước
TB: Việc đặt từ “thét” ở cuối câu có tác dụng như thế nào?
- Việc đặt từ “thét” ở cuối câu có tác dụng liên kết chặt câu ấy với câu sau
Trang 8TB: Việc mở đầu bằng cụm từ “gõ đầu roi xuống đất” có tác dụng gì?
- Việc mở đầu bằng cụm từ “gõ đầu roi xuống đất” có tác dụng nhấn mạnh sự hung hãn của cai lệ
H: Hãy thử chọn một trật tự từ khác và nhận xét về tác dụng của sự thay đổi ấy?
- HS trao đổi theo cặp nhóm ngồi cùng bàn; cử đại diện trình bày ý kiến và cả lớp trao đổi về các ý kiến ấy Kẻ bảng sơ kết
Câu Nhấn mạnh sự hung
hãn
Liên kết chặt với câu đứng trước
Liên kết chặt với câu đứng sau
TB: Quan sát bảng sơ kết em thấy hiệu quả diễn đạt của các cách sắp xếp trật tự
từ có giống nhau không? Từ đây em rút ra kinh nghiệm gì trong việc đặt câu?
- Hiệu quả diễn đạt của các cách sắp xếp trật tự từ không giống nhau Từ đây
có thể thấy trong một câu có thể có nhiều cách sắp xếp trật tự từ, mỗi cách đem lại hiệu quả diễn đạt riêng nên người nói (viết) cần biết lựa chọn trật tự từ thích hợp với yêu cầu giao tiếp
GV: Đây chính là nội dung bài học thứ nhất.
2 Bài học:
- Trong một câu có thể có nhiều cách sắp xếp trật tự từ, mỗi cách đem
lại hiệu quả diễn đạt riêng Người nói (người viết) cần biết lựa chọn trật tự từ thích hợp với yêu cầu giao tiếp.
HS: Đọc ghi nhớ sgk (tr - 111)
* Ghi nhớ: sgk (tr - 111)
GV: Để giúp các em hiểu rõ hơn hiệu quả diễn đạt của việc lựa chọn trật tự từ
trong câu ta tìm hiểu tiếp phần II
II Một số tác dụng của việc sắp xếp trật tự từ: (12’)
1 Ví dụ:
* Ví dụ 1: sgk (tr – 111)
GV: Treo bảng phụ ghi ví dụ sgk (tr – 111)
HS: Đọc ví dụ, chú ý các bộ phận in đậm.
KH: Trật tự từ trong những bộ phận câu in đậm thể hiện điều gì?
Trang 9a - Trật tự từ trong câu “Đùng đùng, cai lệ giật phắt cái thừng trong tay anh này và chạy sầm sập đến chỗ anh Dậu.” thể hiện thứ tự trước sau của các hoạt
động: nổi giận, giật phắt, chạy,…
- Trật tự từ trong câu “Chị Dậu xám mặt, vội vàng đặt con xuống đất, chạy đến đỡ lấy tau hắn.” cũng thể hiện thứ tự trước sau của các hoạt động của chị
Dậu
GV: Cả hai câu đều liệt kê các hoạt động theo nguyên tắc: việc gì diễn ra trước
thì kể trước, diễn ra sau thì kể sau
KH: Xác định sự thể hiện của trật tự từ trong câu “Rủn rẩy cất bát cháo, anh
mới kề vào đến miệng, cai lệ và người nhà lí trưởng đã sầm sập tiến vào với những roi song, tay thước và dây thừng”?
b - Trật tự từ trong cụm từ “cai lệ và người nhà lí trưởng ” thể hiện thứ bậc
cao thấp của các nhận vật (cai lệ có địa vị xã hội cao hơn người nhà lí trưởng)
Và trật tự từ ở đây cũng có thể phản ánh thứ tự xuất hiện của các nhận vật: cai lệ
đi trước, người nhà lí trưởng theo sau
- Trật tự từ trong cụm từ “roi song, tay thước và dây thừng” tương ứng với trật
tự của cụm từ đứng trước: cai lệ mang roi song, còn người nhà lí trưởng mang tay thước và dây thừng
GV: Như vậy, trật tự từ ở đây biểu thị thứ bậc quan trọng của sự vật, hiện tượng.
* Ví dụ 2: sgk (tr - 112)
GV: Treo bảng phụ ghi ví dụ 2 sgk (tr - 112)
HS: Đọc ví dụ chú ý các bộ phận câu in đậm.
H: So sánh tác dụng của những cách sắp xếp trật tự từ trong các bộ phận câu in
đậm?
- HS thảo luận nhóm (3’), sau đó cử đại diện trình bày ý kiến; gv nhận xét, bổ sung và kết luận:
Cách viết của nhà văn Thép Mới có hiệu quả diễn đạt cao hơn vì nó có nhịp điệu hơn (Vì đảm bảo được sự hài hoà về ngữ âm).
GV: Trong cụm từ “giữ làng, giữ nước, giữ mái nhà tranh, giữ đồng lúa chín” sự
lựa chọn trật tự từ của Thép Mới thể hiện chủ ý đặt sóng đôi từng cặp riêng – chung: “làng” với “nước”, “mái nhà tranh” với “đồng lúa chín”; mặt khác tạo ra nhịp điệu cân đối hài hoà bằng chắc của câu văn: bắt đầu là nhịp 2/2 luân phiên bằng trắc, tiếp đến là nhipk 4/4 cũng có tiếng bằng tiếng trắc luân phiên Do đó trật tự từ đảm bảo sự hài hoà về ngữ âm của lời nói
TB: Qua phân tích ví dụ 1 và 2, hãy rút ra nhận xét về tác dụng của việc sắp xếp
trật tự từ trong câu?
2 Bài học:
Trật tự từ trong câu có thể:
- Thể hiện thứ tự nhất định của sự vật, hiện tượng, hoạt động, đặc điểm (như thứ bậc quan trọng của sự vật, thứ tự trước sau của hoạt động, trình
tự quan sát của người nói,…).
Trang 10- Nhấn mạnh hình ảnh, đặc điểm của sự vật, hiện tượng.
- Liên kết câu với nhỡng câu khác trong văn bản.
- Đảm bảo sự hài hoà về ngữ âm của lời nói.
HS: Đọc ghi nhớ sgk (tr - 112)
* Ghi nhớ: sgk (tr - 112)
III Luyện tập: (10’)
HS: Đọc 3 phần trích trong sgk (tr - 112) và chú ý các bộ phận câu và câu in
đậm
H: Giải thích lí do sắp xếp trật tự từ trong những bộ phận câu và câu in đậm
trong 3 phần trích?
- GV yêu cầu học sinh suy nghĩ 5’, sau đó phát biểu ý kiến, các hs khác nhận xét, bổ sung và đi đến thống nhất:
a; Cụm từ “Bà Trưng, Bà Triệu, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung,…”: Bác kể tên các vị anh hùng dân tộc theo thứ tự xuất hiện của các vị ấy trong lịch sử
b; Câu “Đẹp vô cùng, Tổ quốc ta ơi!”: Tác giả đặt cụm từ “Đẹp vô cùng” trước phần hô ngữ “Tổ quốc ta ơi!” để nhấn mạnh cái đẹp của non sông mới được giải phóng
- Cụm từ “hò ô tiếng hát” tác giả đảo “hò ô” lên trước để bắt vần với “sông Lô” (vần lưng) tạo cảm giác kéo dài, thể hiện sự mênh mang của sông nước, đồng thừi cũng đảm bảo cho câu thơ bắt đầu vần với câu trước (vần chân: ngạt - hát) Như vậy ở đây trật tự từ đảm bảo sự hài hoà về ngữ âm cho lời thơ
c; Câu văn của Nguyễn Công Hoan, lặp lại cụm từ “mật thám, đội con gái” ở hai đầu vế câu là để liên kết chặt chẽ câu ấy với câu đứng trước
c) Củng cố, luyện tập: (4’)
H: Hãy nêu tác dụng của việc sắp xếp trật tự từ trong câu?
Trật tự từ trong câu có thể:
- Thể hiện thứ tự nhất định của sự vật, hiện tượng, hoạt động, đặc điểm (như thứ bậc quan trọng của sự vật, thứ tự trước sau của hoạt động, trình tự quan sát của người nói,…)
- Nhấn mạnh hình ảnh, đặc điểm của sự vật, hiện tượng
- Liên kết câu với những câu khác trong văn bản
- Đảm bảo sự hài hoà về ngữ âm của lời nói
d) Hướng dẫn học sinh tự học ở nhà: (2’)
- Xem lại các ví dụ, học thuộc phần ghi nhớ
- Lập dàn ý đề bài viết số 6 để tiết sau trả bài
====================