- Trong đoạn thơ tác giả dùng một loạt điệp ngữ: nào đâu, đâu, những cứ lặp đi lặp lại cùng với bốn câu hỏi tu từ đã diễn tả thấm thía nỗi nhớ tiếc khôn nguôi của con hổ đối với những cả[r]
Trang 1Tuần 20 NGỮ VĂN - BÀI 20 Kết quả cần đạt.
- Cảm nhận được niềm khao khát tự do mãnh liệt và tâm sự yêu nước được diễn
tả sâu sắc qua lời con hổ bị nhốt ở vườn bách thú Thấy được bút pháp lãng mạn đầy truyền cảm của tác giả
- Củng cố và nâng cao kiến thức về câu nghi vấn đã học ở tiểu học, nắm vững đặc điểm hình thức và chức năng chính của câu nghi vấn
Tiết 73 -74 văn bản:
NHỚ RỪNG
Thế Lữ
1 Mục tiêu bài dạy.
a) Về kiến thức: Cảm nhận được niềm khát khao tự do mãnh liệt, nỗi chán
ghét sâu sắc cái thực tại tù túng, tầm thường, dả dối, được thể hiện trong bài thơ qua lời con hổ bị nhốt trong vườn bách thú Thấy được bút pháp lãng mạn đầy truyền cảm của nhà thơ
b) Về kĩ năng: Rèn luyện kĩ năng phân tích thơ tám chữ.
c) Về thái độ: Giáo dục ý thức trách nhiệm, tinh thần yêu nước cho học sinh.
2 Chuẩn bị của GV và HS.
- GV: Soạn giáo án- SGK- SGV- Tham khảo “Tuyển tập Thế Lữ”
- HS: Chuẩn bị bài theo câu hỏi SGK- Vở ghi
3 Tiến trình bài dạy
* Ổn định: (1’) Sĩ số lớp 8B:…/17
a) Kiểm tra bài cũ: (2’) Kiểm tra việc chuẩn bị bài của HS
Giới thiệu vào bài mới: Ở Việt Nam, khoảng những năm 30 của TK XX dã
xuất hiện phong trào thơ mới rất sôi động, được coi là “Một cuọc CM thơ ca” (Hoài Thanh) Đó là phong trào thơ có tính chất lãng mạn tiểu tư sản gắn lền với tên tuổi của Thế Lữ, Xuân Diệu, Lưu Trọng Lư, Huy Cận, Hàn Mặc Tử… Thế Lữ
là một trong những nhà thơ mới tiêu biểu nhất trong giai đoạn đầu, ông góp phần làm nên chiến thắng vẻ vang cho thơ mới và “Nhớ rừng” là bài thơ nổi tiếng của ông
b) Dạy nội dung bài mới:
I Đọc vào tìm hiểu chung (15’)
* Khái niệm thơ mới:
Trang 2GV Đây là bài thơ được sáng tác trong phong trào thơ mới của Việt Nam trong
những năm 30 của thế kỷ XX
?Giỏi Em hiểu thế nào là thơ mới?
HS Thơ mới: Dùng để gọi tên một thể thơ tự do Khoảng sau năm 1930 một loạt
thi sỹ xuất thân "Tây học" lên án thơ cũ (chủ yếu là thơ đường luật) là khuân mẫu, trói buộc Họ đòi đổi mới thơ ca và đã sáng tác những bài thơ khá tự do, số chữ và
số câu trong bài thơ không hạn định gọi đó là thơ mới Nhưng rồi "Thơ Mới" không còn chỉ gọi là thơ tự do mà chủ yếu dung để gọi một phong trào thơ có tính chất lãng mạn, tiểu tư sản bột phát năm 1932 và kết thúc năm 1945 găn liền với tên tuổi của Thế Lữ, Lưu trọng Lư, Xuân Diệu, Huy Cận phong trào "Thơ Mới" trong vòng 15 năm rồi đi vào bế tắc
GV: Khái quát:
- Thơ mới dùng để gọi tên một thể thơ tự do nhưng về sau chủ yếu dùng để
gọi một phong trào thơ mới có tính chất lãng mạn, tiểu tư sản bột phát vào năm
1932 đến 1945 thì kết thúc.
GV Trong thơ mới số thơ tự do không nhiều, chủ yếu là thơ 7 chữ, lục bát, tám
chữ Dù vậy so với thơ cũ nhất là thơ luật Đường, thơ mới viết tự do,phóng khoáng, linh hoạt hơn không bị ràng buộc bởi những quy tăc nghiệt ngã của thi pháp cổ điển
1 Giới thiệu tác giả, tác phẩm:
HS Đọc chú thích dấu(SGK,T.5, 6)
? Tb Nêu hiểu biết của em về tác giả, tác phẩm?
- Thế Lữ sinh năm 1907-1989 tên khai sinh là Nguyễn Thứ Lễ, quê ở Bắc
Ninh Thế Lữ là nhà thơ tiêu biểu nhất của phong trào thơ mới (1932-1945).
GV Thế Lữ không những là người cắm ngọn cờ chiến thắng cho phong trào thơ
mới mà còn là người tiêu biểu nhất cho phong trào thơ mới chặng ban đầu.Tên khai sinh là Nguyễn Thứ Lễ nhưng nhà thơ lại chọn bút danh là Thế Lữ Ngoài
việc chơi chữ (nói lái) còn có ngụ ý: Ông tự nhận mình là lữ khách trên trần thế
chỉ biết đi tìm cái đẹp
" Tôi là người bộ hành phiêu lãng Đường trần gian xuôi ngược để vui chơi"
Tuy tuyên bố như vậy nhưng Thế Lữ vẫn mang nặng tâm sự thời thế đất nước Ông có một số bài thơ viết về "khách chinh phụ" biết gạt tình riêng để ra đi theo tiếng gọi lên đường trong lúc "non sông mờ cát bụi" có trể coi những sáng tác
đó là những tiếng vọng của các phong trào yêu nước những năm 1920-1930
Ngoài sáng tác thơ ông còn sáng tác truyện: Truyện trinh thám, truyện kinh
dị, truyện đường rừng lãng mạn Sau đó ông chuyển hẳn sang hoạt động sân khấu
và là một trong những người có công đầu xây dựng ngành kịch nói ở nước ta Ông được nhà nước truy tăng giải thưởng Hồ Chí Minh(văn học nghệ thuật 2003)
Trang 3- Là một trong những người có công đầu của ngành kịch nói ở Việt Nam Ông được nhà nước truy tặng giải thưởng Hồ Chí Minh (văn học nghệ thuật 2003).
Tác phẩm chính: Mấy vần thơ,(thơ 1935) Vàng và máu (truyện 1934) bên đường Thiên lôi (truyện 1936)
- "Nhớ rừng" là bài thơ tiêu biểu của Thế Lữ và tác phẩm mở đường cho sự thắng lợi của thơ mới được in trong tập "Mấy vần thơ"
? Giỏi Bài thơ "nhớ rừng" được viết theo thể thơ nào?
"Nhớ rừng" được viết theo thể thơ 8 chữ gieo vần liền (2 câu liền nhau
có vần với nhau) Ví dụ:
Ta say mồi đứng uống ánh trăng tan
Đâu những ngày mưa chuyển bốn phương ngàn
Vần bằng, vần trắc hoán vị đều đặn, đây là thể thơ mới vừa xuất hiện và được & sử dụng khá rộng rãi trong thơ mới Trong thơ ca truyền thống có thể hát nói (ca trù) cũng có những câu thơ tám chữ nhưng hát nói có luật thơ chặt chẽ riêng; còn thơ 8 chữ trong thơ mới thì tự do, linh hoạt "mới" hơn
2 Đọc:
?Kh Theo em bài thơ này nên đọc như thế nào?
HS: Đọc rõ ràng, chính xác, còn phải đọc diễn cảm để thể hiện rõ cảm xúc, tâm sự
của con hổ Đoạn 1- 4 giọng điệu coi thường, chán nản khinh ghét Đoạn 2-3 giọng hùng hồn, oai phong Đoạn 5: giọng nuối tiếc một thời oanh liệt vàng son
GV: đọc mẫu.
HS: đọc - nhận xét giáo viên uốn nắn, sửa chữa.
HS: Đọc các chú thích trong sách giáo khoa, và giải nghĩa Những từ: ngạo mạn,
oai linh, sa cơ, thuộc loại cụm từ nào đã học?
? Kh Tại sao trong bài thơ tác giả lại sử dụng nhiều loại từ đó?
HS Từ Hán Việt sử dụng nhiều loại từ đó tâm trạng trong bài thơ đồng thời
thấy rõ sự ảnh hưởng thơ cổ vào phong trào thơ mới còn rất nhiều
? Kh Theo em bài thơ có thể chia làm mấy đoạn cho biết nội dung của mỗi đoạn?
- Bài thơ được tác giả ngắt thành 5 đoạn:
+ Đoạn 1: Hổ căm giận uất ức khi bị nhục nhằn tù hãm làm trò chơi cho lũ người ngạo mạn
+ Đoạn 2: Hổ nhớ cảnh sơn lâm hùng vĩ và tư thế kiêu kì của chúa tể muôn loài
+ Đoạn 3: Hổ nuối tiếc về 1 thời kì oanh liệt
+ Đoạn 4: Hổ ghét cay ghét đắng thực tại tù đọng tầm thường, giả dối
+ Đoạn 5: Nỗi khát khao tự do của mình
Trang 4GV Tuy bài thơ được ngắt 5 đoạn xong trong bài thơ ta thấy có 2 cảnh tương
phản
Đoạn 1- 4 là cảnh vườn bách thú nơi con hổ đang tung hoành hống hách những ngày xưa.Với con hổ cảnh trên là thực tại, cảnh dưới là mộng tưởng dĩ vãng Cấu trúc 2 cảnh tượng đối lập những thể hiện sự tự nhiên phù hợp diễn biến tâm trạng lại tập chung thể hiện chủ đề Do đó chúng ta sẽ tìm hiểu bài thơ theo hướng này
II Phân tích văn bản.
1 Cảnh con hổ ở vườn Bách thú (23’)
HS Đọc đoạn 1 và 4 của bài thơ.
?Tb Tìm những câu thơ diễn tả tâm trạng của con hổ trong cảnh ngộ bị tù hãm ở
vườn bách thú?
HS Phát hiện:
Gậm một khối căm hờn trong cũi sắt,
Ta nằm dài, trông ngày tháng dần qua,
Khinh lũ người kia ngạo mạn, ngẩn ngơ,
Giương mắt bé giễu oai linh rừng thẳm.
Nay sa cơ, bị nhục nhằn tù hãm,
Để làm trò lạ mắt, thứ đồ chơi,
Chịu ngang bầy cùng bọn gấu dở hơi,
Với cặp báo chuồng bên vô tư lự.
?Kh: Em có nhận xét gì về bút pháp miêu tả của nhà thơ qua những dòng thơ trên?
- Trong đoạn thơ tác giả đã dùng bút pháp nghệ thuật miêu tả đối lập giữa vẻ bề ngoài và thế giới nội tâm bên trong của con hổ Đặc biệt tâm trạng của con hổ được nhà thơ diễn đạt rất tài tình qua thể thơ tám chữ: câu thơ đầu 8 tiếng thì có 5 tiếng
là thanh trắc, tạo âm hưởng như một lời giận dữ Còn câu thơ thứ hai có 8 tiếng thì
7 tiếng là thanh bằng, chỉ có một thanh trắc, nó giống như một tiếng thở dài Bên cạnh đó tác giả còn dùng rất nhiều từ ngữ, hình ảnh gợi cảm như: gậm, khối căm hờn, nằm dài, khinh, ngạo mạn, ngẩn ngơ, dở hơi, vô tư lự,…
?Kh: Hãy phân tích để thấy được tâm trạng của con hổ khi bị tù hãm ở vườn bách
thú?
- Bài thơ mở đầu với hình ảnh con hổ bị nhốt trong cũi sắt ở vườn bách thú với một nỗi căm hờn, uất ức chứa chất trong long Bằng việc sử dụng động từ “gậm” (gậm để hủy hoại dần dần từng tí một) cho ta thấy rõ nỗi căm uất, tuyệt vọng cứ gặm nhấm để huỷ hoại dần tinh thần của con hổ Cụm từ “khối căm hờn” đã diễn
tả nỗi uất ức căm giận chứa chất hằng ngày tạo nên thành khối, như khối đá nặng trĩu trong long Cùng việc sử dụng ngôi nhân xưng “ta” chứa đựng sắc thái kiêu hãnh, biết rõ giá trị của mình của con hổ Các chi tiết “khinh lũ người kia ngạo mạn, ngẩn ngơ”; “bọn gấu dở hơi”; “cặp báo chuồng bên vô tư lự” đều diễn tả sắc
Trang 5thái kiêu hãnh của chúa sơn lâm và ý thức về sự không thể “ngang bầy” cùng với
“bọn gấu dở hơi” và cặp báo vô tư lự yên phận Chính điều này đã tạo nên cú sốc đầu tiên vô cùng chua chat
?Tb: Trong trạng thái ấy con hổ có thái độ như thế nào với con người, với những
con vật xung quanh trong vườn thú?
- Con hổ khinh thường “lũ người” tạm thời thắng nó nên “ngạo mạn”, “giễu cợt”nó Mà sự thắng thua này không phải do thực tài, thực sức (có lẽ con người chỉ hơn loài hổ ở sự túc trí đa mưu) vì thế lẽ ra phải thua đã thắng, giờ đây đang
“giương mắt bé” đôi mắt hạt đậu để chế giễu cả “oai linh rừng thẳm” Nó coi thường lũ gấu, lũ báo bị giam cầm mà không nhận thấy, không hiểu nỗi nhục bị tù hãm trong “cũi sắt” Nó kiêu hãnh không chịu chấp nhận hiện thực dù dáng vẻ
“nằm dài, trông ngày tháng dần qua”: cũi sắt tuy giam cầm được thể xác nó nhưng không giam cầm được ý chí, khát vọng của nó
?Tb: Trong cảnh tù hãm giam cầm con hổ đã nhìn thấy cảnh vật ở vườn bách thú
ra sao?
- HS trả lời, gv ghi bảng
Ghét những cảnh không đời nào thay đổi,
Những cảnh sửa sang, tầm thường giả dối:
Hoa chăm, cỏ xén, lối phẳng, cây trồng;
Dải nước đen giả suối, chẳng thông dòng
Len dưới nách những mô gò thấp kém;
Dăm vừng lá hiền lành, không bí hiểm,
Cũng học đòi bắt chước vẻ hoang vu
?Kh: Theo em cách diễn đạt trong khổ thơ này có gì đặc sắc?
- Bằng việc sử dụng giọng điệu giễu nhại, với một loạt từ ngữ liệt kê liên tiếp và với cách ngắt nhịp ngắn, dồn dập ở các câu thơ đọc liền như kéo dài ra chán chường, khinh miệt đã làm hiện lên cảnh vườn bách thú dưới cái nhìn của chúa sơn
lâm thật đáng chán, đáng khinh, đáng ghét Tất cả chỉ là đơn điệu, nhàn tẻ “không
đời nào thay đổi”, đều chỉ là nhân tạo, do bàn tay sửa sang, tỉa tót của con người
nên rất “tầm thường, giả dối” chứ không phải là thế giới của tự nhiên to lớn, mạnh
mẽ, bí hiểm
GV: Đọc đoạn thơ ta thấy hiện lên tâm trạng của con hổ khi phải đối mặt với cái
mà nó không muốn đối mặt Tâm trạng ấy giống như quả bóng bị xì hơi, ấy là tâm trạng của giống chim trời bị trói cánh Cũng là cảnh rừng thiêng nhưng chỉ là sự
“học đòi bắt chước vẻ hoang vu” nó tầm thường, nhạt nhẽo Nó có đủ nhưng thực
ra không có gì, vì cảnh thiên nhiên tưởng là có cả, nhưng linh hồn của nó thì không
?Tb: Hãy khái quát lại tâm trạng của con hổ khi bị giam cầm trong vườn bách thú?
- HS trả lời khái quát:
Trang 6Hai khổ thơ thể hiện thái độ ngao ngán, chán ghét cao độ cảnh tầm
thường, giả dối của vườn bách thú và nỗi căm uất của con hổ khi phải sống trong cảnh ngộ bị tù hãm.
GV: Cảnh vườn bách thú “tầm thường giả dối” và tù túng dưới con mắt con hổ đó
chính là cái thực tại xã hội đương thời được cảm nhận bởi những tâm hồn lãng mạn
Thái độ ngao ngán, chán ghét cao độ đối với cảnh vườn bách thú của con hổ cũng chính là thái độ của họ đối với xã hội
- Trong vườn bách thú, phải chứng kiến những cảnh tầm thường, con hổ đã nhớ về thời vàng son của minh như thế nào? tiết sau chúng ta sẽ cùng tìm hiểu tiếp
c) Củng cố, luyện tập: (2')
- Học sinh đọc diễn cảm bài thơ
? Tâm trạng của con hổ khi bị nhốt trong vườn bách thú được thể hiện trong hai khổ thơ vừa tìm hiểu như thế nào?
d) Hướng dẫn học sinh tự học ở nhà: (2 phút)
- Về nhà, học thuộc lòng bài thơ, tập phân tích lại nội dung đã tìm hiểu;
- Đọc kĩ nội dung còn lại, suy nghĩ câu hỏi tìm hiểu trong SGK, tiết sau tìm hiểu tiếp
===============================
Trang 7Ngày soạn:02/01/2011 Ngày dạy: 05/01/2011 Dạy lớp: 8B
Tiết 74 văn bản:
NHỚ RỪNG (Tiếp theo) Thế Lữ
1 Mục tiêu Tiếp tục giúp HS:
a) Về kiến thức: Cảm nhận được niềm khát khao tự do mãnh liệt, nỗi chán
ghét sâu sắc cái thực tại tù túng, tầm thường, dả dối, được thể hiện trong bài thơ qua lời con hổ bị nhốt trong vườn bách thú Thấy được bút pháp lãng mạn đầy truyền cảm của nhà thơ
b) Về kĩ năng: Rèn luyện kĩ năng phân tích thơ tám chữ.
c) Về thái độ: Giáo dục ý thức trách nhiệm, tinh thần yêu nước cho học sinh.
2 Chuẩn bị của GV và HS.
- GV: Soạn giáo án- SGK- SGV- Tham khảo “Tuyển tập Thế Lữ”
- HS: Chuẩn bị bài theo câu hỏi SGK- Vở ghi
3 Tiến trình bài dạy
* Ổn định: (1’) Sĩ số lớp 8B:…/17
a) Kiểm tra bài cũ: (2’) Kiểm tra việc chuẩn bị bài của HS
Giới thiệu vào bài mới: Ở tiết học trước các em đã thấy được thái độ ngao
ngán, chán ghét cao độ cảnh tầm thường, giả dối của vườn bách thú và nỗi căm uất của con hổ khi phải sống trong cảnh ngộ bị tù hãm Vậy con hổ nhớ về chốn giang sơn hùng vĩ của nó ra sao, tiết học hôm nay cô cùng các em tìm hiểu tiếp
b) Dạy nội dung bài mới:
I Đọc và tìm hiểu chung.
II Phân tích bài thơ (Tiếp)
HS1 Đọc lại toàn bộ bài thơ.
HS2 Đọc khổ thơ 2,3 của bài thơ
? Tb Nêu nội dung cơ bản của hai khổ thơ này?
- HS trả lời, gv ghi bảng
2 Cảnh con hổ trong chốn giang sơn hùng vĩ của nó: (32 phút)
TB: Cảnh núi rừng hùng vĩ, nơi con hổ ngự trị những “ngày xưa” được hồi tưởng
lại qua những hình ảnh thơ nào?
- HS phát hiện, gv ghi bảng
Nhớ cảnh sơn lâm, bóng cả, cây già,
Với tiếng gió gào ngàn, với giọng nguồn hét núi,
Với khi thét khúc trường ca dữ dội,
Trang 8Ta bước chân lên, dõng dạc, đường hoàng,
Lượn tấm thân như sóng cuộn nhịp nhàng,
Vờn bóng âm thầm, lá gai, cỏ sắc.
Trong hang tối, mắt thần khi đã quắc,
Là khiến cho mọi vật đều im hơi.
Ta biết ta chúa tể cả muôn loài,
Giữa chốn thảo hoa không tên, không tuổi.
?Kh Nhận xét việc sử dụng từ ngữ, hình ảnh, giọng điệu của các câu thơ trên?
- Trong đoạn thơ tác giả đã sử dụng những từ ngữ giàu sức gợi tả, những tính từ, những động từ rất mạnh để khắc tạc cảnh sơn lâm hùng vĩ nơi con hổ ngự trị Đó là cảnh núi rừng đại ngàn, cái gì cũng lớn lao, cũng phi thường: bóng cả, cây già, gió gào ngàn, giọng nguồn hét núi, thét khúc trường ca dữ dội,… Cũng hoang vu, bí mật… Đó là chốn ngàn năm cao cả âm u, chốn thảo hoa không tên, không tuổi…
?Giỏi Phân tích để làm nổi rõ cái hay của đoạn thơ?
- Phủ nhận cái trước mắt, cái hiện thời, lối thoát chỉ còn hai hướng: Trở về quá khứ hoặc vọng tới tương lai Con hổ không có tương lai, nó chỉ còn quá khứ Đối lập hai vùng không gian ấy, cảm hứng lãng mạn trào dâng những giai điệu say mê Giữa cảnh sống tù túng, tầm thường ở vườn bách thú, con hổ đau đáu một nỗi “nhớ rừng” Quá khứ đã trở nên một vầng hoà quang chói lọi khác thường do những tưởng tượng được đẩy lên đến mức tột cùng sảng khoái: “Ta sống mãi … trường ca
dữ dội” Biện pháp liệt kê kết hợp với điệp từ “với” và thủ pháp phóng đại đã mở
ra đến bất tận vẻ đẹp hào hùng, dữ dội của chốn rừng thiêng Trong khung cảnh oai linh và giai điệu hùng tráng của núi rừng, hiện ra bóng dáng đẹp đẽ và oai hung của chúa sơn lâm “Ta bước chân lên … không tên tuổi”
Đoạn thơ như một cuốn phim chiếu chậm đặc tả từ bước chân oai vệ, chuyển động mạnh mẽ và mềm mại của thân hình cho đến ánh mắt dữ dội của con hổ Tất
cả đều toát ra sức mạnh và quyền uy tuyệt đối của vị chúa tể Với nhiều hình ảnh giàu ấn tượng; tấm thân của chúa rừng được so sánh với sóng biển là một liên tưởng đẹp và độc đáo, làm nổi bật vẻ đẹp và sức mạnh của tự nhiên Động từ
“quắc” cực tả ánh mắt dữ dội, đủ sức ngự trị cả muôn loài “giữa chốn thảo hoa không tên không tuổi”
GV: Trên cái phông nền hùng vĩ, hình ảnh con hổ hiện ra nổi bật với vẻ đẹp oai
phong lẫm liệt Những câu thơ sống động, giàu chất tạo hình, đã diễn tả chính xác
vẻ đẹp vừa uy nghi, dũng mãnh vừa mềm mại, uyển chuyển của chúa sơn lâm
?Tb Ngoài nỗi nhớ rừng, chúa sơn lâm còn nhớ những gì nữa?
- HS phát hiện, gv ghi bảng
Nào đâu những đêm vàng bên bờ suối
Ta say mồi đứng uống ánh trăng tan?
Đâu những ngày mưa chuyển bốn phương ngàn
Trang 9Ta lặng ngắm giang sơn ta đổi mới?
Đâu những bình minh cây xanh nắng gội.
Tiếng chim ca giấc ngủ ta tưng bừng?
Đâu những chiều lênh láng máu sau rừng
?Tb: Những cảnh vật được miêu tả trong những thời điểm khác nhau ở đoạn thơ
trên gợi cho em ấn tượng gì?
- Những cảnh vật được miêu tả ở những thời điểm khác nhau nhưng tất cả đều rất đẹp và hùng vĩ, mỗi cảnh có một vẻ đẹp riêng
GV: Thế Lữ đã từng học ở trường Cao đẳng mĩ thuật Đông Dương, ông đã sử
dụng kiến thức hội hoạ để tăng cường hiệu lực diễn tả của văn chương
?Kh: Chỉ ra những biện pháp nghệ thuật tác giả dùng trong đoạn thơ trên? Và nói
rõ tác dụng của nó?
- Trong đoạn thơ tác giả dùng một loạt điệp ngữ: nào đâu, đâu, những cứ lặp đi
lặp lại cùng với bốn câu hỏi tu từ đã diễn tả thấm thía nỗi nhớ tiếc khôn nguôi của con hổ đối với những cảnh không bao giờ còn thấy nữa Và giấc mơ huy hoàng đó
đã khép lại trong tiếng than u uất: Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?
?Giỏi Đoạn 3 của bài thơ có thể coi như một bức tranh tứ bình đẹp lộng lẫy Hãy
chứng minh?
- Với những chi tiết chọn lọc và trí tưởng tượng phong phú giàu chất lãng mạn với những màu sắc độc đáo Thế Lữ đã dựng lên bốn cảnh chốn sơn lâm, cảnh nào cũng đẹp lộng lẫy với núi rừng tráng lệ, hùng vĩ, với con hổ uy nghi làm chúa tể
Đó là:
+ Cảnh “những đêm vàng bên bờ suối” hết sức diễm ảo với hình ảnh con hổ
“say mồi đứng uống ánh trăng tan” đầy lãng mạn
+ Đó là cảnh “ngày mưa chuyển bốn phương ngàn” với hình ảnh con hổ mang dáng dấp đế vương: “Ta lặng ngắm giang sơn ta đổi mới”
+ Cảnh “bình minh cây xanh nắng gội” chan hoà ánh sáng, rộn rã tiếng chim đang ca hát trong giấc ngủ của chúa sơn lâm
+ Cảnh “chiều lênh láng máu sau rừng” đẹp dữ dội với con hổ đang đợi “mặt trời chết” để “chiếm lấy riêng phần bí mật” của vũ trụ; “mặt trời chết” là một cách nói mới mẻ và giàu sức gợi cảm Sắc đỏ của ánh tà dương trở thành máu của mặt trời dâng hấp hối, nhuộm đỏ cả không gian sau rừng Vầng thái dương vĩ đại của
vũ trụ chỉ là một mảnh bé nhỏ trong con mắt ngạo mạn và khinh miệt của chúa sơn lâm Trước hình ảnh mặt trời đang hấp hối vô cùng thảm hại, tầm vóc của chúa sơn lâm càng trở nên kì vĩ, bao trùm cả vũ trụ
GV: Bốn bức tranh cùng vẽ về một con hổ với những phông cảnh và tư thế khác
nhau đã khái quát trọn vẹn về một thời oanh liệt của chúa sơn lâm Bốn bức tranh
là bốn nỗi hoài niệm đầy nuối tiếc, uất hận, là bốn câu hỏi mà giọng điệu cứ tăng tiến dần “nào đâu” là tiếng than ngậm ngùi tiếc nuối mở đầu dòng hoài niệm Đến những câu hỏi tiếp theo “đâu”, “đâu” nuối tiếc đã nhuốm đầy đau đớn Và đặc biệt
Trang 10là câu hỏi cuối cùng, kéo dài đến ba dòng thơ, đã là lời chất vấn dữ dội tìm về một
dĩ vãng huy hoàng Nhưng dĩ vãng có bao giờ trở lại, càng nhớ tiếc lại càng xót
đau Giấc mơ huy hoàng cuối cùng khép lại trong tiếng than đầy u uất: Than ôi!
Thời oanh liệt nay còn đâu?
?Tb: Qua phân tích em cảm nhận như thế nào về hình ảnh chúa sơn lâm trong
dòng hồi tưởng về quá khứ?
- Đây là hai đoạn hay nhất của bài thơ, miêu tả cảnh sơn lâm hùng vĩ và hình ảnh con hổ - chúa sơn lâm ngự trị trong vương quốc của nó
* Vị chúa sơn lâm với vẻ đẹp kiêu hung, lẫm liệt, đầy quyền uy đang ngự
trị giữa rừng thiêng kì vĩ, thơ mộng.
?Giỏi Trong bài thơ tác giả đã tả hai cảnh tượng tương phản, đối lập: Cảnh vườn
bách thú nơi con hổ bị giam cầm và cảnh núi non hùng vĩ, nơi con hổ tung hoành chế ngự những ngày xưa nhằm mục đích gì?
- Làm nổi bật sự tương phản, đối lập gay gắt giữa hai cảnh tượng, hai thế giới nhà thơ đã thể hiện nỗi bất hoà sâu sắc đối với thực tại và niềm khao khát tự do mãnh liệt của nhân vật trữ tình Đó là tâm trạng của nhà thơ lãng mạn, đồng thời cũng là tâm trạng chung của người Việt Nam mất nước khi đó Có thể nói, bài thơ
đã chạm tới huyệt thần kinh nhạy cảm nhất của người dân Việt Nam đang sống trong cảnh nô lệ “bị nhục nhằn tù hãm”, cũng “gậm một khối căm hờn trong cũi sắt” và tiếc nhớ khôn nguôi “thời oanh liệt” với những chiến công chống giặc ngoại xâm vẻ vang trong lịch sử dân tộc Chính vì vậy, bài thơ vừa ra đời đã được công chúng say sưa đón nhận Họ cảm thấy lời con hổ trong bài thơ chính là tiếng lòng sâu kín của họ
HS: Đọc khổ thơ cuối.
?Tb: Em có nhận xét như thế nào về khổ thơ cuối?
- Bài thơ kết thúc bằng lời nhắn gửi thống thiết của con hổ với rừng thiêng nơi
nó ngự trị ngày xưa Lời nhắn gửi là nỗi lòng quặn đau ngao ngán, căm hờn, u uất
vì đang bị cầm tù mất tự do; lời nhắn gửi còn là tấc lòng mãi mãi gắn bó với đại ngàn, nó không hề bị hoàn cảnh trói buộc, lời nhắn gửi như một lời thề son sắt, thuỷ chung Những lời nhắn gửi đó, tâm trạng đó phải chăng cũng chính là tâm trạng của người Việt nam lúc bấy giờ: căm hờn, uất vì mất tự do, mất chủ quyền, là lời thề mãi gắn bó với nước non hùng vĩ
?Kh: Căn cứ vào nội dung bài thơ, hãy giải thích vì sao tác giả mượn “lời con hổ ở
vườn bách thú”, Việc mượn lời đó có tác dụng thế nào trong việc thể hiện nội dung cảm xúc của nhà thơ?
- Hổ là con vật oai hùng, là chúa sơn lâm đầy quyền uy ở chốn nước non hùng
vĩ, nay bị tù hãm trong cũi sắt, là biểu tượng rất thích hợp về người anh hùng chiến bại mang tâm sự u uất Do vậy tác giả đã mượn lời con hổ bị nhốt trong vườn bách thú để tiện nói lên một cách đầy đủ, sâu sắc tâm sự u uất của một lớp người lúc bấy giờ Trong bài thơ có lúc hổ căm uất, ngao ngán khi phải sống trong cảnh tù hãm ở vườn bách thú “tầm thường, giả dối” khi thì oai phong, lẫm liệt, đầy uy lực khi sống trong giang sơn hùng vĩ Điều này giúp cho tác giả thể hiện dễ dàng cảm xúc