*Do hiện tượng nhiều nghĩa, một từ có thể thuộc nhiều trường từ vựng khác nhau c, Một trường từ vựng có thể bao gồm - NhËn xÐt tõ lo¹i cña c¸c tõ thuéc nh÷ng tõ kh¸c biÖt nhau vÒ tõ lo¹i[r]
Trang 1Ngày soạn:………
Ngày giảng: ………
Bài 1 Tiết 1, 2
Văn bản:
tôi đi học
(Thanh Tịnh)
A Mục Tiêu bài dạy
Thanh Tịnh
B Chuẩn bị.
* Đồ dùng:
* Những điều cần ý:
- Tôi đi học không thuộc loại truyện ngắn chứa đựng nhiều sự kiện, nhân vật, những xung đột xã hội
- Cần chú ý khai thác sự kết hợp hài hoà giữa miêu tả với biểu cảm
C Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học
I ổn định tổ chức lớp
Lớp Sĩ số: Vắng:
II Kiểm tra bài cũ
- Kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh
III Bài mới
… mẹ tôi
nguôi trong tâm trí mỗi chúng ta, hôm nay chúng ta sẽ tìm hiểu truyện ngắn đầy
I Giới thiệu chung
Trang 2Học sinh đọc tiểu dẫn
Giáo viên giới thiệu về truyện ngắn
trữ tình
H: Giới thiệu vài nét về tác giả?
học sinh đọc
Học sinh giải thích từ khó
- Theo dõi văn bản và cho biết có
vật nào là chính? Vì sao?
tự ấy là các đoạn nào của văn bản?
Giáo viên đọc
của nhân vật “tôi” gắn với không
gian, thời gian cụ thể nào?
Vì sao không gian ấy trở thành kỉ
niệm trong tâm trí tác giả?
GV: Phân tích hình ảnh so sánh “
Tôi quên…”
Giáo viên: Vẻ đẹp cảnh cuối thu
niệm
1 Tác giả
- Thanh Tịnh là tác giả của nhiều truyện ngắn và thơ
- Sáng tác của ông thể hiện chất trữ
tình đằm thắm trong trẻo Văn ông nhẹ
luyến
2 Tác phẩm
Truyện ngắn Tôi đi học in trong tập Quê mẹ - xuất bản năm 1941
II Đọc hiểu văn bản
* Đọc
xúc của nhân vật tôi,
* Chú thích
Lạm nhận: nhận quá nhiều về mình Lớp 5: Lớp thấp nhất của bậc tiểu học
* Đọc - hiểu văn bản (Tôi, mẹ, ông đốc, những cậu học trò, thầy giáo
nhất)
- Trình tự: Không gian, thời gian
- trong lớp học
1 Cảm nhận của tôi trên tới
- Thời gian:
Buổi sáng cuối thu….
và hẹp
-> thời điểm quen thuộc gần gũi với tuổi thơ
đổi khác trong tình cảm trong buổi đầu
Trang 3- Hãy tìm những chi tiết thể hiện
- ý nghĩa của các chi tiết đó
Em hiểu gì về tâm trạng của nhân
vật tôi ?
Giáo viên treo bảng phụ
Học sinh nêu và phân tích
Giáo viên khái quát
- Trong những cảm nhận mới mẻ
tính gì?
GV: Cảm giác náo nức trong sáng -
lên trong “tôi”
Hết tiết 1
- Tôi không lội qua sông….
-> Sự lớn lên, thay đổi
Sự nghiêm túc học hành Tôi: Ghì chặt hai quyển vở… -> Muốn thử sức mình, muốn tự tay -> Có chí, muốn tự mình đảm nhận
- Hình ảnh so sánh: ý nghĩ ấy thoáng qua -> kỉ niệm trong sáng đề cao sự học
Tiết 2
có gì nổi bật?
…
cao ráo, sạch sẽ…”
- ý nghĩa của hình ảnh so sánh?
- Khi tả những học trò nhỏ lần đầu
ảnh so sánh nào?
- ý nghĩa của hình ảnh so sánh?
Giáo viên đọc: Sau một hồi
2 Cảm nhận của nhân vật tôi trên sân tr
-> Khung cảnh đặc biệt của ngày khai Tinh thần hiếu học
tuổi thơ
Oai nghiêm -> xúc cảm trang nghiêm về mái
-> tâm trạng ngày đầu đi học: e sợ Khát vọng bay bổng
- Tâm trạng chơ vơ, vụng về lúng túng
Trang 4liền với ông đốc
- Hình ảnh ông đốc trong tâm trí tôi
Tâm trạng của tôi khi nghe ông đốc
thế nào ?
Giáo viên khái quát tâm trạng
Giáo viên giới thiệu: tôi chả lần nào
nhận vào lớp học là gì ?
Giáo viên: đó là tình cảm trong sáng
thiết tha của chú bé
- Hình ảnh con chim… có ý nghĩa
gì?
- Nhận xét kết thúc truyện
( Thể hiện chủ đề tác phẩm)
- Diễn biến tâm trạng nhân vật tôi
- Theo em nét đặc sắc nghệ thuật
của tác phẩm ?
- Vai trò thiên nhiên -> chất thơ ?
Tình cảm trong sáng trong tâm hồn
tôi
H đọc ghi nhớ SGK
- Yêu cầu học sinh phát biểu cảm
nghĩ…
G có thể gợi ý học sinh về trình tự
dòng cảm xúc của nhân vật “tôi” để
học sinh phát biểu cảm nghĩ
* Ông đốc: hiền từ biết ơn, quý trọng (Niềm tin, yên tâm vào lớp)
- Tôi: Nức nở khóc theo Khóc vì lo sợ,
3 Cảm nhận của tôi trong lớp học
…)
- Một hình…lạ lạ hay hay
- Lạm nhận là của mình
…không cảm thấy
xa lạ
-> ý thức về bạn bè, lớp học sẽ gắn bó thân thiết của mình
- Tâm trạng nuối tiếc những kỉ niệm
mới
- Kết thúc tự nhiên, bất ngờ (Hăm hở, háo hức
Quen thuộc quyến luyến
* Nét đặc sắc nghệ thuật
đó nổi bật là yếu tố biểu cảm -> sức truyền cảm mạnh
- Chất thơ ngọt ngào
* Ghi nhớ: sgk 9
Chuẩn bị bài Cấp độ khái quát Mang từ điển
Nắm vững giá trị nghệ thuật
* /:( dẫn học bài ở nhà:
- Học bài, chọn và học thuộc lòng đoạn văn mà em yêu thích?
- Soạn bài: “Trong lòng mẹ”, đọc văn bản và trả lời câu hỏi SGK
Trang 5D Rút kinh nghiệm:
Tuần 1 Tiết PPCT: 3
Ngày soạn:………
Ngày giảng: ………
Bài 1 Tiết 3
Tiếng Việt
CấP Độ KHáI QUáT CủA NGHĩA Từ NGữ
A Mục tiêu bài học
- Hiểu rõ cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ và mối quan hệ về cấp độ khái quát của nghĩa của từ ngữ
chung và cái riêng
- Có ý thức trong việc sử dụng từ ngữ chính xác
B Chuẩn bị:
* Đồ dùng
GV: sgk - sgv – tài liệu tham khảo – bảng phụ
HS: Đọc kỹ bài - Trả lời câu hỏi sgk
* Những điều cần ý:
- Bài học nói về một mối quan hệ khác về nghĩa của từ ngữ, đó là mối quan
hệ bao hàm (phạm vi khái quát của nghĩa từ ngữ)
- Mối quan hệ bao hàm về nghĩa giữa các từ ngữ có quan hệ chặt chẽ với mối quan hệ bao hàm giữa các khái niệm
C Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học:
I ổn định tổ chức:
Lớp Sĩ số: Vắng:
Trang 6II Kiểm tra:
III Bài mới:
Giới thiệu bài:
*Hoạt động1: Hình thành khái niệm
G treo bảng phụ sơ đồ SGK trang 10
“Động vật ”?
H giải thích
H: Nghĩa của từ “ Động vật ” so với các
từ “ thú, chim, cá ” rộng hay hẹp hơn?
Tại sao?
H phát biểu
H: Nghĩa của từ “ thú “ rộng hay hẹp
H: Nghĩa của từ “ chim ” so với các từ
“ tu hú, sáo ”?
H: Nghĩa của từ “ cá ” so với “ cá rô, cá
H: Nghĩa của các từ: thú, chim, cá rộng
hơn nghĩa của các từ nào và hẹp hơn
nghĩa của các từ nào? Vì sao?
H phát biểu
G: Treo loại sơ đồ vòng tròn để biểu
diễn lại mối quan hệ bao hàm:
Động vật
Chim
Giáo viên cho học sinh làm bài tập
nhanh
Cho từ cỏ, cây, hoa Tìm từ có phạm vi
rộng, hẹp hơn so với 3 từ đó?
H Từ việc tìm hiểu trên, hãy cho biết thế
nào là một từ có nghĩa rộng và một từ có
nghĩa hẹp?
H: Một từ ngữ có thể vừa có nghĩa rộng,
H đọc ghi nhớ SGK trang 10
G kết luận:
I Từ ngữ rộng, từ ngữ hẹp.
1 Quan sát sơ đồ SGK
2 Nhận xét
- Nghĩa của từ “ động vật ” rộng hơn nghĩa của các từ: thú, chim, cá
vì phạm vi nghĩa của từ này bao hàm nghĩa của ba từ đó
- Các từ: thú, chim, cá có phạm vi rộng
“ cá rô, cá thu ”
- Các từ: thú, chim, cá có phạm vi hẹp hơn từ “ động vật ”
Thực vật -> Cỏ: gấu, cỏ gà -> Cây: Cam, lim -> Hoa: Cúc, lan, huệ
Trang 7Hoạt động 2
H: nêu yêu cầu làm bài
G gọi H lên bảng trình bày
H nêu yêu cầu bài tập 2:
G cùng H làm phần a
H làm theo nhóm, cử đại diện trình bày
trong phạm vi nghĩa của mỗi nhóm từ
sau ?
- Tìm các từ không thuộc phạm vi nghĩa
của các nhóm từ
- Tìm 3 động từ cùng thuộc phạm vi
nghĩa: 1 từ có nghĩa rộng, một từ có
nghĩa hẹp
* Ghi nhớ SGK trang 10
II Luyện tập
Bài tập 1: Lập sơ đồ thể hiện cấp độ
khái quát của nghĩa từ ngữ
Lập sơ đồ
a, Y phục
- Quần: đùi, dài, lửng
- áo: Dài, sơ mi…
b, Vũ khí
- Bom: bi, tấn, ba càng
Bài tập 2:
Tìm từ ngữ có nghĩa rộng so với nghĩa của các từ ngữ khác:
a Xăng, dầu hoả, ga, ma dút, củi, than
chất đốt
b Hội hoạ, âm nhạc, văn học, điêu khắc
nghệ thuật
c Canh, nem, rau xào, thịt luộc, tôm rang, cá rán Thức ăn
d Liếc, ngắm, nhòm, ngó Nhìn
e Đấm, đá, thụi, bịch, tát Đánh
Bài tập 3:
- Xe cộ: xe đạp, xe máy, xe hơi
- Kim loại: Sắt, đồng, nhôm
- Hoa quả: Chanh, cam, chuối
- Họ hàng: Cô, dì, chú, bác
- Mang: Xách, khiêng, gánh
Bài tập 4:
a thuốc lào
b thủ quĩ
c bút điện
d hoa tai
Bài tập 5:
- Động từ có nghĩa rộng: Khóc
- Động từ có nghĩa hẹp: sụt sùi, nức nở
* /:( dẫn học ở nhà:
- G hệ thống nội dung bài, yêu cầu H làm bài tập SGK và SBT
- Học nội dung bài học
Trang 8- Chuẩn bị bài: Tính thống nhất về chủ đề văn bản
D Rút kinh nghiệm:
Tuần 1 Tiết PPCT: 4
Ngày soạn: ………
Ngày giảng: ………
Bài 1 Tiết 4
Tập làm văn:
tính thống nhất về chủ đề của văn bản
A Mục tiêu bài học
- Nắm đuợc chủ đề của văn bản, tính thống nhất của chủ đề của văn bản
- Biết viết một văn bản đảm bảo tính thống nhất về chủ đề, biết xác định và duy
ý kiến cảm xúc của mình
- Cố ý thức vận dụng trong nói và viết
B Chuẩn bị:
* Đồ dùng
Trang 9GV: Bảng phụ
HS: Đọc kỹ bài - Trả lời câu hỏi sgk
* Những điều cần ý:
chính mà văn bản biểu đạt Chủ đề có nội dung bao quát hơn đề tài
liên kết
nội dung và cấu trúc - hình thức
C Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học:
I ổn định tổ chức:
Lớp Sĩ số: Vắng:
II Kiểm tra:
III Bài mới:
Giới thiệu bài:Văn bản Tôi đi học là một truyện ngắn thành công Truyện hay bởi chất trữ tình đằm thắm, cảm xúc vừa sâu lắng vừa thân quen Cái hay của truyện còn bởi nhà văn đã làm nổi bật kỉ niệm tuổi thơ Xét về lí thuyết văn bản có thể nói tác phẩm đã có tính thống nhất về chủ đề văn bản Vởy tính thống nhất về chủ đề văn bản là gì? ý nghĩa của vấn đè này trong việc tạo lập văn bản? Bài mới
GV: Yêu cầu học sinh đọc thầm văn bản
Tôi đi học
- Văn bản miêu tả sự việc đã xảy ra hay
đang xảy ra, mục đích của tác giả khi
viết văn bản này
Giáo viên: Nội dung câu hỏi trên chính
là chủ đề văn bản ? Nêu chủ đề của văn
bản này ?
- Em hiểu chủ đề văn bản là gì ?
Giáo viên: Chủ đề văn bản là vấn đề
chính, chủ chốt, những cảm xúc của tác
trong văn bản
- Căn cứ vào đâu em biết văn bản Tôi đi
học nói lên những kỉ niệm của tác giả về
I Chủ đề của văn bản.
* Văn bản: Tôi đi học
ngày đầu tiên đi học
Mục đích: Nêu cảm xúc của mình về một kỉ niệm sâu sắc của thuở thiếu thời
Nhận xét:
- Chủ đề là đối tuợng và vấn đề chính mà văn bản biểu đạt
II Tính thống nhất của chủ đề văn bản.
Ví dụ:
Văn bản: Tôi đi học - kỉ niệm Nhan đề: Tôi đi học
Trang 10- Tìm những từ ngữ chứng tỏ tâm trạng
hồi hộp bỡ ngỡ in sâu trong lòng nhân
vật tôi trong suốt cuộc đời ?
- Tìm những từ ngữ nêu bật cảm giác
mới lạ xen lẫn bỡ ngỡ của tôi trong buổi
học đầu tiên
đều tập trung làm nổi bật cảm giác trong
tôi
Giáo viên khẳng định chủ đề: Sự thể
hiện chủ đề -> tính thống nhất của chủ
đề văn bản
- Thế nào là tính thống nhất chủ đề văn
bản ?
Tính thống nhất chủ đề của văn bản
HS đọc ghi nhớ sgk 12
- Chủ đề văn bản ?
tính thống nhất của chủ đề văn bản ?
Học sinh đọc văn bản
Rừng cọ quê tôi
Yêu cầu phân tích tình huống thống
nhất của chủ đề văn bản
- Nêu chủ đề văn bản
từ ngữ biểu thị sự đi học nhắc lại nhiều lần…
* Tâm trạng nhân vật tôi
…
- Sự đổi thay tâm trạng …
- Thay đổi:
đùa
nghiêm
Bỡ ngỡ, lúng túng khi xếp hàng, khóc nức nở
Trong lớp học
- Nuối tiếc trở thành cậu học trò
- Tính thống nhất về chủ đề: biểu đạt chủ đề đã xác định, không xa rời, lạc sang chủ đề khác
- Thể hiện ở nội dung và hình thức
Hình thức: Nhan đề Nội dung: Mạch lạc Các chi tiết tập trung làm rõ chủ đề
* Ghi nhớ: Sgk 12
III Luyện tập
Bài tập 1:
* Chủ đề văn bản: viết về rừng cọ quê
* Tính thống nhất về chủ đề
- Nhan đề: rừng cọ quê tôi
Trang 11Học sinh đọc bài tập
- Tìm ý làm cho bài văn viết lạc đề
- Từ bài tập 2 theo em khi viết bài văn
(tạo văn bản) cần phải chú ý điều gì?
- Bố cục: Các đoạn Giới thiệu rừng cọ Tả cây cọ
Tác dụng của cây cọ Tình cảm gắn với cây cọ
* Các ý lớn của phần thân bài sắp xếp hợp lí không thể thay đổi
Thao với rừng cọ
Bài tập 2
ý b, d - lạc chủ đề (Bám sát chủ đề, tránh lạc đề, xa đề )
* /:( dẫn học bài ở nhà:
- G hệ thống nội dung bài, yêu cầu H làm bài tập SGK và học nội dung bài học
- Học thuộc ghi nhớ - Làm bài tập 3
- Soạn: Trong lòng mẹ
D Rút kinh nghiệm
Tuần 2 Tiết PPCT: 5, 6
Ngày soạn: ………
Ngày giảng: ………
Trang 12Bài 2 Tiết 1, 2
Văn bản:
Trong lòng mẹ (Trích Những ngày thơ ấu - Nguyên Hồng)
A Mục tiêu bài học
Nguyên Hồng: thấm đẫm chất trữ tình, lời văn tự truyện chân thành giầu chất truyền cảm
- Yêu gia đình, thêm trân trọng và yêu mẹ
B Chuẩn bị:
* Đồ dùng
GV: Bảng phụ
Giáo viên tìm hiểu về cuộc đời sự nghiệp sáng tác của tác giả, ảnh, truyện Những ngày thơ ấu
HS: Đọc kỹ bài - Trả lời câu hỏi sgk
* Những điều cần ý:
- Những ngày thơ ấu là tập hồi ký viết về tuổi thơ cay đắng của tác giả Từ
cảnh ngộ và tâm sự của chú bé Hồng, tác giả còn cho thấy bộ mặt lạnh lùng của
một xã hội chỉ trọng đồng tiền, đầy những thành kiến cổ hủ, thói nhỏ nhen, độc ác
C Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học:
I ổn định tổ chức:
Lớp : Sĩ số: Vắng:
II Kiểm tra:
Một trong những thành công của việc thể hiện cảm xúc tâm trạng của Thanh Tịnh - Tôi đi học là thể hiện biện pháp so sánh Em hãy nhắc lại một hình ảnh so sánh và phân tích hiệu quả của nó
- Học sinh chỉ ra hình ảnh so sánh
phần làm tô đậm chất trữ tình ngọt ngào, nhẹ nhàng của kỉ niệm cảm xúc
III Bài mới:
Giới thiệu bài:
Tuổi thơ cay đắng, tuổi thơ ngọt ngào, tuổi thơ êm đềm, tuổi thơ dữ dội - Tuổi thơ của em, tuổi thơ của tôi Ai chẳng có một thời thơ ấu, thời thơ ấu đã trôi
Trang 13kể, tả nhớ lại những rung động cực điểm của một linh hồn trẻ dại mà thấm đẫm tình yêu - tình yêu mẹ
Học sinh đọc chú giải
- Nêu vắn tắt vài nét về nhà văn Nguyên
Hồng?
Giáo viên giới thiệu thêm về tác giả
Giáo viên nêu yêu cầu đọc
Giọng chậm, tình cảm chú ý từ ngữ hình
ảnh, thể hiện cảm xúc thay đổi của nhân
vật tôi
Lời nói bà cô: Đay đả kéo dài, lộ rõ sắc
thái châm biếm, cay nghiệt
Đọc mẫu
Gọi 2 học sinh đọc
Nhận xét
Giáo viên yêu cầu học sinh giải thích các
từ số 5, 8, 10, 13, 14, 17
học sinh giải thích 4 từ đầu
Giáo viên giải thích 2 từ còn lại
để ghi lại chuyện có thật đã xảy ra trong
I Giới thiệu chung
1 Tác giả
- Nguyên Hồng là một trong những nhà văn lớn của văn học Việt Nam Ông là tác giả của tiểu thuyết Bỉ vỏ, tiểu thuyết dài Cửa biển, Tập thơ tuổi xanh, Sóng
Nguyên Hồng giàu chất trữ tình dạt dào cảm xúc thiết tha rất mực chân thành
2 Tác phẩm
- Viết về tuổi thơ cay đắng của tác giả
- Tác phẩm tiểu thuyết, hồi kí tự truyện
- Thể loại: Tiểu thuyết tự thuật
II Đọc hiểu văn bản
* Đọc
* Chú thích
- Rất kịch: Giả dối
kiếm ăn
- Tâm can: Chỗ sâu kín, tha thiết nhất trong lòng
* Đọc hiểu văn bản
- Chuyện kể bé Hồng là đứa trẻ bị mồ côi cha, bị hắt hủi vẫn nuôi lòng yêu
- Nhân vật chính: Bé Hồng (Chính là tác giả)
và biểu cảm Câu chuyện về hoàn cảnh và cảm xúc mãnh liệt của tình yêu trong tâm hồn chú bé
- Hai sự việc chính
Bé Hồng bị hắt hủi
Trang 14kể trong văn bản này Nhân vật chính là
ai?
Theo em sức truyền cảm của văn bản
hay phụ thuộc vào sự đan xen của 2
sự việc chính Đó là sự việc nào? Phần
văn bản cụ thể ?
Đọc - Yêu cầu học sinh theo dõi phần
đầu
Giáo viên: Trong cuộc gặp gỡ đối thoại
tính cách và tâm địa bà cô ruột hiện ra
thật rõ nét
- Nhân vật bà cô hiện lên qua các chi
tiết lời nói điển hình nào ?
Giáo viên treo bảng phụ
- Hãy phân tích để làm rõ tâm địa bà cô
- Tính cách bà cô
Giáo viên: hình ảnh bà cô…tố cáo hạng
ruột thịt
Giáo viên khái quát nội dung tiết 1
-> tâm trạng bé Hồng tính cách
- Hoàn cảnh sống hiện tại của bé Hồng
- Diễn biến tâm trạng của bé Hồng khi
* Đọc hiểu nội dung văn bản
1 Bé Hồng bị hắt hủi.
(Nhân vật bà cô
muốn vào Thanh Hoá chơi với mẹ mày không?
Rất kịch -> tỏ vẻ quan tâm
ý nghĩ cay độc, giả dối
- Mày dại quá, cứ vào đi tao cho tiền tàu…em chứ.
-> tiếp tục đóng kịch trêu cợt săm soi
độc địa xoáy vào nỗi đau Hành hạ nhục mạ đứa cháu
- Đổi giọng vồ vập, nghiêm nghị, tỏ sự chị dâu
dối thâm hiểm, trơ trẽn
lùng, thâm hiểm
Tiết 2
2 Nhân vật bé Hồng.
a Diễn biến tâm trạng bé Hồng trong cuộc đối thoại với bà cô
- Hoàn cảnh: Bố nghiện ngập, mất sớm,
xa mẹ, sống với bà cô lạnh lùng
+ Toan trả lời có rồi cúi đầu không đáp -> nhận ra sự giả dối, im lặng suy nghĩ
đối phó -> từ chối dứt khoát không kìm nén