Tăng cường công tác bảo đảm tiền vay bằng tài sản đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Sở giao dịch I - Ngân hàng Công thương Việt Nam.doc

Tăng cường công tác bảo đảm tiền vay bằng tài sản đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Sở giao dịch I - Ngân hàng Công thương Việt Nam

LỜI MỞ ĐẦU

Với số lượng các doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNN&V) chiếm hơn 97% tổng số cácdoanh nghiệp hiện có ở Việt Nam, nhu cầu vay vốn của loại hình doanh nghiệp này rất lớn.Tuy nhiên khó khăn lớn nhất của các DNN&V hiện nay đó là nguồn tài chính eo hẹp mànhu cầu đổi mới công nghệ, máy móc, thiết bị ngày càng trở nên hết sức cấp bách, bởi khimột doanh nghiệp muốn cạnh tranh trên thị trường thì phải có sản phẩm có tính cạnh tranhcao, chất lượng tốt đáp ứng được nhu cầu của người tiêu dùng Các DNN&V hiện nayđang đứng trước những khó khăn khi mà những ưu đãi về thuế và những chính sách khácđang bị cắt giảm Bên cạnh đó thì sức ép đầu vào, giá cả nguyên vật liệu…tăng cao trongkhi giá sản phẩm đầu ra chưa được điều chỉnh tăng theo tỷ lệ

Việc huy động vốn để phát triển hoạt động đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừahiện nay cũng rất hạn chế vì thị trường tài chính của Việt Nam chưa thực sự hoàn thiện,nơi cấp vốn hiệu quả nhất vẫn là các ngân hàng thương mại Nhìn từ phía ngân hàng thì rủi

ro do các doanh nghiệp này mang lại là khá lớn, vì đây là khách hàng mà ngân hàng khôngthể nắm bắt, đánh giá đúng đắn về tình hình tài chính, khả năng trả nợ như các doanhnghiệp lớn, khách hàng truyền thống của ngân hàng Các ngân hàng thường hạn chế rủi robằng việc thực hiện bảo đảm tiền vay bằng tài sản Vì vậy mà tăng cường công tác bảođảm tiền vay bằng tài sản là mối quan tâm hàng đầu của ngân hàng thương mại nói chung

và của Sở giao dịch I nói riêng

Trong thời gian thực tập tại Sở giao dịch I ngân hàng công thương việt Nam, được

sự hướng dẫn chỉ bảo tận tình của thầy giáo - Thạc sỹ Phan Hữu Nghị cùng với sự giúp đỡ

nhiệt tình của các cô chú, anh chị phòng khách hàng 2 tại SGDI, em đã chọn đề tài : "Tăng cường công tác bảo đảm tiền vay bằng tài sản đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại

Sở giao dịch I - Ngân hàng Công thương Việt Nam ”

Kết cấu của luận văn gồm những nội dung chính sau :

Chương 1: Lý luận chung về bảo đảm tiền vay bằng tài sản của ngân hàng thương mại.Chương 2: Thực trạng công tác bảo đảm tiền vay bằng tài sản đối với các doanh nghiệpnhỏ và vừa tại Sở giao dịch I - Ngân hàng công thương Việt Nam

Chương 3: Giải pháp tăng cường công tác bảo đảm tiền vay bằng tài sản đối với các doanhnghiệp nhỏ và vừa

Do thời gian thực tập còn hạn chế, kiến thức thực tế còn ít ỏi nên bài viết khó cóthể tránh khỏi những thiếu sót Em rất mong được sự chỉ bảo của các thầy cô giáo để bàiviết của em được hoàn thiện hơn.

Ngân hàng bao gồm nhiều loại tuỳ thuộc vào sự phát triển của nền kinh tế nói chung và

hệ thống tài chính nói riêng, trong đó ngân hàng thương mại thường chiếm tỷ trọng lớnnhất về qui mô tài sản, thị phần và số lượng các ngân hàng

Có nhiều cách để định nghĩa ngân hàng thương mại thông qua chức năng, vai trò dịch

vụ mà chúng cung cấp trong nền kinh tế Thực tế cho thấy không chỉ ngân hàng mà còn cócác tổ chức tài chính gồm công ty kinh doanh chứng khoán, công ty môi giới chứng khoán,quỹ tương hỗ và công ty bảo hiểm hàng đầu đều đang cố gắng cung cấp các dịch vụ ngânhàng Và ngược lại ngân hàng đang đối phó với các đối thủ cạnh tranh bằng cách mở rộngphạm vi cung cấp dịch vụ về bất động sản và môi giới chứng khoán, tham gia hoạt độngbảo hiểm, đầu tư vào quỹ tương hỗ và thực hiện nhiều dịch vụ mới khác Có thể định nghĩa

ngân hàng trên phương diện những loại hình dịch vụ mà chúng cung cấp: Ngân hàng là tổ chức tài chính cung cấp một danh mục các dịch vụ tài chính đa dạng nhất, đặc biệt là tín dụng, tiết kiệm, dịch vụ thanh toán và thực hiện nhiều chức năng tài chính nhất so với bất

kỳ một tổ chức kinh doanh nào trong nền kinh tế Cũng có thể định nghĩa ngân hàng

thương mại dựa trên các hoạt động chủ yếu, theo luật cúa các tổ chức tín dụng của nước

Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Việt Nam ghi : Hoạt động ngân hàng là hoạt động kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng với nội dung thường xuyên là nhận tiền gửi và sử dụng số tiền này để cấp tín dụng và cung ứng các dịch vụ thanh toán.

1.1.1.2 Các hoạt động chủ yếu của NHTM

Ngân hàng là một doanh nghiệp cung cấp dịch vụ cho công chúng và doanh nghiệp.Ngày nay hoạt động ngân hàng đang không ngừng phát triển, sự phát triển đó có thể thấytrên tất cả các phương diện, từ sự ra đời của các sản phẩm dịch vụ mới cho tới sự xuất hiện

của các tập đoàn ngân hàng có qui mô toàn cầu được tạo ra từ làn sóng sáp nhập, hợp nhất.

Để có thể duy trì khả năng cạnh tranh và đáp ứng nhu cầu xã hội nhiều ngân hàng hiện đãthực hiện nhiều vai trò mới như: Vai trò thanh toán, vai trò người bảo lãnh, vai trò đại lý vàvai trò thực hiện chính sách, với mỗi vai trò đó ngân hàng cung cấp các dich vụ khác nhaunhằm đáp ứng nhu cầu của công chúng và doanh nghiệp Thành công của ngân hàng phụthuộc vào năng lực xác định các dịch vụ tài chính mà xã hội có nhu cầu, thực hiện các dịch

vụ đó một cách có hiệu quả

Hoạt động của ngân hàng có thể chia thành ba hoạt động chủ yếu đó là hoạt độngnhận tiền gửi, hoạt động cung cấp tín dụng và hoạt động trung gian thanh toán

 Hoạt động nhận tiền gửi

Cho vay được coi là hoạt động sinh lời cao, vì vậy mà các ngân hàng đã tìm cách

để huy động được tiền Ngân hàng có thể huy động các nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi trongnền kinh tế bằng cách nhận tiền gửi tiết kiệm của dân cư, tiền gửi có kì hạn của các doanhnghiệp, các tổ chức xã hội, tiền gửi thanh toán của cá nhân, doanh nghiệp…phát hành cổphiếu, trái phiếu, vay các tổ chức tín dụng khác…Trong đó, hoạt động nhận tiền gửi làquan trọng nhất

Đó là các khoản tiền gửi của khách hàng, một quỹ sinh lợi được gửi tại ngân hàng trongkhoảng thời gian nhiều tuần, nhiều tháng, nhiều năm, đôi khi được hưởng mức lãi suấttương đối cao Trong cuộc cạnh tranh để tìm và giành các khoản tiền gửi, các ngân hàng đãtrả lãi cho tiền gửi như là phần thưởng cho khách hàng về việc sẵn sàng hi sinh nhu cầutiêu dùng trước mắt và cho phép ngân hàng sử dụng tạm thời để kinh doanh

Tiền gửi là nguồn tiền quan trọng nhất, chiếm tỷ trọng lớn trong tổng nguồn tiềncủa ngân hàng, các ngân hàng đã đưa ra và thực hiện nhiều hình thức huy động khác nhau

- Tiền gửi thanh toán (tiền gửi giao dịch hoặc tiền gửi thanh toán) Là tiền củadoanh nghiệp hoặc cá nhân gửi vào ngân hàng để nhờ ngân hàng giữ và thanh toán hộ Cácnhu cầu chi trả của doanh nghiệp và cá nhân đều được ngân hàng thực hiện trong phạm vi

số dư cho phép, và có thể được rút ra lúc nào khi khách hàng cần Loại tiền gửi này manglại lợi nhuận cao cho ngân hàng bởi vì một mặt chúng không phải trả lãi hoặc chỉ phải trảmột mức lãi suất thấp và mặt khác những tài khoản này thường tạo ra khoản thu về phí chongân hàng Hiện nay các ngân hàng sử dụng nhiều hình thức biến tướng của tài khoảnthanh toán để nâng lãi suất loại tiền gửi này nhằm cạnh tranh với các tổ chức tín dụngkhác

- Tiền gửi có kỳ hạn của doanh nghiệp, của tổ chức xã hội Loại tiền gửi có kỳ hạncủa các tổ chức xã hội, các doanh nghiệp vào ngân hàng và sẽ được chi trả sau một thờigian xác định Người gửi không được sử dụng các hình thức thanh toán đối với tiền gửithanh toán để áp dụng đối với loại tiền gửi này Nếu cần chi tiêu người gửi phải đến ngânhàng rút tiền ra, hình thức này ra đời nhằm tăng thu cho người gửi tiền do tiền gửi thanhtoán tuy thuận lợi nhưng lãi suất thấp, loại tiền gửi này được hưởng lãi suất tuỳ theo độ dàicủa kỳ hạn.

- Tiền gửi tiết kiệm của dân cư Dân cư gửi tiền vào ngân hàng nhằm thực hiện mụctiêu bảo đảm an toàn và sinh lời đối với các khoản tiết kiệm, đặc biệt nhu cầu bảo toàn Đểthu hút ngày càng nhiều tiền tiết kiệm các ngân hàng đều cố gắng khuyến khích dân cưthay đổi thói quen giữ vàng và tiền mặt tại nhà bằng cách mở rộng mạng lưới hoạt độngđưa ra các hình thức huy động và lãi suất cạnh tranh hấp dẫn Ngân hàng có thể mở chomỗi người tiết kiệm nhiều chương mục tiết kiệm cho mỗi kỳ hạn, mỗi lần gửi khác nhau

Sổ tiết kiệm này có thể được thế chấp để vay vốn nếu được ngân hàng cho phép

- Tiền gửi của các ngân hàng khác Là tiền của ngân hàng khác gửi vào ngân hàngnhằm mục đích nhờ thanh toán hộ và một số mục đích khác và ngân hàng thương mại này

có thể gửi tiền tại ngân hàng khác, tuy nhiên quy mô nguồn này thường không lớn

 Hoạt động cung cấp tín dụng

Luật các tổ chức tín dụng qui định : Hoạt động tín dụng là việc tổ chức tín dụng sửdụng nguồn vốn tự có, nguồn vốn huy động được để cấp tín dụng, trong đó cấp tín dụng làviệc tổ chức tín dụng thoả thuận để khách hàng sử dụng một khoản tiền với nguyên tắc cóhoàn trả bằng các nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bảo lãnh ngân hàng vàcác nghiệp vụ khác

Tín dụng là loại tài sản chiếm tỷ trọng lớn nhất ở phần lớn các ngân hàng thươngmại, phản ánh hoạt động đặc trưng của ngân hàng Tín dụng được chia thành nhiều tiêuthức khác nhau

- Theo thời gian : tín dụng ngắn hạn (thời hạn từ 12 tháng trở xuống), trung hạn(trên 1 năm đến 5 năm), dài hạn (trên 5 năm) Tuy nhiên việc xác định thời hạn trên chỉmang tính chất tương đối vì có những khoản vay không xác định trước được thời hạn Phânchia tín dụng theo tiêu thức này có ý nghĩa quan trọng đối với ngân hàng vì thời gian liênquan mật thiết đến tính an toàn và sinh lợi của ngân hàng Tỷ trọng tín dụng ngắn hạn tại

các NHTM thường cao hơn tín dụng trung và dài hạn, các ngân hàng chủ yếu tài trợ cho tàisản lưu động của khách hàng.

- Theo hình thức tài trợ tín dụng được chia thành cho vay, bảo lãnh, cho thuê, chiếtkhấu, bảo lãnh và một số hoạt động khác do NHNN qui định

 Cho vay là việc ngân hàng đưa tiền cho khách hàng sử dụng với cam kết hoàn trả

cả gốc và lãi trong khoảng thời gian xác định Cho vay thường được định lượng theo haichỉ tiêu : Doanh số cho vay trong kì và dư nợ cuối kì Doanh số cho vay trong kì là tổng sốtiền mà ngân hàng đã cho vay trong kì, dư nợ cuối kì là số tiền mà ngân hàng hiện đangcòn cho vay vào thời điểm cuối kì Đối với hầu hết các ngân hàng, khoản mục cho vaychiếm quá nửa giá trị tổng tài sản và tạo ra từ 1/2 đến 2/3 nguồn thu của ngân hàng, đồngthời hoạt động này mang lại nhiều rủi ro

 Cho thuê là việc ngân hàng bỏ tiền mua tài sản để cho khách hàng thuê theo nhữngthoả thuận nhất định Sau thời gian nhất định khách hàng phải trả cả gốc lẫn lãi cho ngânhàng

 Bảo lãnh là việc ngân hàng cam kết thực hiện các nghĩa vụ tài chính hộ khách hàngcủa mình Mặc dù không phải xuất tiền ra song ngân hàng đã cho khách hàng sử dụng uytín của mình để thu lợi

 Chiết khấu thương phiếu là việc ngân hàng ứng tiền trước cho khách hàng tươngứng với giá trị của thương phiếu trừ đi phần thu nhập của ngân hàng để sở hữu một thươngphiếu chưa đến hạn

- Phân loại theo tài sản bảo đảm có tín dụng có bảo đảm bằng thế chấp, cầm cố, bảolãnh bằng tài sản bên thứ ba, tài sản hình thành từ vốn vay và tín dụng không có bảo đảm

Để bảo đảm hoạt động ngân hàng an toàn và sinh lợi thì các ngân hàng thường yêu cầu cótài sản bảo đảm cho khoản vay, tuy nhiên trong một số trường hợp ngân hàng có thể cấpcác khoản tín dụng cho các khách hàng mà không cần tài sản bảo đảm, đó là các kháchhàng có uy tín, khách hàng làm ăn thường xuyên có lãi, tình hình tài chính vững mạnh, ítxảy ra tình trạng nợ nần dây dưa…Các khoản cho vay theo chỉ thị của chính phủ màChính phủ yêu cầu không cần tài sản bảo đảm, các khoản cho vay các tổ chức tài chínhlớn, các công ty lớn…

- Phân loại theo rủi ro :

 Tín dụng lành mạnh là các khoản tín dụng có khả năng thu hồi cao

 Tín dụng có vấn đề : Các khoản tín dụng có dấu hiệu không lành mạnh như kháchhàng chậm tiêu thụ, tiến độ thực hiện kế hoạch chậm, khách hàng trì hoãn nộp báocáo tài chính…

 Nợ quá hạn có khả năng thu hồi : Các khoản nợ đã quá hạn với thời hạn ngắn vàkhách hàng có kế hoạch khắc phục tốt, tài sản bảo đảm có giá trị lớn…

 Nợ quá hạn khó đòi : Nợ quá hạn quá lâu, khả năng trả nợ rất kém, tài sản thế chấpnhỏ hoặc bị giảm giá

 Hoạt động trung gian thanh toán

Trung gian thanh toán gồm rất nhiều loại hình dịch vụ ngân hàng khác nhau, phầnlớn là các công cụ thanh toán không dùng tiền mặt

- Dịch vụ chuyển khoản : Tức là chuyển tiền từ tài khoản này sang tài khoản kháctrong cùng một hệ thống ngân hàng, hoặc giữa các hệ thống ngân hàng khác nhau …thôngqua các công cụ như séc, lệnh chi, lệnh thu…

- Dịch vụ thu hộ, chi hộ cho khách hàng có tài khoản tiền gửi thanh toán tại ngânhàng trong các giao dịch mua bán bằng uỷ nhiệm chi, uỷ nhiệm thu, séc, L/C

- Dịch vụ trả lương qua tài khoản

- Dịch vụ chuyển tiền theo yêu cầu của khách hàng dưới các hình thức : chuyển tiềnnhanh, chuyển tiền bằng thư, chuyển tiền bằng điện

- Các dịch vụ bảo quản các giấy tờ có giá như vàng, bạc, đá quý, giấy tờ có giá

- Mua bán chứng khoán hộ khách hàng

1.1.2 Hoạt động cho vay của NHTM

1.1.2.1 khái niệm hoạt động cho vay của NHTM

Cho vay là một nghiệp vụ quan trọng của NHTM, là việc ngân hàng đưa tiền chokhách hàng với cam kết khách hàng phải hoàn trả cả gốc và lãi trong khoảng thời gian xácđịnh

Nhằm bảo đảm tính an toàn và khả năng sinh lợi hoạt động cho vay cũng dựa trênmột số nguyên tắc nhất định :

- Khách hàng phải cam kết hoàn trả gốc và lãi với thời gian xác định, khả năng hoàntrả của các khoản vay ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh của ngân hàng, đây là điều kiện

để ngân hàng tồn tại và phát triển Vì các khoản cho vay của ngân hàng chủ yếu có nguồngốc từ các khoản tiền gửi của khách hàng và các khoản ngân hàng vay mượn Ngân hàng

có trách nhiệm hoàn trả gốc và lãi như đã cam kết, do vậy ngân hàng luôn yêu cầu ngườinhận tín dụng thực hiện đúng cam kết này.

- Khách hàng cam kết sử dụng vốn vay theo mục đích được thoả thuận với ngânhàng, không trái với qui định của pháp luật và của các ngân hàng cấp trên, việc tài trợ đúngcương lĩnh hoạt động của ngân hàng

- Ngân hàng cho vay khi xét thấy phương án, dự án kinh doanh có hiệu quả Thựchiện nguyên tắc này là điều kiện để thực hiện nguyên tắc thứ nhất

Cho vay là chức năng kinh tế hàng đầu Phần lớn nguồn thu của ngân hàng có được

từ hoạt động cho vay, tuy nhiên hoạt động này cũng mang lại rủi ro cho ngân hàng Vì vậytrước khi cho vay, ngân hàng cần phải kiểm tra, xem xét, đánh giá khách hàng có đủ điềukiện vay vốn không

Cho vay có vai trò rất quan trọng không chỉ đối với bản thân ngân hàng, thúc đẩy

sự tăng trưởng của các doanh nghiệp, mà còn góp phần thúc đẩy sự phát triển của nền kinh

tế Với ngân hàng, qua hoạt động cho vay ngân hàng sẽ kiếm được lợi nhuận từ phần chênhlệch giữa lãi suất cho vay và lãi suất huy động Đó là cơ sở để ngân hàng tồn tại và pháttriển Với khách hàng vay vốn giúp cho việc mở rộng sản xuất, đổi mới công nghệ, nângcao năng lực cạnh tranh…tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển Sự phát triển của cácngân hàng và doanh nghiệp sẽ thúc đẩy nền kinh tế phát triển theo

1.1.2.2 Phân loại cho vay

Có nhiều cách thức phân loại cho vay, tương ứng với mỗi tiêu thức có các hìnhthức cho vay khác nhau:

 Theo thời gian :

- Cho vay ngắn hạn : cho vay có thời hạn từ 12 tháng trở xuống

- Cho vay trung hạn : cho vay có thời hạn trên 1 năm đến 5 năm

- Cho vay dài hạn : cho vay trên 5 năm

 Theo thành phần kinh tế :

- Cho vay thành phần kinh tế quốc doanh

- Cho vay thành phần kinh tế ngoài quốc doanh

- Cho vay cá nhân, hộ gia đình

 Theo đối tượng khách hàng :

- Cho vay đối với các doanh nghiệp lớn

- Cho vay đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa

- Cho vay với khách hàng là cá nhân

- Cho vay các tổ chức tín dụng

 Theo mục đích sử dụng vốn :

- Cho vay công nghiệp và thương mại

- Cho vay nông nghiệp

- Cho vay bất động sản

- Cho vay tiêu dùng

 Theo mức độ tín nhiệm với khách hàng :

- Cho vay không bảo đảm

- Cho vay có bảo đảm

1.2 Các hình thức bảo đảm tiền vay

Nghị định 178/1999 NĐ-CP ngày 29/12/1999 về bảo đảm tiền vay của các tổ chứctín dụng xác định : Bảo đảm tiền vay là việc ngân hàng áp dụng các biện pháp phòng ngừarủi ro, tạo cơ sở kinh tế và pháp lý để thu hồi các khoản nợ đã cho khách hàng vay Vì vậybảo đảm tiền vay là việc dùng tài sản hoặc uy tín của khách hàng để bảo đảm cho mộtkhoản vay

Thông thường có hai biện pháp bảo đảm tiền vay mà ngân hàng áp dụng đối vớikhách hàng khi vay vốn ngân hàng là cho vay có bảo đảm bằng tài sản và cho vay không

có bảo đảm bằng tài sản Tuỳ từng khách hàng mà ngân hàng sẽ áp dụng biện pháp nào chophù hợp bảo đảm an toàn và sinh lợi cho ngân hàng

1.2.1 Bảo đảm tiền vay bằng tài sản

Bảo đảm tiền vay bằng tài sản cho phép ngân hàng có được nguồn thu nợ thứ haibằng cách bán các tài sản đó khi nguồn thu nợ thứ nhất (từ quá trình sản xuất kinh doanh)không có hoặc không đủ Do khách hàng luôn phải đối đầu với những rủi ro trong kinhdoanh, có thể mất khả năng trả nợ cho ngân hàng do thu nhập từ hoạt động giảm sút mạnh

Vì vậy trừ những khách hàng có uy tín cao ngân hàng thường yêu cầu khách hàng phải cótài sản bảo đảm khi vay vốn ngân hàng nhằm hạn chế bớt các thiệt hại cho ngân hàng khikhách hàng có khó khăn không trả được nợ

Có các hình thức bảo đảm tiền vay bằng tài sản :

- Cầm cố bằng tài sản của khách hàng vay vốn

- Thế chấp bằng tài sản của khách hàng vay vốn

- Bảo lãnh bằng tài sản của bên thứ ba

- Tài sản bảo đảm hình thành từ vốn vay

1.2.2 Bảo đảm tiền vay trong trường hợp không có bảo đảm bằng tài sản

Cho vay không có tài sản bảo đảm có thể được cấp cho các khách hàng có uy tín,thường là khách hàng làm ăn thường xuyên có lãi, tình hình tài chính vững mạnh ít xảy ratình trạng nợ nần dây dưa, hoặc món vay quá nhỏ so với vốn của người vay, các khoản chovay đối với các tổ chức tài chính lớn, các công ty lớn, hoặc những khoản cho vay trongthời gian ngắn mà ngân hàng có khả năng giám sát việc bán hàng Các món cho vay theochỉ thị của Chính Phủ để thực hiện các dự án đầu tư thuộc các chương trình kinh tế trọngđiểm, đặc biệt của Nhà nước các chương trình kinh tế - xã hội và đối với một số kháchhàng thuộc đối tượng được hưởng các chính sách tín dụng ưu đãi về điều kiện vay vốn theoqui định tại các văn bản quy phạm pháp luật của Chính phủ hoặc Thủ tướng Chính phủ,hay cho các cá nhân, hộ gia đình nghèo vay vốn có bảo lãnh bằng tín chấp của tổ chứcđoàn thể, chính trị.

Cho vay theo hình thức này tiềm ẩn rủi ro khá cao đối với ngân hàng, vì vậy màngân hàng phải rất thận trọng khi cho vay, để bảo đảm an toàn thì khi cho vay ngân hàngnên đưa ra một số qui định đối với khách hàng vay hoặc bên thứ ba nếu xét thấy kháchhàng sử dụng vốn vay không đúng mục đích, hoặc có dấu hiệu kinh doanh không hiệu quả

1.2.3 Nguyên tắc bảo đảm tiền vay

Điều 4 số 178/1999 NĐ-CP qui định nguyên tắc bảo đảm tiền vay

- Ngân hàng được quyền lựa chọn khách hàng vay, lựa chọn bên bảo lãnh và lựachọn tài sản bảo đảm tiền vay đủ điều kiện theo qui định, các qui định của pháp luật có liênquan và phù hợp với chính sách tín dụng của ngân hàng theo từng thời kỳ

- Khách hàng vay đang được cho vay không có tài sản bảo đảm bằng tài sản, nếutrong quá trình sử dụng vốn vay ngân hàng phát hiện khách hàng vi phạm cam kết tronghợp đồng tín dụng, ngân hàng có quyền yêu cầu khách hàng vay thực hiện các biện phápbảo đảm tiền vay bằng tài sản hoặc thu hồi nợ trước hạn

- Ngân hàng có quyền xử lý tài sản bảo đảm tiền vay theo qui định trong hợp đồngtín dụng và qui định của pháp luật có liên quan để thu hồi nợ khi khách hàng vay hoặc bênbảo lãnh không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ trả nợ đã cam kết

- Sau khi xử lý tài sản bảo đảm tiền vay, nếu khách hàng vay hoặc bên bảo lãnh vẫnchưa thực hiện đúng nghĩa vụ trả nợ thì khách hàng vay hoặc bên bảo lãnh có trách nhiệmtiếp tục thực hiện đúng nghĩa vụ trả nợ đã cam kết

1.2.4 Điều kiện đối với tài sản bảo đảm tiền vay

Tài sản mà khách hàng vay, bên bảo lãnh dùng để cầm cố, thế chấp, bảo lãnh vayvốn tại các tổ chức tín dụng phải đủ các điều kiện sau :

 Tài sản phải thuộc quyền sở hữu hoặc thuộc quyền sử dụng, quản lý của kháchhàng vay, bên bảo lãnh theo các quy định sau đây :

- Đối với giá trị quyền sử dụng đất, phải thuộc quyền sử dụng của khách hàng vay vàđược thế chấp, bảo lãnh theo qui định của pháp luật về đất đai

- Đối với tài sản của doanh nghiệp Nhà nước, tài sản đó phải được Nhà nước giaocho doanh nghiệp đó quản lý, sử dụng và được dùng để bảo đảm tiền vay theo qui định củapháp luật về doanh nghiệp Nhà nước

- Đối với tài sản khác thuộc quyền sở hữu của khách hàng vay, bên bảo lãnh Trườnghợp tài sản mà pháp luật qui định phải đăng ký quyền sở hữu thì bên bảo đảm phải cóchứng nhận quyền sở hữu tài sản

 Tài sản được phép giao dịch, có tính thanh khoản cao Đó là những tài sản mà phápluật cho phép, không cấm mua bán, tặng, cho, chuyển đổi, chuyển nhượng, cầm cố, thếchấp và các giao dịch khác

 Tài sản không có tranh chấp về quyền sở hữu, quyền sử dụng, quản lý của bên bảođảm tại thời điểm ký kết hợp đồng bảo đảm Trong hợp đồng bảo đảm, bên bảo đảm phảicam kết với ngân hàng về việc tài sản cầm cố, thế chấp không có tranh chấp và chịu tráchnhiệm về cam kết của mình

 Tài sản mà pháp luật qui định phải mua bảo hiểm thì bên bảo đảm phải mua bảohiểm tài sản trong thời gian bảo đảm tiền vay

1.3 Bảo đảm tiền vay bằng tài sản

1.3.1 Khái niệm, vai trò của bảo đảm tiền vay bằng tài sản

Bảo đảm tiền vay bằng tài sản là việc cho vay vốn của ngân hàng mà theo đó nghĩa

vụ trả nợ của khách hàng vay được cam kết bảo đảm thực hiện bằng tài sản cầm cố, thếchấp, tài sản hình thành từ vốn vay hoặc bảo lãnh bằng tài sản của bên thứ ba

Ngân hàng đóng vai trò là chủ nợ được thừa hưởng một số quyền hạn nhất định đốivới tài sản của khách hàng làm căn cứ để thu hồi nợ trong trường hợp khách hàng khôngtrả hoặc không có khả năng trả nợ Ngân hàng áp dụng biện pháp này đối với những khoảnvay có độ rủi ro cao và được coi như nguồn trả nợ tiềm năng thứ hai Bảo đảm tiền vaybằng tài sản chỉ là biện pháp phòng ngừa rủi ro, ngân hàng không coi đó là nguồn trả nợ

chính của khoản vay Vì vậy mà ngân hàng phải lựa chọn hình thức hoặc loại bảo đảm nào

mà bản thân khách hàng vay vốn cũng không muốn dùng nó như một nguồn trả nợ

Bảo đảm tiền vay bằng tài sản đóng vai trò rất quan trọng không chỉ đối với ngânhàng, khách hàng mà còn đối với cả nền kinh tế

Thứ nhất, đối với ngân hàng Bảo đảm tiền vay giúp cho ngân hàng có đủ cơ sởpháp lý để có nguồn thu nợ thứ hai khi nguồn thứ nhất không thực hiện được Trongtrường hợp khách hàng kinh doanh không hiệu quả, làm ăn thua lỗ… nên không có khảnăng trả nợ, hay trong trường hợp do ý chí của khách hàng không muốn trả nợ cho ngânhàng khi đến hạn trả nợ, thì ngân hàng sẽ bán các tài sản bảo đảm đó đi để thu hồi toàn bộhoặc một phần khoản nợ (gốc và lãi) Vì đây là một trong những điều kiện ngân hàng xemxét cho vay nên bảo đảm tiền vay giúp ngân hàng tạo lập và mở rộng việc tạo lập tín dụngđối với khách hàng

Thứ hai, đối với khách hàng Bảo đảm tiền vay là một trong những điều kiện để tổchức, cá nhân được cấp tín dụng, là bước khởi đầu trong quan hệ tạo lập tín dụng vớiNHTM, từ đó tạo điều kiện cho khách hàng vay vốn sản xuất kinh doanh, tiêu dùng, mởrộng qui mô, đổi mới công nghệ…nâng cao khả năng cạnh tranh cho sản phẩm, thoã mãnđáp ứng nhu cầu của dân cư

Thực tế cho thấy không một doanh nghiệp nào hoạt động sản xuất kinh doanh mà khôngvay vốn từ các NHTM hay các tổ chức tài chính Bảo đảm tiền vay là cơ sở chứng minh tàisản có của khách hàng để khách hàng có thể tiếp cận được với nguồn vốn ngân hàng.Ngoài ra nó cũng ràng buộc trách nhiệm vật chất, buộc khách hàng phải thận trọng trongviệc sử dụng vốn vay một cách có hiệu quả và hợp pháp, trả nợ cho ngân hàng đúng hạn đểthu hồi tài sản bảo đảm thuộc sở hữu của mình, nâng cao uy tín và tạo điều kiện thiết lậpmối quan hệ lâu dài với ngân hàng

Thứ ba, bảo đảm tiền vay thúc đẩy việc tạo lập quan hệ giữa ngân hàng và kháchhàng Khách hàng được hỗ trợ về vốn, từ đó có thể tiến hành hoạt động sản xuất kinhdoanh, mở rộng qui mô, mở rộng thị trường, mua sắm máy móc thiết bị, đổi mới công nghệ

từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh, còn ngân hàng có thêm khách hàng, có thêm thu nhập.Như vậy bảo đảm tiền vay thiết lập mối liên hệ khách hàng và ngân hàng, bảo đảm pháttriển hoạt động sản xuất kinh doanh của cả hai bộ phận này, đem lại hiệu quả kinh tế, xãhội thiết thực

1.3.2 Các hình thức bảo đảm tiền vay bằng tài sản

1.3.2.1 Bảo đảm tiền vay bằng tài sản cầm cố

Cầm cố là hình thức mà người nhận tài trợ của ngân hàng phải chuyển quyền kiểmsoát tài sản bảo đảm sang cho ngân hàng trong thời gian cam kết (thường là thời gian nhậntài trợ)

Tài sản dùng để cầm cố là những tài sản tách biệt trong quá trình sản xuất kinhdoanh có nghĩa là việc ngân hàng nắm giữ tài sản đó không ảnh hưởng đến quá trình hoạtđộng của bên nhận tài trợ, là những động sản mà ngân hàng có thể kiểm soát và bảo quảntương đối chắc chắn, như: chứng khoán, hợp đồng, sổ tiết kiệm, ngoại tệ mạnh, kim loạiquý…

Không phải tài sản nào cũng có thể cầm cố cho ngân hàng để vay vốn, để có thểvay vốn ngân hàng thì các tài sản bảo đảm phải thoã mãn các điều kiện như : tài sản phảithuộc sở hữu hợp pháp của bên đi vay, tài sản có tính thanh khoản và có giá trị thị trường.Ngân hàng chỉ nhận những tài sản gọn nhẹ, dễ quản lý, không chịu ảnh hưởng của môitrường tự nhiên, với hàng hoá ngân hàng thường chấp nhận các loại ít chịu tác động củamôi trường trong thời gian cầm cố Ngân hàng yêu cầu cầm cố khi xét thấy việc kháchhàng nắm giữ tài sản bảo đảm là không an toàn cho ngân hàng, thường đó là các tài sản dễbán, dễ chuyển nhượng

Khi tài trợ dựa trên đảm bảo bằng cầm cố, ngân hàng kiểm tra tính hợp pháp, hợp

lệ, an toàn của vật cầm cố như quyền sở hữu của khách hàng, khả năng chi trả của ngườicam kết đối với vật cầm cố, giá trị thị trường khi phát mại…Ngân hàng cùng với kháchhàng định giá vật cầm cố, kí hợp đồng cầm cố, qui định quyền và nghĩa vụ đối với các đảmbảo cầm cố như chuyển giao vật cầm cố, nghĩa vụ của ngân hàng trong việc quản lý, giữgìn vật cầm cố, quyền của ngân hàng phát mại vật cầm cố khi khách hàng vay vi phạm cáccam kết trong hợp đồng tài trợ…

Theo thông tư 07/2003 TT-NHNN danh mục các tài sản cầm cố gồm :

- Máy móc, thiết bị, phương tiện vận tải, nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu, hàng tiêudùng, kim khí quý, đá quý và các vật có giá trị khác

- Ngoại tệ bằng tiền mặt, số dư trên tài khoản tiền gửi tại tổ chức cung ứng dịch vụthanh toán bằng tiền Việt Nam và ngoại tệ

- Trái phiếu, cổ phiếu, tín phiếu, kỳ phiếu, chứng chỉ tiền gửi, sổ tiết kiệm, thươngphiếu, các giấy tờ khác trị giá được bằng tiền Riêng đối với cổ phiếu của các tổ chức tíndụng phát hành, khách hàng vay không được cầm cố tại chính tổ chức tín dụng đó

- Quyền tài sản phát sinh từ quyền tác giả, quyền sở hữu công nghiệp, quyền đòi nợ,quyền được nhận số tiền bảo hiểm, các quyền tài sản khác phát sinh từ hợp đồng hoặc từcác căn cứ pháp lý khác

- Quyền đối với phần vốn góp trong doanh nghiệp, kể cả trong doanh nghiệp có vốnđầu tư nước ngoài

- Quyền khai thác tài nguyên thiên nhiên theo quy định của pháp luật

- Tàu biển theo qui định của Bộ Luật hàng hải Việt Nam, Tàu bay theo qui định củaLuật hàng không dân dụng Việt Nam trong trường hợp được cầm cố

- Tài sản hình thành trong tương lai là động sản hình thành sau thời điểm ký kết giaodịch cầm cố và sẽ thuộc quyền sở hữu của bên cầm cố như hoa lợi, lợi tức, tài sản hìnhthành từ vốn vay, các động sản khác mà bên cầm cố có quyền nhận

- Các tài sản khác theo qui định của pháp luật

Lợi tức và các quyền phát sinh từ tài sản cầm cố cũng thuộc tài sản cầm cố, nếu cácbên có thoả thuận hoặc pháp luật qui định, trường hợp tài sản cầm cố được bảo hiểm thìkhoản tiền bảo hiểm cũng thuộc tài sản cầm cố

1.3.2.2 Bảo đảm tiền vay bằng tài sản thế chấp

Là hình thức theo đó người nhận tài trợ phải chuyển các giấy chứng nhận sở hữu(hoặc sử dụng) các tài sản bảo đảm sang cho ngân hàng nắm giữ trong thời gian cam kết.Như vậy bên thế chấp chỉ giao giấy tờ sở hữu sang cho ngân hàng nắm giữ chứ không giaotài sản như cầm cố

Ngân hàng không thể cầm cố nếu tài sản của khách hàng vẫn tham gia vào quátrình sản xuất như: máy móc, thiết bị, nhà đất đang trong quá trình sử dụng, hàng hoá đangtrong quá trình luân chuyển do các tài sản này cồng kềnh, dễ phân tán, việc bán, chuyểnnhượng khó khăn Do vậy bảo đảm bằng thế chấp rất phổ biến Tài sản thế chấp phải đạtđược các điều kiện như đối với tài sản cầm cố đó là tài sản thuộc quyền sở hữu của kháchhàng vay vốn, có thể chuyển nhượng theo qui định của pháp luật, phải dễ tiêu thụ khi cần

xử lý

Bảo đảm bằng thế chấp cho phép người nhận tài trợ sử dụng tài sản bảo đảm phục

vụ cho hoạt động kinh doanh, đó là một thuận lợi song cũng là rủi ro cho ngân hàng vìtrong quá trình sử dụng sẽ làm biến dạng tài sản, hơn nữa do khả năng kiểm soát tài sảnbảo đảm của ngân hàng bị hạn chế khách hàng có thể lợi dụng phân tán, làm giảm giá trịcủa tài sản gây thiệt hại cho ngân hàng Vì vậy ngân hàng phải xem xét kỹ vật thế chấp,

cần có các nhà chuyên môn đủ khả năng đánh giá bảo đảm Nếu đánh giá quá cao, qui môtài trợ có thể lớn, có thể gây rủi ro cho ngân hàng, ngược lại nếu đánh giá thấp ảnh hưởngđến khả năng vay của khách hàng Sau khi đánh giá ngân hàng và khách hàng phải cónhững thoã thuận hợp lý về nội qui sử dụng bảo đảm, quyền giám sát bảo đảm của ngânhàng, phát mại bảo đảm khi khách hàng vi phạm hợp đồng tài trợ … để bảo đảm chấtlượng bảo đảm tiền vay đối với tài sản thế chấp.

Các loại tài sản dùng để thế chấp theo thông tư 07/2003/TT-NHNN ngày15/05/2003 NHNN bao gồm:

- Nhà ở, công trình xây dựng gắn liền với đất, kể cả các tài sản gắn liền với nhà ở,công trình xây dựng và các tài sản khác gắn liền với đất

- Giá trị quyền sử dụng đất mà pháp luật về đất đai qui định được thế chấp

- Tàu biển theo qui định của Bộ Luật hàng hải Việt Nam, tàu bay theo qui định củaLuật hàng không dân dụng trong trường hợp được thế chấp

- Tài sản hình thành trong tương lai là bất động sản hình thành sau thời điểm ký kếtgiao dịch thế chấp và sẽ thuộc quyền sở hữu của bên thế chấp như hoa lợi, lợi tức, tài sảnhình thành từ vốn vay, công trình xây dựng, các bất động sản khác mà bên thế chấp cóquyền nhận

- Các tài sản khác theo qui định của pháp luật

Hoa lợi, lợi tức và các quyền phát sinh từ tài sản thế chấp cũng thuộc tài sản thếchấp, nếu các bên có thoả thuận hoặc pháp luật có quy định; trường hợp tài sản thế chấpđược bảo hiểm thì khoản tiền bảo hiểm cũng thuộc tài sản thế chấp

1.3.2.3 Bảo lãnh bằng tài sản của bên thứ ba

Bên thứ ba dùng tài sản của mình cam kết với ngân hàng cho vay về việc thực hiệnnghĩa vụ trả nợ thay cho bên đi vay, khi bên đi vay không trả được nợ theo thoả thuận ghitrong hợp đồng tín dụng Bên thứ ba gọi là bên bảo lãnh, và chỉ được phép bảo lãnh bằngtài sản thuộc sở hữu của chính mình hoặc bằng giá trị quyền sử dụng đất, đối với doanhnghiệp Nhà nước thì tài sản thuộc quyền quản lý, sử dụng của doanh nghiệp đó Bên bảolãnh là ngân hàng thì thực hiện bảo lãnh theo qui định của Luật các tổ chức tín dụng và quiđịnh của NHNN VN

Ngân hàng và bên bảo lãnh sẽ thoả thuận theo hình thức thế chấp hay cầm cố đểbảo đảm tiền vay Theo phương thức này khi khách hàng vay vốn không trả được nợ (gốc,lãi và chi phí khác nếu có) khi đến hạn thanh toán thì bên thứ ba sẽ đứng ra thanh toán

thay Trong trường hợp nếu bên thứ ba từ chối không thực hiện cam kết như trong hợpđồng bảo đảm thì ngân hàng được phép bán tài sản của bên thứ ba để thu hồi nợ theo quiđịnh của pháp luật, bên bảo lãnh có quyền được nhận lại giấy tờ, tài sản đã đem thế chấphay cầm cố khi hợp đồng bảo lãnh chấm dứt, có quyền yêu cầu bên được bảo lãnh trảkhoản nợ mà mình đã trả nợ thay.

Bảo lãnh bằng tài sản của bên thứ ba được thực hiện dưới hình thức thế chấp haycầm cố nên ngân hàng áp dụng mức cho vay như trong trường hợp bảo đảm tiền vay bằngcầm cố hay thế chấp tài sản của chính khách hàng vay Khi cho vay theo hình thức nàyngân hàng gặp nhiều rủi ro, vì vậy ngân hàng phải tiến hành thẩm định một cách chặt chẽ

về bên thứ ba, xem xét kỹ khả năng tài chính, tình trạng tài sản và uy tín của bên bảo lãnh.Mỗi lần bảo lãnh thì bên bảo lãnh phải phát hành thư bảo lãnh của mình

Đối với các tài sản của bên thứ ba thì phải có đủ các điều kiện bảo đảm tiền vay,còn bên thứ ba thì phải đủ các điều kiện :

- Đối với pháp nhân, cá nhân Việt Nam: Bên bảo lãnh phải có năng lực pháp luật dân

sự, năng lực hành vi dân sự theo qui định của pháp luật việt Nam

- Đối với bên bảo lãnh là pháp nhân, cá nhân nước ngoài : Có năng lực pháp luật dân

sự, năng lực hành vi dân sự theo qui định pháp luật của nước mà bên bảo lãnh là pháp nhânnước ngoài có quốc tịch hoặc cá nhân nước ngoài là công dân, nếu pháp luật nước ngoài đóđược Bộ luật dân sự của Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, các văn bản pháp luật kháccủa Việt Nam qui định hoặc điều ước quốc tế mà Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam kýkết hoặc tham gia qui định, trong trường hợp pháp nhân,cá nhân nước ngoài xác lập, thựchiện việc bảo lãnh tại Việt Nam, thì phải có năng lực pháp luật dân sự, năng lực hành vidân sự theo qui định của pháp luật Việt Nam

1.3.2.4 Bảo đảm tiền vay bằng tài sản hình thành từ vốn vay

Tài sản hình thành từ vốn vay là tài sản của khách hàng vay mà giá trị tài sản đượctạo nên bởi một phần hoặc toàn bộ khoản vay của ngân hàng

Khách hàng vay cam kết với ngân hàng về việc sẽ dùng chính tài sản hình thành từnguồn tài trợ của ngân hàng để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ trả nợ cho chính khoản vay đó,khách hàng vay có thể cầm cố hay thế chấp tài sản hình thành từ vốn vay đó Hình thứcnày mang lại nhiều rủi ro hơn các hình thức bảo đảm khác vì tài sản dùng làm bảo đảmchưa có khi ký hợp đồng bảo đảm, được hình thành trong quá trình sử dụng vốn vay Do

đó khi cho vay khách hàng phải đáp ứng các điều kiện :

- Có khả năng tài chính và các nguồn thu nhập hợp pháp để thực hiện nghĩa vụ trả nợ.

- Dự án đầu tư, phương án sản xuất kinh doanh khả thi, có hiệu quả hoặc có dự án đầu

tư, phương án phục vụ đời sống khả thi phù hợp với qui định của pháp luật

- Có mức vốn tự có tham gia vào dự án đầu tư và giá trị tài sản bảo đảm tiền vay bằngcác biện pháp cầm cố, thế chấp tối thiểu bằng 15% vốn đầu tư của dự án hoặc phương ánđó

Các tài sản này phải đáp ứng được về quyền sở hữu, sử dụng, được phép giao dịch,phải xác định được giá trị, số lượng, dễ bán, dễ chuyển nhượng, ít bị mất giá Tài sản là vật

tư, hàng hoá ngân hàng phải quản lý, giám sát được tài sản bảo đảm trong quá trình hìnhthành và sau khi hình thành Đối với tài sản mà pháp luật qui định phải mua bảo hiểm, thìkhách hàng vay phải cam kết mua bảo hiểm trong suốt thời hạn vay vốn khi tài sản đãđược hình thành đưa vào sử dụng

Hình thức này hạn chế được người vay bán tài sản được hình thành từ vốn vay, tuynhiên cũng mang lại cho ngân hàng rủi ro khi người vay không trả được nợ, thì phần lớntài sản này khi khách hàng sử dụng cho sản xuất kinh doanh một phần bị hao mòn, giảmgiá, không bảo đảm cho ngân hàng thu đủ cả gốc và lãi

1.3.3 Quy trình cho vay có bảo đảm bằng tài sản

Quy trình cho vay có bảo đảm bằng tài sản như sau :

Nhận và kiểm

tra hồ sơ TSBĐ

Quyết định mức cho vay

Thẩm định và xác định giá trị TSBĐ

Tái thẩm định, tái định giá TSBĐ

Xử lý tài sản sau định giá TSBĐ

 Nhận và kiểm tra hồ sơ tài sản bảo đảm :

Cán bộ tín dụng chịu trách nhiệm hướng dẫn, giải thích cụ thể để khách hàng vayhoặc bên bảo lãnh có thể hiểu đầy đủ các trách nhiệm và nghĩa vụ cơ bản của bên vay đốivới TSBĐ Kiểm tra kỹ lưỡng nhằm bảo đảm giấy tờ đầy đủ, hợp lý hợp lệ

 Thẩm định và xác định giá trị TSBĐ :

Thẩm định TSBĐ nhằm làm rõ các điều kiện của TSBĐ gồm tính pháp lý của cácgiấy chứng nhận quyền sở hữu và các giấy tờ liên quan đến TSBĐ, nguồn gốc và đặc điểmcủa TSBĐ, quyền sở hữu, quyền sử dụng đất của bên bảo đảm, cán bộ tổ thẩm định phảikiểm tra xem bên bảo đảm có xuất trình đủ các loại giấy tờ chứng minh quyền sở hữu tàisản, hoặc quyền sử dụng đất dùng làm bảo đảm hay không Kiểm tra xem tài sản hiện cónằm trong diện có tranh chấp, có được phép giao dịch, có dễ bán, dễ chuyển nhượng haykhông Các tài sản mà pháp luật quy định đóng bảo hiểm thì ngân hàng cần kiểm tra xemkhách hàng đã đóng bảo hiểm hay chưa…Việc thẩm định các điều kiện liên quan đếnTSBĐ được tiến hành trên cơ sở các nguồn thông tin như: hồ sơ tài liệu và thông tin dokhách hàng cung cấp, khảo sát thực tế từ cơ sở, nguồn tin từ các cơ quan có thẩm quyềncấp các giấy tờ liên quan đến TSBĐ, hoặc thu thập thông tin từ các nguồn Chính quyền địaphương, công an, toà án, cơ quan đăng ký giao dịch bảo đảm, các ngân hàng khác…

Sau khi khẳng định tài sản có đủ điều kiện để bảo đảm cho khách hàng có thể vayvốn thì các cán bộ thẩm định tiến hành việc xác định giá trị TSBĐ nhằm làm cơ sở mứccho vay tối đa và tính toán khả năng thu hồi nợ vay trong trường hợp xử lý TSBĐ

Việc định giá TSBĐ phải do tổ thẩm định của ngân hàng hoặc thuê cơ quan chứcnăng chuyên môn thực hiện và phải định giá theo các nguyên tắc sau :

- Tài sản bảo đảm tiền vay phải được xác định giá trị tại thời điểm ký kết hợp đồng bảođảm, việc xác định giá trị tài sản tại thời điểm này chỉ làm cơ sở mức cho vay của ngânhàng, không áp dụng khi xử lý tài sản để thu hồi nợ Việc xác định giá trị tài sản bảo đảmtiền vay phải được thành lập văn bản riêng, hoặc ghi vào hợp đồng bảo đảm, hợp đồng tíndụng

Giải chấp Thanh lý hợp

đồng

- Việc định giá tài sản bảo đảm phải căn cứ vào giá thực tế có thể mua bán, chuyển nhượngtại thời điểm định giá, không được định giá tài sản bảo đảm cao hơn mức giá có thể muabán, chuyển nhượng tại thời điểm định giá.

- Giá trị tài sản bảo đảm được xác định bao gồm cả hoa lợi, lợi tức và các quyền phát sinh

từ tài sản đó Trường hợp tài sản thế chấp là toàn bộ bất động sản có vật phụ thì giá trị vậtphụ cũng thuộc tài sản thế chấp

Việc định giá phải căn cứ vào các cơ sở pháp lý hoặc cơ sở thực tế, bảo đảm tínhkhách quan, minh bạch, cán bộ thẩm định không được đánh giá TSĐB trái với qui định củapháp luật và của NHCT

Xác định giá trị tài sản bảo đảm không phải là quyền sử dụng đất :

Đối với TSBĐ là máy móc, thiết bị, phương tiện vận tải thì xác định giá trị theo giámua bán thực tế hoặc theo giá trị còn lại (đã trừ khấu hao) dựa vào hoá đơn, hợp đồng muabán (đối với tài sản mới mua) hoặc giá trị còn lại trên sổ sách kế toán (tài sản cũ) nhưngkhông vượt quá giá có thể mua bán thực tế trên thị trường

Đối với TSBĐ là hàng hoá, nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu thì xác định giá trịbằng giá mà khách hàng vay, bên bảo lãnh mua dựa vào các hoá đơn, hợp đồng mua bánnhưng không vượt quá giá có thể mua bán thực tế trên thị trường

Đối với sổ tiết kiệm, chứng chỉ tiền gửi, cổ phiếu, tín phiếu, kỳ phiếu thì xác địnhgiá trị theo mệnh giá của sổ tiết kiệm, chứng chỉ tiền gửi, tín phiếu, kì phiếu đó.Với sổ tiếtkiệm, chứng chỉ tiền gửi do chính ngân hàng phát hành thì ngoài việc xác định giá trị theomệnh giá còn có thể cộng thêm phần lãi mà khách hàng vay, bên bảo lãnh có thể nhậnđược tính đến thời điểm trả nợ cuối cùng trong hợp đồng tín dụng trừ đi phần lãi mà kháchhàng vay, bên bảo lãnh đã nhận…

Xác định giá trị tài sản bảo đảm là quyền sử dụng đất :

Về nguyên tắc giá trị tài sản là quyền sử dụng đất được định giá theo giá thoả thuậnnhưng không vượt quá khung giá do uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố, các cấp có thẩmquyền của Nhà nước ban hành để xác định giá trị của TSBĐ, gồm các loại sau :

- Đất mà hộ gia đình, cá nhân nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất hợp pháp

- Đất do Nhà nước giao có thu tiền đối với các tổ chức kinh tế

- Đất mà tổ chức kinh tế nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất hợp pháp

Trong trường hợp nếu định giá thực tế cao hơn khung giá nói trên thì phải thuê cơ quan cóchuyên môn chức năng định giá độc lập để định giá

Đối với đất do Nhà nước giao cho hộ gia đình, cá nhân sử dụng để sản xuất nôngnghiệp, lâm nghiệp, đất ở, đất mà hộ gia đình, cá nhân nhận chuyển nhượng quyền sử dụngđất hợp pháp, đất do Nhà nước giao có thu tiền đối với tổ chức kinh tế…thì giá trị quyền

sử dụng đất thế chấp, bảo lãnh do ngân hàng và khách hàng thoả thuận theo giá trị đất thực

tế chuyển nhượng tại địa phương đó tại thời điểm định giá sau khi trừ đi các chi phí dự tính

để chuyển nhượng, xử lý tài sản bảo đảm để thu hồi nợ nhưng không vượt quá khung giácủa địa phương

 Quyết định mức cho vay:

Cán bộ thẩm định xem xét mối tương quan giữa giá trị khoản vay với giá trị củaTSBĐ sẽ đưa ra mức cho vay phù hợp Các ngân hàng thương mại thường cho vay ít hơngiá trị TSBĐ, thường 50%-70%, tuy nhiên để xác định được mức cho vay an toàn ngânhàng còn căn cứ vào đặc điểm, tính chất của từng TSBĐ cụ thể như mức độ giảm giá, mức

độ dễ hư hỏng, khả năng xử lý tài sản, khả năng quản lý tài sản, ngoài ra mức cho vay cònphụ thuộc vào chủ trương, chính sách của mỗi ngân hàng trong từng thời kỳ

 Ký hợp đồng và quản lý tài sản bảo đảm:

Các điều khoản về bảo đảm tiền vay của khách hàng chỉ có giá trị pháp lý khi đượcthể hiện bằng một hợp đồng bảo đảm, thể hiện quyền và nghĩa vụ của các bên trong quan

hệ tín dụng giữa ngân hàng và khách hàng Do đó hợp đồng bảo đảm phải được soạn thảo

kỹ càng, tuân thủ nghiêm nghặt các quy định của pháp luật và của NHCT

Quản lý tài sản bảo đảm bao gồm việc theo dõi, kiểm tra, đánh giá nhằm bảo đảmtài sản bảo đảm, và các giấy tờ vẫn đang trong tình trạng bình thường hoặc kịp thời pháthiện các sự cố liên quan làm giảm giá trị của TSBĐ và các giấy tờ liên quan Nếu phát hiệnkhách hàng hay bên thứ ba vi phạm hợp đồng ngân hàng cần thực thi các biện pháp thíchhợp

Trường hợp TSBĐ do khách hàng vay, bên thứ ba quản lý và sử dụng thì ít nhất 06tháng/lần cán bộ tín dụng cần kiểm tra theo các nội dung : tình trạng hiện tại của tài sảnnhư thế nào, kiểm tra những thay đổi về số lượng và chất lượng so với hiện trạng khi nhậntài sản, tình hình sử dụng và bảo quản, các trường hợp vi phạm hợp đồng bảo đảm củakhách hàng, bên thứ ba

Trường hợp tài sản bảo đảm do chính ngân hàng quản lý Đối với giấy tờ có giá thìsau khi nhận bàn giao giấy tờ có giá từ khách hàng thì cán bộ thẩm định tiến hành thủ tụcbàn giao và bảo quản giấy tờ có giá tại phòng ngân quỹ của chi nhánh Cán bộ tín dụng nên

giữ bản sao toàn bộ các giấy tờ có giá gửi lưu giữ tại phòng ngân quỹ để tiện cho quá trìnhlàm việc, tránh tình trạng cán bộ tín dụng lấy lại, xem lại giấy tờ có giá nhiều lần Còn đốivới các tài sản bảo đảm khác như là nhà cửa, Ô tô, hàng hoá…ngân hàng buộc phải trựctiếp quản lý và bảo quản, trong trường hợp này ngân hàng nên thuê bên thứ ba bảo quản

hộ nếu ngân hàng không có kho riêng hoặc không có nhân sự có chuyên môn

 Thanh lý hợp đồng:

Khi đến hạn thanh toán, nếu khách hàng thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thanh toán củamình thì ngân hàng sẽ tiến hành giải chấp hợp đồng tín dụng và hợp đồng bảo đảm đượcthanh lý hoàn toàn, còn nếu trong trường hợp bên bảo đảm không thực hiện được nghĩa vụtrả nợ thì ngân hàng sẽ xử lý TSBĐ của khách hàng để thu hồi nợ

TSBĐ tiền vay được xử lý theo phương thức đã thoả thuận trong hợp đồng bảo đảmtiền vay giữa bên bảo đảm và ngân hàng Nếu không xử lý được theo phương thức thoảthuận thì ngân hàng có quyền : bán, ngân hàng có thể nhận chính TSBĐ để thay thế choviệc thực hiện nghĩa vụ bảo đảm chuyển nhượng tài sản bảo đảm để thu hồi nợ, yêu cầubên bảo lãnh thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh, nếu bên bảo lãnh không thực hiện hoặc thựchiện không đúng nghĩa vụ thì xử lý tài sản của bên bảo lãnh để thực hiện nghĩa vụ bảolãnh

Ngân hàng có quyền xử lý TSBĐ tiền vay để thu hồi nợ trong những trường hợpsau :

- Sau thời hạn 60 ngày kể từ khi đến hạn trả nợ, mà TSBĐ tiền vay chưa được xử lýtheo thoả thuận

- Khách hàng vay phải thực hiện trả nợ trước hạn theo qui định của pháp luật,nhưng không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ trả nợ

- Khách hàng vay là tổ chức kinh tế bị giải thể trước khi đến hạn trả nợ, thì nghĩa

vụ trả nợ tuy chưa đến hạn cũng được coi là đến hạn, nếu khách hàng vay không trả nợ vàkhông xử lý TSBĐ tiền vay để trả nợ thì ngân hàng có quyền xử lý tài sản để thu hồi nợ

Ngân hàng cũng có quyền chuyển giao quyền thu hồi nợ hoặc uỷ quyền cho bênthứ ba xử lý TSBĐ, trong trường hợp này bên thứ ba cũng có quyền xử lý tài sản bảo đảmtiền vay để thu hồi nợ như ngân hàng

Trường hợp một tài sản bảo đảm tiền vay cho nhiều nghĩa vụ trả nợ, nếu phải xử lýtài sản bảo đảm tiền vay để thực hiện một nghĩa vụ trả nợ đến hạn, thì các nghĩa vụ trả nợ

khác tuy chưa đến hạn cũng được coi là đến hạn và được xử lý tài sản bảo đảm tiền vay đểthu hồi nợ.

Ngân hàng phải thực hiện việc xử lý TSBĐ một cách công khai, thủ tục đơn giản,thuận tiện, nhanh chóng, bảo đảm quyền lợi, lợi ích của ngân hàng và khách hàng, tiếtkiệm chi phí

Các chi phí phát sinh trong xử lý tài sản bảo đảm tiền vay do khách hàng vay, bênbảo lãnh chịu Tiền thu được từ xử lý tài sản bảo đảm tiền vay sau khi trừ chi phí xử lý, thìngân hàng thu nợ theo thứ tự: nợ gốc, lãi vay, lãi quá hạn, các khoản chi phí khác (nếu có).Tài sản bảo đảm tiền vay sau khi được xử lý nếu không đủ để thực hiện nghĩa vụ trả nợ, thìkhách hàng vay, bên bảo lãnh phải tiếp tục thực hiện nghĩa vụ trả nợ đã cam kết

Về cơ bản trình tự thủ tục nhận tài sản bảo đảm hình thành từ vốn vay cũng giốngnhư trình tự thủ tục nhận tài sản cầm cố, thế chấp thông thường, nhưng cần phải lưu ý thêmmột số vấn đề

Trường hợp bảo đảm bằng tài sản hình thành từ vốn vay theo quyết định của Chínhphủ thì ngân hàng phải lưu giữ các công văn, giấy tờ có liên quan và thực hiện theo điềukiện, trình tự thủ tục phù hợp với quyết định đó

Việc xác định giá trị tài sản bảo đảm hình thành từ vốn vay cần chú ý đến thời gian

từ khi tài sản chưa hình thành đến khi đã hình thành Khi tài sản chưa hình thành thì giámua tài sản, chi phí phải trả để hình thành là cơ sở để xác định giá trị tài sản, giá trị nàykhông được vượt dự toán được duyệt và giá trị tài sản thoả thuận ghi trên hợp đồng muabán đã ký Khi tài sản đã hình thành thì việc xác định giá trị tài sản được thực hiện nhưviệc xác định giá trị tài sản trong trường hợp thế chấp, cầm cố hay bảo lãnh của bên thứ banhưng không được vượt giá trị được quyết toán

Định kỳ, ngân hàng phải tiến hành đánh giá lại giá trị tài sản bảo đảm nhằm tránhnhững rủi ro đáng tiếc có thể xảy ra Việc đánh giá được tiến hành trong những trường hợpnhư : Khi hết thời hạn 06 tháng đối với động sản và 01 năm đối với động sản kể từ lần địnhgiá gần nhất, giá trị tài sản bị giảm hư hỏng, lạc hậu, mất mát, thực hiện gia hạn nợ, điềuchỉnh kỳ hạn nợ, xử lý để thu hồi nợ, giá trị thị trường của tài sản có biến động giảm so vớilần định giá gần nhất…Cán bộ tín dụng chịu trách nhiệm thường xuyên theo dõi để xácđịnh và đề nghị thời điểm cần đánh giá lại giá trị tài sản bảo đảm

1.3.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác bảo đảm tiền vay bằng tài sản

1.3.4.1 Yếu tố thuộc về khách hàng

Để bảo đảm hoạt động an toàn và sinh lợi ngân hàng thường cho vay khi xét thấykhách hàng vay có hoạt động kinh doanh đạt hiệu quả, có tài sản bảo đảm đáp ứng đượccác yêu cầu của ngân hàng Tuy nhiên có những nguyên nhân chủ quan thuộc về kháchhàng vay vốn, ngân hàng là nơi đứng ra cấp vốn nhưng khách hàng lại là người trực tiếp sửdụng vốn, do vậy ngân hàng không thể kiểm soát được khách hàng một cách toàn diện.

Trình độ yếu kém của khách hàng vay vốn trong dự đoán các vấn đề kinh doanh,yếu kém trong công tác quản lý, công tác marketing, tiếp thị sản phẩm Hay có nhiều kháchhàng thiếu vốn hoặc tỷ trọng vốn vay quá lớn trong tổng nguồn vốn hoạt động, khả năng tựchủ về tài chính thấp, bị động trong hoạt động sản xuất kinh doanh nên đến hạn nợ khôngthể xử lý kịp thời thanh toán cho ngân hàng, công nghệ sản xuất lạc hậu, chất lượng sảnphẩm thấp chưa đáp ứng nhu cầu của thị trường ảnh hưởng đến khả năng tiêu thụ sản phẩmcủa doanh nghiệp Dẫn đến kinh doanh không hiệu quả, khả năng trả nợ kém khiến hiệuquả của công tác bảo đảm tiền vay bị giảm sút

Tư cách đạo đức của khách hàng vay cũng ảnh hưởng đến công tác bảo đảm tiềnvay cho ngân hàng Có rất nhiều người vay sẵn sàng mạo hiểm với kỳ vọng thu được lợinhuận cao Để đạt được mục đích của mình, họ sẵn sàng tìm mọi thủ đoạn để ứng phó vớingân hàng Có nhiều trường hợp, khách hàng vay vốn đã lập các báo cáo tài chính, báo cáokết quả kinh doanh không trung thực, không đúng với thực tế hoạt động kinh doanh củamình, hay sự thiếu trung thực trong những chứng từ, tài liệu liên quan đến mục đích vayvốn và sử dụng vốn như thế nào Điều này khiến cho ngân hàng khó khăn trong việc nắmbắt tình hình sản xuất kinh doanh, khó khăn trong việc theo dõi, giám sát, quản lý vay vốncủa khách hàng để đưa ra quyết định đầu tư đúng đắn cũng như đưa ra các biện pháp kịpthời Có trường hợp dựa vào những khe hở, mâu thuẫn giữa các qui định về bảo đảm tiềnvay, các khách hàng cố tình chây ỳ, gây khó khăn cho ngân hàng trong việc xử lý tài sảnbảo đảm khiến việc thu nợ của ngân hàng bị kéo dài, khách hàng dùng những thủ đoạn đểlừa đảo ngân hàng như cầm cố giấy tờ chứng nhận quyền sở hữu là giả mạo, thế chấp đấtnằm trong diện giải toả…ngân hàng không có đủ căn cứ để xử lý TSBĐ, khiến cho ngânhàng rơi vào tình trạng có tài sản bảo đảm mà như không Vì vậy mà để đạt được hiệu quảcủa công tác bảo đảm tiền vay thì ngân hàng cần phải lựa chọn những khách hàng có tưcách đạo đức, có năng lực tài chính, có hoạt động sản xuất kinh doanh đạt hiệu quả cao

1.3.4.2 Yếu tố thuộc về ngân hàng

- Chất lượng nhân sự của ngân hàng

Cán bộ tín dụng là người trực tiếp thẩm định, đánh giá khách hàng,đánh giá tài sảnbảo đảm để đề xuất các biện pháp bảo đảm tiền vay có thể áp dụng đối với khách hàng Vìvậy chất lượng cán bộ tín dụng là yếu tố đầu tiên, quan trọng nhất.

Khi nhân viên tín dụng cho khách hàng vay vốn mà họ không đủ trình độ đánh giákhách hàng, đánh giá tài sản bảo đảm không sát thực, không có khả năng dự đoán các vấn

đề liên quan đến người vay cũng như tài sản bảo đảm…thì rủi ro luôn rình rập họ

Một ngân hàng có đội ngũ cán bộ có trình độ, có kinh nghiệm và kiến thức thựctiễn giúp cho việc thẩm định dự án đầu tư của ngân hàng đó được tốt hơn Hay có một độingũ am hiểu luật pháp, có khả năng phân tích tình hình biến động của thị trường giúp ngânhàng giám định tính chất pháp lý của TSBĐ được dễ dàng hơn và việc đánh giá, định giágiá trị TSBĐ một cách sát thực hơn Bên cạnh đó thì đạo đức tư cách, tinh thần tráchnhiệm, sự cống hiến của của cán bộ ngân hàng cũng là yếu tố góp phần vào sự phát triểnngân hàng một cách an toàn, lành mạnh và hiệu quả hơn Vì vậy ngân hàng phải đào tạomột đội ngũ cán bộ tín dụng không những có chuyên môn mà còn phải có đạo đức nghềnghiệp để có thể đưa ra những quyết định mang lại hiệu quả kinh tế cao đối với ngân hàng

- Công tác thẩm định tài sản bảo đảm

Tài sản bảo đảm là cở sở để ngân hàng quyết định cho vay với thời gian, số tiềnvay, và hình thức bảo đảm tiền vay hợp lý Vì vậy công tác thẩm định tài sản rất quantrọng Mục đích của công tác thẩm định giúp ngân hàng biết được tính khả thi, hiệu quảkinh tế, khả năng trả nợ và những rủi ro có thể xảy ra để đưa ra quyết định cho vay phùhợp Đánh giá tài sản bảo đảm quá cao hoặc quá thấp so với giá trị thị trường đều ảnhhưởng không tốt đến cả ngân hàng và khách hàng Tuy nhiên để có thể làm tốt công tácbảo đảm tiền vay thì ngân hàng cần phải có quy trình thẩm định tài sản bảo đảm phù hợp

và khoa học Ngoài ra ngân hàng cũng cần phải thu thập những thông tin từ nhiều nguồnkhác về tài sản bảo đảm để đánh giá chính xác hơn về tài sản Bên cạnh đó ngân hàng nênthuê những chuyên gia thích hợp để thẩm định những tài sản thuộc lĩnh vực chuyên mônkhó mà cán bộ ngân hàng không am hiểu nhiều, để có thể đánh giá được giá trị đích thựccủa tài sản bảo đảm nhằm đạt được hiệu quả cao nhất có thể

- Công tác tổ chức hoạt động, quản lý và điều hành xử lý tài sản bảo đảm

Nếu quản lý không tốt tài sản bị giảm giá trị gây mất lòng tin đối với khách hàng khi

họ đem tài sản cầm cố, thế chấp đồng thời còn làm giảm doanh thu của ngân hàng khithanh lý tài sản

1.3.4.3 Yếu tố thuộc về môi trường

- Môi trường pháp lý :

Cơ sở pháp lý tạo hành lang an toàn cho hoạt động cho vay có bảo đảm, qui địnhcác chủ thể tham gia quan hệ này phải thực hiện các quyền và nghĩa vụ Nếu các văn bảnpháp luật ban hành ra không đồng bộ, mâu thuẫn, chồng chéo nhau, lại thiếu các văn bảnhướng dẫn…Điều đó vô tình đã tạo cho khách hàng có thể lợi dụng khe hở luật pháp lừađảo ngân hàng, ảnh hưởng đến chất lượng, công tác bảo đảm tiền vay của ngân hàng

Trong cho vay có tài sản bảo đảm, vấn đề không chỉ đóng khung trong các văn bảnqui định của các tổ chức tín dụng mà còn liên quan tới nhiều luật khác của Bộ Tư pháp, Bộcông an, Bộ tài chính, Tổng cục địa chính Chính sự phức tạp đó mà các văn bản liên quanđến công chứng, giao dịch bảo đảm, quản lý và xử lý tài sản bảo đảm cần được qui định cụthể, rõ ràng và đồng bộ để làm cơ sở, góp phần giúp ngân hàng bảo đảm được quyền lợicủa mình, khuyến khích cho vay có tài sản bảo đảm, nâng cao chất lượng bảo đảm tiềnvay

- Môi trường kinh tế :

Chủ trương, đường lối, chính sách phát triển kinh tế của Đảng và Nhà nước là nhân

tố định hướng, quyết định mục tiêu kinh doanh của cả ngân hàng và khách hàng Các chínhsách này thường xuyên thay đổi, điều chỉnh cho phù hợp với từng thời kỳ, tác động liên tụctới người vay lẫn người cho vay Nhiều người vay với bản lĩnh của mình có khả năng dựbáo, thích ứng, hoặc khắc phục những khó khăn Trong những trường hợp khác người vay

có thể bị tổn thất song vẫn có khả năng trả nợ cho ngân hàng đúng hạn, đủ gốc và lãi Tuynhiên khi tác động của những nguyên nhân bất khả kháng đối với người vay là nặng nề,khả năng trả nợ của họ bị suy giảm, bản thân ngân hàng sẽ gặp rủi ro trong việc xử lý, phátmại tài sản bảo đảm để thu hồi nợ

- Môi trường chính trị :

Một môi trường chính trị ổn định sẽ tạo thuận lợi cho hoạt động của xã hội nóichung và hoạt động ngân hàng nói riêng

Chương II :Thực trạng công tác bảo đảm tiền vay bằng tài sản đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Sở giao dịch I - Ngân hàng công thương

Việt Nam (SGD I - NHCT VN)

2.1 Tổng quan về Sở giao dịch I - Ngân hàng công thương Việt Nam

2.1.1 Quá trình hình thành và phát triển của SGD I - NHCT VN

Ngân hàng Công thương Việt Nam (NHCT VN) được thành lập tháng 7/1988 trên

cơ sở sát nhập vụ tín dụng công nghiệp và tín dụng thương nghiệp của Ngân Hàng NhàNước Việt Nam, có tổng tài sản chiếm hơn 20% thị phần trong toàn bộ hệ thống ngân hàngViệt Nam Cùng với sự phát triển của đất nước, của nghành ngân hàng, NHCT đã pháttriển ngày càng lớn mạnh và là 1 trong 5 ngân hàng thương mại Nhà Nước lớn của ViệtNam Trong quá trình đổi mới và phát triển NHCT đã góp phần đắc lực vào sự phát triểnkinh tế của đất nước, thực thi chính sách tiền tệ, kiềm chế và đẩy lùi lạm phát

Do yêu cầu của việc mở rộng hoạt động kinh doanh, cung ứng dịch vụ trong nềnkinh tế thị trường để đáp ứng đòi hỏi của nền kinh tế, ngày 30/12/1998, Chủ tịch Hội đồngquản trị NHCT VN ký quyết định số 134/QĐ-HĐQT với nội dung sắp xếp về mặt tổ chứcnhằm chuẩn bị cho việc thành lập Sở Giao dịch I - Ngân hàng Công thương Việt Nam(SGD I - NHCT VN) theo điều lệ tổ chức và hoạt động của NHCT VN Đến ngày 1/1/1999

Sở giao dịch I chính thức được thành lập hoạt động theo uỷ quyền của NHCT VN, là mộtđơn vị lớn của NHCT VN, trụ sở chính tại số 10 - Lê Lai thành phố Hà Nội

Sở giao dịch I NHCT VN có chức năng như một chi nhánh của NHCT VN thựchiện đầy đủ các hoạt động của một ngân hàng thương mại và còn thể hiện là một ngânhàng trung tâm của NHCT VN, nơi nhận các quyết định, chỉ thị đầu tiên, thực hiện thíđiểm các chủ trương, chính sách chính của NHCT VN, đồng thời điều vốn cho các chinhánh khác trong hệ thống NHCT VN

 Các hoạt động chủ yếu :

 Nhận tiền gửi :

- Nhận tiền gửi không kỳ hạn và có kỳ hạn bằng VND và ngoại tệ

- Nhận tiền gửi tiết kiệm với nhiều hình thức phong phú và hấp dẫn : Tiết kiệm không

kỳ hạn, có kỳ hạn, tiết kiệm dự thưởng, tiết kiệm bậc thang

- Phát hành kỳ phiếu, trái phiếu

 Cho vay và bảo lãnh :

- Cho vay ngắn hạn bằng VND và ngoại tệ

- Cho vay trung, dài hạn bằng VND và ngoại tệ

- Tài trợ xuất, nhập khẩu, chiết khấu bộ chứng từ hàng xuất

- Đồng tài trợ, uỷ thác theo các chương trình : Đài Loan, Việt Đức và các hiệp định tíndụng khung

- Thấu chi cho vay tiêu dùng

- Bảo lãnh, tái bảo lãnh

 Tài trợ thương mại :

- Phát hành, thanh toán thư tín dụng, thông báo, xác nhận, thanh toán thư tín dụng xuất khẩu

- Nhờ thu xuất, nhập khẩu, nhờ thu hối phiếu trả ngay (D/P) và nhờ thu chấp nhận hối phiếu (D/A)

 Dịch vụ thanh toán :

- Chuyển tiền trong nước và quốc tế

- Uỷ nhiệm chi, uỷ nhiệm thu, séc

- Quản lý vốn

- Chi trả lương cho doanh nghiệp qua tài khoản, qua ATM

- Chi trả kiều hối

- Phát hành và thanh toán thẻ tín dụng quốc tế (Vi sa, master card)

- Dịch vụ thẻ ATM, thẻ tiền mặt (cash card)

- Internet Banking, phone banking, mobile Banking

 Hoạt động đầu tư :

- Hùn vốn liên doanh, liên kết với các TCTD và các định chế trong và ngoài nước

- Đầu tư vốn trên thị trường vốn, thị trường tiền tệ trong và ngoài nước

 Dịch vụ khác

- Tư vấn và đầu tư tài chính

- Cho thuê két sắt; quản lý vàng bạc, đá quý giấy tờ có giá, bằng phát minh sáng chế

2.1.2 Cơ cấu tổ chức của SGD I - NHCT VN

SGD I – NHCT VN là một doanh nghiệp Nhà nước, có tổ chức nhân sự theo phâncấp uỷ quyền của NHCT VN

Hiện nay Sở giao dịch I có trên 80% cán bộ có trình độ đại học, 16 thạc sỹ kinh tế,

9 đồng chí có trình độ cao cấp chính trị, 70% cán bộ có trình độ ngoại ngữ, 90% cán bộ sửdụng thành thạo máy vi tính, 100% cán bộ lãnh đạo từ cấp phòng trở lên được đào tạo kinh

tế thị trường, quản trị kinh doanh Số cán bộ 280 người, trong đó trình độ trên đại học 16người, đại học 213 người, cao đẳng 20 người

Ngày 20/10/2003, chủ tịch Hội đồng quản trị NHCT VN ban hành quyết định số HĐQT - NHCT về mô hình tổ chức mới của SGD I theo dự án hiện đại hoá ngân hàng vàcông nghệ thanh toán do Ngân hàng thế giới (WB) tài trợ

Thực hiện dự án này SGDI - NHCT VN đã được tổ chức lại thành 12 phòng ban vàban giám đốc gồm 5 người (1 giám đốc và 4 phó giám đốc)

PHÓ GIÁM ĐỐC

PHÓ GIÁM

ĐỐC

PHÓ GIÁM

ĐỐCPHÓ GIÁM

ĐỐC

PHÓ GIÁM ĐỐC

Phòng Khách hàng số 1

Phòng Tài trợ thương mại

Phòng Thông tin điện toán

Phòng tổng hợp tiếp thị

Phòng tiền tệ kho quỹ

Phòng

kế toán tài chính

Phòng

Tổ chức hành chính

Phòng Kiểm soát nội bộ

Phòng Khách hàng số 2

Phòng Thẻ

Phòng

Kế toán giao dịch

Mô hình : CƠ CẤU TỔ CHỨC SỞ GIAO DỊCH I – NGÂN HÀNG CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM

 Phòng khách hàng 1 - Doanh nghiệp lớn :

Có chức năng là phòng nghiệp vụ trực tiếp giao dịch với khách hàng là các Doanhnghiệp lớn, để khai thác vốn bằng VND và ngoại tệ; thực hiện các nghiệp vụ liên quanđến tín dụng, quản lý các sản phẩm tín dụng phù hợp với chế độ, thể lệ hiện hành vàhướng dẫn của NHCT VN Trực tiếp quảng cáo, tiếp thị, giới thiệu và bán sản phẩm dịch

vụ ngân hàng cho các doanh nghiệp lớn

 Phòng khách hàng 2 - Doanh nghiệp nhỏ và vừa :

Là phòng nghiệp vụ trực tiếp giao dịch với khách hàng là các Doanh nghiệp nhỏ

và vừa, để khai thác vốn bằng VND và ngoại tệ; thực hiện các nghiệp vụ liên quan đến tíndụng, quản lý các sản phẩm tín dụng phù hợp với chế độ, thể lệ hiện hành và hướng dẫncủa NHCT VN Trực tiếp quảng cáo, tiếp thị, giới thiệu và bán các sản phẩm dịch vụngân hàng cho các DNN&V

 Phòng khách hàng cá nhân :

Là phòng nghiệp vụ trực tiếp giao dịch với khách hàng là các cá nhân, để khaithác vốn bằng VND và ngoại tệ; Thực hiện các nghiệp vụ liên quan đến tín dụng, quản lýcác sản phẩm tín dụng phù hợp với chế độ, thể lệ hiện hành và hướng dẫn của NHCT

VN Trực tiếp quảng cáo, tiếp thị, giới thiệu và bán các sản phẩm dịch vụ ngân hàng chocác khách hàng cá nhân

 Phòng quản lý rủi ro :

Có nhiệm vụ tham mưu cho Giám đốc chi nhánh về công tác quản lý rủi ro vàquản lý nợ xấu, nợ đã xử lý rủi ro; Quản lý giám sát thực hiện danh mục cho vay, đảmbảo tuân thủ các giới hạn tín dụng cho từng khách hàng, dự án, phương án đề nghị cấp tíndụng Thực hiện chức năng đánh giá, quản lý rủi ro trong toàn bộ các hoạt động ngânhàng theo chỉ đạo của NHCT VN Là đầu mối khai thác và xử lý tài sản đảm bảo tiền vaytheo qui định của Nhà nước

 Phòng kế toán giao dịch :

Là phòng nghiệp vụ thực hiện các giao dịch trực tiếp với khách hàng; Các nghiệp

vụ và các công việc liên quan đến công tác quản lý tài chính, chi tiêu nội bộ tại chi nhánh;cung cấp các dịch vụ ngân hàng liên quan đến nghiệp vụ thanh toán, xử lý hạch toán cácgiao dịch Quản lý và chịu trách nhiệm đối với hệ thống các giao dịch trên máy, quản lýkho tiền và quỹ tiền mặt đến từng giao dịch viên theo đúng qui định của Nhà nước và

NHCT VN Thực hiện nhiệm vụ tư vấn cho khách hàng về sử dụng các sản phẩm Ngânhàng.

 Phòng thanh toán xuất nhập khẩu :

Là phòng nghiệp vụ tổ chức thực hịên nghiệp vụ về thanh toán xuất nhập khẩu vàkinh doanh ngoại tệ tại chi nhánh theo qui định của NHCT VN

 Phòng tiền tệ kho quỹ :

Là phòng nghiệp vụ quản lý an toàn kho quỹ, quản lý quỹ tiền mặt theo qui địnhcủa NHNN và NHCT VN, ứng và thu tiền cho các Quỹ tiết kiệm, các Điểm giao dịchtrong và ngoài quầy, thu chi tiền mặt cho các doanh nghiệp có thu, chi tiền mặt lớn

 Phòng tổ chức hành chính :

Là phòng nghiệp vụ thực hiện công tác tổ chức cán bộ và đào tạo tại chi nhánhtheo đúng chủ trương chính sách của Nhà nước và qui định của NHCT VN Thực hiệncông tác quản trị và văn phòng phục vụ hoạt động kinh doanh tại chi nhánh, thực hiệncông tác bảo vệ an ninh an toàn chi nhánh

 Phòng thông tin điện toán :

Thực hiện công tác quản lý, duy trì hệ thống thông tin điện toán tại chi nhánh.Bảo trì, bảo dưỡng máy tính đảm bảo thông suốt hoạt động của hệ thống mạng, máy tínhcủa chi nhánh

 Phòng tổng hợp :

Là phòng nghiệp vụ tham mưu cho Giám đốc chi nhánh dự kiến kế hoạch kinhdoanh, tổng hợp, phân tích đánh giá tình hình hoạt động kinh doanh, thực hiện báo cáohoạt động hàng năm của chi nhánh

 Phòng kế toán tài chính:

Là phòng nghiệp vụ giúp cho Giám đốc thực hiện công tác quản lý tài chính vàthực hiện nhiệm vụ chi tiêu nội bộ tại chi nhánh theo đúng qui định của Nhà nước và củaNHCT VN

 Phòng dịch vụ thẻ :

Là phòng nghiệp vụ thực hiện tham mưu cho Ban Giám đốc nghiên cứu phát triểndịch vụ thanh toán các loại thẻ do NHCT phát hành Trực tiếp tổ chức thực hiện cácnghiệp vụ phát hành và thanh toán thẻ theo đúng qui định của NHCT VN bảo đảm antoàn hiệu quả phục vụ khách hàng nhanh chóng kịp thời và văn minh

2.1.3 Tình hình hoạt động kinh doanh