Mục đích chính của các bài tập nhằm tạo khả năng thích ứng của các chức phận trong hệ thống cơ quan cơ thể đối với sự tác động của lượng vận động hỗ trợ cho việc thực hiện các bài tập ph[r]
Trang 1ĐẶT VẤN ĐỀ
1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI :
Trong chiến lực phát triển kinh tế xã hội của Đất nước Đảng và Nhà nước ta luôn luôn coi trọng vị trí con người, xem đó là động lực quan trọng Điều đó cũng khẳng định cần phải có chính sách chăm sóc giáo dục cải tạo con người Việt Nam phát triển hài hoà tất cả các mặt thể chất, tinh thần và đạo đức
TDTT còn là một trong những mặt cơ bản của GDTC Sự kết hợp thể dục và trí dục với lao động sản xuất không chỉ là một trong những phương tiện để nâng cao sản xuất xã hội mà còn là một phương thức duy nhất để đào tạo ra những con người phát triển toàn diện
Thể dục thể thao (TDTT) là một hoạt động không thể thiếu được trong đời sống văn hóa xã hội Tập luyện TDTT có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc giữ gìn và tăng cường sức khỏe, đồng thời TDTT có tác dụng rèn luyện con người một cách toàn diện về cả thể chất và tinh thần Đặc biệt TDTT đem lại cho con người sức khỏe tốt đạt được hiệu quả trong lao động, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
Thật vậy, đầu tư cho việc nâng cao sức khoẻ con người là vấn đề trọng tâm của mọi học thuyết tiên tiến là cốt lõi của mô hình phát triển quốc gia, các chế độ chính trị, xã hội, xây dựng và phát triển con người là quốc sách hàng đầu đất nước có lớp người trẻ phát triển cao về mọi mặt
Xuất phát từ tầm quan trọng đó mà Đảng và Nhà nước đã luôn quan tâm đến công tác TDTT Nghị quyết IV TW Đảng khóa VII đã nêu “Thể dục thể thao là biện pháp hàng đầu tăng cường sức khỏe, nâng cao khả năng đề kháng của cơ thể đối với bệnh tật “Sự coi trọng và quan tâm tới công tác TDTT và phát triển thể chất cho nhân dân không chỉ ở những năm gần đây mà ngay khi mới ra đời Đảng và Nhà nước đã rất chú trọng, vào những năm đầu mới giành được độc lập, đất nước đang phải đương đầu với muôn vàn khó khăn: Chống giặc đói, giặc dốt, giặc ngoại xâm Ngày 27 tháng 3 năm 1946 Bác Hồ đã ra lời “Kêu gọi toàn dân tập thể dục” động viên nhân dân rèn luyện sức khỏe để bảo vệ Tổ quốc
Để đáp ứng với sự phát triển của xã hội - xã hội công nghệ đòi hỏi người thầy phải thật sự chuẩn mực về tư cách, nhà giáo, vừa phải chuẩn mực về kiến thức, kỹ năng Đạt được vấn đề này người giáo viên dạy môn giáo dục thể chất phải không ngừng trao dồi kiến thức, thường xuyên rèn luyện thể lực, kỹ chiến thuật để đáp ứng với những tiến bộ kĩ thuật của người học và đạt được chuẩn mực như chỉ thị 36CT/TW của ban bí thư Trung ương Đảng khoá VIII về: “Công tác TDTT trong tình hình mới, ghi rõ: “Phải phấn đấu đạt được các mục tiêu về giáo dục thể chất trong trường học, đồng thời cần kiệm toàn hệ thống đào tạo Cán bộ giáo viên, huấn luyện viên, vận động viên trẻ, nâng cao thành tích thể thao”
Hiện nay, Điền kinh là một trong những môn thể thao cơ bản của nước ta Điền kinh giữ vai trò chủ đạo trong chương trình giáo dục thể chất (GDTC) ở trường học
và trong chương trình huấn luyện thể lực cho lực lượng vũ trang cũng như trong
Trang 2chương trình thể thao cho mọi người Tập luyện Điền kinh một cách hệ thống, khoa học từ lâu đã được khẳng định là có tác dụng tốt trong việc củng cố và tăng cường sức khỏe cho con người cùng với việc phát triển toàn diện các tố chất thể lực là nhiệm
vụ cơ bản trong quá trình giảng dạy và huấn luyện nó bao gồm cả huấn luyện thể lực chung và huấn luyện thể lực chuyên môn
Chạy 100m đòi hỏi vận động viên (VĐV) sử dụng tốc độ tối đa trên toàn bộ cự
ly chạy Bởi vậy việc phát triển thể lực chuyên môn giúp cho cơ thể VĐV chịu đựng được toàn bộ lượng vận động lớn trong khoảng thời gian ngắn Nếu các VĐV không
có thể lực chuyên môn tốt trong chạy cự ly 100m thì không thể đạt được thành tích thể thao cao Vì vậy phát triển thể lực chuyên môn trong chạy cự ly 100m là không thể thiếu
Trường THCS Tân Hội Trung Huyện Cao Lãnh, Đồng Tháp là nơi có tiềm năng về TDTT, trường đã đạt được khá nhiều thành tích trong các môn như Bóng đá, bóng chuyền, điền kinh qua các kỳ HKPĐ các cấp Tuy nhiên những thành tích đạt được chỉ dừng lại ở phong trào và một trình độ nhất định, vì thế chưa đạt thành tích cao trong tỉnh và toàn quốc Một phần do trình độ, phương tiện tập luyện cũng như công tác huấn luyện còn khiêm tốn
Trong mấy năm gần đây lãnh đạo nhà trường rất quan tâm đến công tác GDTC
và đã có sự chỉ đạo nhằm nâng cao công tác GDTC và TDTT nhằm tuyển chọn bồi dưỡng học sinh có năng khiếu tham gia “Hội khỏe Phù Đổng”, để nâng cao được hiệu quả công tác GDTC nói chung và thành tích chạy 100m của nam nói riêng thì cần phải chú trọng vào việc huấn luyện làm cho phát triển thể lực chuyên môn phù hợp với trình độ
Quá trình nắm vững kỹ thuật các môn thể thao nói chung và môn Điền Kinh nói riêng là kỹ thuật khó nên cần có những biện pháp tập luyện đúng để nâng cao kỹ thuật phát triển sức nhanh một cách có hiệu quả cao
Từ những quan tâm của Đảng và Nhà nước ta, giáo dục thể chất là những môn học bắt buộc được day chính thức trong chương trình học của Nhà trường phổ thông từ mầm non đến Đại học, nó được thể hiện rõ nét nhất ở các giải thi đấu thể thao học sinh, đặc biệt là Hội Khỏe Phù Đổng các cấp, đã góp phần tích cực trong việc rèn luyện thể lực cho lứa tuổi học sinh Giáo Dục Thể Chất trong các trường THCS, có ý nghĩa quan trọng góp phần phát triển toàn diện các tố chất thể lực, cho học sinh có một trạng thái thể lực dồi dào, nâng cao hoạt động của các cơ quan, hệ thống cơ phát triển và hoàn thiện các kĩ năng, kĩ são vận động, nhất là các kĩ năng vận động như: đi, chạy, nhảy, mang vác, bơi lội…
Xác định được tầm quan trọng của việc năng cao thể chất của học sinh
THCS Vì lý do đó chúng tôi mạnh dạng chọn đề tài nghiên cứu: “Nghiên cứu
lựa chọn bài tập phát triển thể lực chuyên môn cho nam vận động viên chạy 100m lứa tuổi 14 – 15 trường THCS Tân Hội Trung Huyện Cao Lãnh, Đồng Tháp”.
Trang 32 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU :
Thông qua việc tìm hiểu và nghiên cứu nhằm lựa chọn một số bài tập nhằm phát triển thể lực, nâng cao thành tích chạy cự ly 100m của các em học sinh lứa tuổi 14 - 15 Trường THCS Tân Hội Trung Huyện Cao Lãnh, Đồng Tháp
3 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU :
Để đạt được mục đích trên, chúng tôi tiến hành các nhiệm vụ sau:
Nhiệm vụ 1: Đánh giá thực trạng thể lực của các em học sinh lứa tuổi 14 - 15
trường THCS Tân Hội Trung Huyện Cao Lãnh, Đồng Tháp.
Nhiệm vụ 2: Nghiên cứu lựa chọn bài tập nhằm phát triển thể lực, nâng cao
thành tích chạy cự ly ngắn 100m
Nhiệm vụ 3: Thực hiện các bài tập đã lựa chọn.
Nhiệm vụ 4: Đánh giá kết quả thực nghiệm các bài tập đã lựa chọn.
Trang 4CHƯƠNG I TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 NHỮNG QUAN ĐIỂM HUẤN LUYỆN VĐV CHẠY 100M.
Trong quá trình huấn luyện VĐV Điền kinh nói chung và chạy 100m nói riêng đều có 4 giai đoạn
+ Giai đoạn huấn luyện ban đầu
+ Giai đoạn chuyên môn hóa ban đầu
+ Giai đoạn chuyên môn hóa sâu
+ Giai đoạn hoàn thiện thể thao
Mỗi giai đoạn đảm bảo các chức năng và nhiệm vụ riêng biệt đáp ứng với nhu cầu và mục đích huấn luyện VĐV
Giai đoạn huấn luyện ban đầu: Là huấn luyện chuẩn bị thể lực toàn diện và còn
có các bài tập nhằm tăng tổng hợp các tố chất thể lực của VĐV
Giai đoạn chuyên môn hóa ban đầu: Là huấn luyện thể lực toàn diện nâng cao mức độ chung của cơ thể tạo được vốn kỷ năng vận động tăng tri thức để hình thành nền tảng ban đầu của tài năng thể thao Giai đoạn này sử dụng rộng rãi phương tiện huấn luyện có tính toán đến các đặc thù của chạy ngắn
Giai đoạn chuyên môn hóa sâu: Giai đoạn này là tính chuyên môn hóa được thể hiện rõ hơn tỷ lệ huấn luyện chuyên môn về thể lực kỹ thuật, tâm lý tăng lên đáng kể nhằm phát triển thành tích thể thao cao và làm cơ sở cho việc phát triển đỉnh cao ở giai đoạn tiếp theo
Giai đoạn hoàn thiện thành tích thể thao: Là trình độ chuyên môn của VĐV chạy ngắn đạt đến trình độ đỉnh cao Lượng vận động trong huấn luyện tương ứng với thi đấu càng lớn và việc tuân thủ theo nguyên tắc thích hợp càng nghiêm ngặt cho nên huấn luyện viên (HLV) phải đặc biệt thận trọng điều hòa mối quan hệ giữa khối lượng và cường độ của lượng vận động trong huấn luyện Qua nghiên cứu các nhà lý luận chuyên ngành Điền kinh khẳng định rằng:
Giai đoạn huấn luyện ban đầu là giai đoạn làm cơ sở nền tảng và giai đoạn chuyên môn hóa ban đầu, là giai đoạn huấn luyện cơ bản trong quá trình huấn luyện bởi vì giai đoạn huấn luyện ban đầu là phát triển kỹ năng khéo léo phối hợp động tác phát triển sức nhanh, nắm được kỹ thuật sơ bộ còn giai đoạn chuyên môn hóa ban đầu
là giảng dạy kỹ thuật phát triển sức mạnh của động tác và tốc độ chạy tăng sức mạnh tốt độ củng cố sức khỏe và rèn luyện sự bền bỉ dẻo dai của cơ thể
Giai đoạn chuyên môn hóa sâu: Đây là giai đoạn VĐV tập kuyện thể thao tích cực nhất đồng thời bộc lộ khả năng thể thao và đạt trình độ điêu luyện về thể thao Trong quá trình tập luyện thể hiện rõ các đặc điểm của chuyên môn hóa sâu như thể lực kỹ chiến thuật, tâm lý cũng được nâng lên đáng kể nhờ tăng khối lượng đào tạo chung và cả khối lượng các bài tập chuyên môn cũng như các bài tập thi đấu, tổng khối lượng và cường độ tăng nhiều hơn so với giai đoạn trước, số lượng các cuộc kiểm tra thi đấu cũng tăng lên rõ rệt và trở thành nội dung không thể thiếu được trong
kế hoạch huấn luyện Hệ thống tập luyện và thi đấu ngày càng trở nên cá biệt hóa,
Trang 5đào tạo phần lớn gắn liền với thành tích thể thao, do đó đòi hỏi VĐV phải dành nhiều thời gian và công sức, dồn nhiểu tâm trí để tập luyện và thực hiện chế độ sinh hoạt phù hợp có kế hoạch để đạt được thành tích cao nhất
Giai đoạn hoàn thiện thành tích thể thao là đạt được kỷ lục đối với bản thân phối hợp hài hòa tất cả các mặt huấn luyện thể lực, kỹ thuật, chiến thuật cũng như trên cơ sở lý luận của VĐV trong chạy 100m
Trong chạy 100m bao gồm các tốt chất nhanh, sức mạnh tốtc độ, sức bền tốt độ Các tốt chất này có mối quan hệ hữu cơ với nhau, tốt chất này góp phần củng cố cho
tố chất kia phát triển nếu như thiếu một trong ba tốt chất trên thì ảnh hưởng không tốt cho việc nâng cao thành tích trong chạy 100m
Tố chất sức nhanh giúp cho VĐD đạt được tốt độ trong khi chạy
Tố chất sức mạnh tốc độ giúp mỗi bước chạy có lực đạp ở chân sau, tăng khả năng thực hiện động tác có hiệu quả
Tố chất sức bền tốc độ giúp cho VĐV luôn duy trì được tốc độ trên toàn cự ly 100m
Qua đúc kết từ thực tiễn huấn luyện cho thấy: Huấn luyện ở giai đoạn đầu là cơ
sở nền tảng cho giai đoạn tiếp theo (giai đoạn 3) Song muốn nâng cao thành tích các môn điền kinh nói chung và chạy 100m nói riêng phải sử dụng các bài tập thể lực chuyên môn trên cơ sở phát triển thể lực chung đầy đủ Thể lực là nền tảng để thực hiện kỹ, chiến thuật thể thao và nâng cao thành tích của VĐV, thể lực có ý nghĩa cao trong suốt quá trình huấn luyện, được sử dụng phù hợp với mục đích ở mỗi giai đoạn huấn luyện khác nhau và có ý nghĩa cao ở các giai đoạn của quá trình huấn luyện
1.2 QUAN ĐIỂM VỀ THỂ LỰC CHUYÊN MÔN VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA BÀI TẬP PHÁT TRIỂN THỂ LỰC CHUYÊN MÔN CHO VĐV CHẠY 100M.
Khi nói đến bài tập GDTC chúng ta hiểu đó là những hoạt động, vận động chuyên biệt do con người sáng tạo ra một cách có ý thức có chủ đích, phù hợp với quy luật của GDTC, lực chgọn bài tập nhằm phát triển thể lực chuyên môn là: Trong nhiều bài tập được sắp xếp và lựa chọn theo một trình tự, khoa học hợp lý để đạt được thành tích cao nhất trong môn thể thao chuyên sâu Hiện nay đang có rất nhiều quan điểm, nhiều góc độ nhìn nhận về vấn đề lựa chọn bài tập, xong mục tiêu cuối cùng là đưa ra các bài tập có khả năng ứng dụng đem lại hiệu quả cao
Theo Dietrich Harre thì các bài tập thể chất là phương tiện quan trọng nâng cao thành tích thể thao, những bài tập đó phải phù hợp với mục đích và nhiệm vụ của quá trình huấn luyện, việc sử dụng hợp lý và có hiệu quả của mỗi bài tập trong huấn luyện của VĐV có tác dụng nhằm phát triển thành tích môn thể thao chuyên sâu
Bài tập thể lực VĐV chạy 100m là việc thực hiện các động tác cụ thể để tăng cường thể chất và nâng cao trình độ thể thao
Các bài tập thể lực trong chạy 100m được sử dụng phải phù hợp với mục đích nhiệm vụ của quà trình huấn luyện Thông qua việc lựa chọn một cách hợp lý từng bài tập thể lực thông qua việc phân chia một cách tối ưu khối lượng vận động và cường độ vận động của từng bài tập hoặc từng nhóm bài tập Các bài tập phải được
Trang 6sắp xếp trình tự, hệ thống nhằm phát triển đầy đủ những năng lực cần thiết và phù hợp với yêu cầu – chiến thuật
Trong huấn luyện chạy 100m hiện đại, tập luyện là một quá trình không những diễn ra từng giai đoạn, từng năm mà còn diễn ra hàng ngày, mỗi ngày không chỉ diễn
ra một bài tập mà phải sử dụng nhiều bài tập Do đó, tập luyện phải là quá trình luân phiên liên tục Trong từng thời kỳ khác nhau, tính chất và yêu cầu của bài tập cũng khác nhau
Bài tập thể lực chuyên môn là tổng hợp các yếu tố động tác cua thi đấu mang những nét đặc trưng gần giống hoặc giống với yêu cầu thi đấu ưu thế của các bài tập phát triển thể lực chuyên môn trong chạy 100m là thông qua việc thay đổi các đặc điểm của lượng vận động tập luyện so với đặc điểm của lượng vận động thi đấu sẽ tác động có trọng điểm vào từng năng lực riêng biệt
Có hai loại bài tập phát triển thể lực chuyên môn là: Bài tập phát triển thể lực chuyên môn cơ sở và bài tập phát triển thể lực chuyên môn cơ bản
Bài tập phát triển thể lực chuyên môn cơ sở được hình thành và phát triển trên
cơ sở và bài tập phát triển thể lực chung, biện pháp thực hiện các bài tập là lặp lại nhiều lần
Việc lựa chọn bài tập có ý nghĩa có ý nghĩa rất quan trọng, vì vậy nếu không nắm được các nguyên tắc, phương pháp, tính hệ thống, tính phù hợp trong từng giai đoạn cụ thể sẽ dễ dàng dẫn đến sai lầm và ảnh hưởng xấu đến quá trình phát triển các
tố chất thể lực chuyên môn, cho nên các bài tập được lựa chọn làm phương tiện giáo dục các tố chất thể lực chuyên môn cơ sở còn phải được tăng lên một cách từ từ trong những điều kiện từ dễ đến khó Bài tập phát triển thể lực chuyên môn cơ bản là việc nâng cao đến mức cần thiết sự phát triển các tố chất vận động và khà năng chức phận của các cơ quan nội tạng Truớc tiên, các bài tập này phải phù hợp với việc phát triển các tố chất vận động, mà sự phát triển các tố chất này phụ thuộc chủ yếu vào các bài tập riêng có cường độ như cường độ thi đấu hoặc giảm hơn chút ít hoặc cao hơn chút ít
Theo chúng tôi, khi thực hiện các bài tập phát triển thể lực chuyên môn cho VĐV chạy 100m Cần hướng tới việc củng cố hoàn thiện các mặt năng lực cần thiết của cơ thể Sức mạnh tốc độ, sức bền tốc độ là những tố chất đặc thù của chạy 100m Song khi ứng dụng với các bài tập này cần thực hiện với các khối lượng vừa phải, chú
ý phát triển các nhóm cơ nhỏ, khối lượng được tăng dần theo từng thời kỳ của lứa tuổi, đặc biệt khả năng phối hợp vận động tính linh hoạt chiếm vị trí then chốt cần ưu tiên sử dụng
Khi sử dụng bài tập, phải đảm bảo tính phù hợp, tính hệ thống, tính khoa học
Có như vậy, mới có thể tác động đúng và hiệu quả đến sự phát triển các tố chất thể lực đặc thù của chạy 100m Hiện nay có nhiều quan điểm khác nhau về lựa chọn sắp xếp các bài tập thể lực chuyên môn cho VĐV chạy 100m lứa tuổi 14-15 một cách cụ thể, có căn cứ vthực tiễn khoa học
Trang 7Xuất phát từ thực tế huấn luyện và thông qua việc kiểm nghiệm Chúng tôi thấy rằng đối với VĐV chạy 100m cần phải sử dụng các bài tập phát triển
Sức mạnh tốc độ:
Sức mạnh tốc độ là khả năng sinh lực hoặc khắc phục trọng lượng bên ngoài (bên trong) trong một thời gian ngắn nhất
Tốc độ:
Tốt độ là khả năng thực hiện động tác (thời gian phản ứng) trong một quãng thời gian ngắn nhất
Sức bền tốt độ:
Là khả năng duy trì tốc độ trong một quãng thời gian
Đối với VĐV có trình độ kỹ thuật thuần thục, nên lấy phát triển sức mạnh chuyên môn làm chính
Trước khi luyện sức mạnh tốc độ, cần phải khởi động kỹ, chú ý thả lỏng nhằm nâng cao đán tính của cơ bắp Trong huấn ,uyện các bài tập, nên sắp xếp nửa đầu của buổi tập, không nên tập luyện tốc độ và linh hoạt vào lúc đã mệt mỏi, bởi vì mệt mỏi
sẽ ảnh hưởng không tốt đến các nhân tố tạo nên sức mạnh, sẽ mất đi tính nhịp điệu Nếu tập miễn cưỡng thường không có hiệu quả, đôi khi còn tác hại, khi huấn luyện cần tăng cường số lần lập lại
Đối với VĐV chạy 100m lứa tuổi 14-15 cần đưa các bài tập phát triển sức mạnh tốc độ, tốc độ, sức bền tốc độ, thực hiện trong thời gian ngắn, với phương pháp lập lại Mục đích chính của các bài tập nhằm tạo khả năng thích ứng của các chức phận trong hệ thống cơ quan cơ thể đối với sự tác động của lượng vận động hỗ trợ cho việc thực hiện các bài tập phát triển thể lực chuyên môn chạy 100m ở giai đoạn sau
Vì vậy, khi lựa chọn, sắp xếp bố trí các bài tập phát triển tố chất thể lực trong quá trình huấn luyện, chúng ta cần tuân thủ các nguyên tắc nâng dần lượng vận động, nguyên tắc hệ thống, nguyên tắc lựa chọn, nguyên tắc phù hợp Các bài tập được tiến hành tuần tự đễ đến khó, từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp và phải căn cứ vào quy luật phát triển về lứa tuổi, giới tính, trình độ và đặc diểm tâm sinh lý từng VĐV
1.3 MỘT SỐ Y SINH TRONG CHẠY CỰ LY NGẮN
1.3.1 Cơ chế cung cấp năng lượng trong chạy cự ly ngắn
Nguồn năng lượng chủ yếu để cơ hoạt động là ATP Sự phân chia ATP thành Adp và phốt phát vô cơ làm giải phóng một số năng lượng nhất định Vì dự trữ ATP trong tế bào cơ không lớn nên để duy trì các hoạt động thì cần thường xuyên tái tạo chúng Việc tái tạo ATP trong quá trình hoạt động cơ được thực hiện bằng ba cách khác nhau về tốc độ, thời gian hoàn lại năng lực, công suất và dung lượng
Quá trình yếu của việc tổng hộp ATP là cơ chế ưa khí, khả năng ưa khí của VĐV càng cao thì quá trình hồi phục của họ diễn ra nhanh hơn Điều này giúp cho VĐV có khả năng đi tới vòng thi đấu sau ở trạng thái tương đối khỏe hoặc là có thể
sử dụng các buổi tập có cường độ xuyên hơn Theo mức độ tăng chiều dài của các cự
Trang 8ly ngắn thì tầm quan trọng của cơ thể đảm bảo năng lượng có dùng oxy của các cơ hoạt động sẽ được năng cao lên
Việc phát triển các khả năng ưa khí là có hiệu quả nhất khi sử dụng lượng vận động tập luyện có cường độ đều, trong đó tần số mạch nằm trong giới hạn từ 150 –
165 lần/phút
Trong chạy cự ky ngắn, các quá trình năng lượng chủ yếu diễn ra khi không có
sự tham gia của oxy (quá trình năng lượng yếm khí) Công suất của quá trình yếm khí
so với ưa khí cao hơn từ 2 – 4,5 lấn
Khi không đủ oxy, sự tổng hợp lại ATP và ADP xảy ra do sự phân hủy Creatin phốt phát (hay sự phân chia men glucôza thành axit lcric Những quá trình này được gọi tương ứng là lactat yếm khí và glucô phân yếm khí)
Việc phân giải Creatin phốt phát là nguồn năng lượng mạnh nhấ trong cơ thể, cho phép phát huy tốc độ chạy cao nhất ngay từ xuất phát nhờ được đưa vào ngay từ lúc đầu hoạt động và đạt được tốc độ lớn cực đại ở giây thứ 2 – 3 Do dung lượng của nguồn năng lượng này nhỏ nên việc đảm bảo nhu cầu năng lượng của cơ bằng phân hủy Creatin phốt phát thực hiện chỉ một vài giây, sau đó bắt đầu tích cực chuyển sang quá trình yếm khí khác gluco phân
Các kết quả nghiên cứu cho thấy, chạy với tốc độ cực đại trên cự ly dài gấp đôi không đòi hỏi sự tiêu hao năng lượng gấp đôi Khồng đòi hỏi sự tiêu hao năng lượng gấp đôi Việc tiêu thụ năng lượng lớn nhất ở VĐV được quan sát thấy trong giai đoạn chạy lao sau xuất phát Đoạn này chiếm khoảng 1/3 cụ ly chạy 100m song tiêu hao về năng lượng hơn 50%, như vậy khía cạnh năng lượng duy trì tốc độ chạy cao không phải là vấn đề chính yếu vì rằng để giữ được quá trình chuyển động chỉ cần tiêu phí năng lượng để khắc phục sức cản của không khí, di chuyển cơ thể của VĐV theo quỹ đạo trong từng pha bay, cũng như hoạt động năng lượng và dừng lại của chân lăng, tay quy trình tư thế tối ưu
Việc giảm tốc độ trên các cự ly ngắn là do sự tiêu hao dần các nguồn dự trữ đảm bảo năng lượng và sự tích lũy axit lactic trong cơ thể Việc nâng cao đáng kể sự tích tụ sản phẩm của việc trao đổi năng lượng này dẫn đến làm rối loạn sự phối hợp động tác, sức cơ yếu đi và bị chuột rút
Phân tích việc tập luyện của VĐV chạy cự ly ngắn từ quan điểm năng lượng thì việc huấn luyện được tiến hành theo hướng chủ yếu sau:
Nâng cao nguồn nâng lượng chủ yếu đảm bảo hoạt động trên đoạn phi lactic – yếm khí, tạo điều kiện nâng cao công suất hoạt động trên đoạn xuất phát và tăng tốc
độ cực đại giữa quãng Như các thí ngiệm cho thấy phương pháp chủ yếu để tăng năng lượng yếm khí là chạy lặp lại các đoạn 30m – 50m với tốc độ cực đại, lúc này thời gian kéo dài các đoạn nghỉ cần từ 3 - 5 phút và số lần lặp lại không được quá 5 –
6 lần
Tăng công suất của cơ thể đảm bảo năng lượng mang tính chất glucô phân và tăng dung lượng hệ thống đệm có tác dụng trung hòa các sản phẩm phân hủy glucô phân Trong máu người, các chất glucô phân đa dạng thực hiện chức năng này chế
Trang 9định khả năng duy trì tốc độ cao ở cuối cự ly Trong trường hợp này, việc tập luyện thường gồm các đoạn chạy 150m và dài hơn các quãng nghỉ tương đối ngắn
Việc nghiên cứu hệ thống huấn luyện các VĐV chạy cự ly ngắn cho thấy, trong các cuộc thi đấu VĐV thể hiện thành tích cao hơn so với trong lúc tập luyện Thi đấu
là một tác nhân gây kích thích mạnh làm tăng hoạt tính của hệ thần kinh, kích thích việc đẩy vào máu của V ĐV những hóc môn đặc biệt – adrenalin và noradrenalin Sự xuất hiện các hóc môn này với số lượng dồi dào sẽ thúc đẩy nhanh sự phân hủy glucogen trong các cơ, nâng cao áp lực máu và kích thích hệ thần kinh làm cho sự cung cấp máu và phối hợp động tác tốt hơn
1.3.2 đặc điểm diễn biến tốc độ trong chạy 100m:
Hiện nay tốc độ chạy của các VĐV trên bất kỳ đoạn cự ly nà cũng có thể được xác định chính xác khi sử dụng máy quay video chuyên dụng
Tốc độ chạy cự ly ngắn bằng công thức sau:
VT=VM(1-eKL) Trong đó: Vm: Tốc độ chạy cực đại T: Là thời gian từ lúc xuất phát
E: Cơ số logarit tự nhiên K: Hằng số cá nhân
Vt: Độ lớn tốc độ chạy ở bất kỳ của cự ly
Diễn biến tốc độ của những VĐV chạy ngắn thế giới nỗi tiếng trong các cuộc thi đấu lớn đã được nhiều nhà khoa học nghiên cứu Các VĐV mạnh nhất đạt được tốc độ cực đại ở đoạn 40 – 50m của cự ly và ở 5m cuối cùng thì tốc độ hơi giảm xuống Việc xuất hiện các đỉnh điểm tốc độ cực đại mà các nhà nghiên cứu đã liên hệ nhịp xuất hiện của chúng với tài nghệ của VĐV
Các số liệu thu được trong các nghiên cứu trong các cuộc thi đấu cự ly ngắn cho phép xây dựng mô hình diễn biến tốc độ chạy đối với một thành tích cụ thể
Nhờ sự đôi chiếu, so sánh các thử nghiệm kiểm tra với các tiêu chuẩn có thể làm rõ ưu thế hay nhược điểm trong huấn luyện kỹ thuật cũng như mức độ phát triển các tố chất thể lực được biểu diễn rõ nhất trong một đoạn cự ly cụ thể Cách tiếp cận vấn đề hoàn thiện thể thao như vậy cho phép làm tăng quá trình điều khiển việc huấn luyện và đạt các chỉ số chung ở mức cao trong một thời gian ngắn hơn so với sự tiêu hao sức lực lớn hơn
Các VĐV chạy ngắn có trình độ cao, sau khi đạt được tốc độ chạy cực đại thì giảm tốc độ này xuống rất ít của cuối cự ly, để được như vậy là do họ không chỉ có khả năng tiềm tàng và mặt năng lượng mà cả kỹ chiến thuật chạy hợp lý, cho phép họ
sử dụng nguồn năng lượng dự trữ bên trong tiết kiệm hơn
Vì vậy, không nên coi thành tích trên cự ly 100m là chỉ số phát triển sức nhanh
ở các VĐV vì trên một đoạn cự ly dài như vậy thì tố chất sức bền tốc độ có vai trò quyết định
Nếu xem xét đồ thị thay đổi tốc độ chạy ngắn thì có thể chia làm ba phần đặc trưng
Trang 10a chạy lao sau xuất phát được thực hiện chủ yếu trên đoạn 30m, Sau đó phần lớn VĐV đạt được tốc độ chạy cực đại (90 – 94%)
b Chạy với tốc độ cực đại, độ dài đoạn này phụ thuộc vào trình độ chuyên môn của VĐV
c giảm tốc độ chạy vào cưới cự ly, chủ yếu thể hiện đặc điểm sức bền tốc độ của VĐV
Trong chạy lao xuất phát trên đoạn 30m, các VĐV đó đẳng cấp khác nhau cầu
co có các thành tích sau:
Các VĐV đạt được tốc độ chạy cự ly ở đoạn cự ly từ 40 – 60m và trình dộ VĐV càng cao thì càng duy trì tốc độ đó được lâu
Độ lớn tốc độ cực đại phụ thuộc vào đẳng cấp của VĐV việc tăng cường thời gian do giảm tốc độ chạy đặc biệt được nhận thấy ở các VĐV có đẳng cấp thấp – các VĐV có thành tích chạy 100m là 10,2s hầu như không bị giảm tốc độ ở giai đoạn chạy về đích Việc giảm ở 5m cuối cùng thường là do việc thay đổi cấu trúc động tác chạy để làm động tác đánh đích
Ở các VĐV chạy có đẳng cấp khác nhau việc giảm tốc độ chạy rõ rệt được nhận thấy khi cách vạch đích một đoạn khác nhau Ở cự ly dài hơn trong chạy ngắn tốc độ chạy của VĐV được xác định trước tiên bởi việc phát triển sức bền tốc độ và
sơ đồ chiến thuật chạy Người ta cho rằng một VĐV được huấn luyện tốt cần phải thể hiện thành tích chạy 200m bằng hai kỷ lục chạy 100m của bản thân, phát triển những vận động viên có trình độ tập tốt, việc giảm tốc độ chạy ở thứ hai của cự ly chạy 200m trung bình khoảng 6-8%, còn ở những VĐV có trình độ thấp hơn là 10-12%
Việc giảm tốc độ chạy được nhận thấy đặc biệt rõ ở 30m cuối cùng, thậm chí ở đoạn này các VĐV xuất sắc nhất cũng bị giảm tốc độ
Phân tích diễn biến tốc độ chạy ngắn giúp ta có khả năng so sánh các thành phần riêng biệt của nó ở các VĐV khác nhau và trên cơ sở này có thể điều chỉnh để làm chính xác chương trình huấn luyện Hiển nhiên xuất phát, chạy lao sau xuất phát, chạy với tốc dộ cực đại và duy trì tốc độ ở trên đoạn càng dài càng tốt phụ thuộc không chỉ vào các thông số kỹ thuật và trình độ huấn luyện tốc độ, sức mạnh mà cả vào hoạt động của các cơ chế bên trong mà mắt thường không nhìn thấy được Chính
vì vậy mỗi HLV và VĐV cần phải hiểu rõ các quy luật hoạt động với công suất cực đại
1.4 Đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi học sinh (nhóm 11 – 14 tuổi):
Đặc điểm đặc trưng của lứa tuổi này là quá trình phát dục mạnh mẽ Các tuyến nội tiết (tuyến hạ não, tuyến giáp trạng) tăng cường hoạt động, kích thích cơ thể lớn lên nhanh mà chủ yếu do chân tay dài ra, đồng thời kích thích tuyến sinh dục (buồng trứng ở con gái, tinh hoàn ở con trai) bắt đầu hoạt động mạnh theo kiểu cách của sinh
lý người trưởng thành
Hàng năm các em cao thêm 7- 10cm, chân tay lều nghều, động tác vụng về, tăng trao đổi chất, xuất hiện các giới tính phụ (trai mọc râu, mọc lông, vỡ tiếng; nữ nhiều mỡ dưới da, vú nở, tóc dài thêm và mượt, chậu hông nở rộng ) Các em muốn