Sáng kiến kinh nghiệm Tìm hiểu đời sống tình cảm và những biện pháp tác động tích cực đến học sinh lớp 8 trường TH-THCS Gáo Giồng

Từng thành viên trong ban chấp hành nắm bắt kịp thời tình hình rèn luyện của học sinh qua nhà trường giáo viên chủ nhiệm thông báo với các bậc cha mẹ học sinh về tính cảm cũng như những [r]

MỤC LỤC Trang

Trang phụ bìa i

Mục lục 1

Lời nói đầu 2

PHẦN MỞ ĐẦU 3

PHẦN NỘI DUNG 5

Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN 1.1 Các khái niệm cơ bản 5

1.2 Những đặc điểm đặc trưng của tình cảm 5

1.3 Các đặc điểm tâm lý cơ bản của khách thể nghiên cứu 6

1.3.1 Tâm lý học lứa tuổi học sinh THCS, những vấn đề cần chú ý 6

1.3.2 Giao tiếp và đời sống tình cảm 9

Chương 2: TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU 2.1 Vài nét về địa bàn nghiên cứu 13

2.2 Thực trạng lớp 8A của Trưòng TH – THCS Gáo Giồng 13

2.3 Các giải pháp của GV 14

2.4 Khảo sát tình hình học tập và rèn luyện đạo đức, tình cảm của học sinh lớp 8 sau các tác động của GV 17

2.5 Kết quả khảo sát và phân tích kết quả khảo sát 21

PHẦN KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 25

TÀI LIỆU THAM KHẢO 26

DANH MỤC CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT 27 PHỤ LỤC

LỜI NÓI ĐẦU

Trong suốt quá trình học hỏi kinh nghiệm và làm việc ở trường TH-THCS Gáo Giồng nhờ sự tận tình chỉ dạy, giúp đỡ của các thầy các cô các bạn đồng nghiệp gần hai năm giảng dạy Tôi nhận thấy rằng bản thân mình đã tiếp thu được nhiều điều bổ ích và nhiều bài học kinh nghiệm cần thiết cho nghề dạy học của mình, tấm lòng của các thầy các cô các bạn đồng nghiệp chẳng khác nào những người thân yêu Những phẩm chất cao đẹp và phương pháp sư phạm của thầy cô và các bạn là những tấm gương sáng mẫu mực cho tôi kế tục và phát huy Và những tấm lòng tha thiết, những hình ảnh thân yêu ấy sẽ luôn đọng lại trong tâm hồn tôi vừa gần gũi vừa thân thiết

Nhân dịp viết sáng kiến kinh nghiệm và nghiên cứu đề tài khoa học, một việc làm rất cần thiết và quan trọng là cơ sở giúp cho mỗi giáo viên tìm hiểu và khắc sâu hơn môn học của mình Đồng thời, việc làm này còn giúp tôi làm quen với việc nghiên cứu, có điều kiện rèn luyện mở rộng kiến thức nhằm góp một phần nào vào công tác giáo dục Nhân dịp này tôi xin nói lên lòng chân tình biết ơn đối với các thầy các cô và các bạn đồng nghiệp đã giúp đỡ và học hỏi những kinh nghiệm vô cùng quý giá cho bản thân tôi

Xin chân thành cảm ơn quý thầy cô ở trường TH-THCS Gáo Giồng đã tạo điều kiện cho tôi hoàn thành đề tài này được thuận lợi Song trong quá trình nghiên cứu đề tài, tôi không tránh khỏi những thiếu sót nhất định Kính mong quí thầy cô bổ sung thêm để đề tài ngày càng hoàn thiện hơn

Gáo Giồng , ngày 8 tháng 3 năm -2012.

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Sự thành công của một giáo viên trong công tác nói chung và trong hoạt động nói riêng đều chịu tác động của nhiều yếu tố quan trọng khác nhau Và đời sống tình cảm là một trong những yếu tố quan trọng ấy Bước sang một thời kỳ mới cùng với sự phát triển tâm sinh lý của học sinh nên yếu tố này rất quan trọng, nó ảnh hưởng trực tiếp đến sự hình thành và phát triển nhân cách của học sinh

Ở lứa tuổi THCS này đời sống tình cảm rất là phong phú, đa dạng, sâu sắc, và phức tạp hơn tình cảm của nhi đồng, cho nên nó rất dễ bị xúc động, kích động, và rất

dễ thay đổi trạng thái cảm xúc, nói chung là tình cảm còn mang tính bồng bột

Các em có rung động mạnh mẽ trong tình cảm gia đình, bạn bè, tình cảm đạo đức, thẩm mỹ, trí tuệ, yêu quê hương, đất nước, yêu khoa học, căm ghét sự vô lý, bất công Những yếu tố này thường được các em thể hiện theo bản tính của mình, nghĩ gì làm nấy, chưa có khả năng tự kềm chế tình cảm, cảm xúc của mình

Vào cuối tuổi thiếu niên, khi tâm sinh lý bắt đầu phát triển các em mới có thể tự điều khiển được tình cảm, cảm xúc của mình, đã bắt đầu xuất hiện những rung cảm giới tính Cho nên ở lứa tuổi này nếu gia đình, giáo viên không quan tâm, lo lắng không có phương pháp giáo dục đúng mức thì ở lứa tuổi này các em sẽ dễ đi lệch hướng

Tất cả những lý do nêu trên là động lực khiến tôi chọn đề tài :Tìm hiểu đời sống

tình cảm và những biện pháp tác động tích cực đến học sinh lớp 8 trường TH-THCS Gáo Giồng.

2 Mục đích nghiên cứu

Tìm hiểu đời sống tình cảm của học sinh lớp 8 trong trường TH-THCS Gáo Giồng để tìm ra phương pháp giáo dục thích hợp đạt hiệu quả cao

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

Tìm hiểu thực trạng đời sống tình cảm của học sinh lớp 8A trường TH-THCS Gáo Giồng ra sao và từ thực trạng đó đưa ra những biện pháp giúp cho học sinh nhận thức đúng đắn và học tập tốt

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng:

Trong bài nghiên cứu này đối tượng nghiên cứu là đời sống tình cảm của học sinh lớp 8A trường TH-THCS Gáo Giồng

Bài nghiên cứu này chỉ tập trung nghiên cứu về biểu hiện tình cảm của học sinh

Phạm vi nghiên cứu:

Bài nghiên cứu sẽ nằm trong phạm vi lớp 8A trường TH-THCS Gáo Giồng Tuy nhiên bài nghiên cứu này sẽ tập trung nghiên cứu vào đời sống tình cảm của học sinh

5 Phương pháp nghiên cứu

5.1.Phương pháp nghiên cứu tài liệu:

- Là phương pháp nhằm hỗ trợ thêm cho việc nghiên cứu được tốt hơn

5.2.Phương pháp điều tra:

- Là phương pháp mà tôi đưa ra câu hỏi cho học sinh, nhằm thu thập ý kiến, số liệu

cụ thể, tính ra tỉ lệ phần trăm

5.3.Phương pháp thống kê:

- Là phương pháp dùng sau khi điều tra, phỏng vấn, sau khi thu thập được số liệu

cụ thể và thống kê ra

5.4.Phương pháp quan sát:

- Thấy được thực tiễn đời sống tình cảm của học sinh lớp 8A trường TH-THCS Gáo Giồng

Phần nội dung

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN

Chương 2: TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU

Phần kết luận và kiến nghị

Tài liệu tham khảo

Danh mục các cụm từ viết tắt

Phụ lục

PHẦN NỘI DUNG

Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN 1.1 Các khái niệm cơ bản

Khái niệm tình cảm:

Tình cảm là những thái độ, cảm xúc ổn định của con người đối với những sự vật, hiện tượng của hiện thực khách quan, phản ánh ý nghĩa của chúng trong mối liên

hệ với nhu cầu và động cơ của họ

1.2 Những đặc điểm đặc trưng của tình cảm

 Tính nhận thức:

- Tình cảm được nảy sinh trên cơ sở những xúc cảm của con người trong quá trình nhận thức đối tượng Hay nói cách khác, yếu tố nhận thức rung động, phản ứng cảm xúc là 3 yếu tố làm nảy sinh tình cảm Trong đó nhận thức được xem là “cái lý” của tình cảm, nó làm cho tình cảm có tính đối cực xác định

 Tính xã hội:

- Tình cảm chỉ có ở con người, nó mang tính xã hội, thực hiện chức năng xã hội và được hình thành trong môi trường xã hội, chứ không phải là những phản ứng sinh lý đơn thuần

 Tính ổn định:

- Nếu xúc cảm là thái độ nhất thời, có tính tình huống thì tình cảm là những thái độ

ổn định của con người đối với hiện thực xung quanh và đối với bản thân Chính vì vậy

mà tình cảm là một thuộc tính tâm lý, một đặc trưng quan trọng của nhân cách con người

 Tính chân thực:

- Tính chân thực của tình cảm được thể hiện ở chỗ tình cảm phản ánh chính xác nội tâm thực của con người, ngay cả khi con người cố che giấu bằng những “động tác giả” (vờ như không buồn, nhưng thực ra buồn đến nẫu ruột)

 Tính đối cực (tính hai mặt):

- Tình cảm có tính đối cực vì nó gắn liền với sự thỏa mãn nhu cầu của con người Trong một hoàn cảnh nhất định, một số nhu cầu được thỏa mãn, còn một số nhu cầu bị kìm hãm hoặc không được thỏa mãn tương ứng với điều đó, tình cảm của con người được phát triển và mang tính đối cực, yêu – ghét, vui – buồn

1.3 Các đặc điểm tâm lý cơ bản của khách thể nghiên cứu

Tâm lý tuổi học trò luôn là vấn đề được xã hội đặc biệt quan tâm Bởi chỉ khi thấu hiểu tâm lý lứa tuổi học trò mới có thể giáo dục, đào tạo họ trở thành những người công dân tốt cho xã hội

Học sinh là lớp người hiếu động hoạt bát, ham chơi, lại có điều kiện hiểu biết thêm một vốn tri thức nhất định từ trường học, bạn bè… Các cụ xưa đã khái quát sự thông minh, lém lỉnh của lứa tuổi này bằng câu “nhất quỷ, nhì ma, thứ ba học trò”

Ngày nay, trong thời đại văn minh cùng với sự phát triển vượt bậc của công nghệ thông tin…, thì việc học tập càng trở nên quan trọng đối với con người Ngoài ra học tập và rèn luyện còn là quyền lợi và trách nhiệm cuả mỗi người Tuy nhiên không phải mọi người học tập đều có thể đạt được trình độ uyên thâm, ai cũng trở thành nhà khoa học, kỹ sư hay bác sĩ… Nhưng để trở thành người công dân tốt, có được vị trí xã hội thích hợp, được xã hội tôn trọng, yêu mến, biết lẽ phải, sống có ích, góp phần làm cho đất nước cường thịnh, văn minh lại là điều bất cứ người học trò nào cũng có thể làm được Chỉ có điều muốn biết có thành hiện thực hay không thì cần có định hướng tốt và nên bắt đầu từ việc nắm bắt tâm lý lứa tuổi học trò

1.3.1.Tâm lý học lứa tuổi học sinh THCS, những vấn đề cần chú ý:

 Lứa tuổi học sinh THCS từ 11 đến khoảng 15 tuổi, đang theo học từ lớp 6 đến lớp 9 trường THCS Trên thực tế đa số các em học sinh đến trường THCS đã bước vào lứa tuổi thiếu niên nên người ta gọi lứa tuổi này tuổi thiếu niên

 Đây là thời kỳ phức tạp và quan trọng trong quá trình phát triển của mỗi cá nhân Thời kỳ này có một vị trí đặc biệt, vì nó là thời kỳ chuyển tiếp từ tuổi thơ sang tuổi trưởng thành

 Sự chuyển tiếp tạo nên nội dung cơ bản và sự khác biệt đặc thù về moị mặt ở thời kỳ này Sự chuyển tiếp đã làm hình thành những cấu tạo mới về chất trong tất cả

mọi mặt Sự biến đổi của cơ thể, của tự ý thức, của kiểu quan hệ với người lớn và bạn

bè, của những hoạt động học tập, hoạt động xã hội… đã làm xuất hiện những yếu tố mới của sự trưởng thành Yếu tố đầu tiên là tính tích cực xã hội mạnh mẽ của bản thân các em nhằm lĩnh hội những chuẩn mực và giá trị xã hội, nhằm xây dựng được mối quan hệ thân ái với mọi người xung quanh và nhằm để thay đổi bản thân theo những ý định và mục đích riêng

 Nhưng quá trình hình thành cái mới thường diễn ra không đồng đều giữa các thiếu niên với nhau (mức độ phát triển của các khía cạnh này hay khía cạnh khác của tính người lớn rất khác nhau ngay trong các thiếu niên cùng độ tuổi), và cũng diễn ra không đồng đều giữa các mặt ở trong mỗi thiếu niên (trong thiếu niên tồn tại song song

cả tính “trẻ con” và tính “người lớn”) Điều đó có liên quan đến hoàn cảnh sống và hoạt động rất khác nhau của học sinh THCS ngày nay

 Hoàn cảnh sống và hoạt động của các em, một mặt bao hàm những yếu tố kìm hãm sự phát triển tính người lớn (phần lớn các em chỉ tập trung vào việc học ngoài ra không có nghĩa vụ khác một cách thường xuyên Hơn nữa nhiều phụ huynh chăm sóc các em về mọi mặt, không để các em phải bận tâm chăm lo về mặt gia đình…) Mặt khác lại bao hàm cả những yếu tố thúc đẩy tính người lớn (sự phát triển mạnh mẽ về tâm sinh lý cũng như về cơ thể…, và nguồn thông tin mà các em nhận được rất phong phú, đa dạng thông qua nhiều con đường khác nhau, một số phụ huynh mãi lo làm ăn bận rộn mà để trẻ một mình tự lập…)

 Sự khác nhau trong hoàn cảnh sống và hoạt động đó đã quyết định những biểu hiện và những hoạt động căn bản trong sự phát triển khía cạnh này cũng như khía cạnh kia của tính người lớn ở thiếu niên Nhưng điều quan trọng là sự phát triển tính người lớn diễn ra khác nhau đã làm hình thành những giá trị cuộc sống có nội dung khác nhau Thời kỳ thiếu niên quan trọng ở chỗ: trong thời kỳ này những cơ sở, phương hướng chung của sự hình thành những quan điểm xã hội và đạo đức của nhân cách được hình thành

Trước hết chúng ta cần nhớ rằng vào tuổi này các cơ quan nội tạng diễn ra một

sự biến đổi rất nhanh nên đã làm xuất hiện sự mất cân bằng ở tuyến nội tiết, và người

ta gọi là “sự mất thăng bằng về tính khí” Tính khí chịu sự tác động của những cơ quan sinh lý đối với đời sống tinh thần cũng như những cảm xúc Trường hợp nghiêm trọng

có thể dẫn đến cái mà các nhà khoa học gọi là “cơn điên của tuổi thiếu niên” Nhưng cũng phải nói rằng còn khá nhiều những sự rối loạn nhỏ khác cũng bắt nguồn từ nguồn gốc nói trên Ví như sự phát triển về thể chất dẫn đến những sự phát triển về tinh thần, trí tuệ và ngược lại Trong tất cả những trường hợp nói trên có thể dẫn đến việc mất cân bằng

Lý do thứ hai lại thuộc về trật tự tâm lý Chúng ta có thể nêu một trường hợp thuộc loại này, như sự chấm dứt những hư ảo do có một ý thức mạnh mẽ Sự mất cân bằng của tuổi thiếu niên nhiều khi còn do những xung lực nền tảng như tính hay gây chuyện và bản năng tình dục được phát triển quá nhanh nên nó đã thóat khỏi sự kiểm soát của cá nhân Sự không thể kiểm soát này có thể là do nhiều yếu tố:

 Trước hết là do sự mất cân bằng về sinh lý mà chúng ta đã nói tới

 Tiếp đến là sự thiếu vắng của sự tự kỷ luật Thông thường nó thường xảy ra với các em có lối sống buông thả không bao giờ tuân theo một quy định nào

 Cũng có thể các bậc cha mẹ chưa làm gương cho các em hiểu thế nào là tự làm chủ bản thân Vì thế người ta cho rằng cần phải có một chút kỷ luật khi các em còn nhỏ

và điều đó chỉ có lợi cho các em sau này Lời tuyên bố đó thật là xác đáng Nhưng chúng ta cũng nên nhớ rằng việc thiếu kỷ luật không phải là nguyên nhân duy nhất gây nên những rối loạn của tuổi thiếu niên Điều đó đã được chứng minh ngược lại

 Chúng ta có thể bắt gặp nhiều trường hợp sự rối loạn của các em thiếu niên lại rơi vào những em thường phải sống trong một chế độ kỷ luật quá hà khắc và bất hợp

lý Vì thế khi các em này được một chút tự do là các em làm loạn và hất tung mọi luật

lệ bất kể là như thế nào

Nhưng trái lại, nếu các bậc cha mẹ luôn kèm cặp các em bằng tất cả những quyết định của mình, buộc các em chỉ còn biết vâng lời Từ đó đã làm cho các em không thể phát triển được những năng lực tự quyết định lấy Khi vào đời để làm việc hay khi rời gia đình để bước vào trường đại học các em sẽ không thể tự xoay sở được

để sống tự lập Các em này sẽ mất hết ý chí và cũng không còn nhân cách vững vàng

Các em không còn khả năng để sử dụng sự tự do mới mẽ này và kết cục sẽ là một cuộc sống tồi tệ Từ chỗ chịu sự chi phối hoàn toàn của cha mẹ, đến sự chi phối của bạn bè

và những người khác

Điều quan trọng khác mà chúng ta nên nhớ là sự mất cân bằng của tuổi thiếu niên là từ những mặc cảm được định hình kéo dài suốt thời kỳ thơ ấu Đến tuổi thiếu niên này có dịp để trỗi dậy Điều đó thực sự là dễ hiểu Sau tuổi dậy thì những xung lực của các em trở nên mãnh liệt Mặt khác những nỗi buồn cũ đã từng bị dồn nén nay không còn đủ sức chịu đựng Kết cuộc là những xung lực bị dồn nén đó vùng dậy Nếu như những điều đó biến mất thì những sự dồn nén cũng vẫn có thể xuất hiện ra bên ngoài

Tuy nhiên cũng có những sự ép buộc, sự dồn nén được mất đi theo thời gian Giả sử rằng trong tuổi ấu thơ những dồn nén về bản năng tình dục cũng như bản năng hay gây chuyện đã tồn tại và các em đã sống trong nhiều năm như là một đứa trẻ ngoan ngoãn, hiền lành, dễ bảo Nhưng nay vào tuổi thiếu niên những xung đột trước kia lại nổi lên và những xung đột lại nổ ra như một ngọn núi lửa mà người ta yên chí là nó không còn tồn taị nữa Trong trường hợp này đứa trẻ ngoan ngoãn một thời biến đổi từng ngày trở thành một em thiếu niên bất trị không thể kiểm soát nổi và mọi lời khuyên cũng như mọi ảnh hưởng tốt đều vô nghĩa

Trong trường hợp này sự xung đột tồn tại dưới hình thức một loại bệnh tâm thần trầm uất Những lo sợ ngày xưa làm thức tỉnh những xung lực bị cấm đoán trở nên rất lành mạnh Lúc này các em không còn biết những gì sẽ đến và đến từ đâu với bất cứ một đối tượng nào Các em lo sợ cả việc ra khỏi nhà, sợ mọi cái em gặp, cái sợ này bắt nguồn từ chính những xung lực muốn phá phách của các em

1.3.2.Giao tiếp và đời sống tình cảm:

 Giao tiếp trong nhóm bạn:

Tuổi học sinh THCS là lứa tuổi mang tính chất tập thể nhất Điều quan trọng đối với các em là được sinh hoạt với bạn cùng lứa tuổi, là cảm thấy mình cần có nhóm, có

uy tín, có vị trí nhất định trong nhóm Trong các lớp học dần xảy ra một cực, phân cực nhất định, xuất hiện những người được lòng nhất, được nhiều người lựa chọn nhất và

những người ít được lòng người nhất Những em có vị thế thấp ít được lòng các bạn, thường băn khoăn và suy nghĩ nhiều về nhân cách của mình

Ở tuổi này quan hệ với bạn cùng lứa tuổi chiếm vị trí lớn hơn hẳn so với quan

hệ với người lớn tuổi hơn Đó là do lòng khao khát muốn có vị trí bình đẳng trong cuộc sống chi phối Cùng với sự trưởng thành nhiều mặt, quan hệ dựa dẫm, phụ thuộc với cha mẹ dần dần cũng được thay thế bằng quan hệ bình đẳng, tự lập

Trong hoàn cảnh giao tiếp tự do, rỗi rãi trong tiêu khiển, trong việc phát triển nhu cầu sở thích, thiếu niên hướng vào bạn bè nhiều hơn là hướng vào cha mẹ Sự mở rộng phạm vi giao tiếp và sự phức tạp hóa hoạt động riêng của thanh niên, học sinh khiến cho số lượng nhóm quý mến của các em tăng lên rõ rệt Việc tham gia vào nhiều nhóm sẽ dẫn đến sự khát nhau nhất định và có thể xung đột về vai trò

 Biện pháp:

Trong công tác giáo dục cần chú ý đến ảnh hưởng của nhóm, hội tự phát ngoài nhà trường Nhà trường không thể quán xuyến toàn bộ cuộc sống của thế hệ đang trưởng thành Ta cũng không thể loại trừ được các nhóm tự phát và các đặc tính của chúng nhưng có thể tránh được hậu quả xấu của nhóm tự phát bằng cách tổ chức hoạt động của các tập thể, nhóm chính thức thật phong phú và sinh động khiến cho các hoạt động đó phát huy được tính tích cực của thiếu niên mới lớn Vì vậy tổ chức Đoàn có vị trí vai trò đặc biệt quan trọng

 Đời sống tình cảm:

Đời sống tình cảm của học sinh THCS rất phong phú Các em có tình cảm phong phú và đa dạng, có thái độ xúc cảm đối với các mặt khác nhau của đời sống Đặc điểm đó được thể hiện rõ nhất trong tình bạn của các em, vì đây là lứa tuổi mà những hình thức đối xử có lựa chọn đối với mọi người trở nên sâu sắc và mặn nồng

Ở học sinh THCS nhu cầu về tình bạn được tăng lên rõ rệt Trong giai đoạn này, tình bạn của các em trở nên sâu sắc hơn nhiều Các em có yêu cầu đối với tình bạn, các

em mong muốn sự chân thật, lòng vị tha, sự tin tưởng, tôn trọng nhau, hiểu biết và sẵn sàng giúp đỡ nhau Tình cảm đó có nội dung hơn, bao gồm những phạm vi hứng thú và hoạt động rộng rãi