Để đạt những thành công đó theo tôi không ai khác chính là mỗi người giáo viên cần phải có ý thức trách nhiệm, có năng lực, có bản lĩnh trong việc thực hiện đổi mới phương pháp trên từng[r]
Trang 1A Phần mở đầu:
I Lý do chọn đề tài:
- Trong những năm gần đây việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực học tập của học sinh đã được hầu hết giáo viên quan tâm và vận dụng vào thực tế giảng dạy, và cũng để thực hiện cuộc vận động:“Chống tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục”,“Chống ngồi nhầm lớp và vi phạm đạo đức nhà giáo”.Trong các nội dung thì nội dung chống bệnh thành tích là nhằm một cuộc cách mạng có một chất lượng giáo dục thực chất và thành tích thực chất, để đào tạo một thế hệ đáp ứng với sự bùng nổ của công nghệ cao ở thế kỉ 21,
là mục đích tạo ra những người tài giỏi thực sự cho đất nước Để bắt kịp xu thế này thì đòi hỏi chất lượng giáo dục ngày càng phải thực chất và cao hơn, sự học tập của học sinh ngay khi đang ở trong nhà trường phải có thành tích tốt hơn, đặc biệt ở giai đoạn còn nhỏ - là nền tảng vững chắc cho hành trang của mỗi học sinh sau này khi học lên cao Từ đó người dạy cũng phải có ý thức sâu sắc mục tiêu này để có hướng giáo dục mang tính thực tiễn cao, nắm bắt kịp xu thế phát triển của đất nước
và của thế giới Trong đó việc đinh hướng và bồi dưỡng để có những học sinh giỏi
dự thi cấp trường, cấp huyện thậm chí cấp tỉnh là một nhiệm vụ vô cùng quan trọng của các giáo viên
- Mặc dù công tác bồi dưỡng học sinh giỏi được rất nhiều nhà trường và giáo viên đặc biệt quan tâm, nhưng thành tích đào tạo về mặt này ở nhiều giáo viên
là không khả quan và thành tích mang lại chưa cao, trong đó có nhiều nguyên nhân Một nguyên nhân mà theo tôi nhiều giáo viên bồi dưỡng không đạt kết quả cao là chưa có nhiều kinh nghiệm trong công tác bồi dưỡng
Chính vì vậy, tôi chọn đề tài này để nghiên cứu là nhằm chia sẻ và cùng trao đổi kinh nghiệm về công tác bồi dưỡng học sinh giỏi bộ môn Sinh học ở cấp Trung học cơ sở, để công tác này ngày càng đạt hiệu quả cao hơn, và trên hết là : “Tất cả
vì học sinh thân yêu” – “Vì các chủ nhân tương lai của đất nước sau này”
II Mục đích và phương pháp nghiên cứu:
1 Mục đích:
- Giúp học sinh củng cố lại các kiến thức khoa học cơ bản, hiện đại tiên tiến từ
khối 6 đến khối 9
- Giúp học sinh nâng cao ý thức tự giác trong học tập, có thói quen độc lập suy nghĩ, tự tin trong học tập và khả năng nhận thức ở mức độ cao
- Góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chất lượng giảng dạy và nhất là chất lượng học sinh giỏi ngày càng được nâng cao
Để đạt những thành công đó theo tôi không ai khác chính là mỗi người giáo viên cần phải có ý thức trách nhiệm, có năng lực, có bản lĩnh trong việc thực hiện đổi mới phương pháp trên từng tiết học và trong những lúc bồi dưỡng học sinh giỏi rèn luyện học sinh yếu kém, giáo viên phải sử dụng triệt để từ phương pháp, đối tượng học sinh, đồ dùng dạy học phải phù hợp kích thích học sinh tìm tòi, ý thức tôn trọng thành quả lao động, kiên trì vượt khó tích cực nổ lực học tập thì mới đạt được kết quả như mong đợi
2 Phương pháp nghiên cứu:
Để nghiên cứu đề tài này tôi đã sử dụng những phương pháp chủ yếu sau:
Trang 2Người Thực Hiện: Nguyễn Thị Ngọc Linh - Trường THCS TT Mỹ Thọ
- Phương pháp quan sát, điều tra, khảo sát: trong quá trình giảng dạy trên lớp
thơng qua các câu trả lời các vấn dề khĩ để từ đĩ phát hiện họ sinh cĩ năng khiếu đối với bộ mơn mình giáng dạy, đồng thời kiểm tra lại chính xác qua bài kiẻm tra
và bài khảo sát khi chọn đội tuyển
- Phương pháp thực hành thí nghiệm: trong quá trình bồi dưỡng để truyền thụ
tốt kiến thức cho các em, tơi luơn tìm ra những phương pháp giảng dạy phù hợp Hướng dẫn cách học các loại kiến thức, và chỉ ra cách đọc sách, tìm hiểu kiến thức
từ tài liệu và sưu tầm tài liệu từ internet
- Phương pháp phân tích, tổng hợp tài liệu: lựa chọn kiến thức truyền đạt,
sưu tầm các loại tài liệu liên quan đến kiến thức bồi dưỡng bộ mơn
III.Giới hạn của đề tài:
- Thời gian: từ năm: 2010 - 2011 đến năm : 2011 - 2012
- Đối tượng nghiên cứu: Tất cả những học sinh được tơi bồi dưỡng học sinh giỏi
ở bộ mơn sinh học gồm :
1.Đặng Thị Kim Hồng
2.Nguyễn Thị Cẩm Hương
3.Trần Hồng Huy
4.Trần Thị Mỹ Ngọc
5.Nguyễn Thị Cẩm Huyên
6.Nguyễn Thị Kim Thoa
7 Đồn Minh Châu
8 Lê Phú Hịa
9 Nguyễn Thanh Sang 10.Ngơ Điền Phong
- Giới hạn đề tài :Đề tài được nghiên cứu và thực hiện trong phạm vi học sinh khối
9 của Trường THCS TT Mỹ Thọ
IV.Kế hoạch thực hiện:
- Thống kê tỉ lệ học sinh qua khảo sát.
- Phân loại học sinh theo mức độ để định hướng bồi dưỡng cho học sinh
- Xác định năng lực, trình độ và điều kiện học của học sinh
- Giúp học sinh hình thành phương pháp học tập, cách trả lời các câu hỏi.ở bộ mơn sinh học
- Phân chia các loại kiến thức, để cĩ phương pháp truyền thụ cho phù hợp
- Sưu tầm tài liệu bồi dưỡng
- Giáo viên bồi dưỡng phải cĩ kế hoạch cụ thể, chi tiết trong cơng tác bồi dưỡng
B.Phần nội dung:
I Cơ sở lý luận:
Trí tuệ khơng chỉ bộc lộ qua nhận thức mà cả hành động, một người cĩ nhiều trí
thức thì càng cĩ cơ sở tạo điều kiện vận dụng linh hoạt tri thức đĩ vào thực tiễn Việc hình thành và phát triển trí tuệ khơng tách rời với việc rèn luyện bồi dưỡng năng lực của học sinh thơng qua việc cung cấp tri thức, phương thức chiếm lĩnh tri thức cho học sinh nhằm giúp cho học sinh khơng những biết, hiểu mà cịn cĩ thể vận dụng một cách triệt để vào thực tiễn Chính vì vậy giúp các em cĩ bản lĩnh, niềm tin vững vàng để bước vào các kỳ thi mà khơng gặp khĩ khăn về kiến thức và lịng tin, đây là nhân tố quan trọng để các em gặt hái được thành tích cao
II Cơ sở thực tiễn:
Sinh học là mơn khoa học thực nghiệm, nhiều kiến thức trừu tượng, nhiều hiện
tượng thực tế trong tự nhiên cần được nghiên cứu, cần phải khám phá để giúp các em học sinh cĩ được 1 tư duy logic về sự đa dạng phong phú của sinh giới, sự thích nghi một cách hợp lý của giới tự nhiên, các nhà khoa học đã nghiên cứu sinh học trên cơ sở
Trang 3của các bộ môn khoa học cơ bản: Toán học, Vật lí học, Hóa học Chính điều này tạo nên tính đặc thù cho bộ môn sinh học
- Đa phần các em học sinh cho rằng học sinh học rất trừu tượng, nhiều kiến thức
lý thuyết, nhiều bài tập khó, kiến thức đan xen với các bộ môn khác dễ nhầm lẫn, bài học thường dài Vì vậy nhiều em học sinh có tâm lý coi đây là môn phụ thiếu quan tâm học tập
- Hiện nay công tác bồi dưỡng học sinh giỏi đang được rất nhiều nhà trường giáo viên đặc biệt quan tâm, tuy nhiên vẫn gặp một số khó khăn khi lựa chon học sinh tham gia đội tuyển
Để đạt những thành công đó theo tôi không ai khác chính là mỗi người giáo viên cần phải có ý thức trách nhiệm, có năng lực, có bản lĩnh trong việc thực hiện đổi mới phương pháp trên từng tiết học và trong những lúc bồi dưỡng học sinh giỏi rèn luyện học sinh yếu kém, giáo viên phải sử dụng triệt để từ phương pháp, đối tượng học sinh, đồ dùng dạy học phải phù hợp kích thích học sinh tìm tòi , ý thức tôn trọng thành quả lao động, kiên trì vượt khó tích cực nổ lực học tập thì mới đạt được kết quả như mong đợi
III Thực trạng và những mâu thuẫn:
1 Thuận lợi:
- Được sự quan tâm rất nhiệt tình của lãnh đạo nhà trường đối với giáo viên và học sinh trong việc bồi dưỡng học sinh giỏi rèn luyện học sinh yếu kém, luôn quan tâm, theo dõi, động viên khuyến khích nên thành tích học tập của học sinh có hướng chuyển biến tích cực
-Trường đã có định hướng, lên kế hoạch cho công tác bồi dưỡng học sinh ngay
từ những năm học đầu cấp và được thể hiện cụ thể trong kế hoạch dạy học hằng năm -Tạo điều kiện thuận lợi từ cơ sở vật chất lẫn tinh thần cho giáo viên trong việc nâng cao trình độ chuyên môn
-Luôn hướng dẫn dự giờ, đóng góp ý kiến trong việc lựa chọn phương pháp giảng dạy, sách hướng dẫn phù hợp với đối tượng học sinh
- Tập thể giáo viên hoà đồng, luôn hỗ trợ giúp đỡ lẫn nhau
-Học sinh có tinh thần, ý thức cao trong học tập đặc biệt đối với môn dự thi
2.Khó khăn:
- Cơ sở vật chất có đầu tư nhưng chưa đủ còn thiếu rất nhiều các tài liệu tham khảo cho giáo viên và sách nâng cao cho học sinh nên giáo viên phải tự trang bị và động viên học sinh mua sắm
- Trường có số lượng lớp khá đông nhưng vẫn còn hạn chế bởi số lượng học sinh đăng kí tham gia mà phân tán cho những môn khác
- Tâm lý của học sinh cho rắng môn sinh học là môn phụ nên điều này ảnh hưởng nhiều đến quá trình lựa chọn đối tượng bồi dưỡng của giáo viên
IV Các giải pháp thực hiện:
1 Chọn học sinh - khảo sát lấy vào đội tuyển bồi dưỡng dự thi học sinh giỏi:
- Qua 2 năm đảm nhận công tác bồi dưỡng học sinh giỏi, tôi nhận thấy việc lựa
chọn học sinh có năng lực và yêu thích bộ môn vào đội tuyển để bồi dưỡng là rất quan trọng Đây là 1 trong những nhân tố nó quyết định sự thành công hay thất bại, kết quả cao hay thấp của giáo viên khi hướng dẫn đội ngũ học sinh tham gia dự thi Chính vì
Trang 4Người Thực Hiện: Nguyễn Thị Ngọc Linh - Trường THCS TT Mỹ Thọ
vậy giáo viên cần lựa chọn thật kỹ lưỡng đối tượng được bối dưỡng cho mơn học của mình, làm thế nào phù hợp và vượt yêu cầu đặt ra
- Đội ngũ học sinh được bồi dưỡng phải say mê, yêu thích mơn học của mình, cĩ niềm tin đối với mơn học và cả giáo viên bồi dưỡng, biết vâng lời và thực hiện theo sự hướng dẫn của giáo viên bồi dưỡng
- Mỗi học sinh được bồi dưỡng cĩ thành tích học tập các mơn phải đạt từ loại khá - giỏi, riêng mơn sinh học phải đạt loại giỏi Vì như thế các em mới cĩ thể tiếp nhận được kiến thức trên lớp và cả nhũng kiến thức nâng cao một cách nhanh lẹ, chắc chắn 2.Định hướng học tập:
- Khi đã chọn được đội tuyển, thì một việc cũng hết sức quan trọng đĩ là xác định định hướng học tập cho các em Nhiều em sau khi đã theo học mơn này lại chuyễn sang học mơn kia, hoặc theo học nhiều mơn nên kết quả đạt được ở một mơn là khơng cao, khi tham gia thi thì khơng đạt kết quả Bằng cách trị chuyện, hướng dẫn, và tìm hiểu nguyện vọng của các em, từ đĩ tơi đã định hướng đúng theo năng lực và nguyện vọng cho học sinh của mình
- Một điều mà tơi nhận thấy trong nhiều năm đảm nhận cơng việc này là: muốn bồi dưỡng cĩ hiệu quả đối với một em học sinh nào thì điều đầu tiên là em đĩ phải say mê, yêu thích bộ mơn mà mình đã lựa chọn Chính vì vậy mà ở mục trên tơi đã khẳng định: việc lựa chọn được đội tuyển là sự thành cơng bước đầu, là phần quyết định cĩ hiệu quả cao nhất trong cơng tác bồi dưỡng học sinh giỏi
3.Đặc thù mơn sinh học:
-Kiến thức về mơn sinh học khá rộng vì ở mỗi năm học khác nhau bao gồm nhiều lĩnh vực khác nhau:
+ Sinh học 6: Kiến thức về thực vật, nấm, địa y
+ Sinh học 7: Động vật khơng xương sống và động vật cĩ xương sống
+ Sinh học 8: Giải phẩu sinh lý người và vệ sinh
+ Sinh học 9: Kiến thức liên quan đến 2 lĩnh vực Di truyền biến dị và sinh thái mơi trường
- Bên cạnh những kiến thức lý thuyết được đề cặp khá rộng rãi với nhiều vấn đề cịn cĩ các ứng dụng dưới dạng bài tập nhất là kiến thức về di truyền học
- Chính vì vậy khi bồi dưỡng học sinh giỏi giáo viên cần phải nắm rõ được những đặc điểm đặc thù riêng của mơn sinh học, từ đĩ vận dụng vào việc sử dụng, phối hợp chặt chẽ các phương pháp dạy học phù hợp nhắm kích thích thích học sinh ham thích học tập mơn học của mình và từ đĩ các em sẽ biết, hiểu và vận dụng kiến thức một cách linh hoạt, chủ động
4.Hình thức bồi dưỡng:
Trong quá trình bồi giỏi giáo viên cần vận dụng thật triệt để các hình thức bồi dưỡng như hướng dẫn cách học, cách chuẩn bị bài, cách học tập ở nhà, hình thức giúp
đỡ riêng ………
- Thứ nhất về cách học : Về kiến thức cơ bản thì các em cần nắm vững theo trong sách giáo khoa và vở học theo hệ thống các câu hỏi đã được giáo viên yêu cầu, thường phần này tơi chỉ khái quát rất nhanh, chính vì vậy người học phải chuẩn bị trước ở nhà thì mới tiếp thu được kiến thức nhanh chĩng
- Thứ hai hình thức học tập ở nhà là sự tiếp tục một cách logic hình thức lên lớp Học tập ở nhà rất quan trọng khơng thể thiếu được trong quá trình lĩnh hội, hồn thiện
Trang 5tri thức, kỹ năng, kỹ xảo của học sinh Nó có tác dụng củng cố, đào sâu, khái quát hoá,
hệ thống hoá tri thức mới Thông qua việc học tập ở nhà mà bồi dưỡng, rèn luyện tinh thần trách nhiệm trong học tập, tính chủ động, tự lực, phát huy tinh thần nỗ lực chủ quan, khắc phục khó khăn hoàn thành nhiệm vụ đề ra trong thời gian quy định Muốn việc học tập ở nhà đạt kết quả cao giáo viên bồi dưỡng cần chú ý những điểm cơ bản sau:
* Hướng dẫn tổ chức cho học sinh thấy được việc học tập ở nhà cũng hứng thú như học ở lớp
* Giúp học sinh ý thức rõ mục đích và nhiệm vụ của công việc ở nhà
* Bài làm ở nhà vừa phải đảm bảo trình độ vừa phải thoã mãn nhu cầu đào sâu, mở rộng tri thức của học sinh được bồi dưỡng
* Phải làm cho học sinh nắm được những quy tắc học bài, làm bài ở nhà và hình thành cho họ năng lực và phẩm chất tự học
* Phải giáo dục cho học sinh ý thức trách nhiệm trong việc hoàn thành bài học ở nhà……
- Hình thức giúp đỡ riêng: Hình thức này được áp dụng ngay từ những năm đầu cấp khi lựa chọn đối tượng bồi dưỡng nhằm kịp thời lắp những chổ hổng kiến thức, mặt khác từng bước hình thành cho các em phương pháp học tập, đề ra những vấn đề để tự các em giải quyết Qua đó mở rộng, đào sâu tri thức về những vấn đề trọng tâm, cơ bản của bộ môn, tuy nhiên tránh việc học tủ, học lệch Việc giúp đỡ riêng phải chú ý đến đặc điểm cá nhân, phải kiên trì, không nôn nóng Cần từng bước đề ra những yêu cầu vừa sức, tạo cho học sinh đạt được những kết quả cụ thể, qua đó có thể động viên thích hợp, tạo cho họ lòng tự tin vào khả năng của mình
Ngoài ra học sinh cần sưu tầm thêm những vấn đề liên quan đến kiến thức học của buổi đó mà trong phần chuẩn bị không có, để cùng trao đổi tìm ra lời giải, cũng là cách khắc sâu kiến thức
Một việc không kém phần quan trọng trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi đó
là hướng dẫn cách trả lời câu hỏi và làm bài của học sinh.Về cách trả lời câu hỏi thì cần yêu cầu học sinh trả lời một cách chính xác, khoa học và mang tính hệ thống Bài làm cần trình bày khoa học, đẹp và không vi phạm quy chế.Trong phần hướng dẫn cách trả lời câu hỏi, thì tôi định hướng khung trả lời cho học sinh cụ thể Ví dụ câu hỏi
so sánh thì cần trả lời 2 phần là giống nhau và khác nhau, trong phần khác nhau cần trình bày các ý khác nhau theo từng ý,và thật khoa học Còn về câu hỏi phân biệt thì chỉ cần tìm ra điểm khác nhau Loại kiến thức cấu tạo, cơ chế phải trình bày có tính hệ thống Chẳng hạn: Khi trình bày cấu tạo của hệ hô hấp thì cần trình bày từ: khoang mủi – thanh quản – khí quản - phế quản và cuối cùng là phổi Vì vậy theo tôi phần hướng dẫn cách trả lời và làm bài cũng góp phần nâng cao thành tích làm bài của học sinh
5.Phân chia các loại kiến thức để có phương pháp truyền thụ phù hợp:
Trong kiến thức Sinh học ở chương trình trung học cơ sở có nhiều loại kiến thức, chính vì vậy việc phân loại kiến thức là rất quan trọng để cho học sinh dễ học, dễ nắn bắt kiến thức Đồng thời ở một loại kiến thức người giáo viên phải lựa chọn một phương pháp thích hợp để truyền thụ kiến thức, sao cho người học dễ nắm bắt và kích thích được trí tuệ của các em Theo tôi nội dung bồi dưỡng có những loại kiến thức sau:
Trang 6Người Thực Hiện: Nguyễn Thị Ngọc Linh - Trường THCS TT Mỹ Thọ
- Kiến thức về cấu tạo: Ví dụ: Bộ xương; Tim và hệ mạch; Phổi; ADN; ARN; …
- Kiến thức về sinh lí - cơ chế: Tính chất của bộ xương; vịng tuần hồn; sự trao đổi khí; bài tiết nước tiểu; phản xạ; Trao đổi chất; tổng hợp ADN – ARN;
nguyên phân; …
- Kiến thức về giải thích – liên hệ thực tế: vì sao người già hay bị gảy xương hơn trẻ em?; vì sao nhĩm máu O là nhĩm máu chuyên cho, cịn AB là chuyên nhận?; Thiếu axít trong Dạ Dày thì ảnh hưởng đến tiêu hố như thế nào?; …
- Kiến thức về câu hỏi so sánh: bao gồm so sánh về các cơ quan, các quá trình sinh lí và cơ chế: Ví dụ: So Sánh Hồng cầu và Bạch cầu; ADN và ARN;…
- Kiền thức về định luật
- Kiến thức về sinh thái – mơi trường
- Kiền thức về bài tập di truyền
Bất kì một mơn học nào, kiến thức cũng cĩ tính hệ thống và kế thừa Chính vì vậy khi giảng dạy phải cĩ tính lơgíc thì học sinh dễ nắm, nhận thức sâu và kĩ hơn Ví dụ: khi trình bày cấu tạo của Hệ tuần hồn thì ta cần cung cấp từ ngành động vật nguyên sinh cho đến ngành động vật cĩ xương sống; trong ngành động vật cĩ xương sống thì cần trình bày kĩ từ lớp cá cho đến lớp thú Trình bày như trên người học khơng những hiểu bài một cách dễ dàng mà cịn khắc sâu các loại kiến thức khác
Đối với một loại kiến thức thì nhất định phải lựa chọn một phương pháp dạy học phù hợp, nhằm kích thích người học hứng thú hơn, chủ động tìm ra kiến thức và nắm bắt kiến thức ngay tại lớp Chẳng hạn: đối với loại kiến thức cấu tạo thì dùng phương pháp hỏi đáp kết hợp giảng giải.Bằng hệ thống câu hỏi người dạy lần lượt khai thác kiến thức từ đơn giản đến phức tạp, từ tổng quat đến cái cụ thể, chi tiết Ví dụ: khi trình bày vấn đề “ Đặc điểm cấu tạo của hệ hơ hấp phù hợp với chức năng? ”, người giáo viên cần đặt ra hệ thống các câu hỏi sau để khai thác học sinh:
* Kể tên các cơ quan trong hệ hơ hấp ở người ?
* Trình bày cấu tạo và chức năng các cơ quan đĩ ?
Sau đĩ bằng phương pháp giảng giải giáo viên kết luận lại vấn đề
Đối với kiến thức giải thích, liên hệ thực tế, người dạy nên sử dụng phương pháp hoạt động nhĩm để cho người học trao đổi tìm ra lời giải thơng qua hướng dẫn, gợi ý của giáo viên
Đối với kiến thức sinh lí – cơ chế nên dùng phương pháp dạy học nêu và giải quyết vấn đề
Tĩm lại, để truyền thụ tri thức một cách hiệu quả, bản thân tơi thiết nghĩ là phải cần lựa chọn phương pháp dạy học tương thích, làm sao kích thích, giúp người học chủ động tìm ra kiến thức Trong một loại kiến thức ta cần phối hợp nhiều phương pháp giảng dạy khác nhau, tuỳ vào đối tượng và tình huống cụ thể
6.Giáo viên bồi dưỡng:
- Muốn kết quả bồi dưỡng đạt thành tích cao theo tơi trong quá trình bồi dưỡng giáo viên cần phải cĩ tâm huyết thật sự với nghề, sẵng sàng hướng dẫn giúp đỡ các em say mê yêu thích mơn học nhằm đạt mục tiêu đề ra trên từng tiết học
- Vấn đề rất quan trọng giúp học sinh say mê yêu thích mơn học là đỏi hỏi ở người giáo viên kinh nghiệm giảng dạy, kinh nghiệm bồi dưỡng, lựa chọn phương pháp phù hợp, hấp dẫn học sinh Điều khơng thể thiếu trong việc đổi mới phương pháp dạy học
là phương tiện dạy học mà giáo viên vận dụng giảng dạy trên từng tiềt học làm thế nào
Trang 7để kích thích sự ham thích say mê nghiên cứu, tìm tòi và chiếm lĩnh tri thức, đó cũng
là vấn đề thành công khi đưa ra điều kiện lựa chọn đối tượng bồi dưỡng
- Trong quá trình bồi dưỡng học sinh giáo viên cần phải đặt ra nhiều tình huống có vấn đề sau đó yêu cầu học sinh tìm ra đáp án khi kết thúc 1 bài hay 1 chương Có như vậy các em sẽ hăng hái chủ động nắm bắt kiến thức để tìm ra đáp án một cách nhanh chóng nhất và chính xác nhất , đồng thời giáo viên không phải mất nhiều thời gian nhắc đi nhắc lại kiến thức nhiều lần, và như thế giáo viên vừa tránh nhàm tránh vừa tiết kiệm được thời gian để truyền thụ kiến thức mới cho học sinh
Ví dụ: Đối với bài “Đông máu và các nguyên tắc truyền máu” giáo viên có thể đặt
những vấn đề như sau :
+ Em có bao giờ bị chảy máu chưa? Em có nhận xét gì về trạng thái của máu trên vết đứt ?
+ Tại sao máu trong mạch không bao giờ đông, nhưng ra khỏi mạch thì bị đông lại ? + Là 1 bác sĩ trước khi truyền máu em cần phải làm gì ?
- Trong khi bồi dưỡng thời gian có hạn nên giáo viên không thể nào cung cấp cho học sinh toàn bộ những kiến thức một cách thụ động mà cần hướng dẫn học sinh dưới dạng câu hỏi gợi ý một cách ngắn gọn nhưng chính xác, sau đó tiến hành kiểm tra lại kiến thức tiếp thu của học sinh bằng các thao tác tư duy để giúp học sinh giải quyết vấn đề một cách linh hoạt
- Phần câu hỏi và bài tập khi giáo viên đưa ra cần phải có sự đầu tư mới có thể kích thích sự tư duy sáng tạo của các em
- Giáo viên phải định hướng cho các em ngay từ đầu buổi học để giúp các em chuẩn
bị sẵn sàng những kiến thức từ trước để khi bồi dưỡng giáo viên sẽ ít mất thời gian nhắc lại kiến thức cũ
- Khi tiến hành ôn tập kiến thức cũ ở các lớp 6, 7, 8 giáo viên cần định hướng kết hợp với việc xoáy sâu vào phần trọng tâm giúp học sinh thuận tiện hơn đối với việc ôn tập cho học sinh
- Đối với kiến thức mới như sinh học 9 khi bồi dưỡng cho học sinh ngoài tiết dạy trên lớp giáo viên cần hướng dẫn thật kỹ lưỡng, rõ ràng chính xác và cần phải nâng cao giúp các em có thể giải quyết nhanh chóng phần lệnh, trả lời thật chính xác phần câu hỏi SGK và hoàn thành được bài tập 1 cách chính xác nhất Bên cạnh những kiến thức được thể hiện dưới dạng kênh chữ còn những kiến thức được thể hiện dưới dạng kênh hình cũng rất quan trọng, nó không những giúp các em nắm bắt thông tin rõ ràng, chính xác nhất
- Sau mỗi bài học thường có mục “em có biết ” giáo viên nên phân tích và hướng dẫn học sinh nghiên cứu chứ không nên đọc qua loa Vì đó là kiến thức bổ sung cho bài học
- Cùng với kiến thức lý thuyết thì việc giúp học sinh làm quen, nhận dạng và giải được một số dạng bài tập là rất quan trọng và cần thiết vì nó không những giúp học sinh có cơ sở, vốn kiến thức để dự thi học sinh giỏi cấp THCS mà còn có thể vận dụng giải bài tập khi học lên THPT như các dạng toán cơ bản sau:
- Phần tìm hiểu các TNo của Menđen: Giáo viên cần hướng dẫn giúp học sinh :
* Xác định được các bước cơ bản giải toán lai như: Qui ước gen, xác định kiểu gen, kiểu hình, viết sơ đồ lai, kết luận kiểu gen…
Trang 8Người Thực Hiện: Nguyễn Thị Ngọc Linh - Trường THCS TT Mỹ Thọ
* Phân biệt được dạng tốn lai 1 cặp tính trạng, lai 2 cặp tính trạng, di truyền liên kết, …
- Phần nhiễm sắc thể: Giáo viên cần hướng dẫn học sinh nhận dạng hình thái, biết
số lượng nhiễm sắc thể trong các kỳ của nguyên phân hoặc giảm phân
- Phần ADN giáo viên cần hướng dẫn học sinh một số cơng thức cơ bản để giải được một số bài tốn cơ bản như:
1 Tính chiều dài của ADN:
LADN = x 3,4Ao ( L: chiều dài của ADN; N : số Nu của ADN)
2
2 Tính số nu của ADN: Nu = 2L / 3.4
3 Tính khối lượng của ADN: M = N x 300 đ.v.c
4 Số lượng nu : N = A + T + G + X hay N = 2A + 2G
5 Tỷ lệ từng loại nu trong phân tử ADN:
% A + % T + %G + %X = 100 %
hay : % A + % G = 50 %
hay : % T + % X = 50 %
% A = % T = A / N x 100% = T / N x 100 %
% G = % X = G / N x 100% = X / N x 100 %
6 Tính số liên kết hyđrơ của phân tử ADN: H = 2A + 3G ( hay 2T + 3X )
7 Xác định trình tự và số lượng của các loại nu trên mỗi mạch của phân tử ADN
* Theo NTBS cĩ :
Mạch 1 Mạch 2
A1 A2 T1 T2 G1 G2 X1 X2 Mạch 1 cĩ: A1 = T2, A2 = T1
Mạch 2 cĩ: G1 = X2, G2 = X1
A = T = A1 + A2 = T1 + T2
G = X = G1 + G2 = X1 + X2
8 Tính số lần nhân đơi của ADN và phân tử ADN được tạo ra qua nhân đơi
- Số lần nhân đơi : 1, 2, 3, 4, n
- Số ADN con được tạo ra : 21, 22, 23, 2n
9 Tính số nuclêơtit mà mơi trường cung cấp cho ADN nhân đơi
Gọi x là số lần nhân đơi của ADN thì : Nmt = ( 2x – 1 ) NADN
10 Tính số nuclêơtit từng loại mà mơi trường cung cấp
Amt = Tmt = ( 2x -1 ) A ADN
Gmt = Xmt = ( 2x – 1 ) GADN
11 Tính số liên kết hyđrơ bị phá vở
H phá vở = ( 2x – 1 ) H ADN
12 Tính chu kỳ xoắn trong ADN
C = NADN / 20
13 Tính số axitamin mà mơi trường cung cấp để giải mã 1 phân tử prơtêin
Số axitamin = N / 6 – 1 = rNu / 3 - 1
Trang 914 Tính số axitamin hoàn chỉnh.
Số axitamin = n / 6 – 2 = r Nu / 3 - 2
- Phần di truyền học ở người: Giáo viên cần hướng dẫn học sinh biết được ký hiệu, ý nghĩa của từng ký hiệu và vẽ được sơ đồ phả hệ, giải được một số bài tóan cơ bản về phả hệ ……
- Để thuận lợi hơn trong việc bồi dưỡng học sinh giỏi giáo viên cần hướng dẫn học sinh tìm mua 1 số sách hệ thống một số kiến thức
+ Lớp 6: Sổ tay sinh học 6
+ Lớp 7: Sổ tay sinh học 7
+ Lớp 8: Sổ tay sinh học 8
+ Lớp 9: Cẩm nang sinh học 9 + 335 bài toán trắc nghiệm sinh học 9
- Song song với việc cung cấp kiến thức cho học sinh thì giáo viên còn phải hướng dẫn học sinh cách trình bày bài thi của mình một cách rõ ràng, đầy đủ và chính xác nhất
- Giáo viên cần sưu tầm, lựa chọn được các bộ đề thi của những năm học trước để học sinh làm quen và định hướng được cách học bài và làm bài
- Sau mỗi phần ôn tập cho học sinh các môn ( sinh học 6,7,8,9 ) giáo viên cần tổ chức mỗi môn lần lượt từ 3 - 4 lần cho học sinh thi thử nhằm giúp các em quen, tạo được lòng tự tin cho học sinh đồng thời giáo viên cũng có thể nắm rõ trình độ của học sinh mà bổ sung chỗ khuyết của các em nhằm giúp các em hoàn thiện kiến thức hơn khi bước vào kỳ thi chính thức
7.Sưu tầm tài liệu bồi dưỡng:
Đối với giáo viên bồi dưỡng học sinh giỏi thì việc sưu tầm tài liệu để bồi dưỡng
là rất quan trọng, quyết định phần lớn thành công cho việc đạt kết quả cao Nhận thấy được điều này, bản thân tôi đã sưu tầm nhiều loại tài liệu liên quan đến kiến thức học sinh giỏi bộ môn mà mình đảm nhiệm Ngoài những sách có trong thư viện trường, tìm mua ở các hiệu sách, tư liệu trên Internet, tôi còn sưu tầm các đề kiểm tra học sinh giỏi bộ môn Sinh học cấp huyện - thị và tỉnh qua các năm
Đối với học sinh, đã cung cấp cho các em một số sách học tốt, yêu cầu đọc các sách có ở thư viện và sưu tầm thêm các loại sách tham khảo Đồng thời cần giáo dục cho các em hiểu rằng: Ngoài việc kiến thức được ôn chỉ là một phần nhỏ, thì phần quyết định thành công là việc đọc thêm nhiều kiến thức có ở trong các sách báo, hay trên Internet
8.Thời gian bồi dưỡng:
Song song với việc lựa chọn đối tượng bồi dưỡng thì thời gian bồi dưỡng cũng rất cần thiết, chính vì vậy giáo viên cần bố trí thời gian cho phù hợp với đối tượng học sinh, không nên quá nhiều cũng không nên quá ít Ở đây khi bồi dưỡng học sinh tôi cũng chú ý đến thời gian biểu của học sinh cho phù hợp với hoạt động học tập, nghỉ ngơi của học sinh Mỗi tuần tôi bồi dưỡng 6 tiết / 3 buổi / tuần, giữa mỗi buổi học, học sinh được giải lao, đố vui hay kể chuyện nói nhiều vấn đề liên quan đến nội dung bài học vừa giúp học sinh khắc sâu kiến thức và cập nhật thêm thông tin
9.Sự phối hợp của gia đình - xã hội:
Ngoài những yếu tố nêu trên thì sự quan tâm khích lệ từ phía cha mẹ học sinh và
sự hỗ trợ từ phía hội cha mẹ học sinh là rất quan trọng vì nó chính là động lực thúc đẩy học sinh nổ lực phấn đấu hơn nữa để đạt thành tích cao
Trang 10Ngửụứi Thửùc Hieọn: Nguyeón Thũ Ngoùc Linh - Trửụứng THCS TT Myừ Thoù
V.Hiệu quả ỏp dụng:
Bản thõn tụi tuy tuổi nghề cũn rất trẻ nhưng may mắn được nhận nhiệm vụ bồi dưỡng học sinh giỏi mụn Sinh học Từ chất lượng thực tế của trường đó thụi thỳc tụi rằng bằng mọi giỏ phải nõng cao chất lượng học sinh giỏi của trường núi chung và mụn sinh học núi riờng Quả thật như vậy từ nổ lực ấy cựng với cỏc giải phỏp trờn từ năm học 2010 đến nay đó đem lại cho tụi khụng ớt thành cụng, cũng trong thời gian qua đội ngũ học sinh giỏi đó đem lại niềm vinh hoan cho nhà trường núi chung, cho bản thõn tụi cựng với học sinh được bồi dưỡng núi riờng làm cho tỉ lệ học sinh giỏi được nõng lờn hằng năm Kết quả như sau:
- Học sinh giỏi đạt giải huyện: 2010 - 2011
1.Đặng Thị Kim Hồng (KK)
2.Nguyễn Thị Cẩm Hương(KK)
3.Trần Hoàng Huy(KK)
4.Nguyễn Cẩm Huyờn(KK) 5.Trần Thị Mỹ Ngọc (Ba) 6.Nguyễn Thị Kim Thoa(KK)
- Học sinh giỏi đạt giải huyện : 2011 - 2012
1.Lờ Phỳ Hũa (Ba )
2.Đoàn Minh Chõu ( KK )
3.Ngụ Điền Phong ( KK ) 4.Nguyễn Thanh Sang ( KK )
C.Kết luận:
I.í nghĩa của đề tài đối với cụng tỏc:
Túm lại nếu giỏo viờn tạo được mụi trường học tập thõn thiện, mối quan hệ gần gũi, khụng khớ học tập vui vẻ, thoải mỏi, nhẹ nhàng cựng với phương phỏp học tập tớch cực, tổ chức cú hiệu quả cụng tỏc bồi dưỡng học sinh giỏi, mức độ kiến thức bồi dưỡng phự hợp với trỡnh độ của học sinh, mặt khỏc những em này cú thể được học với chương trỡnh cú tốc độ cao hơn học sinh bỡnh thường, thỡ hy vọng rằng cú thể cải thiện được kết quả trong cỏc kỳ thi học sinh giỏi cỏc cấp và xa hơn nữa là tạo ra được sự hứng thỳ trong quỏ trỡnh học tập và rốn luyện Giỳp cho cỏc em học sinh thay đổi trong nhận thức, chuyển từ yờu cầu học tập sang nhu cầu học tập vỡ nguồn gốc của tớnh tớch cực, sự hứng thỳ là nhu cầu Khi cỏc em cú nhu cầu học tập cỏc em sẽ tự tỡm kiếm
và lĩnh hội tri thức hay núi cỏch khỏc là khả năng tự học thỡ kết quả sẽ đạt cao hơn và
xa hơn, nhắm nõng cao uy tớn chất lượng dạy và học, đưa cụng tỏc giỏo dục mũi nhọn của tỉnh ta sớm đạt chuẩn trong khu vực và từng bước đạt chuẩn quốc tế Bờn cạnh đú, việc bồi dưỡng học sinh giỏi cũn gúp phần làm cho giỏo viờn nõng cao trỡnh độ chuyờn mụn nghiệp vụ Vỡ để bồi dưỡng học sinh giỏi đũi hỏi người giỏo viờn phải giỏi, phải tõm huyết với nghề thỡ mới truyền nhiệt huyết cho học sinh được Đõy cũng chớnh là điều mà tất cả giỏo viờn đang mong đợi trong vai trũ là người chịu trỏch nhiệm dẫn dắt, đưa cỏc em đến bến bờ tri thức Vỡ thế tụi mong đề tài này sẽ được quý đồng nghiệp chia sẽ, đúng gúp, bổ sung nhằm tỡm ra được phương phỏp hay nhất, hiệu quả nhất trong cụng tỏc bồi dưỡng học sinh giỏi đạt hiệu quả, gúp phần nõng cao chất lượng giỏo dục toàn diện khẳng định thương hiệu của nhà trường, tạo ra khí thế hăng say vươn lên học tập giành những đỉnh cao trong học sinh
II.Khả năng ỏp dụng:
- Thực hiện phạm vi đối với học sinh trường THCS TT Mỹ Thọ
- Cú thể phổ biến ở một số trường khỏc trong huyện
III.Bài học kinh nghiệm, hướng phỏt triển:
- Mặc dự kinh nghiệm đó được thực hiện trong hai năm nhưng bản thõn vẫn là giỏo viờn trẻ nờn cũn rất nhiều vấn đề cần được trao đổi Tuy nhiờn qua ỏp dụng những biện