Ý nghĩa của đề tài đối với công tác: Qua thực tiễn dạy học áp dụng các nội dung đã nêu trên và kết quả nghiên cứu thực nghiệm, tụi nhận thấy để hình thành và phát triển hứng thú nhận thứ[r]
Trang 2PHẦN A PHẦN MỞ ĐẦU
I Lớ do chọn đề tài:
Trong tiến trình đổi mới toàn diện về giáo dục đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công cuộc xây dựng đất nước theo hướng CNH- HĐH Đổi mới phương pháp dạy học là đòi hỏi tất yếu và được xem là khâu then chốt có ý nghĩa góp phần vào sự thắng lợi của sự nghiệp giáo dục Bởi phương pháp dạy học, kết quả dạy học phản ánh chất lượng dạy học và chất lượng giáo dục Các kết quả nghiên cứu về lý luận dạy học, cũng như thực tiễn dạy học ở trường phổ thông trong những năm qua đã khẳng định: Chỉ có phát huy tính tích cực, chủ động học tập của học sinh, giúp học sinh biết cách học, biết tự học với động cơ đúng
đắn thì quá trình học tập của các em mới đạt được những kết quả cao về tri thức,
kỹ năng và thái độ
II Mục đớch và phương phỏp nghiờn cứu:
Định hướng đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) đã được khẳng định: Cốt lõi của đổi mới PPDH ở trường THCS là giúp học sinh hướng tới việc học tập chủ động, chống lại thói quen học tập thụ động, để có những thay đổi trong từng giờ dạy trên lớp thì việc đổi mới khâu soạn bài của giáo viên hết sức quan trọng
Thay đổi cách soạn để có giá trị thực sự là một kế hoạch từ khâu chuẩn bị
đến tổ chức giờ học và sử dụng các phương tiện dạy học là một việc làm không thể thiếu được trong đổi mới phương pháp dạy học
Đặc biệt, năm học 2008 – 2009 là năm học thực hiện chỉ thị số 55/2008/CT- BGD ĐT ngày 30/9/2008 về việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin vào trong giảng dạy đễ phục vụ việc đổi mới phương phỏp dạy học và việc sử dụng phương tiện dạy học hiện đại (máy Projectơ, máy Overhead) đã
đem lại sự hứng thú, chủ động, sáng tạo trong học tập cho học sinh
Sử dụng phương tiện dạy học một cách hợp lý, khoa học không những rút ngắn được khoảng cách giữa lý thuyết với thực hành đối mà còn làm cho quá trình nhận thức của học sinh trở nên cụ thể hơn, giỳp cỏc em lĩnh hội được tri
Trang 3thức một cách đầy đủ, chính xác đồng thời củng cố, mở rộng, khắc sâu những kiến thức cơ bản cần thiết cho các em
Để các em nắm được kiến thức một cách chủ động, vững chắc nhất thì các hoạt động dạy học phải tích cực, sáng tạo giúp học sinh tự tìm, phát hiện và lĩnh hội kiến thức Vậy đễ làm được điều đó, mỗi thầy cô giáo đang trực tiếp giảng dạy nói chung và giảng dạy môn Hoá học nói riêng cần phải làm gì? Và làm như thế nào?
III Giới hạn của đề tài:
Đề tài được thực hiện ở học sinh khối 9 Trường THCS TT Mỹ Thọ trong hai năm: 2010-2011 và 2011 – 2012
Trang 4PHẦN B NỘI DUNG
I Cơ sở lý luận:
Thực hiện mục tiêu đào tạo những con người có khả năng đáp ứng những nhu cầu đòi hỏi của sự phát triển kinh tế, xã hội đó là thế hệ thanh niên chủ
động, sáng tạo và có khả năng thích ứng cao với cuộc sống thực tế Như vậy, cần chủ động nắm bắt kiến thức cơ bản, tự tìm hiểu và phát hiện những kiến thức mới có liên quan là điều rất quan trọng đối với học sinh
Đối với bộ môn Hóa học, giáo viên phải sáng tạo trong những phương pháp giảng dạy để học sinh tích cực học tập Vì vậy, tổ chức đa dạng các hoạt động học tập trong một tiết học môn Hóa học 9 không những giúp học sinh nắm kiến thức vững chắc, sáng tạo mà còn kích thích, tạo hứng thú học tập để học sinh say mê nghiên cứu, tìm tòi, phát hiện và giải thích kiến thức Từ đó các em học tốt hơn, vững chắc và sâu sắc hơn
II Cơ sở thực tiễn và thực trạng:
Trong năm học 2011 - 2012 là năm học thứ 10 thực hiện đổi mới giáo dục phổ thông Trong quá trình giảng dạy, giáo viên đã tổ chức cho học sinh hoạt
động khá tích cực, tăng cường hợp tác theo nhóm, sử dụng thí nghiệm, Đặc biệt trong năm học này, nhiều giáo viên đã ứng dụng tốt công nghệ thông tin vào trong giảng dạy Vì vậy học sinh học tập khá tích cực, chủ động tự tìm kiếm kiến thức, đa số các em nắm được kiến thức cơ bản
Tuy nhiên, việc giảng dạy trong nhà trường từ trước đến nay còn gặp một
số khó khăn về cơ sở vật chất, thiết bị dạy học, năng lực nhận thức của học sinh dẫn đến chất lượng học tập bộ môn Hóa học là một vấn đề đáng lo ngại
Về phía học sinh: Các em mới làm quen bộ môn Hóa học bắt đầu từ lớp 8, nên nhiều học sinh còn bở ngỡ, lúng túng trước những kiến thức mới lạ, chưa tìm tòi
để phát hiện kiến thức dẫn đến khả năng tiếp thu bài học còn hạn chế, đặc biệt
là kĩ năng thực hành Hơn nữa, nội dung các bài học Hóa học có liên quan chặt chẽ với nhau nếu học sinh không tiếp thu và nắm được bài học ngay từ bài đầu tiên thì việc tiếp thu các bài học sau sẽ rất khó khăn
Trang 5Về phía giáo viên: việc thay đổi chương trình, SGK, phương tiện dạy học
đã làm cho một số giáo viên gặp không ít khó khăn trong khi dạy, vẫn còn một
số ớt giáo viên dạy theo phương pháp cũ: phần nhiều theo phương pháp thuyết trình, ít sử dụng phương tiện, thí nghiệm nên phần lớn học sinh thụ động trong việc tiếp nhận kiến thức Một số tiết chưa phát huy hết khả năng hoạt động tích cực, chủ động của học sinh.Vì vậy chất lượng dạy học còn nhiều hạn chế
Trước khi chưa sử dụng các phương pháp dạy học nói trên kết quả kiểm tra KSCLĐN (lớp 9A6, 9A7 Trường THCS TT Mỹ Thọ) đạt được kết quả khá thấp
Cụ thể:
Lớp Tổng số
HS
Kết quả
9A6 36 15 41.7 1 2.8 8 22.2 24 66.7 7 19.4 5 13.9 9A7 35 8 22.8 4 11.4 9 25.7 21 60.0 9 25.7 5 14.3
Vậy làm thế nào để học sinh có hứng thú, tích cực học tập, đồng thời phát triển được khả năng tư duy, sáng tạo của học sinh Xuất phát từ vấn đề đó, bên cạnh việc thực hiện tốt việc dạy học theo hướng đổi mới, bản thân tôi đã không ngừng học hỏi, sáng tạo sử dụng nhiều phương pháp dạy học khác nhau trong
đó có phương pháp "Tổ chức đa dạng các hoạt động học tập của học sinh ở bộ môn Hóa học 9"
Sau đây tôi mạnh dạn đưa ra một số hình thức, biện pháp cũng như kết quả bước đầu mà tôi đã áp dụng trong quá trình dạy môn Húa ở trường THCS TT
Mỹ Thọ
Trang 6III Cỏc biện phỏp giải quyết vấn đề:
Để giải quyết các vấn đề trên bản thân tôi đã áp dụng một số biện phỏp sau:
1/ Đổi mới khâu soạn bài- thiết kế bài soạn chu đáo:
Để phát huy tính tích cực, tự giác chủ động sáng tạo của người học sinh, trước hết trong khâu soạn bài; giáo viên phải đầu tư nhiều công sức và thời gian Giáo án được coi là một kế hoạch dạy học, một công đoạn quyết định sự thành công của một tiết dạy
Để kế hoạch dạy học có tính khả thi cao cần đổi mới khâu soạn và thiết kế bài soạn với một số nội dung sau:
1.1/ Trước lúc soạn giáo viên phải nghiên cứu kỹ nội dung SGK, nghiên cứu các tài liệu tham khảo như: SGV, thụng tin trờn internet, tài liệu hướng dẫn làm thí nghiệm, đặc biệt bám sát tài liệu chuẩn kiến thức để xác định được mục tiêu bài học
1.2/ Những dự kiến của giáo viên phải tập trung chủ yếu vào các hoạt động của học sinh như tiến hành thí nghiệm, quan sát thí nghiệm, nhận xét hiện tượng giải thích hoặc quan sát mẫu vật, tranh luận vấn đề mà giáo viên đặt ra, giải bài toán nhận thức trên cơ sở đó giáo viên mới hình dung được mình phải tổ chức các hoạt động như thế nào? Sử dụng các phương pháp và các phương tiện cần thiết cho tiết dạy là gì? Nhằm giúp học sinh tự lực phát huy tính tích cực, chủ
động để chiếm lĩnh kiến thức
1.3/ Giáo viên phải suy nghĩ một cách công phu và khả năng diễn biến các hoạt động của học sinh, dự kiến những giải pháp điều chỉnh Biết khai thác vốn hiểu biết và kinh nghiệm của từng cá nhân học sinh, nhóm và tập thể lớp Tăng cường mối liên hệ ngược từ học sinh đến giáo viên và mối liên hệ giữa học sinh với học sinh
1.4/ Trong bài soạn, đối với các câu hỏi: Tùy từng đặc điểm trình độ nhận thức của học sinh, phương pháp lựa chọn mà quyết định số lượng, chất lượng các câu hỏi thích hợp Tránh khuynh hướng hình thức, tránh đặt câu hỏi mà
Trang 7không chuẩn bị trước Mỗi bài học có một vài câu hỏi then chốt và cần quan tâm đến tính logic của câu hỏi, câu hỏi phải vừa sức, phù hợp với đối tượng học sinh, đồng thời tạo điều kiện cho học sinh hoạt động độc lập, theo cặp hoặc theo nhóm tạo điều kiện cho học sinh tự đánh giá, và đánh giá lẫn nhau, kết hợp
đánh giá của giáo viên và đánh giá của học sinh Cần tạo điều kiện cho học sinh yếu, kém tham gia hoạt động bằng cách có câu hỏi dễ gợi mở, dẫn dắt cho học sinh trả lời
2/ Chuẩn bị đồ dùng dạy học:
Hóa học là khoa học thực nghiệm nên trong giảng dạy thì việc sử dụng thí nghiệm là phương tiện dạy học quan trọng, giúp học sinh độc lập, tích cực để chiếm lĩnh kiến thức Trong chương trình hóa học lớp 9, phần lớn các tiết đều có
sử dụng các phương tiện dạy học đặc biệt là các dụng cụ hóa chất phục vụ cho thí nghiệm trong bài học Chính vì vậy, việc chuẩn bị đồ dùng dạy học là một việc làm không thể thiếu được của giáo viên trước khi lên lớp
Căn cứ vào mục tiêu, nội dung từng tiết học giáo viên phải đến phòng thí nghiệm kiểm tra dụng cụ hóa chất, có kế hoạch bổ sung nếu thiếu hóa chất hoặc hóa chất đã bị hư hỏng không bảo đảm chất lượng Khi chuẩn bị thí nghiệm, cần có phương án dự phòng thêm những dụng cụ, hóa chất Bởi có thể
có những hóa chất, dụng cụ không đảm bảo chất lượng
Dù là những thí nghiệm đơn giản hay phức tạp thì giáo viên cũng không nên chủ quan mà phải làm thử thí nghiệm trước khi lên lớp
Đối với học sinh, phải đọc kĩ nội dung các thí nghiệm có trong tiết học, chú ý phương pháp tiến hành, dự đoán trước hiện tượng và giải thích, học sinh phải chuẩn bị đầy đủ các dụng cụ mà giáo viên yêu cầu
Ví dụ: Trong bài: Một số oxit quan trọng, tiết 7, học sinh chuẩn bị đường
để làm thớ nghiệm chứng minh tớnh hỏo nước của H2SO4 đặc
Trong bài: Sắt, tiết 26 và bài: Thực hành: Tớnh chất húa học của nhụm và sắt học sinh có thể chuẩn bị một số đinh sắt mới để làm thí nghiệm thay thế cho những mẫu sắt có trong phòng thí nghiệm
Trang 8Trong bài Khái niệm về hợp chất hữu cơ và hoá học hữu cơ tiết 43 học sinh
có thể chuẩn bị bông làm thí nghiệm mục 2 Hợp chất hữu cơ là gì?
Trong bài thực hành: tính chất của Gluxit tiết 67, thí nghiệm phân biệt Glucozơ, Sacarozơ và Tinh bột học sinh có thể chuẩn bị hồ tinh bột
3/ Tổ chức các hoạt động dạy học
a/ Tổ chức dạy học theo nhóm:
Mỗi phương pháp dạy học đều có một lợi thế nhất định Việc dạy học theo nhóm nhỏ cho phép học sinh có nhiều cơ hội để diễn đạt và khám phá ý tưởng của mình, mở rộng suy nghĩ rèn luyện kỹ năng nói, kỹ năng giao tiếp Học sinh phát huy được vai trò trách nhiệm cá nhân vừa có cơ hội để học tập từ các bạn qua cách làm việc hợp tác giữa các thành viên trong nhóm chính là đã đạt được môi trường thuận lợi đễ học sinh hình thành tính cách và phát triển kỹ năng học tập của mình Kết luận của nhóm sau khi đã thống nhất là sản phẩm của nhóm,
đó nhính là quá trình trao đổi, trình bày ý kiến của từng thành viên trong nhóm khi mỗi thành thành viên trong nhóm đều đưa ra ý kiến thì đó là điều kiện, là lúc mà các em thể hiện khả năng của mình
Do vậy, việc tổ chức dạy học theo phương pháp hợp tác theo nhóm là rất cần thiết, vì nó đã đạt được mục tiêu đổi mới giáo dục phổ thông và phát huy
được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh
Đặc biệt trong dạy học Hóa học lớp 9 thì việc chia nhóm để thực hiện là một yêu cầu, một đòi hỏi còn quan trọng hơn
Khi chia nhóm giáo viên cần nắm chắc đối tượng, nội dung bài học, đồ dùng có ở phòng thí nghiệm để chia nhóm cho phù hợp Giáo viên cần lập kế hoạch chi tiết, xác định mục tiêu của bài học, mục tiêu của từng hoạt động chọn bài tập chia nhóm, làm việc theo nhóm, tổng kết rút kinh nghiệm
Phương pháp chia nhóm có thể dẫn đến những hiện tượng chỉ có một số học sinh khá, giỏi tham gia học tập tích cực, còn một số em học yếu, kém thì
ít tham gia hoạt động, đây là hạn chế lớn nhất trong phương pháp dạy học theo nhóm
Trang 9Để khắc phục tình trạng đó, trong quá trình giảng dạy giáo viên cần tạo
điều kiện cho các em hoạt động nhóm, giải thích cho các em hiểu rằng: Em nào cũng có khả năng đại diện cho nhóm, tổ đứng trước lớp, qua bảng đen, bảng phụ… thực hiện yêu cầu của giáo viên khi làm bài tập củng như khi trả lời câu hỏi khuyến khích các em lần đầu tiên đại diện cho nhóm trả lời Chú ý tạo điều kiện cho những học sinh có học lực yếu, kém trong các nhóm được tham gia hoạt động, bằng cách cho các em trả lời một số câu hỏi đơn giản, dễ hiểu từ đó khích lệ động viên các em có tinh thần học tập tốt hơn
Yếu tố làm cho hoạt động nhóm có hiệu quả là câu lệnh phải rõ ràng, không gây tranh cói, đủ khó nhưng không quá phức tạp và phải gắn với kiến thức đã có của học sinh
Khi đã cho hoạt động nhóm, giáo viên phải thể hiện rõ mình là vai trò chủ
đạo trong việc hướng dẫn học sinh chủ động, sáng tạo học tập Việc huy động nhóm nhỏ phải tùy từng bài học, từng nội dung và từng đối tượng để có hình thức hoạt động phù hợp
Ví dụ:
- Có thể gọi 1, 2 nhóm trỡnh bày kết quả, các nhóm khác nhận xét, giáo viên chốt đáp án đúng Sau đó các nhóm tự chấm điểm lẫn nhau
- Có thể giáo viên đưa đáp án, thang điểm yêu cầu các nhóm đỗi bài đánh giá lẫn nhau từ đó các em tự bổ sung kiến thức
- Cũng có thể gọi đại diện nhóm trả lời, các nhóm khác nhận xét bổ sung Tùy từng tiết học mà giáo viên có phương pháp tổ chức hoạt động nhóm phù hợp, tuy nhiên cần đa dạng hóa hoạt động nhóm nhỏ để tạo hứng thú học tập cho học sinh
b/ Tổ chức dạy học kết hợp giữa hoạt động cá nhân và hoạt động
theo nhóm nhỏ:
Không phải bài học nào, phần kiến thức nào cũng phải hoạt động nhóm mà phải linh hoạt trong các khâu lên lớp nhằm giúp học sinh nắm kiến thức tích
Trang 10cực,vững chắc.
Bản thân tôi có những bài học kết hợp linh động giữa hoạt động cá nhân học sinh và hoạt động nhóm theo từng nội dung kiến thức phù hợp Có nội dung kiến thức, để học sinh hoạt động cá nhân sẽ phát huy được sự sáng tạo, thông minh trong mỗi bản thân của từng học sinh Từ đó các em có hứng thú tự tìm tòi kiến thức cho riêng mình
c/ Tổ chức dạy học theo phiếu học tập:
Có những bài học với những nội dung dài, phức tạp thì thiết kế các hoạt
động trên phiếu học tập cho học sinh là phương pháp phù hợp nhất Cách dạy học đó vừa giúp giáo viên giảm phần diễn giải đồng thời giúp học sinh hoạt
động tích cực ( kể cả học sinh yếu, kém) Tuy nhiên các hoạt động ở phiếu phải phù hợp với nội dung bài học và đối tượng học sinh ( Có một phần nhỏ hướng dẫn của giáo viên trên phiếu) Khi cho học sinh sử dụng phiếu giáo viên phải huy động học sinh nghiên cứu thông tin SGK, thảo luận để hoàn thành hoạt
động ở phiếu Từ đó rút ra kiến thức cần lĩnh hội
4/ Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin vào trong giảng dạy:
Phương tiện dạy học (PTDH) là trợ thủ không thể thay thế được của người giáo viên Đối với người học, PTDH là công cụ mà nhờ đó họ nhận thức được thế giới xung quanh Mặt khác, việc sử dụng phương tiện còn giúp họ có thông tin đầy đủ và sâu sắc hơn về đối tượng hoặc hiện tượng đang nghiên cứu từ đó tạo điều kiện nâng cao chất lượng trong học tập
PTDH giúp người học có hứng thú, đồng thời làm cho tài liệu học tập của người học trở nên vừa sức hơn
Khi quan sát trực quan, người học có điều kiện để tăng cường hoạt động
độc lập, tự lực và tăng tính tự giác trong học tập Vì vậy, trong dạy học ngày nay ngoài việc sử dụng các phương tiện trực quan như: mô hình, mẫu vật, tranh, hình vẽ, các thí nghiệm… còn có các phương tiện kỹ thuật dạy học mới, tiến bộ
đó là các phương tiện nghe nhìn, mà cụ thể trong dạy học đa số các trường đã sử dụng máy chiếu qua đầu( Overhead) và máy chiếu đa năng ( Projector)