Lý do chọn đề tài Theo Tổ chức văn hóa, khoa học và giáo dục Liên hợp quốc UNESCO, kỹ năng sống gắn với 4 trụ cột của giáo dục: Học để biết gồm các kỹ năng tư duy như: tư duy phê phán, t[r]
Trang 1PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN CAO LÃNH
TRƯỜNG THCS MỸ HỘI
HOÀNG QUỐC KHÁNH
GIÁO DỤC
GIÁ TRỊ SỐNG – KỸ NĂNG SỐNG
CHO ĐỘI VIÊN
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Cao Lãnh, tháng 3 năm 2013.
Trang 2MỤC LỤC
DANH MỤC NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT
Trang 3A Phần mở đầu
1 Lý do chọn đề tài
Theo Tổ chức văn hóa, khoa học và giáo dục Liên hợp quốc (UNESCO),
kỹ năng sống gắn với 4 trụ cột của giáo dục: Học để biết (gồm các kỹ năng tư duy như: tư duy phê phán, tư duy sáng tạo, ra quyết định, giải quyết vấn đề, nhận thức được hậu quả ); Học làm người (gồm các kỹ năng cá nhân như: ứng phó với căng thẳng, kiểm soát cảm xúc, tự nhận thức, tự tin, ); Học để sống với người khác (gồm các kỹ năng xã hội như: giao tiếp, thương lượng, tự khẳng định, hợp tác, làm việc theo nhóm, thể hiện sự cảm thông); Học để làm (gồm kỹ năng thực hiện công việc và nhiệm vụ như: kỹ năng đặt mục tiêu, đảm nhận trách nhiệm, )
Trường THCS Mỹ Hội xác định giáo dục GTS-KNS không phải là vấn
đề mới, đã được ngành giáo dục triển khai từ rất lâu theo phương pháp lồng ghép vào các môn học như đạo đức, giáo dục công dân Thông qua dự án “Giáo dục sống khỏe mạnh, kỹ năng sống cho trẻ và vị thành niên” thực hiện ở 120 trường của 10 tỉnh trong cả nước, với sáng kiến và hỗ trợ của Quỹ Nhi đồng Liên Hiệp Quốc tại Việt Nam, chúng ta đã thực hiện tương đối bài bản việc giáo dục GTS-KNS Tham gia dự án có ĐV và cả trẻ em ở ngoài trường học của một
số tỉnh, thành như: Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Đồng Tháp, An Giang, Gia Lai, Qua đó, các em ĐV được tìm hiểu về giá trị và rèn luyện những kỹ năng sống thiết thực như phòng chống HIV/AIDS, ma túy, sức khỏe sinh sản, vấn đề quan
hệ tình dục sớm, các hành vi ứng xử có văn hóa, phòng chống tai nạn thương tích, phòng chống các loại bệnh tật, tai nạn giao thông, một số hoạt động có liên quan đến văn hóa trong trường học
Với nội dung KNS hiện nay đã khá phổ biến nên trong giới hạn của đề tài này tôi chủ yếu đề cập đến GTS, đây là nội dung được BGDĐT triển khai trong năm học 2012-2013 Do đó, tôi chọn nội dung này để thực hiện đề tài nhằm giúp cho ĐV nhận biết được giá trị và từ đó rèn luyện kỹ năng cho bản thân thông qua việc tham gia tích cực vào các hoạt động do liên đội phát động
và tổ chức
Trang 42 Phạm vi nghiên cứu
Thực hiện đề tài ở trường THCS Mỹ Hội trong năm 2012-2013
3 Phương pháp nghiên cứu
Trong quá trình nghiên cứu tôi đã sử dụng một số phương pháp sau:
- Phương pháp nghiên cứu đội viên
- Phương pháp quan sát sư phạm
- Phương pháp điều tra thực tiễn giáo dục
- Phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh
4 Cấu trúc
Gồm: A Phần mở đầu
B Nội dung (03 phần)
C Kết luận
Trang 5B Phần nội dung
I Cơ sở lý luận
1 Một số khái niệm cơ bản có liên quan
- Khái niệm giá trị tựu trung, có 2 loại giá trị cơ bản: giá trị kinh tế và giá trị về tâm lý xã hội, trong đó giá trị kinh tế hướng tới chủ yếu thế giới vật thể, còn giá trị tâm lý xã hội hướng đến các giá trị cuộc sống, liên quan nhiều đến giá trị đạo đức và thái độ của con người đối với cuộc sống xã hội
- Hệ giá trị (hay còn gọi là hệ thống giá trị) là một tổ hợp giá trị khác nhau được sắp xếp, hệ thống lại theo những nguyên tắc nhất định, thành một tập hợp mang tính toàn vẹn, hệ thống, thực hiện các chức năng đặc thù trong việc đánh giá của con người theo những phương thức vận hành nhất định của giá trị
Ví dụ, 5 điều Bác Hồ dạy thiếu niên-nhi đồng là hệ giá trị dành cho thế hệ trẻ
- Chuẩn giá trị là những giá trị giữ vị trí cốt lõi, chiếm vị trí ở thứ bậc cao hoặc vị trí then chốt và mang tính chuẩn mực chung cho nhiều người Ví dụ: lòng hiếu thảo của con cái đối với cha mẹ
- Giá trị cuộc sống (hay giá trị sống) là những điều chúng ta cho là quý giá, là quan trọng, là có ý nghĩa đối với cuộc sống của mỗi người GTS trở thành động lực để người ta nỗ lực phấn đấu để có được nó GTS mang tính cá nhân, không phải GTS của mọi người đều giống nhau GTS là quy tắc sống, nó có vị trí to lớn trong đời sống, và định hướng cho cuộc sống của mỗi cá nhân, điều
chỉnh hành vi cho phù hợp với chuẩn mực của xã hội
2 Định hướng giá trị sống-kỹ năng sống
Tuy có định nghĩa cách này hay cách khác, song các khái niệm trên đều thống nhất ở các điểm sau:
- Định hướng giá trị là hiện tượng tâm lý có nguồn gốc khách quan, nảy sinh trong quá trình hoạt động, tác động tích cực qua lại giữa con người và thế giới khách quan trên cơ sở nắm vững hệ thống kinh nghiệm xã hội
- Có sự phân biệt các giá trị trong ý thức và tâm lý con người, là sự xác định giá trị của cá nhân trên cơ sở đó hình thành lối sống, phong cách giao tiếp
và toàn bộ hành vi cá nhân
Trang 6Các giá trị của con người rất phong phú và đa dạng, song có thể chấp nhận một số cơ sở phân loại phổ biến như sau:
* Nếu căn cứ vào ý nghĩa xã hội hay cá nhân của những mục đích mà con người hướng tới, thì có 2 loại:
+ Định hướng giá trị xã hội: là thái độ, sự lựa chọn các giá trị của cá nhân trong quan hệ với xã hội như lòng thương người, chấp hành luật pháp, lịch
sự nơi công cộng, biết ơn thế hệ trước
+ Định hướng giá trị cá nhân: là thái độ, là sự lựa chọn các giá trị trong mối quan hệ với bản thân như lòng trung thực, sự khiêm tốn, vị tha, yêu cầu cao, chấp nhận thử thách
* Nếu căn cứ vào đối tượng của sự định hướng giá trị ta có:
+ Định hướng giá trị vật chất: là thái độ, sự lựa chọn các giá trị của cá nhân hướng tới các giá trị vật chất như tiền bạc, của cải, cách làm giàu
+ Định hướng giá trị tinh thần: tương tự trên nhưng hướng tới các giá trị tinh thần như sự thanh thản, tình yêu nghệ thuật, yêu thương con người
* Căn cứ vào ý nghĩa tích cực hay tiêu cực của những giá trị mà con người đang theo đuổi ta có:
+ Định hướng giá trị tích cực: thái độ, sự lựa chọn các giá trị của cá nhân hướng tới các giá trị tích cực như trung thực, thẳng thắn, giúp đỡ, thương người,
tự hào dân tộc
+ Định hướng giá trị tiêu cực: thái độ, sự lựa chọn các giá trị của cá nhân hướng tới các giá trị tiêu cực như dối trá, hèn nhát, ích kỷ
Vai trò của định hướng giá trị sống
Định hướng giá trị giúp con người lập chương trình cho hành động của mình trong một thời gian dài, quy định đường lối chiến lược cho hành vi, đồng thời định hướng giá trị có thể quy định trực tiếp hành vi thậm chí từng thao tác, động tác của con người
Định hướng giá trị là nhân tố trung tâm chi phối mọi suy nghĩ, điều chỉnh hành vi, hoạt động của con người, từ đó hướng hoạt động tới mục đích cơ bản của cuộc đời
Trang 7II Cơ sở thực tiễn
1 Khái quát đặc điểm tình hình
a Thuận lợi:
Trường THCS Mỹ Hội nằm trong dự án nên đa số ĐV cũng như PHHS ít nhiều đã tiếp cận và nắm được về GTS-KNS
Được sự quan tâm sâu sát của chính quyền đại phương, PGDĐT trong việc giáo dục GTS-KNS cho ĐV
Thuận lợi lớn của GV hiện nay, đó là BGDĐT đã phát hành tài liệu giáo dục GTS-KNS cho ĐV Năm học này, SGDĐT đã chỉ đạo các trường học tăng cường giáo dục GTS-KNS cho HS; Đẩy mạnh thực hiện phong trào thi đua
“Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” Mỗi thầy cô giáo tâm huyết, trách nhiệm hơn trong việc giáo dục đạo đức, nhân cách cho HS GV phụ trách đội trong nhà trường không chỉ nâng cao chất lượng chuyên môn nghiệp
vụ, mà còn thường xuyên quan tâm đến đời sống, tâm tư tình cảm của ĐV và tăng cường trao đổi thông tin với gia đình một cách thường xuyên, liên tục
b Khó khăn:
- Một số gia đình ĐV còn có biểu hiện phó mặc con em mình cho nhà trường, thờ ơ không quan tâm đến việc học tập của con, thiếu sâu sát, ĐV, giúp
đỡ, tạo điều kiện mua dụng cụ, sách, vở bố trí nơi học phù hợp cho con
- Cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ dạy, học và các hoạt động khác còn thiếu
- Lớp học với số lượng đông nên phần nào ảnh hưởng đến quá trình giáo dục của giáo viên củng như việc tiếp thu của ĐV
2 Vấn đề giáo dục GTS-KNS cho ĐV
Hiện nay, việc triển khai các hoạt động giáo dục GTS-KNS cho ĐV như thế nào cho hiệu quả là vấn đề trăn trở của nhà trường và những người làm công tác giáo dục Tùy theo hoàn cảnh thực tế của từng địa phương, từng liên đội mà triển khai như thế nào cho thật hiệu quả Như đội viên ở thành phố dễ dính vào những tệ nạn xã hội, trò chơi điện tử bạo lực hay tệ nạn ma túy, cờ bạc Còn ở nông thôn, tình trạng ngại ngùng, thiếu hiểu biết, ngại nói lên ý kiến của mình,
Trang 8rụt rè không dám phát biểu, vô hình trung gây ra thiệt hại cho các em Bởi vậy, tùy theo từng trường hợp mà có những biện pháp giáo dục phù hợp Trường cũng cần phải xây dựng được quy ước ứng xử văn hóa Thầy cô giáo, cán bộ, phụ huynh phải gương mẫu Muốn con tốt thì cha mẹ phải tốt, muốn trò tốt thì
GV phải tốt
Chính đặc điểm hình thành và phát triển của xã hội đã làm cho các giá trị đạo đức được bồi đắp thường xuyên trong suốt thời gian rèn luyện Cùng với thời gian, những giá trị này trở nên ổn định và được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác và trở thành động lực, sức mạnh, bản sắc của nhân cách con người
3 Nhận định
Trong mỗi người chúng ta ai cũng đã có những giá trị nhưng chúng ta chỉ thực hiện nó một cách tự phát Vì vậy học giá trị sống để khơi dậy, làm sống lại các giá trị trong chúng ta, từ đó chúng ta sống và làm việc theo các giá trị, giúp cho mỗi con người ngày càng hoàn thiện hơn Giúp các em ĐV hiểu các giá trị sống để các em có khả năng sống hòa nhập và tự tin
Có được phương pháp giáo dục GTS-KNS cho ĐV sẽ giúp GV rất nhiều trong việc tổ chức thực hiện các hoạt động trong nhà trường GV hoàn toàn có thể tổ chức các giờ dạy hay hoạt động giáo dục GTS-KNS một cách riêng biệt hoặc lồng ghép trong dạy học các môn học mà GV đảm nhận
Nghiên cứu này được viết lồng ghép giữa giáo dục GTS-KNS, trong đó giáo dục GTS luôn là nền tảng và KNS là công cụ và phương tiện để tiếp nhận
và thể hiện GTS Chính vì vậy, khi GV tổ chức hoạt động giáo dục nếu trọng tâm nghiêng về GTS thì cần chỉ ra những KNS nào cần hình thành và nếu hoạt động trọng tâm nghiêng về KNS thì cần chỉ ra GTS nào làm nền tảng cơ bản cho KNS đó
III Biện pháp, giải pháp
1 Phương hướng chung
Một trong những yêu cầu quan trọng mà BGDĐT đề ra trong năm học mới 2012-2013 là chú trọng thực hiện lồng ghép, tích hợp giáo dục đạo đức,
Trang 9giáo dục ngoài giờ lên lớp, giáo dục hướng nghiệp, giáo dục giá trị sống, giáo dục GTS-KNS trong các môn học và các hoạt động giáo dục Trường THCS Mỹ Hội đã nghiêm túc triển khai, tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên thực hiện việc lòng ghép giáo dục KNS cho HS và tổng phụ trách đội giáo dục GTS-KNS cho ĐV thông qua các hoạt động mà nhà trường cũng như liên đội tổ chức Các hoạt động phải đảm bảo theo ba tiên đề cơ bản trong giáo dục giá trị:
1 Việc giáo dục các giá trị hướng đến sự tôn trọng nhân cách của mỗi
người và mọi người Việc học tập để có được những giá trị này sẽ đem lại sức khỏe cho mỗi cá nhân và cả xã hội
2 Mỗi HS quan tâm về những giá trị đều có khả năng học tập và sáng
tạo một cách tích cực mỗi khi có cơ hội học tập
3 Nếu HS được lớn lên trong một bầu không khí lấy các giá trị làm nền
tảng thì chúng sẽ có năng lực học tập và có những chọn lựa mang ý thức xã hội
2 Các biện pháp, giải pháp
Nhà trường đã xây dựng kế hoạch hoạt động nhằm thực hiện nhiệm vụ giáo dục giá trị và dần hình thành hệ thống kỹ năng, hành vi, trong đó có những nội dung như sau:
Hoạt động văn hóa nghệ thuật: Đây là một loại hình hoạt động quan
trọng, không thể thiếu được trong sinh hoạt tập thể của ĐV Hoạt động này bao gồm nhiều thể loại khác nhau: Hát, múa, thơ ca, kịch ngắn, kịch câm, thi kể chuyện, thi tài năng,… Liên đội tổ chức các hoạt động này nhân các ngày lễ lớn, các buổi sinh hoạt dưới cờ, ngoại khóa, góp phần giúp các em ĐV xác định được giá trị từ đó hình thành cho các em ĐV kỹ năng mạnh dạn, tự tin trước đám đông Đây là một trong những GTS-KNS rất quan trọng trong xu thế toàn cầu hóa
Hoạt động vui chơi giải trí, thể dục thể thao: Vui chơi, giải trí là nhu cầu
thiết yếu của ĐV, đồng thời là quyền lợi của các em Nó là một loại hoạt động
có ý nghĩa giáo dục to lớn đối với ĐV Hoạt động này làm thỏa mãn về tinh thần cho ĐV sau những giờ học căng thẳng, góp phần rèn luyện một số phẩm chất: tính tổ chức, kỉ luật, nâng cao tinh thần trách nhiệm, tinh thần đoàn kết, lòng
Trang 10nhân ái… Nói về hoạt động này thì trường đã tổ chức thực hiện thông qua Hội khẻo Phù Đổng, các hội thao Nhưng do điều kiện về cơ sở vật chất cũng như trình độ chuyên môn của tổng phụ trách, của GV chưa thể đáp ứng được hết nhu cầu của các em Nhưng trường cũng đã nhận thức được tầm quan trọng của hoạt động này để hướng hoạt động đạt mục tiêu đã đề ra
Hoạt động xã hội: Bước đầu đưa ĐV vào các hoạt động xã hội để giúp
các em nâng cao hiểu biết về con người, đất nước, xã hội Đây là một hoạt động tuy khó nhưng nó mang một ý nghĩa vô cùng to lớn Thông qua hoạt động này, các em ĐV sẽ được bồi dưỡng thêm về nhân cách, đặc biệt là tình người Trong thực tế, hoạt động này đã được nhà trường tiến hành tương đối tốt như Thăm mẹ Việt Nam anh hùng, chăm sóc nhà bia tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ, Nhưng, theo chúng tôi, hoạt động này phải được khai thác một cách triệt để nhằm phát triển tối đa nhân cách ở các em ĐV
Hoạt động lao động công ích: Đây là một loại hình đặc trưng của hoạt
động giáo dục ngoại khoá, giáo dục ngoài giờ lên lớp Thông qua lao động công ích sẽ giúp các em gắn bó với đời sống xã hội Ngoài ra lao động công ích còn góp phần làm cho ĐV hiểu thêm về giá trị lao động, từ đó giúp ĐV có ý thức lao động lành mạnh Lao động công ích giúp ĐV vận dụng kiến thức vào đời sống: Trực nhật, vệ sinh lớp học, sân trường, chăm sóc hoa kiểng làm đẹp trường, lớp giữ vững trường Xanh-Sạch-Đẹp Đây là hoạt động thường xuyên là hoạt động thật sự cần thiết giúp các em thích nghi với cuộc sống xung quanh Sau này dù
có rơi vào hoàn cảnh khắc nghiệt nào thì các em vẫn có thể tồn tại được Đó là nhờ các em biết lao động
Hoạt động tiếp cận khoa học - kĩ thuật: Đây là hoạt động giúp các em
ĐV tiếp cận được những thành tựu khoa học Điều đó sẽ tạo cho các em sự say
mê, tìm tòi, kích thích học tập tốt hơn Các em ĐV đã được tham gia hoạt động này như sưu tầm những bài toán vui, tìm hiểu các danh nhân, thi sáng tạo thanh thiếu niên nhi đồng, làm các sản phẩm tham gia Hội chợ trao đổi, chia sẻ đồ dùng, đồ chơi, … Đây là một hoạt động nhằm tạo điều kiện cho các em làm quen với việc nghiên cứu khoa học và tự khẳng định mình
Trang 113 Kết quả đạt được
Trong thời gian qua, liên đội đã đạt những kết quả bước đầu với sự tham gia của ĐV như sau:
- Khu vệ sinh riêng biệt cho nam và nữ, thường xuyên sạch sẽ Khu vệ sinh luôn được sự quan tâm của liên đội và thường xuyên nhắc nhở ĐV có ý thức trong việc vệ sinh chung trong các hoạt động đội
- ĐV đã có ý thức trong việc vệ sinh môi trường: trong và ngoài phòng học không có rác và thu gom rác thải về đúng nơi quy định và được xử lý hàng ngày, hạn chế tối đa hiện tượng vứt rác bừa bãi trong trường
- ĐV tham gia làm cỏ khu nhà bia tưởng niệm, quét dọn hàng tuần kết hợp giáo dục cho các em về ý nghĩa của việc làm này, hiểu và biết nhớ ơn, tôn
trọng đối với những người đã cống hiến đời mình cho tổ quốc - “Uống nước nhớ nguồn, ăn quả nhớ kẻ trông cây”, thăm hỏi Mẹ Việt Nam Anh hùng ĐV trồng
cây trong khuôn viên trường, ở di tích lịch sử Qua đó, giáo dục truyền thống (vấn đề biển đảo đang nóng trong tình hình hiện nay), văn hoá (mà đặc biệt là văn hoá giao thông đang là vấn đề bức xúc) cho ĐV
- Tăng cường sự tham gia một cách hứng thú, tích cực của ĐV trong các hoạt động giáo dục trong liên đội với thái độ tự giác, chủ động và ý thức sáng tạo ĐV cảm thấy thích thú, đồng thời tạo khí thế thoải mái cho tiết học sau
- Tổ chức hoạt động giáo dục GTS-KNS cho ĐV ngày đầu tuần giúp
ĐV biến nhận thức thành hành động, nghĩa là không chỉ hiểu biết mà còn phải làm được điều mình hiểu Được tham gia các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao; các trò chơi dân gian, hội thi tài năng, các hoạt động vui chơi khác
để phát huy vai trò chủ động, tích cực phù hợp với tâm sinh lý lứa tuổi ĐV, đạt hiệu quả giáo dục nhân cách và xây dựng môi trường văn hóa học đường
- Đội viên tích cực tham gia cuộc thi Sáng tạo thanh thiếu niên nhi đồng tỉnh và đạt được giải C duy nhất trong huyện
Với những việc làm trên liên đội đã được Hội đồng đội huyện ghi nhận, xếp loại mạnh hạng nhất năm năm liền và được Hội đồng đội tỉnh đánh giá liên đội mạnh cấp tỉnh