TuÇn 2: Bµi 2 Kết quả cần đạt: - Hiểu nỗi đau chú bé mồ côi cha phải sống xa mẹ và tình yêu thương vô bờ của chú đối với người mẹ bất hạnh được thể hiện cảm động trong đoạn trích hồi kí [r]
Trang 1Tuần 1: Bài 1
Kết quả cần đạt:
Ngày soạn: Ngày giảng:
Ngữ văn: Bài 1: Tiết 1:
Văn bản :
Tôi đi học
(Thanh Tịnh )
A Phần chuẩn bị:
I Mục tiêu cần đạt:
1 Kiến thức: Giúp học sinh:
Tịnh
2 Kĩ năng:
- Rèn luyện kĩ năng đọc, phân tích tác phẩm văn học
3 Giáo dục:
II Chuẩn bị:
1 Giáo viên:
- Nghiên cứu nội dung bài
- Soạn giáo án
2 Học sinh:
- Đọc chuẩn bị nội dung câu hỏi SGK
B Phần thể hiện khi lên lớp:
I Kiểm tra bài cũ:(5’)
Kiểm tra phần chuẩn bị bài của HS
II Bài mới:(1’)Trong sự nghiệp sáng tác của mình, Thanh Tịnh đã có mặt
trên khá nhiều lĩnh vực: Truỵên ngắn, truyện dài, thơ, ca dao, bút kí văn học… Song có lẽ ông thành công hơn cả là truyện ngắn và thơ Hôm nay cô trò ta sẽ cùng hiểu thêm một truyện ngắn của ông Đó là truyện ngắn “Tôi đi học”
H Đọc chú thích trong SGK I Đọc và tìm hiểu chung:(10’)1 Giới thiệu tác giả, tác phẩm:
Trang 2?
G
G
G
?
?
?
?
?
?
?
?
Nêu một vài nét cơ bản về tác giả?
trong tập truyện nào?
Nhận xét
Văn bản này thuộc kiểu văn bản nào?
Vì sao?
Dựa vào trình tự đó, hãy tìm bố cục
văn bản?
nào? Vì sao?
Khi nhớ lại những kỉ niệm đó, nhân
Tác giả dùng nghệ thuật naqò để diễn
tả cảm xúc đó? Tác dụng?
Mỗi khi nhớ lại những kỉ niệm đó lòng
Em có nhận xét gì về cách dùng từ của
tác giả?
- Thanh Tịnh(1911- 1988) quê ở Huế Sáng tác của ông đậm chất trữ tình, tình cảm trong trẻo êm dịu
- “ Tôi đi học” in trong tập “QUê mẹ” (1941)
2 Đọc:
GVđọc, HS đọc tiếp
- Văn bản biểu cảm Toàn truyện là cảm xúc nhân vật tôi rong buổi tựu
- Không gian và thời gian
3 Bố cục:
- Đ1: Từ đầu -> rộn rã (Cảm xúc khơi nguồn kỉ niệm)
- Đ2: Buổi mai-> ngọn núi (Tâm trạng và cảm xúc của nhân vật tôi
trạng và cảm xúc của tôi khi đứng
- Đ4: Ông đốc-> chút nào hết( Tâm trạng của nhân vật tôi khi nghe gọi tên và rời mẹ vào lớp)
- Đ5: Phần còn lại( Tâm trạng của tôi khi ngồi vào chỗ của mình và đón nhận tiết học đầu tiên)
II Phân tích:
1 Cảm xúc khơi nguồn kỉ niệm:
- Thời điểm gợi nhớ: cuối thu( đầu nhiên: lá rụng nhiều, mây bàng bạc
thuộc
- Tôi quên bầu trời quang đãng
- Nghệ thuật: So sánh
rã
- Từ láy Nhằm diễn tả một cách cụ thể tâm trạng khi nhớ lại và cảm xúc thật của “Tôi” khi ấy Các từ láy đó
đã góp phần rút ngắn khoảng cách thời gian giữa quá khứ và hiện tại
Trang 3?
?
G
?
?
H
?
?
?
?
H
?
Qua phân tích em có nhận xét gì về
cảm xúc của tác giả ở đoạn 1?
Tâm trạng và cảm xúc cuả tác giả
Theo em chi tiết này có ý nghĩa gì?
cảm thấy thế nào?
Đọc đoạn văn: “Hai quyển vở
chi tiết
Có thể hiểu gì về nhân vật “Tôi” qua 2
chi tiết trên?
nhân vật tôi có ý nghĩ gì?
Tác giả dùng nghệ thuật nào ở câu văn
trên? í nghĩa của biện pháp nghệ thuật
đó?
Hết tiết 1-> tiết 2
> “Trong các lớp”
trong tâm trí tác giả có gì nổi bất?
Chuyện đã xảy ra bao năm rồi mà
kia…
=> Là những cảm xúc chân thực, rất ngọt ngào và trong sáng
2 Tâm trạng và cảmm xúc của tác giả trong ngày đầu tiên đi học:
vật đều thay đổi
Hôm nay tôi đi học -> Dờu hiệu đổi khác trong tình cảm và nhận thức
Tự nhiên thấy mình lớn lên, con
- Tôi không lội qua sông thả diều
- Báo hiệu sự thay đổi trong nhận thức của bản thân, cậu bé tự thấy mình lớn lên Cho thấy nhận thức của cậu bé về tính chất nghiêm túc của sự học hành
- Tôi thấy mình trang trọng và đứng
đắn
- Tôi bặm tay ghì thật chặt
- Muốn thử sức mình
- Muốn tự mình đảm nhận việc học không thua kém gì bạn
- ý nghĩ ấy thoáng qua
- Nghệ thuật: so sánh
í nghĩ non nớt, thơ ngây không đọng lại lâu Diễn tả cảm xúc thật đẹp, thật cao siêu, thật dịu dàng, trong
tới của 1 tâm hồn trẻ thơ
Trang 4?
?
?
?
?
?
H
?
?
?
?
?
gì?
Cảm nhận của nhân vật tôi có gì khác
tiếp tục sử dụng ở đây?
Tại sao tác giả lại không so sánh với
một ngôi biệt thự?
Từ đó tâm trạng “Tôi” có tâm trạng
cậu học trò đứng xung quanh mình?
Tác giả dùng hình ảnh so sánh nào?
Hình ảnh so sánh ấy có ý nghĩa gì?
Đọc từ “ Ông đốc -> Hết
Lúc xếp hàng nghe gọi tên “ tôi’ cảm
hành động gì?
Tại sao? Theo em đây có phải là giọt
Tôi”?
Tâm trạng của em ngày đầu tiên đến
Qua đó em thấy nhân vật “Tôi” la
- Phản ánh không khí đặc biệt của
hiếu học của nhân dân ta
cái đình làng Hoà ấp
- Nghệ thuật: so sánh
- So sánh lớp học với đình làng- nơi thờ cúng tế lễ, nơi thiêng liêng, cất giấu những điều bí ẩn-> Diễn tả cảm xúc thiêng liêng của tác giả veef mái
- Tôi đâm ra lo sợ vẩn vơ
tổ, nhìn quãng trời rộng muốn bay,
- Miêu tả sinh động hình ảnh và tâm trạng thể hiện sự non nớt, thơ ngây của những cậu học trò lần đầu tiên vọng bay bổng của tác giả đối với
đứng sau, giật mình và lúng túng
lòng mẹ nức nở khóc theo
“Tôi” khóc một phần vì phải xa mẹ
khác khóc cũng khóc theo Và khóc một phần vì lo sợ( do phải tách khỏi hoàn toàn mới lạ) Một phần vì sung
- Bài hát: ngày đầu tiên đi học
dấu hiệu nhận thức và tình cảm ngay
Trang 5?
?
?
?
G
?
?
?
?
Theo dõi phần cuối của văn bản
Vì sao trong khi xếp hàng, đi vào lớp “
Tôi” lại cảm thấy “ Trong thời thơ ấu
lần này?
vào lớp là gì?
Lạm nhận?
giác của tôi lúc này?
Các chi tiết cuối thể hiện tâm trạng
nào trong lòng tác giả?
Dòng chữ “ Tôi đi học” cuối truyện có
Qua phân tích, trong ngày đầu tiên tới
Ngoài nhân vật “Tôi” truyện còn có
những nhân vật nào?
từ ngày đầu tiên đi học
* Trong lớp học:(13’)
độc lập của mình khi đi học “Tôi”
tự mình làm tất cả, không còn có mẹ
- Trông hình gì cũng thấy lạ và hay hay
- Nhìn bàn ghế… lạm nhận là vật riêng của mình
lạ chút nào
- Quyến luyến
- Nhận những gì không phải là của mình
- Cảm giác vừa gần gũi vừa xa lạ Lạ
- Chi tiết:
+ Một con chim non… thèm thuồng nhìn theo cánh chim
+ Những tiếng phấn của thầy… đánh vần đọc
- Một chút luyến tiếc khi phải từ giã tuổi thơ, từ giã những trò chơi cũ của
và việc học tập của bản thân, tập làm
- Vừa khép lại bài văn vừa mở ra một thế giới mới, một bầu trời mới,một giai đoạn mới trong cuộoc đời đứa trẻ Dòng chữ chậm chập và chập chững xuất hiện lần đầu tiến trên tráng giấy trắng tinh, thơm tho, tinh
trong sáng của”Tôi” và của lòng ta khi nhớ laị tuổi thiếu thời Dòng chữ thể hiện chủ đề của truyện ngắn này
=> Hồi hộp, bỡ ngỡ,lo sợ và cuối cùng là tự tin đón nhận giờ học đầu tiên
3 Cảm nhận và cử chỉ thái độ của
Trang 6?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
có cử chỉ, thái độ ra sao?
nào?
Em có nhận xét gì về thầy giáo trẻ?
Tìm chi tiết?
ời lớn, ta nhận thấy điều gì?
Nét đặc sắc về bố cục của tác phẩm?
đạt nào?
Ngoài ra còn có yếu tố nào tạo nên sự
cuốn hút của tác phẩm?
Bằng các nét nghệ thuật đó, tác giả
muốn gửi gắm tới chúng ta điều gì?
Phát biểu cảm nghĩ về dòng cảm xúc
của nhân vật “Tôi” trong truyện?
- Phụ huynh: chăm lo, chuẩn bị chu
đáo
- Ông đốc:
+ Nói sẽ
+ Cặp mắt hiền từ, cảm động
-> Từ tốn, bao dung
học trò
=> Trách nhiệm, tấm lòng của gia
trọng, biết ơn)
Lan
III Tổng kết:(6’) nghĩ của nhân vật theo trình tự thời
- Kết hợp hài hoà giữa kể, miêu tả và biểu cảm( Bộc lộ tâm trạng cảm xúc)
- Các cqách so sánh, tình huống
lớn đối với các con nhỏ
* Qua truyện ngắn tác giả muốn nói với chúng ta: Trong cuộc đời mỗi
IV Luyện tập:(6’)
- Đó là những cảm xúc chân thựu, sâu lắng, thiết tha
III %4- dẫn học sinh học bài:
- Đọc toàn bộ tác phẩm
- Học nội dung đã phân tích
- Làm bài tập 2
- Chuẩn bị: Trong lòng mẹ
Trang 7Ngày soạn: Ngày giảng:
Ngữ văn:
Bài 1: Tiết 3:
Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ
A Phần chuẩn bị:
I Mục tiêu cần đạt:
1 Kiến thức: Giúp học sinh:
- Hiểu rõ cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ và mối quan hệ về cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ
2 Kĩ năng:
- Rèn luyện kĩ năng sử dụng từ trong mối quan hệ so sánh về phạm vi nghĩa rộng
và nghĩa hẹp
3 Giáo dục:
- Có ý thức lựa chọn khi sử dụng từ
II Chuẩn bị:
1 Giáo viên:
- Nghiên cứu nội dung bài, tham khảo SGK, SGV
- Soạn giáo án
2 Học sinh:
- Đọc chuẩn bị bài mới
B Phần thể hiện khi lên lớp:
I Kiểm tra bài cũ:
Không kiểm tra
II Bài mới:
học về mối quan hệ khác về nghĩa của từ, đó là mối quan hệ bao hàm Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu mối quan hệ đó trong bài hôm nay
G
H
?
Quan sát sơ đồ trên và cho biết: Nghĩa
của từ “ Động vật” rộng hơn hay hẹp
hơn nghĩa của các từ “Thú”, “ Chim”,
“cá”? Vì sao?
Nghĩa của từ “Thú” rộng hơn hay hẹp
I Từ ngữ nghĩa rộng và từ ngữ nghĩa hẹp:(28’)
* Ví dụ:
Động vật Thú Chim Cá
- Nghĩa của từ “ động vật” rộng hơn nghĩa của từ thú, chim, cá.> Phạm vi nghĩa của từ động vật bao hàm nghĩa của ả 3 từ thú, chim, cá
- Từ “Thú” nghĩa rộng hơn từ voi,
Trang 8?
?
?
?
H
?
H
vật nào thụôc lớp thú?
của từ chim với từ tu hú, sao và nghĩa
của từ cá với các từ cá rô, cá thu ? Vì
sao?
thú, chim, cá với các từ tu hú, sáo, cá
từ nào có nghĩa rộng, từ nào có nghĩa
hẹp?
nghĩa rộng, từ có nghĩa hẹp?
Quan sát trên sơ đồ trên, em thấy một
từ ngữ có thể vừa có nghĩa rộng vừa có
nào?
Đọc ghi nhớ:SGK T10
Lập sơ đồ thể hiện cấp độ khái quát
của nghĩa từ ngữ trong mỗi nhóm từ
sau?
( Có thể vẽ theo sơ đồ hình tròn)
- Mèo, hổ, báo, voi
- Từ chim nghĩa rộng hơn từ thu hú, sáo; Từ các nghĩa rộng hơn từ các rô, cá thu.( Vì phạm vi nghĩa của từ chim bao hàm nghĩa của từ tu hú, sáo Phạm vị nghĩa của từ cá bao hàm cá rô, cá thu
- Từ có nghĩa rộng: Thú, chim, cá sáo, cá rô, cá thu
=> Từ có nghĩa rộng là từ có phạm vi nghĩa bao hàm nghĩa của 1 số từ ngũa khác
=> Từ có nghĩa hẹp là từ có phạm vi
nghĩa của 1 từ ngữ khác
=> Một từ ngữ có nghĩa rộng đối với
từ ngữ này, đồng thời có thể có nghĩa hẹp với một từ ngữ khác
thể khái quát( rộng hơn) hoặc ít khái quát( hẹp hơn) nghĩa của từ ngữ khác
Đó chính là cấp độ khái quát nghĩa của từ ngữ
* Ghi nhớ: SGK T10
III Luyện tập:(15’)
1 Bài tập 1:
a Y phục
Quần áo
Q đùi, dài áo dài, áo sơ mi
b
áung Súng S
Bom
đại bác
Bom bi,
ba càng
Trang 9?
?
?
Tìm từ ngữ có nghĩa rộng so với nghĩa
của từ ngữ ở mỗi nhóm sau?
Tìm các từ ngữ nghĩa hẹp ?
Chỉ ra những từ ngữ không thuộc
phạm vi nghĩa của mỗi nhóm từ?
Tìm 3 động từ cùng thuộc một phạm
vi nghĩa, 1 từ nghĩa rộng, 2 từ nghĩa
hẹp?
Vũ khí
2 Bài tập 2:
a Chất đốt b Nghệ thuật
c Thức ăn d Nhìn
e Đánh
3 Bài tập 3:
a Xe cộ: xe đạp, xe máy, ô tô
b Kim loại: sắt, đồng, chì, thiếc
c Hoa quả: Chuối, mít, nhãn, dứa…
d Họ hàng: cô, dì, chú, bác, cậu,
e Mang: xách, khiêng, gánh
4 Bài tập 4:
a Thuốc lào
b Thủ quỹ
c Bút điện
d Hoa tai
5 Bài tập 5:
- Từ có nghĩa rộng: Khóc
- Từ có nghĩa hẹp: nức nở, sụt sùi
III %4- dẫn học sinh học bài:
- Học nội dung bài
- Làm bài tập
Trang 10Ngày soạn: Ngày giảng:
Ngữ văn:
Bài 1: Tiết 4:
Tính thống nhất của chủ đề của văn bản
A Phần chuẩn bị:
I Mục tiêu cần đạt:
1 Kiến thức: Giúp học sinh:
- Biết viết một văn bản đảm bảo tính thông nhất về chủ đề, biết xác định và duy trì
bật ý kiến căm xúc của mình
2 Kĩ năng:
- Rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào việc xây dựng các văn bản nói, viết
đảm bảo tính thống nhất về chủ đề
3 Giáo dục:
II Chuẩn bị:
1 Giáo viên:
- Nghiên cứu nội dung bài
- Soạn giáo án
2 Học sinh:
- Đọc bài mới
B Phần thể hiện khi lên lớp:
I Kiểm tra bài cũ:(5’)
Kiểm tra phần chuẩn bị bài của HS
II Bài mới:(1’)
H
?
?
?
?
Đọc thầm văn bản
hiện trong văn bản là ai? Đó có
chính phải là tác giả không?
Trong văn bản này tác giả nhớ lại
những kỉ niệm nào trong thời thơ ấu
lên những cảm xúc nào trong lòng
tác giả?
Vấn đề chính mà tác giả nêu ra trong
văn bản này là gì?
I Chủ đề của văn bản:(6’)
* Ví dụ: Văn bản “Tôi đi học”
tác giả
Vấn đề chính:
+ Những kỉ niệm sâu sắc trong buổi
đầu tiên đi học
+ Cảm giác bâng khuâng, xao xuyến không thể nào quên về tâm trạng náo nức,bỡ ngỡ của nhân vật tôi về buổi -> Chủ đề của văn bản: Những kỉ niệm
Trang 11H
H
?
?
?
?
?
?
?
trong văn bản chính là chủ đề của
văn bản Hãy phát biểu chủ đề của
văn bản Tôi đi học?
Qua văn bản trên, hãy rút ra khái
niệm về chủ đề của văn bản?
Đọc khái niệm
Nhắc lại chủ đề của văn bản “Tôi đi
học”?
Căn cứ vào đâu mà em biết văn bản
“Tôi đi học” nói lên những kỉ niệm
tiên?
lặp đi lặp lại nhiều lần?
Hãy tìm một số câu văn nhắc đến kỉ
niệm của tác giả trong buổi tựu
Hãy tìm các từ ngữ chứng tỏ tâm
trạng đó in sâu trong lòng nhân vật?
Những từ ngữ nào nêu bật cảm giác
mới lạ, xen lẫn bỡ ngỡ của “Tôi” khi
vào lớp?
thấy thê nào?
“ Tôi”
chính mà văn bản biểu đạt
II Tính thống nhất về chủ đề của văn bản:(17’)
* Ví dụ: văn bản “Tôi đi học”
- Nhan đề văn bản
+ Đại từ “Tôi”
+ Những kỉ niệm mơn man của buổi
học, hai quyển vở mới…
- Những câu văn:
+ hôm nay tôi đi học
+ Hằng năm cứ vào cuối thu mơn
văn bản,các từ ngữ câu văn nói về tâm trạng náo nức,ngỡ ngàng, cảm giác trong sáng của tác giả trong buổi tựu văn bản nói về những kỉ niệm trong
trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của
tiên
- Các từ ngữ chứng tỏ tâm trạng đó in sâu trong lòng tác giả:
+ Hàng năm… lòng tôi lại náo nức. + Mỗi lần thấy mấy em nhỏ lòng tôi
- Các từ ngữ nêu bật cảm xúc của tác giả:
Cảnh vật: thay đổi
Trang 12?
?
?
?
H
?
?
H
?
?
?
trong buổi đầu tiên đi học ra sao?
Khi xếp hàng vào lớp tác giả thấy
thế nào?
Trong lớp học?
Các từ ngữ, câu văn, chi tiết có tập
trung diễn đạt chủ đề của văn bản
không? Có từ ngữ chi tiết nào bị xa
rời chủ đề không?
Văn bản trên có tính thống nhất
không?
Thế nào là tính thống nhất về chủ đề
của văn bản?
Rút ra ghi nhớ
Qua phân tích, em thấy tính thống
nhất về chủ đề của văn bản” Tôi đi
có cần phải xác định chủ đề của văn
bản không? Chủ đề của văn bản
diện nào?
Đọc ghi nhớ
Phân tích tính thống nhất về chủ đề
của văn bản?
và về vấn đề gì?
vấn đề theo thứ tự nào?
Hoà ấp, sân rộng hơn, -> khiến lòng tôi đâm ra lo sợ vẩn vơ
+ Khi xếp hàng vào lớp: Thấy bỡ ngỡ, lúng túng
+ Trong lớp học: Cảm thấy xa mẹ, nhớ nhà
-> Các từ ngữ, câu văn, chi tiết chỉ tập trung diễn đạt chủ đề của văn bản, không xa rời hoặc bị lạc sang chủ đề khác
-> Văn bản mang tính thống nhất về chủ đề
( Tính thống nhất về chủ đề của văn bản có liên hệ mật thiết với tính mach lạc và tính liên kết Một văn bản không mạch lạc, không liên kết thì văn bản
đó không đảm bảo tính thống nhất)
- Tính thống nhất về chủ đề của văn
diện:
+ Hình thức: Nhan đề văn bản
+ nội dung:
Quan hệ giữa các phần của văn bản lại
“Tôi”
=> Để viết hoặc hiểu một văn bản cần
đề, đề mục, trong quan hệ giữa các phần của văn bản và các từ ngữ then
III Luyện tập:(15’)
1 Bài tập 1:
Văn bản: Rừng cọ quê tôi
a Văn bản nói về cây cọ ở vùng Sông
- Thứ tự trình bày: Miêu tả hình dáng cây cọ-> sự gắn bó cây cọ với tuổi thơ của tác giả-> tac dụng của cây cọ->
dân sông Thao
- Khó có thể thay đổi trật tự sắp xếp vì
đã định Các ý đã rành mạch, liên tục,
có thể thay đổi vị trí của ý 2 và ý 3 cho nhau
Trang 13?
?
?
H
?
?
Theo em có thể thay đổi trật tự sắp
Hãy nêu chủ đề của văn bản?
văn bản, từ việc miêu tả rừng cọ đến
minh điều đó?
Tìm các từ ngữ các câu tiêu biểu thể
hiện chủ đề của văn bản?
Đọc yêu cầu bài tập 2
ý nào làm cho bài văn lạc đề?
Bổ sung, lựa chọn, điều chỉnh lại các
từ, các ý cho thật sát với yêu cầu của
đề bài?
b Chủ đề của văn bản: Vẻ đẹp và ý nghĩa rừng cọ quê tôi
bản qua:
+ Nhan đề của văn bản: Rừng cọ quê tôi
+ Các ý của văn bản: miêu tả hình dáng, sự gắn bó của cây cọ với tuổi thơ tác giả, tác dụng của cây cọ và tình
cọ, lá cọ,cây cọ
- Các câu văn tiêu biểu:
+ Chẳng có nơi nào đẹp rừng cọ trập trùng
+ Thân cọ không thể quật ngã
+ Căn + Cuộc sống quê tôi gắn với cây cọ
mình
2 Bài tập 2:
ý b và d: có thể làm cho bài văn lạc đề vì nó không phục vụ cho việc chứng minh luận điểm
3 Bài tập 3:
- Có ý lạc chủ đề: c, g
trung vào chủ đề: b,e
a Cứ mùa thu về, mỗi lần thấy các em
xốn xang
tự nhiên thấy nhiều cảnh vật thay đổi
c Muốn thử cố gắng tự mang sách vở, nhiều lần cũng có nhiều biến đổi
III %4- dẫn học sinh học bài:
- Nắm chắc nội dung bài
- Làm bài tập
- Chuẩn bị: Bố cục của văn bản