Cuộc đời của Chủ Tịch Hồ Chí Minh là một cuộc đời trong sáng cao đẹp của một người cộng sản vĩ đại, một anh hùng dân tộc kiệt xuất, một chiến sĩ quốc tế lỗi lạc đã đấu tranh không mệt mỏ[r]
Trang 1Phần thứ nhất : Phần chung
I Lí do chọn đề tài:
Có những tác phẩm đọc xong ta quên ngay Cũng có những tác phẩm như dòng sông chảy qua tâm hồn ta, khắc cham lại trong tâm trí ta những những ấn tượng khó phai nhạt, “Nhật ký trong tù” của Hồ chí Minh là một tác phẩm như thế Tuy chỉ là một cuốn nhật kí ghi chép lại chuyện ăn, ở, sinh hoạt của Hồ Chí Minh trong hoàn cảnh đặc biệt – trong xiềng xích, gông cùm của nhà lao tăm tối nhưng sáng lên trong từng trang thơ là tâm hồn trong sáng, cao đẹp của Người, là chân dung một con người vĩ đại: một bậc đại nhân, một bậc đại chí, một bậc đại dũng Hơn nửa thế kỉ qua, “Nhật kí trong tù” vẫn có sức sống mãnh liệt và làm lay
động bao trái tim của người đọc hôm nay Bởi nó mang nội dung tư tưởng lớn lao và nghệ thuật đặc sắc Chính vì vậy mà trong chương trình Ngữ Văn 8 ( Phần Văn học cách mạng Việt Nam giai đoạn 1930-1945 ) chuyên đề “Nhật kí trong tù” có một vai trò vô cùng quan trọng Tác phẩm này có 133 bài thơ nhưng chương trình mới chỉ có hai tác phẩm : “ Ngắm trăng” và “Đi đường” được đưa vào chương trình học
Điều đó sẽ rất khó khăn cho học sinh khi tiếp cận một tác phẩm hay và có giá trị lớn Nhận thức sâu sắc vai trò to lớn, ý nghĩa thiết thực của chuyên đề này khi bồi dưỡng học sinh giỏi Ngữ Văn 8 nên đã thôi thúc tôi viết chuyên đề “ Nhật kí trong tù” với mong muốn sẽ nghiên cứu sâu sắc hơn nữa về tác phẩm này để nâng cao chất lượng bồi dưỡng học sinh giỏi
II Lịch sử vấn đề
“ Nhật kí trong tù” là một tác phẩm có giá trị lớn nhưng chương trình đưa vào lớp 8 không có tiết giới thiệu khái quát về tác giả và giá trị của tác phẩm vì lẽ đó mà rất khó khăn trong việc giúp học sinh cảm và hiểu trọn vẹn giá trị của tập “Nhật kí tronh tù”
“Nhật kí trong tù” là một tác phẩm lớn được nhiều nhà nghiên cứu Họ nghiên cứu
“Nhật kí trong tù” từ nhiều khía cạnh khác nhau Là giáo viên bồi dưỡng học sinh giỏi, tôi tìm tòi, nghiên cứu sâu hơn nữa về chuyên đề này Với mong muốn khám phá thêm giá trị “NHật kí trong tù” vẫn ẩn chứa trong từng câu chữ của thơ chữ Hán mà nếu không tìm hiểu thì không thể thấu hết được giá trị sâu sắc của nó
Trang 2III Mục đích, yêu cầu.
Nghiên cứu đề tài nhằm mục đích:
- Giúp học sinh có vốn hiểu biết sâu sắc về tác giả Hồ Chí Minh, về giá trị nội dung tư tưởng và giá trị nghệ thuật của tập “Nhật kí trong tù”
- Học sinh khám phá, chiếm lĩnh cái hay, cái đẹp của tác phẩm Từ đó, bồi đắp cho các em tư tưởng, tình cảm trong sáng, cao đẹp: lòng nhân ái bao la, yêu thiên nhiên thiết tha, ý chí, nghị lực phi thường, biết hướng tới cái “ chân, thiện, mĩ” của cuộc
đời
IV Nhiệm vụ ngiên cứu.
Với chuyên đề này, tôi nghiên cứu những vấn đề sau:
A Giới thiệu tác giả
B Giới thiệu tác phẩm
I Hoàn cảnh sáng tác và thể loại
II Giá trị của tập “ Nhật kí trong tù”
1 Giá trị nội dung tư tưởng
2 Giá trị nghệ thuật
C Kết luận chuyên đề
V Phương pháp nghiên cứu:
+ Phương pháp nghiên cứu tài liệu
+ Phương pháp tìm hiểu thống kê
+ Phương pháp phân tích – tổng hợp
Phần B : Nội dung và các giải pháp cụ thể:
Phần thứ nhất: Thực trạng tình hình
Trang 3Nhật ký trong tù là tập thơ viết bằng chữ Hán gồm 133 bài Việc cảm và hiểu sâu sắc các bài thơ không đơn giản chút nào Bởi một tác phẩm chữ Hán muồn hiểu cặn
kẽ phải đọc kỹ từ bản nguyên tác đến bản dich nghĩa và bản dịch thơ Điều đó đòi hỏi người học phải chịu đọc, chịu khó suy nghĩ thì mới có sự hiểu biết sâu sắc Do
đặc trưng của thơ chữ Hán khó nhớ, nên học sinh rất ngại học Vì vậy vốn hiểu biết
về tác phẩm rất hạn chế
Phần thứ hai : Nội dung và các giải pháp cụ thể
A Giới thiệu tác giả:
1 Tiểu sử:
Hồ Chí Minh sinh ngày 19 tháng 05 năm 1890, mất ngày 02 tháng 09 năm
1969 Người tên thật là Nguyễn Sinh Cung (giọng địa phương phát âm là côông), tự
là Tất Thành, quê ở làng Kim Liên, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An, nơi có truyền thống đấu tranh kiên cường chống ách thống trị nặng nề của thực dân phong kiến
Hồ Chí Minh xuất thân trong một gia đình trí thức yêu nước, nguồn gốc nông dân Thân phụ Người là một nhà nho tên là Nguyễn Sinh Sắc, từng đỗ phó bảng Thân mẫu là bà Hoàng Thị Loan Và Người có một chị gái là Nguyễn Thị Thanh, một người anh là Nguyễn Sinh Khiêm (Tự Tất Đạt, còn gọi là cả Khiêm), một người em trai mất sớm là Nguyễn Sinh Nhuận (1900 – 1901), tên khi mới lọt lòng là Xin Theo gia phả của dòng họ Nguyễn ở làng Kim Liên tại Nam Đàn, Nghệ An thì bẩy
đời dòng họ Nguyễn có nhiều người học giỏi, đỗ đạt cao Vì thế chính gia đình, dòng họ và truyền thống của quê hương đã ảnh hưởng sâu sắc đến Hồ Chí Minh ngay từ thời niên thiếu
2 Cuộc đời và sự nghiệp:
a.Cuộc đời: Thuở nhỏ Nguyễn Tất Thành nổi tiếng là học giỏi, thông minh và ham học, ham đọc sách Từ bé Thành đã có suy nghĩ học không phải để làm quan…
mà cốt để hiểu biết
Lớn lên với tinh thần yêu nước nồng nàn, với sự sáng suốt về chính trị, Người đã bắt đầu suy nghĩ về những nguyên nhân thành bại của các phong trào yêu nước lúc bấy giờ và quyết tâm đi tìm con đường đúng đắn để cứu dân, cứu nước
Trang 4Tháng 06 năm 1911, Người quyết định ra đi tìm đường cứu nước Người đến nước Pháp và nhiều nước châu Âu, châu á, châu Phi, châu Mỹ
Năm 1919, Người gia nhập Đảng xã hội Pháp và hoạt động trong phong trào công nhân Pháp
Tháng 12 năm 1920, trong đại hội lần thứ 18 của Đáng xã hội Pháp, Người bỏ phiếu tán thành gia nhập Quốc Tế cộng sản và tham gia thành lập Đảng cộng sản Pháp Sự kiện trên đây đánh dấu bước ngoặt trong cuộc đời hoạt động cách mạng của Người, bước ngoặt chủ nghĩa yêu nước đến chủ nghĩa cộng sản
Năm 1921, Người tham gia thành lập Hội liên hiệp các dân tộc thuộc địa và năm 1922 xuất bản báo “ Người cùng khổ” ở pháp
Tháng 6 năm 1923, Người từ Pháp đi Liên Xô, nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế giới, tiếp tục nghiên cứu chủ nghĩa Mác- Lê Nin và tham gia công tác của Quốc tế cộng sản
Năm 1924, Người dự đại hội lần thứ 5 của quốc tế cộng sản và được cử làm ủy viên Bộ phương Đông, phụ trách cục phương Nam, hướng dẫn và xây dựng phong trào cộng sản ở các nước Đông – Nam châu á
Năm 1925, Người thành lập hội liên hiệp các dân tộc bị áp bức ở á Đông Tháng 6 năm 1925, Người tổ chức Việt Nam Thanh niên cách mạng Đồng chí Hội,
mà hạt nhân là cộng sản Đoàn, đồng thời ra báo thanh niên và mở lớp huấn luyệ đào tạo hàng trăm cán bộ đưa về nước hoạt động
Ngày 3 tháng 2 năm 1930, Người triệu tập hội nghị hợp nhất tại Cửu Long (Hương Cảng) để thống nhất 3 tổ chức cộng sản Đảng trong nước thành Đảng Cộng sản Việt Nam
Trong thời gian từ 1930 đến 1940, Người ở nước ngoài tham gia công tác của Quốc tế cộng sản, đồng thời theo dõi sát phong trào cách mạng trong nước và có những chỉ thị quý báu cho ban chấp hành trung ương Đảng ta
Năm 1941, sau 30 năm hoạt động ở nước ngoài, Người về nước triệu tập hội nghị thứ tám của ban chấp hành trung ương Đảng, quyết định đường lối đánh Pháp, đuổi Nhật, thành lập mặt trận dân tộc thống nhất lấy tên là Việt Nam độc lập đồng minh(Việt Minh)
Trang 5Ngày 22 tháng 12 năm 1944, Người chỉ thị thành lập Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân, tiền thân của Quân đội nhân dân Việt Nam ngày nay và xây dựng căn cứ địa cách mạng
Tháng 8 năm 1945, trong không khí sục sôi cách mạng của thời kỳ tiền khởi nghĩa, Người cùng trung ương triệu tập đại hội quốc dân ở Tân Trào Đại hội đã cử Người làm chủ tịch chính phủ lâm thời của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa Người đã phát lệnh tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong cả nước Ngày 2 tháng
9 năm 1945, Người đọc bản tuyên ngôn độc lập trước nhân dân cả nước và nhân dân toàn thế giới thành lập nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, nhà nước công nông đầu tiên ở Đông Nam châu á
Tháng 9 năm 1945, thực dân Pháp trở lại xâm lược nước ta một lần nữa, âm mưu xóa bỏ thành quả của cuộc cách mạng tháng 8
Tháng 12 năm 1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh kêu gọi toàn quốc kháng chiến và cùng ban chấp hành trung ương Đảng lãnh đạo cuộc kháng chiến toàn dân, toàn diện và lâu dài chống thực dân Pháp đến thắng lợi lịch sử Điện Biên Phủ (1954) Tháng 9 năm 1960, đại hội lần thứ ba của Đảng đã họp, thông qua nghị quyết
về hai nhiệm vụ chiến lược và bầu đồng chí Hồ Chí Minh làm chủ tịch ban chấp hành Trung ương Đảng Dưới sự lãnh đạo của Người và ban chấp hành Trung ương
Đảng, nhân dân ta vừa đẩy mạnh sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Miền Bắc, vừa tiến hành cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước để giải phóng Miền Nam, thống nhất nước nhà và đưa cả nước lên chủ nghĩa xã hội
Cuộc đời của Chủ Tịch Hồ Chí Minh là một cuộc đời trong sáng cao đẹp của một người cộng sản vĩ đại, một anh hùng dân tộc kiệt xuất, một chiến sĩ quốc tế lỗi lạc đã đấu tranh không mệt mỏi và dâng hiến cả đời mình vì Tổ quốc, vì nhân dân, vì lý tưởng cộng sản, vì độc lập, tự do của các dân tộc, vì hòa bình và công lý trên thế giới
b Sự nghiệp:
Hồ Chí Minh đã để lại cho đời nhiều tác phẩm với nhiều thể loại:
Văn chính luận: Bản án chế độ thực dân Pháp, tuyên ngôn độc lập, Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến …
Truyện ký: Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu, Vi hành …
Thơ: Nhật kí trong tù, Thơ Hồ Chí Minh …
Trang 6Với những cống hiến to lớn như vậy cho nên cuộc họp lần thứ 24 năm 1987 tổ chức giáo dục, khoa học và văn hóa của Liên hiệp quốc UNESCO ra nghị quyết về
kỉ niệm 100 năm ngày sinh cuả Chủ tịch Hồ Chí Minh “Anh hùng giải phóng dân tộc Việt Nam và danh nhân văn hóa thế giới”
B.Tác phẩm :
I.Hoàn cảnh sáng tác và thể loại:
1.Hoàn cảnh sáng tác:
Tháng 8 năm 1942 lãnh tụ Nguyễn ái Quốc bắt đầu lấy tên mới là Hồ Chí Minh Từ địa điểm cơ quan bí mật đóng ở vùng núi Pác Bó thuộc tỉnh Cao Bằng, Bác đã lên đường sang Trung Quốc để tranh thủ sự viện trợ quốc tế và liên lạc với các lực lượng chống Nhật của người Việt Nam ở trung Quốc Nhưng khi đến gần thị trấn Túc Vinh (Tỉnh Quảng Tây- Trung Quốc) thì Người bị chính quyền địa phương ở đây bắt giữ Chúng giam cầm và đọa đầy người trong 14 tháng (từ mùa thu 1942 đến mùa thu 1943) Trải qua gần 30 nhà tù của 13 huyện thuộc tỉnh Quảng Tây Trong thời gian bị giam cầm Người đã sáng tác tập Nhật ký trong tù
2 Thể loại:
“ Nhật ký trong tù” là một tập nhật ký bằng thơ gồm 133 bài Nhật ký thể hiện tính chân thật Những ghi chép hàng ngày gắn với mọi ăn ở, sinh hoạt, đi lại Đồng thời nó lại được viết bằng thể loại thơ chữ Hán (phần đa các bài thơ được viết bằng chữ Hán và chủ yếu viết bằng thể thơ tứ tuyệt) Bởi thế tác phẩm trở thành một tập nhật ký trữ tình độc đáo Bởi đằng sau đó chúng ta thấy bức chân dung tinh thần tự họa của Hồ Chí Minh
II.Giá trị của tập nhật ký trong tù:
1 Giá trị nội dung tư tưởng:
1.1 Nhật ký trong tù phản ánh hiện thực đen tối về nhà tù và xã hội Trung Quốc thời Tưởng Giới Thạch:
a,NKTT lên án chế độ nhà tù cực kỳ vô nhân đạo:
ở đó, người tù bị bóc lột tàn nhẫn, vào tù phải nộp đủ mọi khoản tiền: tiền vào nhà giam, tiền đèn:
“ Sơ lai yếu nạp nhập lung tiền,
Chí thiểu nhưng tu ngũ thập nguyên;”
Mới đến nhà giam phải nộp tiền
Lệ thường ít nhất năm mươi nguyên
(Tiền vào nhà giam )
Hay:
Trang 7“ Nhập lung yếu nạp đăng quang phí,
Quế tệ nhân nhân các lục nguyên;” Vào lao anh phải nộp tiền đènTiền Quảng Tây vừa đúng sáu mươi nguyên
(Tiền đèn)
Người tù phải tự lo lấy muối, dầu, gạo, củi:
“ Giam phòng dã thị tiểu gia đình,
Sài, mễ,du, diêm tự kỷ doanh;
Mỗi cá lung tiền nhất cá táo,
Thành thiên chử phạn dữ điều canh.”
Nhà lao mà giống tiểu gia đình, Gạo củi, muối, dầu tự sắm sanh;
Trước mỗi phòng giam bày một bếp, Suốt ngày lụi hụi với cơm, canh
(Nhà lao Quả Đức)
Và còn phải chịu đựng cái “luật rừng” mà người xưa cho rằng chỉ có ma quỷ mới đối xử với nhau như thế:
“ Chiếu lệ sơ khai chư nạn hữu,
Tất tu thụy tại xí khanh biên;
Giả như nhĩ tưởng hảo hảo thụy,
Nhĩ yếu đa hoa kỷ khối tiền.”
Lệ thường tù mới đến Phải nằm cạnh cầu tiêu Muốn ngủ cho ngon giấc Anh phải trả tiền nhiều
(Quán trọ)
Không những người tù phải nộp đủ mọi khoản tiền mà còn bị bòn rút từng hào một:
“ Chử nhất oa phạn lục mao tiền
Nhất bồn khai thủy ngân nhất nguyên;
Nhất nguyên mãi vật đắc lục giác
Ngục trung giá cách định chiêu nhiên.”
Thổi một nồi cơm, trả sáu hào Nước sôi mỗi chậu, một đồng trao Một đồng của đáng sáu hào chỉ Giá cả trong tù định rõ sao
(Tiền công)
Người tù bị đày đọa đến mức tàn khốc nhất Họ phải chịu cảnh ăn đói:
“ Mỗi xan nhất uyển hồng mễ phạn
Vô diêm, vô thái, hựu vô thang;” Lót lòng mỗi bữa lưng cơm đỏKhông muối, không canh cũng chẳng cà
(Cơm tù)
Phải ngủ rét:
“ Thu thâm vô nhục diệc vô chiên
Súc hĩnh cung yêu bất khả miên” Đêm thu không đệm cũng không chănGối quắp lưng còng ngủ chẳng an
(Đêm lạnh)
Bị giải đi suốt ngày, suốt đêm lại không ngủ được:
“ Nhật hành ngũ thập tam công lý,
Thấp tận y quan, phá tận hài;
Triệt dạ hựu vô an thụy xứ,
Xí khanh thượng tọa đãi triêu lai.”
Năm ba cây số một ngày
áo mũ dầm mưa rách hết giày Lại khổ thâu đêm không chỗ ngủ Ngồi trên hố xí đợi ban mai
(Mới đến nhà lao Thiên Bảo)
Trang 8Ngày Hồ Chí Minh bị giải tới nhà lao Thiên Bảo là ngày Người phải đi bộ 53 cây số,quần áo ướt đẫm, đôi giày dưới chân rách nát Đến nhà lao trời đã tối, các chỗ ngủ đã bị tù nhân chiếm hết, người tù cao niên ấy chỉ còn một chỗ duy nhất có thể đặt chân: cái hố xí
Đặc biệt người tù bị hạn chế cả những chuyện nhỏ nhất:
“ Một hữu tự do chân thống khổ
Xuất cung dã bị nhân chế tài;
Khai lung chi thì đỗ bất thống,
Đỗ thống chi thì lung bất khai.”
Đau khổ chi bằng mất tự do
Đến buồn đi… cũng không cho Cửa tù khi mở không đau bụng
Đau bụng thì không mở cửa tù
(Bị hạn chế)
Thậm chí người tù phải chịu cảnh:
“ Tứ nguyệt ngật bất lão
Tứ nguyệt thụy bất hảo
Tứ nguyệt bất hoán y,
Tứ nguyệt bất tẩy tảo”
Bốn tháng không thay áo Bốn tháng không giặt giũ Bốn tháng cơm không no Bốn tháng đêm thiếu ngủ
(Bốn tháng rồi)
Chính vì bốn tháng bị đày đọa: cơm không no, đêm thiếu ngủ,áo không thay, không giặt giũ là đủ biến một con người khỏe mạnh, bình thường thành một con người khác hẳn:
“ Hắc sấu tượng ngã quỷ
Toàn thân thị lại sa”
Gầy đen như quỷ đói Ghẻ lở mọc đầy thân
(Bốn tháng rồi)
Bị ghẻ lở khắp người:
“ Mãn thân hồng lục như xuyên cẩm,
Thành nhật lao tao tự cổ cầm;
Xuyên cẩm, tù trung đô quý khách,
Cổ cầm, nạn hữu tận tri âm.”
Đầy mình đỏ tím như hoa gấm Sột soạt luôn tay tựa gẩy đàn Mặc gấm bạn tù đều khách quý Gẩy đàn trong ngục thẩy tri âm
(Ghẻ lở)
Vì thế mà người tù bị bệnh tật hành hạ và cái chết lúc nào cũng có thể xẩy ra:
“ Tha thân chỉ hữu cốt bao bì
Thống khổ cơ hàn bất khả chi
Thân anh ra bọc lấy xương Khổ đau, đói rét hết phương sống rồi
Trang 9Tạc dạ tha nhưng thụy ngã trắc,
Kim triêu tha dĩ cửu tuyền quy.”
Đêm qua còn ngủ bên tôi Sáng nay anh đã về nơi suối vàng
(Một người tù cờ bạc vừa chết cứng)
Hình ảnh nhà tù cực kì vô nhân đạo cũng chính là hình ảnh thu nhỏ của xã hội Trung Quốc thời Tưởng Giới Thạch
b, Nhật ký trong tù lên án một chế độ xã hội đầy rẫy sự bất công:
Đó là xã hội mà quyền sống của con người không được đảm bảo, người lương thiện vô tội bị bắt giam bừa bãi:
“ Oa…! Oa…! Oa…!
Gia phạ đương binh cứu quốc gia;
Sở dĩ ngã niên tài bán tuế,
Yếu đáo ngục trung căn trước ma.”
Oa…! Oa…! Oa…!
Cha sợ sung quân cứu nước nhà;
Nên nỗi thân em vừa nửa tuổi Phải theo mẹ đến ở nhà pha
(Cháu bé trong ngục Tân Dương)
Nhân vật trong bài thơ là một em bé sáu tháng Tiếng nói ở đây là tiếng khóc, tiếng khóc tố cáo xã hội Trung Quốc Đó là xã hội mà pháp luật trừng trị, hành hạ cả những nạn nhân đáng thương vô tội đáng lẽ phải được trân trọng, chăm sóc, yêu thương Chế độ xã hội ấy, nền tảng pháp luật ấy mất đi bản chất nhân đạo và sự công bằng của nó
Cũng vẫn là âm hưởng trữ tình, pha châm biếm, ở một bài thơ khác, tiếng nói của người phụ nữ vừa gây sự thương cảm xót xa, vừa mang tính chất mỉa mai, chua chát:
“ Lang quân nhất khứ bất hồi đầu
Sử thiếp khuê trung độc bão sầu
Đương cục khả liên dư tịch mịch,
Thỉnh dư lai tạm trú lao tù.”
Biền biệt anh đi không trở lại Buồng the trơ trọi thiếp ôm sầu Quan trên xót nỗi em cô quạnh Nên lại mời em tạm ở tù
(Gia quyến người bị bắt lính)
Bài thơ là tiếng nói nhỏ nhẹ, mềm mại của người phụ nữ về cảnh ngộ trớ trêu của mình Nạn nhân là một người phụ nữ vô tội và kẻ trắng trợn gây tội lỗi lại nghiễm nhiên là những người đại diện cho pháp luật Điều đó càng làm bật lên tính chất vô nhân đạo của chế độ Tưởng Giới Thạch
Đến đại biểu của một nước láng giềng đến công cán cũng bị bắt giam vô tội vạ, bị giải tới giải lui qua hơn ba mươi nhà lao mà không hề được giải quyết:
Trang 10“ Dư nguyên đại biểu Việt Nam dân
Nghĩ đáo Trung Hoa kiến yếu nhân;
Vô nại phong ba bình địa khởi,
Tống dư nhập ngục tác gia tân.”
Ta là đại biểu dân Việt Nam Tìm đến Trung Hoa để hội đàm
Ai ngỡ đất bằng gây sóng gió Phải làm khách quý tại nhà giam
(Đường đời khó khăn)
Nhật ký trong tù là bản án đanh thép chế độ xã hội Tưởng Giới Thạch
1.2 “Nhật ký trong tù” chân dung tự họa Hồ Chí Minh:
“Ai mở cuốn sách này sẽ gặp một con người” Câu nói ấy hoàn toàn đúng với tập Nhật ký trong tù Những lời đẹp đẽ ấy dường như nghĩ ra và viết riêng cho cuốn Nhật ký trong tù
1.2.1 Một con người bình thường:
Đọc nhật ký trong tù ta bắt gặp một người tù như bao nhiêu người tù bình thường khác Người cũng phải chịu cảnh ăn đói:
“Cháo tù lưng bát thấm vào đâu
Bụng đói luôn cứ réo gào”
(Cháo tù)
Người tù bị trói, bị cùm, bị xiềng xích:
“ Thiết thằng ngạnh thế ma thằng nhuyễn,
Bộ bộ đinh đang hoàn bội thanh;”
Hôm nay xiềng xích thay dây trói, Mỗi bước leng keng tiếng ngọc rung
(Đi Nam Ninh)
Phải chịu cảnh mặc rét và bệnh tật hành hạ đến ốm nặng:
“ Lạc liễu nhất chích nha
Phát bạch liễu hứa đa,
Hắc sấu tượng ngã quỷ
Toàn thân thị lại sa”
Răng rụng mất một chiếc Tóc bạc thêm mấy phần Gầy đen như quỷ đói Ghẻ lở mọc đầy thân
(Bốn tháng rồi)
1.2.2 Nhật ký trong tù khắc họa chân dung một con người vĩ đại:
a Một con người giàu lòng yêu thương (một bậc đại nhân):
a.1.Một tấm lòng yêu nước nồng nhiệt sắt son:
Trong hoàn cảnh sống trong lao tù tăm tối nơi đát khách quê người, tình cảm yêu nước, thương dân của Người thường có những biểu hiện sâu sắc khác thường.Có khi là nỗi xót xa nhớ nước, thương đồng bào trong cảnh lầm than: