Giải thích sự tạo thành Hoạt động 3 : Gải tích sự tạo thành ảnh của vật bởi gương phẳng 10’ ảnh bởi gương phẳng - Yêu cầu HSđọc C4 - Ta nhìn thấy ảnh ảo S’ vì - Yêu cầu HS hoàn thành C4 [r]
Trang 1CHƯƠNG I: QUANG HỌC
A MỤC TIÊU
1 Kiến thức :
- Bằng thí nghiệm, học sinh nhận thấy : muốn nhận biết được ánh sáng thì ánh sáng đó phải truyền vào mắt ta, ta nhìn thấy các vật khi có ánh sáng từ các vật đó truyền vào mắt
- Phân biệt được nguồn sáng và vật sáng Nêu được ví dụ về nguồn sáng và vật sáng
2 Kỹ năng :
- Làm và quan sát các thí nghiệm để rút ra điều kiện nhận biết ánh sáng và vật sáng
3 Thái độ :
- Biết nghiêm túc quan sát hiện tượng khi chỉ nhìn thấy vật mà không cầm được
B CHUẨN BỊ
- Mỗi nhóm : Hộp kín bên trong có bóng đèn và pin
C TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY- HỌC
Nội dung ghi Hoạt động của GV Hoạt động của HS
CHƯƠNG I :
QUANG HỌC
Bài 1 : Nhận biết
ánh sáng – nguồn
sáng và vật sáng
Hoạt động 1: Ổn định lớp, tổ chức tình huống học tập (5’)
-Ổn định lớp -Tạo tình huống: Một người mắt không bị tật, bệnh có khi nào mở mắt mà không nhìn thấy vật để trước mắt không?
- Khi nào ta mới nhìn thấy một vật ?
- Các em hãy nhìn vào hình ảnh ở chương và cho biết Trong gương là chữ MÍT tờ giấy là chữ gì ?
- Yêu cầu học sinh đọc 6 câu hỏi ở đầu chương
- Cho học sinh dự đoán
Những tình huống trên đều có liên quan đến ánh sáng và ảnh các các vật quan sát được trong các loại gương mà ta sẽ xét ở
chương này Ta cùng tìm hiểu bài 1:Nhận
biết ánh sáng – nguồn sáng và vật sáng
- Báo cáo sĩ số lớp
- Có hoặc không
- Khi có ánh sáng
- Dự đoán chữ
-Đọc 6 tình huống đưa ra ở đầu chương
-Học sinh dự đoán
- Lắng nghe
Tuần:1
Tiết:1
BÀI 1:NHẬN BIẾT ÁNH SÁNG
NGUỒN SÁNG VÀ VẬT SÁNG
Ns:
Nd:
Trang 2I Nhận biết ánh
sáng :
* Quan sát thí
nghiệm :
* Kết luận : Mắt
ta nhận biết được
ánh sáng khi có
ánh sáng truyền
vào mắt ta
Hoạt động 2 : Tìm hiểu khi nào ta nhận biết được ánh sáng (15’)
- Giáo viên đưa cái đèn pin ra, bật đèn và chiếu về phía học sinh để học sinh thấy đèn có thể bật sáng hay tắt đi
- Để đèn pin ngang trước mặt thực hiện như hình 1.1
- Cho học sinh đọc và trả lời câu hỏi trong SGK
- Như hình 1.1 : khi đèn pin đã bật sáng ta có nhìn thấy được ánh sáng từ đèn pin phát
ra ?
- Vậy khi nào ta nhận biết được ánh sáng?
-Để biết được điều đó ta tìm hiểu ở
I Nhận biết ánh sáng
- Cho học sinh tự đọc SGK mục quan sát và thí nghiệm
- Trong các trường hợp, trường hợp nào mắt ta nhận biết được ánh sáng?
- Gọi học sinh đọc và trả lời C1
GV nhận định lại
- Yêu cầu HS hoàn thành phần kết luận
- Quan sát đèn pin
- Quan sát cách làm của GV
- Đọc và trả lời câu hỏi để đưa đến kết quả đúng sai của tình huống
- Không nhìn thấy ánh sáng từ đèn phát ra
-Dự đoán
- Đọc và tiến hành thí nghiệm theo các mục ở SGK
- 3 HS nêu kết quả nghiên cứu của mình là:
+Trường hợp 2 : Ban đêm đứng trong phòng đóng cửa kín mở mắt, bật đèn
+Trường hợp 3 : Ban ngày, đứng ngoài trời, mở mắt
- Trả lời được ý sau : C1 : Trường hợp 2 và 3 có đều kiện giống nhau là có ánh sáng và mở mắt nên ánh sáng lọt vào mắt
- Thảo luận nhóm để rút ra kết luận
II Nhìn thấy một
vật :
*Kết luận 2 :Ta
nhìn thấy một vật
khi có ánh sáng từ
vật đó truyền vào
mắt ta.
Hoạt động 3 : Nghiên cứu trong điều kiện nào ta nhìn thấy một vật (15’)
- Vậy, nhìn thấy một vật thì như thế nào
ta sang II Nhìn thấy một vật :
- Hướng dẫn HS thí nghiệm như hình 1.2a SGK
- Yêu cầu HS đọc C2 Hướng dẫn để HS đặt mắt gần ống
- Nguyên nhân nhìn thấy tờ giấy trắng trong hộp kín là gì ?
- Lắng nghe
- Bố trí thí nghiệm theo nhóm
- Học sinh đọc C2 và tiến hành thí nghiệm cho kết luận
C2 : a Đèn sáng : có nhìn thấy (H.1.2a)
b Đèn tắt : Không nhìn thấy (H.1.2b)
- Có đèn để tạo ra ánh sáng ánh sáng chiếu đến giấy trắng ánh sáng từ giấy trắng đến măt( thì nhìn
Trang 3thấy giấy trắng
- Yêu cầu HS hoàn thành kết luận 2 - Thảo luận và rút ra kết luận
III Nguồn sáng
và vật sáng
*Kết luận 3 : Dây
tóc bóng đèn tự nó
phát ra ánh sáng
gọi là nguồn sáng.
Dây tóc bóng đèn
phát sáng và
mảnh giấy trắng
hắt lại ánh sáng
từ vật khác chiếu
vào nó, gọi chung
là vật sáng
Hoạt động 4 : Phân biệt nguồn sáng và vật sáng (5’)
- Cho HS làm thí nghiệm 1.3 SGK
- Ánh sáng của đèn phát ra từ đâu ?
- Hãy cho biết thí nghiệm ở hình 1.2a và 1.3 ta nhìn thấy mảnh giấy trắng và dây tóc bóng đèn là vì sao?
- Vật nào tự phát ra ánh sáng, vật nào hắt lại ánh sáng do vật khác chiếu tới ?
-Gọi HS hoàn thành kết luận -Nhận định lại
- Tiến hành thí nghiệm và trả lời câu hỏi
- Dây tóc bóng đèn
- Vì từ hai vật đó đều có ánh sáng tới mắt ta
C3 : Dây tóc bóng đèn tự nó phát ra ánh sáng còn mảnh giấy trắng hắt lại ánh sáng do vật khác hiếu vào nó -Thảo luận kết luận 3
-Ghi nhận
IV Vận dụng Hoạt động 5 : Vận dụng và hướng dẫn về
nhà (5’)
- Gọi HS đọc và trải lời C4 C4 : Bạn Thanh đúng Vì tuy đèn có
bật sáng nhưng không chiếu thẳng vào mắt ta, không có ánh sángtừ đèn truyền vào mắt ta nên ta không nhìn thấy
- Gọi HS đọc và trả lời C5
- Cho HS đọc phần ghi nhớ
- Đọc C5 và thử giải thích C5 được nội dung sau : Khói gồm nhiều hạt li
ti nhỏ, các hạt khói được đèn chiếu sáng trở thành các vật sáng Các vật sáng nhỏ li ti xếp gần nhau tạo thành một vệt sáng mà ta nhìn thấy được
- 2 HS đọc phần ghi nhớ
Dặn dò: Về nhà trả lời lại câu hỏi C1, C2,
C3 học thuộc phần ghi nhớ -Làm bài tập 1.1 đến 1.5 (Tr 2 – SBT)
- Chuẩn bị bài 2 “Sự truyền ánh sáng”
- Ghi nhận về nhà
DUỴÊT
Trang 4A MỤC TIÊU :
1 Kiến thức :
- Biết làm thí nghiệm để xác định được đường truyền của ánh sáng
- Phát biểu được định luật về sự truyền thẳng ánh sáng
- Biết vận dụng định luật truyền thẳng ánh sáng để xác định đường thẳng trong thực tế
- Nhận biết được đặc điểm của 3 loại chùm ánh sáng
2 Kỹ năng :
- Bước đầu biết tìm ra định luật truyền thẳng ánh sáng bằng thực nghiệm
- Biết dùng thí nghiệm để kiểm chứng lại một hiện tượng về ánh sáng
3 Thái độ :
- Biết vận dụng kiến thức vào cuộc sống
B CHUẨN BỊ :
- Mỗi nhóm :
+ 1 ống nhựa cong, 1 ống nhựa thẳng 3mm, dài 200mm
+ 1 nguồn sáng dùng pin
+ 3 màn chắn đục lỗ như sau
+ 3 đinh ghim ( hoặc kim khâu )
C TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY- HỌC :
Nội dung ghi Hoạt động của GV Hoạt động của HS
Hoạt động 1 : Ổn định lớp kiểm tra,
tổ chức tình huống học tập (5’)
*Ổn định lớp
* Kiểm tra : CH1 : Khi nào ta nhận biết được ánh
sáng?
-Báo cáo sĩ số lớp
HS1 :-Ta nhận biết được ánh sáng khi có ánh sáng truyền vào mắt ta
CH2:Khi nào ta nhìn thấy một vật ? -Ta nhìn thấy một vật khi có ánh sáng
truyền từ vật đó vào mắt ta
- Giải thích hiện tượng khi nhìn thấy vệt sáng trong khói hương ?
- Khói gồm nhiều hạt nhỏ li ti, cá hạt khói được đèn chiếu sáng trở thành các vật sáng Các vật sáng nhỏ li ti xếp gần nhau tạo thành một vệt sáng mà ta nhìn thấy được
Tuần2
Tiết:2
BÀI 2: SỰ TRUYỀN ÁNH SÁNG
Ns:
Nd:
Trang 5CH3 : Chữa bài tập 1.1 và 1.2 (SBT) HS2: Lên bảng chữa bài tập
BT 1.1 Chọn câu C/ Vì có ánh sáng từ vật truyền vào mắt ta
BT1.2 Chọn câu B./ Vỏ chai sáng chói dưới trời sáng
- Yêu cầu HS chữa bài tập nếu sai - Chữa bài tập nếu sai
* Tạo tình huống học tập :
- Cho HS đọc phần mở bài ở SGK - Đọc phần mở bài ở SGK
- Em có suy nghĩ gì về thắc mắc của
Bài 2 : Sự truyền ánh
sáng
- Giáo viên ghi nhận ý kiến lên bảng
- Để xem ý kiến trên đúng sai như
thế nào ta sáng bài 2 “Sự truyền ánh sáng”
-Lắng nghe
I Đường truyền của
ánh sáng :
* Thí nghiệm :
Hoạt động 2 : Nghiên cứu tìm quy luật đường truyền của ánh sáng
(15’)
- Các em hãy dự đoán ánh sáng đi theo đường cong hay gấp khúc
- 2 HS dự đoán
- Gọi HS : nêu phương án kiểm tra - 2 HS nêu phương án (dùng ống
thẳng và cong để quan sát dây tóc bóng đèn )
- Lựa chọn phương án thích hợp để có thể thực hiện được
- Yêu cầu HS thí nghiệm kiểm chứng (H 2.1) , và trả lời C1
-Bố trí thí nghiệm Mỗi HS lần lượt quan sát dây tóc bóng đèn pin qua ống thẳng và ống cong. Trả lời C1/
theo ống thẳng
- Cho lớp nhận xét - Lớp nhận xét và ghi nhận C1
- Nếu không có ống thẳng thì ánh sáng có truyền theo đường thẳng không?
- Học sinh dự đoán
- Phương án nào sẽ cho ta biết điều đó
- Nêu phương án
- Chọn phương pháp để có thể tiến hành thích hợp
- Cho HS bố trí thí nghiệm - Bố trí thí nghiệm (H2.2)
- Hãy đặt ba tấm bìa giống nhau có đục lỗ như nhau cùng nằm trên một đường thẳng sao cho mắt nhìn thấy dây tóc bóng đèn
-Tiến hành thí nghiệm theo nhóm
- Các nhóm đã nhìn thấy dây tóc bóng đèn chưa?
- Nhận định thấy dây tóc bóng đèn
- Hãy cho biết ba lỗ A, B, C của ba tấm bì như thế nào?
- Ba lỗ A, B, C thẳng hàng với nhau
- Vì sao? - Vì ba tấm bìa đục lổ giống như nhau
được đặt thẳng hàng với nhau
Trang 6- Điều đó chứng tỏ được ánh sáng đi theo đường nào? - Ánh sáng đi theo đường thẳng
- Ta hãy để lệch 1 trong 3 bảng khoảng 1 – 2cm - Tiến hành theo yêu cầu của GV
- Lúc này có nhìn thấy dây tóc bóng đèn không?
- Không nhìn thấy dây tóc bóng đèn
-Vậy ánh sáng chỉ truyền theo đường nào?
Đường thẳng
* Kết luận : Đường
truyền của ánh sáng
trong không khí là đường
thẳng
* Định luật truyền thẳng
của ánh sáng :
Trong môi trường trong
suốt và đồng tính, ánh
sáng truyền đi theo
đường thẳng
- Yêu cầu HS hoàn thành phần kết luận
- Gọi HS nêu định luật truyền thẳng của ánh sáng
- Thông qua thí nghiệm môi trường không khí, nước, thuỷ tinh, tấm kính trong thuỷ tinh, tấm kính trong gọi là môi trường trong suốt
-Mọi vị trí trong môi trường đó có tính chất như nhau gọi là đồng tính,
- Hoàn thành kết luận và ghi nhận
- Nêu định luật truyền thẳng của ánh sáng
-Ghi nhận
- Cho HS phát biểu và ghi nhận định luật trong SGK - Phát biểu định luật , ghi nhận
II Tia sáng và chùm
sáng :
*Biểu diễn đường truyền
của ánh sáng :
Hoạt động 3 : Nghiên cứu thế nào
là tia sáng, chùm sáng (10’)
- Ta quy ước biểu điễn
đường truyền của ánh
sáng bằng một đường
thẳng có mũi tên chỉ
hướng gọi là tia sáng.
S M
- Quy ước tia sáng như thế nào?
-Cho HS lên vẽ đường truyền ánh sáng từ điểm S đến điểm M (H.2.3)
- Ta quy ước biểu diễn đường truyền của ánh sáng bằng một đường thẳng có mủi tên chì hướng gọi là tia sáng
- Vẽ đường truyền ánh sáng từ điểm sáng S đến điểm M
- Mũi tên có ý nghĩa gì? - Mũi tên chỉ hướng tia sáng
- Nhiều tia sáng hợp
thành gọi là chùm sáng.
- Quy ước vẽ chùm sáng:
Ta chỉ vẽ 2 tia sáng
ngoài cùng của mỗi
chùm sáng.
- Làm thí nghiệm biểu diễn (H.2.4)
-Chú ý: Khe hở phải để song song với màn
- Ta thu được gì trên màn?
- Nhiều tia sáng kết hợp thành gì?
- Quy ước vẽ chùm sáng như thế nào?
-Thay tấm chắn một khe bằng tấm chắn 2 khe song song
- Quan sát thí nghiệm
- Thực hiện
- Có vệt sáng hẹp thẳng
Hình ảnh của đường truyền ánh sáng
- Thành chùm sáng
- Ta chỉ vẽ hai tia sáng ngoài cùng của mỗi chùm sáng
- Học sinh quan sát thấy trên màn chắn
+ Vặn pha đèn, trên màn chắn 2 tia
Trang 7- Vặn pha đèn tạo ra 2 tia song song, 2 tia hội tụ, 2 tia phân kì song song.
+ Vặn pha để tạo ra 2 tia sáng hội tụ, phân kì
-Có 3 loại chùm tia
sáng: song song, hội tụ,
phân kì.
- Vậy có mấy chùm tia sáng - Có 3 loại chùm tia sáng: song song,
hội tụ, phân kì
- Từ thí nghiệm và hình vẽ (H.2.5) SGK Hãy hoàn thành câu C3 - C3 a…không giao nhau…
b…… giao nhau………
c………loe rộng ra……
- Gọi HS nhâän xét - Nhận xét và ghi vở
III Vận dụng: * Hoạt động 4: Vận dụng và hướng
dẫn về nhà (10 phút).
- Gọi HS đọc và giải đáp C4 - Dựa vào thí nghiệm 2.1 và 2.2 để
giải thích
- C4 Ánh sáng từ đèn phát ra đã truyền đến mắt ta theo đường thẳng (qua thí nghiệm H.2.1 và H.2.2)
- Gọi HS đọc C5 - HS đọc C5
- Ta có thể nói ngắm như thế nào? - HS nêu phương án thực hiện
- Nếu nói đúng cho thực hiện - Làm thí nghiệm
C5 Đầu tiên cắm hai cái kim thẳng đứng trên mặt một tờ giấy Sau đó cắm kim thứ ba sao cho khi đặt mắt chỉ nhìn thấy kim gần mắt nhất mà không nhìn thấy hai kim còn lại
- Hãy giải thích tại sao phải làm như vậy? -Giải thích: Kim 1 là vật chắn sáng kim 2, kim 2 là vật chắn sáng kim 3
Do ánh sáng truyền theo đường thẳng nên ánh sáng từ kim 2, 3 bị chắn không tới mắt
- Nhận định và cho HS ghi vào vở -Ghi nhận
- Qua điều này giúp cho lớp ta được gì?
- Xếp hàng thật thẳng khi vào lớp
- Cho HS đọc phần ghi nhớ - HS củng cố lại kiến thức qua ghi
nhớ
- Hướng dẫn về nhà học phần có thể
em chưa biết
- Thực hiện
Trang 8Dặn dò :
- Hướng dẫn làm bài tập từ 2.1 đến 2.4 (tr 4 – SBT)
- Chuẩn bị bài 3: Ứng dụng định luật truyền thẳng của ánh sáng.
-Ghi nhận về nhà
DUYỆT
Trang 9A MỤC TIÊU:
1 Kiến thức :
- Nhận biết được bóng tối, bóng nữa tối và giải thích
- Giải thích được vì sao lại có nhật thực, nguyệt thực
2 Kỹ năng :
-Vận dụng định luật truyền thẳng của ánh sáng giải thích một số hiện tượng trong thực tế và hiểu được một số ứng dụng của định luật truyền thẳng ánh sáng
B CHUẨN BỊ:
Mỗi nhóm :
- 1 đèn pin
- 1 cây nến (thay bằng 1 vật hình trụ)
- 1 vật cản bằng bìa dày
- 1 màn chắn
- 1 hình vẽ nhật thực và nguyệt thực
C TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC :
Nội dung ghi Hoạt động của GV Hoạt động của HS
Hoạt động 1 : Ổn định lớp kiểm tra - Tổ
chức tình huống học tập (10’)
* Kiểm tra : HS1: Phát biểu định luật
truyền thẳng ánh sáng Đường truyền của tia sáng được biểu diễn như thế nào?
HS1: Định luật truyền thẳng ánh sáng Trong môi tường trong suốt và đồng tính, ánh sáng truyền đi theo dòng thẳng
- Vẽ đường truyền ánh sáng từ điểm S đến điểm M
- Đường truyền của ánh sáng được biểu diễn bằng một đường thẳng có hướng được gọi là tia sáng
- HS2: Chữa bài tập2 1 SBT HS2: Nêu được ý sau:
2.1.a Không nhìn thấy vì đèn phát ra truyền đi theo đường thẳng CA nên ánh áng từ đèn không truyền vào mắt được 2.1.b Phải để mắt trên đường CA kéo dài
Yêu cầu HS dưới lớp nhận xét và chữa bài nếu sai - Lớp hận xét và chữa bài nếu sai.
Bài 3:
Ứng dụng
định luật
truyền thẳng
của ánh sáng
* Tạo tình huống:Vào ban ngày trời nắng,
không có mây, ta nhìn thấy bóng của cột đèn in rõ nét trên mặt đất Khi có một đám mây mỏng che khuất Mặt Trời thì bóng đó
bị nhoè đi Vì sao có sự biến đổi đó?
- Dự đoán
Tuần:3
TRUYỀN THẲNG CỦA ÁNH SÁNG
Ns:
Nd:
Trang 10Bài 3: Ứng dụng định luật truyền thẳng của ánh sáng.
I Bóng tối –
bóng nữa tối:
Hoạt động 2 : Quan sát hình thành khái niệm
bóng tối, bóng nữa tối (15’)
Thí nghiệm 1:
(H3.1)
- Gọi học sinh đọc thí nghiệm - Đọc thí nghiệm 1
* Nhận xét 1: - Phát dụng cụ thí nghiệm cho mỗi nhóm
học sinh
- Mỗi nhóm nhận dụng cụ thí nghiệm
Trên màn chắn
đặt phía sau vật - Cho HS tiến hành thí nghiệm như hình 3.1
- Nghiên cứu SGK và (H.3.1) để tiến hành thí nghiệm
cản có một
vùng không - Hướng dẫn HS để đèn ra xa bóng đèn rõ nét
-Ghi nhận , thực hiện
nhận được
ánh sáng từ
- Gọi HS đọc và trả lời C1 - Quan sát hiện tượng trên màn chắn để
trả lời C1
nguồn tới gọi - Ánh sáng truyền theo đường nào? - Ánh sáng truyền theo đường thẳng
là bóng tối. - Vật chắn đã gây ảnh hưởng gì đến đường
truyền của ánh sáng?
- Vật chắn ngăn cản lại đường truyền của ánh sáng
Điều đó đã tạo nên điều gì trên màn chắn? - Tạo nên vùng bóng tối trên màn
- Yêu cầu HS hoàn thành nhận xét - Hoàn thành phần nhận xét
Thí nghiệm 2
(H 3.2)
- Yêu cầu HS đọc thí nghiệm 2 - Đọc phần thí nghiệm 2
* Nhận xét 2: - Cho HS tiến hành thí nghiệm như hình
( H.3.2)
- Tiến hành thí nghiệm 2 (H.3.2)
Trên màn
chắn đặt phía - Có hiện tượng gì khác với thí nghiệm 1. - Trên màn hình có 3 vùng: Vùng sáng, vùng nữa tối và vùng tối
sau vật cản có
vùng chỉ - Nguyên nhân có hiện tượng đó là gì? - Do đèn sáng to hơn tạo nên nguồn sáng rộng
nhận được
ánh sáng từ
một phần của
nguồn sáng
tới gọi là
bóng nữa tối.
-Yêu cầu HS hoàn thành C2 - Quan sát trên màn để trả lời C2
C2: Trên màn chắn ở sau vật cản vùng 1 là vùng bóng tối, vùng 3 được chiếu sáng đầy đủ, vùng 2 chỉ nhận được ánh sáng từ một phần của nguồn sáng nên không sáng bằng vùng 3
-Yêu cầu HS hoàn thành phần nhận xét - Dựa vào thí nghiệm để hoàn thành nhận
xét
II Nhật thực,
nguyệt thực:
Hoạt động 3: Hình thành khái niệm nhật thực và nguyệt thực (10’).
1 Nhật thực:
Khi Mặt Trăng
nằmtrong
khoảng từ Mặt
Trời đến Trái
Đất thì có hiện
tượngnhật thực.
- Yêu cầu HS đọc thông báo ở mục II
- Quỹ đạo chuyển động của Mặt Trăng, Mặt Trời và Trái Đất như thế nào?
-Đọc thông báo ở mục II
- Mặt Trăng quay xung quanh Trái Đất, Mặt Trời chiếu sáng Mặt Trăng và Trái Đất
* Có 2 loại
nhật thực:
+ Nhật thực
-Khi nào thì xảy ra hiện tượng nhật thực? -Khi Mặt Trăng nằm trong khoảng từ Mặt
Trời đến Trái Đất