- Là văn tự sự vì nó kể lại đặc ñieåm cuûa 2 Bieån Hoà, tuy taùc giả đã rút ra ý nghĩa chung từ 2 đặc điểm đó nhưng không nêu lên tư tưởng, quan điểm của người viết để giải quyết một vấn[r]
Trang 1HỌC KÌ II
Soạn ngày: 10/10/2010
Tuần 20
Tiết 73 TỤC NGỮ VỀ THIÊN NHIÊN VÀ LAO ĐỘNG SẢN XUẤT
I Mục tiêu cần đạt : Giúp học sinh
- Hiểu thế nào là tục ngữ Hiểu nội dung ý nghĩa vàa một số hình thức nghệ thuật của câu tục ngữ trong bài học
- Thuộc lòng những câu tục ngữ trong văn bản
II Các bước lên lớp :
1 Ổn định lớp :
2 Kiểm tra bài cũ : - Kiểm tra việc soạn bài của học sinh
- Tập, sách giáo khoa
3 Bài mới : - Giới thiệu : Ở học kỳ I chúng ta đã tìm hiểu ca dao với các nội dung của nó
Trong học kỳ II này chúng ta lại tiếp tục tìm hiểu về tục ngữ cũng là một thể văn học dân gian Nếu như ca dao thiên về diễn tả đời sống tâm hồn, tư tưởng, tình cảm của nhân dân thì tục ngữ lại đúc kết những kinh nghiệm của nhân dân về mọi mặt Hôm nay các em sẽ được cung cấp kiến thức về tục ngữ và nôïi dung về thiên nhiên lao động và sản xuất
Hoạt động 1 : Đọc kỹ các
câu tục ngữ và chú thích để
hiểu văn bản và những từ ngữ
khó
- Giáo viên đọc mẫu rồi
hướng dẫn học sinh đọc
- Tục ngữ là gì ?
Hoạt động 2 : Tìm hiểu văn
bản
- Có thể chia 8 câu tục ngữ
torng bài làm mấy nhóm Mỗi
nhóm gồm những câu nào?
Từ câu 1 đến 4 : Những câu
tục ngữ về thiên nhiên
Từ câu 5 đến 8 : Những câu
tục ngữ về lao động sản xuất
* Học sinh thảo luận 4 câu
tục ngữ đầu tiên : Theo yêu
cầu của câu 3 trong đọc –
-Hs đọc
* Chú thích : Sgk
8 câu tục ngữ trong bài chia làm 2 nhóm Mỗi nhóm gồm 4 câu
I Tìm hiểu văn bản
1 Thế nào là tục ngữ?
* Chú thích : Sgk
2 Tìm hiểu nội dung và hình thức các câu tục ngữ
a Tìm hiểu nội dung câu
1 :
Trang 2hiểu văn bản.
- Câu 1 : Nghĩa của câu tục
ngữ này là gì?
- Có thể vận dụng kinh
nghiệm của câu tục ngữ này
vào chuyện tính toán, xắp xếp
công việc hoặc vào việc giữ
gìn sức khỏe cho mỗi người
vào mùa hè và mùa đông
- Giá trị kinh nghiệm của câu
tục ngữ ?
- Giải thích câu tục ngữ số 2?
Câu 3 :
- Giải thích : Ráng mỡ
gà?
Câu 4 :
Ở nước ta mùa lũ thuờng
xảy ra vào tháng 7 âm lịch
Từ kinh nghiệm quan sát nhân
dân tổng kết quy luật : kiến
bò nhiều vào tháng 7, thường
là bò lên cao, là điềm báo sắp
- Tháng năm đêm ngắn ngày dài, tháng mười đêm dài ngày ngắn
-Giúp con người có ý thức chủ động để nhìn nhận, sử dụng thời gian công việc, sức lao động vào những thời điểm khác nhau trong năm
Ngày nào đêm trước có nhiều sao, hôm nay sẽ nắng trời ít sao Sẽ mưa
Trời nhiều sao thì ít mây, do đó sẽ nắng và ngược lại
Câu tục ngữ này giúp con người có ý thức biết nhìn sao để dự đoán thời tiết, sắp xếp công việc
- Khi trên trời xuất hiện ráng có màu sắc vàng mỡ gà tức là sắp có bão Đây là một trong rất nhiều kinh nghiệm dự đoán bão
- Biết dự đoán bão thì sẽ có ý thức chủ động giữ gìn nhà cửa hoa màu
Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng
Ngày tháng mười chưa cười đã tối
Kinh nghiệm để nhận biết thời gian
Câu 2 : Mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa
Kinh nghiệm để nhận biết về thời tiết (nắng, mưa)
Câu 3 : Ráng mỡ gà, xó nhà thì giữ
Kinh ngiệm để nhận biết thời tiết khi sắp có bão
Câu 4 : Tháng 7 kiến bò chỉ lo lại lụt
Kinh nghiệm để nhận biết thời tiết
Trang 3có lụt Kiến là loại côn trùng
rất nhạy cảm với khí hậu, thời
tiết nhờ cơ thể có những tế
bào cảm biến chuyên biệt Vì
thế khi trời chuẩn bị có mưa to
kéo dài hay lũ lụt, kiến sẽ từ
trong tổ kéo ra hàng đàn để
tránh mưa, lụt và để lợi dụng
đất mềm sau mưa làm những
tổ mới
Nạn lụt thường xuyên xảy ra
ở nước ta vì vậy nhân dân có
ý thức dự đoán lũ lụt để chủ
động phòng chống
* Đại diện từng tổ lên
trình bày theo thứ tự Giáo
viên chốt lại
* Chúng ta chia làm 4 tổ,
thảo luận 4 câu còn lại
Câu 5 :
+ Đất nước coi như vàng,
quý như vàng
+ Người ta có thể sử dụng
câu tục ngữ này trong trường
hợp nào?
Câu 6 :- Giải thích nghĩa?
- Câu tục ngữ này nói lên
điều gì ?
- Cơ sở khẳng định thứ tự
trên?
- Câu tục ngữ này giúp chúng
ta điều gì
Câu 7 :Gọi học sinh đọc câu 7
- Câu tục ngữ trên khẳng định
thứ tự quan trọng của các yếu
tố đối với nghề trồng lúa nước
của nhân dân ta
- Phê phán hiện tượng lãng phí đất
- Đề cao giá trị của đất
Thứ tự các nghề, các công việc đem lại lợi ích kinh tế
Từ giá trị kinh tế của các vùng … Tuy nhiên không phải nơi nào cũng đúng mà phải tùy từng vùng
-khai thác tốt điều kiện, hoàn cảnh để tạo ra của cải, vật chất
Câu 5 : Tấc đất tấc vàng,
Giá trị của đất đai
Câu 6 : Nhất canh trĩ, nhị canh viên, tam canh điền
Thứ tự về nguồn lợi kinh tế của các ngành nghề
Câu 7 : Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống
Thứ tự tầm quan trọng của nước, phân bón, sự cần mẫn và giống má
Trang 4- Các em hãy tìm những câu
tục ngữ khác có nội dung liên
quan?
- Kinh nghiệm của câu tục
ngữ được vận dụng vào việc
gì?
Câu 8 :Gọi học sinh đọc câu 8
Câu tục ngữ này nhằm khẳng
định tầm quan trọng của thời
vụ, của đất đai đã được khai
phá, chăm bón đối với nghề
trồng trọt
* Học sinh thảo luận câu
hỏi 4 Sgk
- Hãy cho biết đặc điểm
về hình thức của các câu tực
ngữ ?
-Hs đọc
- Hình thức ngắn gọn
- Cách lập luận chặt chẽ, giàu hình ảnh
- Vần
- Các vế thường đối xứng nhau về hình thức và nội dung
( Đối vế, đối ngữ, đối từ, nhịp hình thức)
b Đặc điểm về hình thức các câu tục ngữ :
- Ngắn gọn
- Lập luận chặt chẽ giàu hình ảnh
- Vần lưng
- Các vế thường đối xứng nhau về nội dung lẫn hình thức
* Ghi nhớ : Sgk
II Luyện tập
- Cử đại diện 4 tổ lên thi với nhau về các câu tục ngữ mà các em đã sưu tầm ở nhà
4 Củng cố : Đọc lại ghi nhớ, nắm được nội dung của các câu tục ngữ.
5 Dặn dò : Về nhà sưu tầm các câu ca dao, dân ca, tục ngữ được lưu truyền ở địa phương,
soạn chương trình địa phương
Trang 5Tiết 74 CHƯƠNG TRÌNH ĐỊA PHƯƠNG
PHẦN VĂN-TẬP LÀM VĂN
I Mục đích yêu cầu : Giúp học sinh
- Biết cách sưu tầm ca dao, tục ngữ theo chủ đề và bước đầu biết chọn lọc, xắp xếp tìm hiểu ý nghĩa của chúng
- Tăng thêm hiểu biết và tình cảm gắn bó với địa phương quê hương mình
II Các bước lên lớp :
1 Ổn định lớp :
2 Kiểm tra bài cũ : - Tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất
3 Bài mới :
- Giới thiệu : Tiết học này chúng ta sẽ nghe các tổ trình bày những câu ca dao, tục ngữ mà các tổ đã sưu tầm được
- Yêu cầu các tổ nêu những câu ca dao mà các
em đã sưu tầm được
- Nhóm 1, 2 tục ngữ, ca dao lưu hành ở địa
phương
- Nhóm 3, 4 tục ngữ, ca dao viết về địa phương
mình
* Tục ngữ, ca dao
- Về sản xuất
- Về thiên nhiên
- Về xã hội
- Về con người
- Sau khi nghe trình bày, các tổ tiến hành thảo
luận về những đặc sắc của ca dao, tục ngữ mà các
tổ đã sưu tầm
- Đại diện các tổ lên trình bày
- Các tổ thảo luận và trình bày phần thảo luận của tổ
Lên non tìm quế, quế về rừng xanh Trách ai tréo ngọn thắt ngành
Cho chàng xa thiếp cho anh xa chàng
( Ca dao) Bậu ra, bậu lấy ông câu
Bậu câu cá bống chặt đầu kho tiêu Kho tiêu, kho ớt, kho hành
Kho ba lạng thịt để dành mà ăn
( Ca dao) Phải đâu chàng nói mà xiêu
Tại con cá bống, tại nêu nước chè
( Ca dao)
* Giáo viên nhận xét, tổng kết ý, chấm điểm,
động viên
4 Củng cố, dặn dò : - Nhận xét tiết học.
- Chuẩn bị : Tìm hiểu chung về văn nghị luận
Trang 6Tiết 75,76 TÌM HIỂU CHUNG VỀ VĂN NGHỊ LUẬN
I Mục tiêu bài học :Giúp học sinh
- Hiểu rõ nhu cầu nghị luận trong đời sống , đặc điểm chung của văn bản nghị luận
II Các bước lên lớp :
1 Ổn định lớp :
2 Kiểm tra bài cũ : - Sự chuẩn bị bài mới của học sinh
3 Bài mới : Giới thiệu : Trong đời sống, đôi khi ta kể lại một câu chuyện, miêu tả một sự
vật, sự việc hay bộc bạch những tâm tư, tình cảm, nguyện vọng của mình qua các thể loại kể chuyện, miêu tả hay biểu cảm Người ta thường bàn bạc, trao đổi những vấn đề có tính chất phân tích, giới thiệu hay nhận định Đó là nhu cầu cần thiết của văn nghị luận Vậy thế nào là văn nghị luận? Tiết học hôm nay chúng ta sẽ làm quen với thể loại này
Hoạt động 1 :
- Gọi học sinh đọc phần 1, nhu
cầu nghị luận
+ Trong đời sống em có gặp
các vấn đề và câu hỏi kiểu
như thế kg?
+ Hãy nêu thêm các câu hỏi
về các vấn đề tương tự ?
+ Khi gặp các vấn đề và câu
hỏi loại đó em trả lời bằng
cách nào trong các cách sau :
kể, tả, biểu cảm, nghị luận
+ Vì sao các phương thức còn
lại không đáp ứng yêu cầu trả
lời các câu hỏi? Nó có tác
dụng gì đối với văn nghị luận?
* Cho học sinh thảo luận
theo tổ
-Trong đời sống em thường
gặp văn bản nghị luận dưới
dạng nào?
- Hãy kể các loại văn bản nghị
luận mà em biết?
* Trong đời sống ta thường
-Hs đọc
Đó là những câu hỏi mà
ta thường bắt gặp trong đời sống
- Muốn sống cho đẹp ta phải làm gì ?
-Vì sao hút thuốc lá là có hại ?
Dùng văn nghị luận vì văn nghị luận dùng lý lẽ để phân tích, bàn bạc, đánh giá và giải quyết vấn đề
Nó có tác dụng hỗ trợ làm cho lập luận sắc bén, thêm sức thuyết phục
Bài xã luận, bình luận, phát biểu cảm nghĩ, các ý kiến trong cuộc họp
I Nhu cầu nghị luận và văn bản nghị luận.
1 Nhu cầu nghị luận
- Muốn sống đẹp ta phải làm gì? (theo em như thế nào là sống đẹp?)
Vấn đề cần giải quyết, bàn bạc để tìm ra hành động đúng đắn Tạo nên lối sống đẹp
* Trong đới sống ta thường gặp văn nghị luận
Trang 7gặp văn nghị luận dưới dạng
nào?
Hoạt động 2 : Gọi học sinh
đọc văn bản chống nạn thất
học?
- Bác viết bài này để làm gì?
Cụ thể Bác kêu gọi nhân dân
làm gì?
- Em hãy gạch dưới các câu
văn thể hiện ý kiến đó? (luận
điểm)
- Để có sức thuyết phục Bác
Hồ đã nêu những lý lẽ nào ?
Kể ra?
+ Vì sao nhân dân ta phải biết
đọc, biết viết?
+ Việc chống nạn mù chữ có
thực hiện được hay không?
- Bài phát biểu của Bác nhằm
xác lập cho người đọc, người
nghe những tư tưởng, quan
điểm nào?
- Nhhững luận điểm Bác
đưa ra có rõ ràng và thuyết
+ Tuyên ngôn độc lập + Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến 23/ 9 của Bác Hồ
-Hs đọc
-Kêu gọi, thuyết phục nhân dân chống nạn thất học
+ Có kiến thức… xây dựng đất nước
+ Biết đọc, viết, truyền bá chữ quốc ngữ, giúp đồng bào thoát nạn mù chữ
+ Mọi người Việt Nam phải biết quyền lợi, bổn phận của mình … nước nhà )
Pháp cai trị tiến hành chính sách ngu dân
- 95% Người Việt Nam mù chữ …
- Nay dành được độc lập phải nâng cao dân trí )
- Được
- Người biết chữ dạy cho người không biết
- Người chưa biết gắng sức học
- Người giàu có mở lớp học ở tư gia
- Phụ nữ cần phải học để theo kịp nam giới
-Bằng mọi cách phải
2 Đặc điểm chung của văn nghị luận.
* Văn bản : “chống nạn thất học”
- Luận đề : Chống nạn thất học
- Luận điểm + Có kiến thức … xây dựng đất nước
+ Biết đọc, biết viết, truyền bá chữ quốc ngữ … mù chữ + Mọi người phải biết quyền lợi, bổn phận của mình … nước nhà
- Lý lẽ dẫn chứng + 95% người Việt Nam mù chữ thì tiến bộ sao được
+ Người biết chữ dạy cho người không biết chữ
+ Người chưa biết chữ gắng sức học cho biết
Tư tưởng, quan điểm : Bằng mọi cách phải gắng sức xây dựng nước nhà
Lý lẽ dẫn chứng thuyết phục
Trang 8phục hay không?
* Vậy đặc điểm chung của
văn nghị luận là gì ?
- Theo em mục đích của văn
nghị luận là gì?
- Mời 1 em đọc cho cô phần
ghi nhớ Sau đó gọi 3 học sinh
khác nhắc lại
*Luyện tập
-Gv hướng dẫn hs luyện tập các
bài tập sgk
: Gọi học sinh đọc văn bản
“cần tạo ra thói quen tốt trong
đời sống xã hội”
* Nêu câu hỏi trong sách
giáo khoa
- Đây có phải là văn nghị
luận không? Vì sao
- Tác giả đã đề xuất ý kiến gì?
Gạch dưới câu thể hiện
- Để thuyết phục người
đọc, tác giả nêu lý lẽ, dẫn
chứng nào?
- Vấn đề nhà văn nêu có
trong thực tế không?
- Em có tán thành ý kiến
của bài viết không? Vì sao?
Hoạt động 2 :
* Gọi học sinh đọc văn
bản : Hai Biển Hồ!
chống nạn thất học để xây dựng nước nhà, giúp đất nước tiến bộ, phát triển
Có, rõ ràng và thuyết phục
+ Nhân dân không biết bị lừa dối, bóc lột
+ Có liến thức mới có thể xây dựng đất nước
+ Phụ nữ phải học để bình đẳng với nam giới
- Luận điểm rõ ràng
- Lý lẽ, dẫn chứng thuyết phục
Nhằm xác lập cho nguời đọc, người nghe một tư tưởng, quan điểm nào đó
* Ghi nhớ : Sgk
-Hs đọc
* Ghi nhớ : Sgk
II Luyện tập
- Là văn nghị luận vì tác giả đã nêu ý kiến của mình nhằm xác lập cho người đọc, người nghe một quan điểm là : Cần tạo ra một thói quen tốt trong đời sống xã hội là vấn đề cần giải quyết; Xóa bỏ thí quen xấu, hình thành thói quen tốt
- Đoạn cuối
1 Có một người biết phân biệt tốt xấu, nhưng vì thói quen nên rất khó bỏ, khgó sửa (đoạn đầu)
2 Thói quen xấu ta thường gặp hàng ngày … thành tệ nạn ( đoạn 2,3)
- Là vấn đề thường thấy trong thực tế
- Có tán thành vì xã hội muốn phát triển, đất nước muốn văn minh, không thể tồn tại những thói quen xấu
Trang 9- Bài văn là văn tự sự hay
văn nghị luận, vì sao?
- Học sinh làm vào vở
- Chấm điểm, từ 5 đến 7
em làm nhanh nhất
ấy
- Là văn tự sự vì nó kể lại đặc điểm của 2 Biển Hồ, tuy tác giả đã rút ra ý nghĩa chung từ
2 đặc điểm đó nhưng không nêu lên tư tưởng, quan điểm của người viết để giải quyết một vấn đề nào đó trong cuộc sống
4 Củng cố : - Đọc lại ghi nhớ.Nắm `ược nội dung của bài
5 Dặn dò : - Chuẩn bị phần luyện tập của bài học này
Trang 10Tuần 21- Tiết 77 TỤC NGỮ VỀ CON NGƯỜI VÀ XÃ HỘI
Soạn ngày: 17/01/2010
I Mục đích yêu cầu : Giúp học sinh
- Hiểu nội dung, ý nghĩa và một số hình thức diễn đạt (so sánh, ẩn dụ, nghĩa đen, nghĩa bóng) của những câu tục ngữ trong bài học
II Các bước lên lớp :
1 Ổn định lớp :
2 Kiểm tra bài cũ :
- Nhắc lại khái niệm thế nào là tục ngữ
- Đọc các bài tục ngữ mà em đã học và sưu tầm được những chủ đề thiên nhiên và lao động sản xuất
3 Bài mới :
Giới thiệu : Tục ngữ thường ví như “túi khôn dân gian” Không những thế tục ngữ là những lời vàng ngọc, là sự kết tinh kinh nghiệm, trí tuệ của nhân dân bao đời Ngoài những kinh nghiệm về thiên nhiên và lao động sản xuất, tục ngữ còn là kho báu những kinh nghiệm của dân gian về con người và xã hội Hôm nay chúng ta sẽ đi vào tìm hiểu thêm một số câu tục ngữ nói về thiên nhiên và xã hội
Hoạt động 1 : Đọc văn bản
- Giáo viên đọc mẫu sau đó
học sinh đọc lại
- Cho học sinh đọc phần chú
thích sgk
Hoạt động 2 : Tìm hiểu văn
bản
* Theo em, câu tục ngữ này
muốn nói với chúng ta điều
gì?
- Em có đồng tình với nhận
xét này của người xưa
không? tại sao?
- Nghệ thuật trình bày của
câu tục ngữ này có điều gì
đáng lưu ý?
-Hs đọc
Đề cao giá trị con người
Con người là quý nhất, quý hơn mọi thứ của cải trên đời, con người quý hơn của cải
Con người là một nhân tố quyết định trong mọi việc
Người làm ra của chứ của không làm ra người
Từ, mặt ở đây được dùng để chỉ đơn vị Trong quan hệ so sánh giữa 2 vế : Một
I Tìm hiểu bài :
Câu 1 Một mặt người bằng mười mặt của
Con nguời quý hơn của cải
Nghệ thuật so sánh