- Nôi dung phần thân bài được trình bày theo một thứ tự tuỳ thuộc vào kiểu văn bản, chủ đề, ý đồ giao tiếp của người viết, nhìn chung nội dung ấy thường được sắp xếp theo mạch suy luận s[r]
Trang 1TUẦN 3- NGỮ VĂN BÀI 3 Kết quả cần đạt
- Thấy được sự tàn ác, bất nhân của xa hội thực dân phong kiến Nỗi cực
khổ của người nông dân bị áp bức và những phẩm chất cao đẹp của họ được thể hiện trong đoạn trích Tức nước vỡ bờ Thấy được tài năng nghệ thuật của Ngô Tất
Tố qua đoạn trích này
- Nắm và biết cách triển khai ý trong một đoạn văn Vận dụng kiến thức và
kĩ năng xây dựng đoạn văn để làm tốt bài tập làm văn số 1
Ngày soạn Ngày giảng
Tiết 9
Văn bản
TỨC NƯỚC VỠ BỜ
- Trích: Tắt đèn – Ngô Tất Tố
A PHẦN CHUẨN BỊ
I Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh
- Qua đoạn trích thấy được bộ mặt tàn ác bất nhân của chế độ xã hội đương thời và tình cảnh đau thương của người nông dân cùng khổ trong xã hội ấy: cảm nhận được các quy luật của hiện thực: có áp bức, có đấu tranh; thấy được vẻ đẹp tâm hồn và sức sống tiềm tàng của người phụ nữ nông dân
- Thấy được những nét đặc sắc trong nghệ thuật viết truyện của tác giả
- Rèn luyện kĩ năng phân tích nhân vật, kĩ năng đọc sáng tạo của học sinh
II Chuẩn bị
Thầy: Soạn giảng, SGK, SGV
Trò: học bài cũ, chuẩn bị bài mới
B PHẦN THỂ HIỆN TRÊN LỚP
*) Ổn định:
I Kiểm tra 4’
Kiểm tra vở soạn và nội dung bài soạn của học sinh
Gọi 2 đến 3 học sinh lên kiểm tra lấy điểm
II Bài mới.1’
Các em thấy trong tự nhiên có quy luật đã được khái quát thành câu tục ngữ
“Tức nước vỡ bờ” Trong xã hội đó là quy luật có áp bức, có đấu tranh Quy luật
ấy đã được chứng minh rất hùng hồn trong chương 18 của tác phẩm “Tắt đèn” tiểu thuyết của nhà văn Ngô Tất Tố, mà hôm nay chúng ta sẽ đi tìm hiểu
I Đọc và tìm hiểu chung 10’
Trang 2GV
TB
GV
GV
GV
HS
Yếu
G
Hãy tóm tắt những nét cơ bản nhất về cuộc
đời sự nghiệp của tác giả Ngô Tất Tố.
- Ông là một nhà nho của Kinh Bắc, nhờ tự học
và tự đổi mới mà trở thành một kí giả, một nhà
văn, một dịch giả nổi tiếng Với nhiều bài báo
mang khuyng hướng dân chủ, tiến bộ, giàu tính
đấu tranh Là nhà văn hiện thực sâu sắc
Trong cuộc đời ông sáng tác nhiều tác phẩm có
giá trị: Lều chõng, Tắt đèn, việc làng… là những
tác phẩm suất sắc, đầy tâm huyết của ông
Nêu vị trí của đoạn trích
Tắt đèn lấy đề tài từ môt vụ thuế ở một làng quê
đồng bằng Bắc Bộ: thứ thuế thân Qua đó phản
ánh xã hội nông thôn đương thời một cách tập
trung, điển hình nhất Qua đó thể hiện bộ mặt tàn
ác bất nhân phong kiến Nó là bức tranh thu nhỏ
của nông thôn Việt Nam và là bản án đanh thép
đối với xã hội tàn bạo
- Tắt đèn hiện ra một loạt nhân vật tiêu biểu: tầng
lớp thống trị, bị trị Với nhân vật chị Dậu một
điển hình của người phụ nữ đại diện cho người
nông dân lao động lúc bấy giờ
Đoạn trích kể về cuộc đối đầu giữa chị Dậu, cai
lệ, người nhà lí trưởng vì thế khi đọc cần làm rõ
không khí hồi hộp căng thẳng khẩn trương ở
đoạn đầu Chú ý sự tương phản đối lập giữa các
nhân vật: chị Dậu, anh Dậu Bà lão, cai lệ, người
nhà lí trưởng
Đọc mẫu
Hai học sinh đọc nối tiếp
Giải nghĩa từ: Sưu, cai lệ, lực điền, hậu cần
Học sinh dựa vào chú thích 3, 4, 9, 11 để trả lời
Tóm tắt đoạn trích
Câu chuyện trong “Tắt đèn” diễn ra trong một vụ
đốc sưu thuế ở một làng quê Làng Đông xá dưới
thời Pháp thuộc, cổng làng bị đóng chặt Bọn hào
lí và lũ tay chân với roi song, dây thừng, tay
1 Tác giả- tác phẩm
- Tác giả: Ngô Tất Tố (1893-1954) quê ở Lộc Hà- Từ Sơn- Bắc Ninh, nay thuộc ngoại thành Hà Nội
- Ông là một học giả có
nhiều công trình khảo
cứu có giá trị là nhà báo, nhà văn hiện thực xuất sắc
- Năm 1996 ông được nhà nước truy tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật
Đoạn trích nằm trong chương 18 của tiểu thuyết “Tắt đèn”
2 Đọc và tìm hiều chú thích
Trang 3TB
TB
GV
Yếu
TB
thước, nghênh ngang đi lại ngoài đường thét trói
kẻ thiếu sưu Tiếng trống ngũ liên, tiếng tù và nổi
lên suốt đêm ngày
Sau hai cái tang liên tiếp (tang mẹ chồng và
tang chú Hội) gia đình chị Dậu tuy vợ chồng
“đầu tắt mặt tối” quanh năm mà vẫn “cơm không
đủ ăn, áo không đủ mặc Anh Dậu lại bị trận ốm
kéo dài mấy tháng trời… không có tiền nộp sưu,
anh bị bọn cường hào bắt Chị Dậu tất tả ngược
xuôi chạy vạy, bán đứa con gái đầu lòng và ổ chó
cho Nghị Quế để trang trải món nợ cho nhà nước
Lý trưởng bắt anh Dậu phải nộp sưu cho chú Hội
đã chết từ năm ngoái Bị ốm, bị trói bị đánh…
anh Dậu bị ngất, rũ như xác chết được khiêng trả
về nhà Hôm sau anh Dậu còn ốm rề rề đang
nghểnh cổ húp cháo thì chúng đến đánh chị Dậu
toan trói anh Dậu, chị van xin không được liền
xông vào đánh ngã tên cai lệ và tên lính hầu cận
lí trưởng”
Truyện được viết theo phương thức biểu đạt
nào?
- Tự sự xen lẫn biểu cảm, tự sự là chính
Xác định nhân vật trong văn bản
Chị Dậu, anh Dậu, cai lệ
Các nhân vật thuộc mấy tuyến Nhân vật đại
diện cho mỗi tuyến là ai?
- Chị Dậu đại diện cho tầng lớp nông dân
- Cai lệ đại diện cho tầng lớp địa chủ phong kiến
→ 2 tuyến nhân vật đối lập với nhau 1 bên là
người dân nghèo 1 bên là tầng lớp thống trị
Đoạn trích là đỉnh cao của mối xung đột xã hội
Để hiểu rõ điều đó chúng ta cùng phân tích văn
bản theo 2 tuyến nhân vật
Giải thích từ cai lệ
Học sinh dựa vào chú thích 4 để trả lời
Khi bọn tay sai xông đến tình thế của chị Dậu
như thế nào?
- Vụ sưu thuế đang gay gắt, bon tay sai xông vào
những người chưa nộp thuế để đánh trói
- Chị Dậu phải bán con, đàn chó cho Nghị Quế
để lấy tiền nộp sưu cho chồng và em chồng
- Anh Dậu ốm đau, tưởng đã chết đêm qua Chị
Dậu hết lòng lo lắng và rơi vào tình thế nguy cấp,
gánh nặng gia đình dồn lên vai chị Một mình chị
II Phân tích văn bản
1 Nhân vật cai lệ 10’
Trang 4TB
TB
TB
đứng ra chống chọi
Trong xã hội đương thời cai lệ và người nhà lí
trưởng công việc củachúng là gì?
Đây là tên tay sai chuyên nghiệp tiêu biểu
nhất cho hạng tay sai Chức danh của hắn là chỉ
huy một tốp lính lệ chuyện đi thúc người nộp sưu
thuế, đánh trói người, là “nghề” của hắn Được
hắn là với một kĩ thuật thành thạo say mê
Hình ảnh cai lệ được khắc hoạ qua chi tiết
nào?
Em có nhận xét gì về cách sử dụng từ ngữ của
tác giả khi miêu tả cai lệ?
Sử dụng từ ngữ ngắn gọn, các động từ miêu
tả cử chỉ hình ảnh của cai lệ → ngôn ngữ từ ngữ
miêu tả ngắn gọn sát, hợp đã miêu tả chính xác
bản chất ác thú của cai lệ
Hãy cho biết cách dùng từ ngữ miêu tả đó cho
ta thấy điều gì về cai lệ?
(Tính cách- lời nói)
Tính cách hung bạo dã thú của tên cai lệ tay sai
chuyên nghiệp đó được thể hiện thật đậm nét,
nhất quán cử chỉ, hành động của hắn được miêu
tả rất cụ thể Ngay từ ban đầu sự xuất hiện của
hắn được tác giả miêu tả như một kẻ cướp.Sầm
sập tiến vào với những roi song, tay thước rồi
hắn trợn ngược hai mắt,đùng đùng giật phắt cái
thừng xông vào trói anh Dậu Khi chị Dậu can
ngăn, hắn tát vào mặt chị Dậu đánh bốp→ hành
động của hắn là hành động cực kì thô bạo, hành
- Sầm sập tiến vào với những roi song, tay thước […] dây thừng
- Gõ đầu roi xuống đất […] thét…
- Thằng kia! Ông tưởng […] nộp tiền sưu! Mau
- Trợn ngược 2 mắt […] quát: Mày…
- Trói cổ thằng chồng nó lại, điệu ra đình kia!
- Giật phắt cái thừng trong tay anh này […] sầm sập đến chỗ anh Dậu
- Tha này! Tha này!
- Vừa nói hắn vừa bịch luôn vào ngực chị Dậu mấy bịch
Trang 5KH
GV
GV
TB
KH
động của kẻ vũ phu
- Lời nói: Ngôn ngữ của hắn từ lúc xuất hiện cho
đến khi rút lui chỉ là những tiếng quát, thét hầm
hè
- Ngôn ngữ của hắn không phải là ngôn ngữ con
người mà là con vật, hắn chỉ biết quát, thét, hầm
hè giống như tiếng rít của thú dữ Không biết
nghe tiếng nói của đồng loại, mục đích là bắt
người nộp thuế Hắn bỏ ngoài tai tất cả những lời
van xin tha thiết của chị Dậu bằng những câu
chửi thô tục, hành động đểu cáng, táng tận lương
tâm, hắn như một công cụ bằng sắt, thực hiện
mục đích bằng bất cứ giá nào?
Qua chi tiết cai lệ bị chị Dậu ấn dúi ra cửa ngã
chỏng quèo gợi cho em cảm xúc liên tưởng gì?
- Gây cho người đọc sự hả hê khoan khoái sau
bao tái tê, đau đớn của chị Dậu Chi tiết không
những bộc lộ bản chất đểu cáng, tàn ác, hắn đại
diện cho chính quyền thực dân phong kiến Chỉ
quen bắt nạt người khác còn bản thân chúng thì
yếu ớt, hèn kém
Em hiểu như thế nào về nhân vật cai lệ?
Trước hành động tàn ác của bè lũ tay sai và giai
cấp thống trị chị Dậu đại diện cho những con
người nghèo khổ đó có chịu khuất phục không
Chúng ta cùng tìm hiểu phần 2
Trước tình cảnh như vậy chị Dậu đã bảo về
chồng bằng cách nào?
Hãy tìm những chi tiết trong bài thể hiện quá
trình đối phó ban đầu khi cai lệ mới xuất
hiện?
Em có nhận xét gì về thái độ cư xử của chị
Dậu lúc này?
Cách cư xử đó có hợp lí không? Vì sao?
- Hành động: thô bạo, vũ phu
- Lời nói: ngôn ngữ chỉ
là những tiếng quát tháo hầm hè
Cai lệ tàn bạo, không chút tình người hắn là hiện thân của giai cấp thống trị
2 Nhân vật chị Dậu.13’
- Chị Dậu run run […] Hai ông làm phúc […] Chị Dậu vẫn thiết tha […] xin ông trông lại […] chị Dậu xám mặt […] chạy đến đỡ lấy tay hắn: - Cháu van ông […] ông tha cho
Trang 6TB
KH
G
→ Trước thái độ hung hăng của bọn tay sai đang
nhân danh phép nước để ra tay, còn chồng chị chỉ
là kẻ cùng đinh đang có tội thiếu sưu nên chị Dậu
có phần luống cuống sợ hãi, chỉ một mực van xin
tha thiết van xin là cách ứng xử tội nghiệp của
người nông dân thấp cổ bé họng Với bản tính
mộc mạc, nhẫn nhịn, xưng hô nhẹ nhàng, lễ
phép Xưng cháu gọi chúng bằng ông, van ông…
Thái độ lễ phép với bọn cai lệ là rất hợp lí.Van
xin để khơi gợi lòng từ tâm và lương tri của ông
cai
Chị Dậu đã thay đổi thái độ của mình trong
hoàn cảnh nào?
- Khi thấy cai lệ bất chấp mọi lời van xin nhưng
hắn không thèm nghe lấy nửa lời, vẫn sầm sập
chạy đến chỗ anh Dậu Đáp lại bằng những quả
bịch vào ngực thì hình như vì tức quá chị liều
mạng cự lại
Chị cự lại như thế nào? Tìm chi tiết thể hiện
điều đó?
Theo em chị Dậu vì sao từ chỗ van xin lại dám
đánh cai lệ?
Lúc đầu chị chỉ van xin nhưng đến khi cai lệ
chạy sầm sập đến chỗ anh Dậu định đánh, hành
hạ người ốm chị lo sợ cho sự an toàn của chồng
nên đã thay đổi thái độ
Em hãy phân tích để thấy rõ sự thay đổi tâm
lí, hành động của chị Dậu?
Cử chỉ hành động của chị đột nhiên nhanh
nhẹn Sự cự lại của chị Dậu cũng có quá trình
gồm 2 bước:
- Thoạt đầu chị cự lại bằng lí lẽ: chồng tôi đang
ốm các ông không được phép hành hạ Chị thay
đổi cách xưng hô xưng ông- tôi Bằng cách xưng
hô đó chị đã đứng thẳng lên trong tư thế của
người ngang hàng với đối thủ “Các ông không
được phép hành hạ”.Đây không phải là lời van
- Chị Dậu liều mạng cự lại
- Chồng tôi đang ốm ông không được phép hành hạ
Chị […] nghiến hai hàm răng
Mày […] bà cho mày xem […] túm lấy cổ áo hắn, ấn dúi ra cửa […] hắn ngã chỏng quẻo […]
Trang 7TB
TB
xin nữa mà đổi thành lời cảnh báo xuất phát từ đạo lí thông thường Không được hành hạ người đau ốm
Cai lệ không nghe, tát vào mặt chị Dậu, nhảy bổ vào chị Dậu Lúc này chị đã vụt đứng dậy với niềm căm giận ngùn ngụt “nghiến răng không xưng hô cháu hay ông tôi nữa mà chuyển sang xưng bà- gọi cai lệ bằng mày” Đó chính là cách xưng hô hết sức đanh đá, thể hiện sự căm giận cao độ Chị không đấu lí mà đấu lực với chúng với hành động nhanh gọn chỉ một động tác chị làm hắn phải ngã chỏng quèo (Hai người giằng
co nhau, vật nhau, hắn bị chị túm tóc lẳng cho ngã nhào.)
Theo em cuộc đấu lực diễn ra có ý nghĩa như thế nào?
Với một số chi tiết miêu tả đoạn văn làm sáng lên một không khí hào hứng thú vị làm cho người đọc hả hê sau những tình cảnh buồn thảm về cảnh nhà chị Dậu Bọn chúng với vũ khí đầy mình, hành động hung hãn trở thành kẻ thất bại thảm hại, xấu xí, tả tơi
- Khẳng định hành động chiến thắng của chị Dậu
là tất yếu chứng tỏ sức mạnh tiềm tàng của người dân, chứng minh quy luât: có áp bức, có đấu tranh
Do đâu mà chị Dậu có sức mạnh lạ lùng khi quật ngã tên tay sai?
Xuất phát từ cái gốc của lòng căm hận Đó cũng chính là lòng yêu chồng, thương con Xuất phát từ động cơ muốn bản vệ anh Dậu, khi rón rén bưng bát cháo cho chồng, theo dõi chồng ăn, run run van xin tha thiết, quật ngã tên cai lệ, lúc nào chị cũng vì chồng vì con Khối căm thù ngùn ngụt ở chị đã bùng ra như núi lửa Đây chính là biểu hiện của một trạng thái của lòng yêu thương mãnh liệt của người phụ nữ Việ Nam
Qua lời nói của anh Dậu và câu trả lời của chị Dậu cho chúng ta biết thêm về điều gì về chị Dậu?
- Tuy anh Dậu nói đúng cái lí và cái hiện diện của sự thật phổ biến trong xã hội cũ không có công lí… cho thấy chị không chịu chấp nhận cuộc sống cứ phải cúi đầu cho chúng trà đạp→ người đọc cảm thấy ở chị ẩn chứa một tinh thần phản kháng tiềm tàng mà mãnh liệt tuy đó chỉ là
Trang 8KH
KH
Yếu
Hỏi
hành động bột phát
Qua phân tích nhân vật chị Dậu em hiểu gì về
con người chị?
Em hiểu như thế nào về nhan đề Tức nước vỡ
bờ đặt cho đoạn trích? Theo em đặt tên như
vậy có thỏa đáng không? Vì sao?
Đoạn trích chẳng những làm toát lên cái
lôgíc hiện thực tức nước vỡ bờ, có áp bức có đấu
tranh mà còn toát lên chân lí, con đường sống
của người bị áp bức chỉ là con đường đấu tranh
để tự giải phóng mình Nhan đề đó là hợp lí
Hãy khái quát những nét cơ bản về nội dung và
nghệ thuật của tác phẩm
Học sinh đọc ghi nhớ
Nhà văn Nguyễn Tuân cho rằng, với tác phẩm
Tắt đèn Ngô Tất Tố đã “xui người nông dân nổi
* Đoạn trích cho thấy rõ tính cách nhân vật chị Dậu hiền dịu, mộc mạc biết sống nhẫn nhục, không yếu đuối mà có sức sống mạnh mẽ một tinh thần phản kháng tiềm tàng
III Tổng kết-Ghi nhớ
3’
* Nội dung:
Đoạn văn vạch trần bộ mặt tàn ác, bất nhân của
xã hội phong kiến đương thời; xã hội ấy đã đây người nông dân vào tình cảnh vô cùng cực khổ, khiến họ phải liều mạng chống lại Vẻ đẹp tâm hồn người phụ nữ nông dân, vừa giàu tình yêu thương vừa có sức sống tiềm tàng mạnh mẽ
* Nghệ thuật:
Bằng ngòi bút hiện thực sinh động Ngôn ngữ kể chuyện, miêu tả cả tác giả và ngôn ngữ đối thoại của nhân vật rất đặc sắc
Sử dụng khẩu ngữ nhuần nhuyễn, câu văn giản dị, đậm đà
* Ghi nhớ
IV Luyện tập 3’
Trang 9loạn” Em hiểu thế nào về nhận xét đó? Qua đoạn
trích Tức nước vỡ bờ hãy làm sáng tỏ ý kiến của
Nguyễn Tuân
- “Tắt đèn”: phản ánh sự đen tối lầm than của
nông thôn Việt Nam dưới thời Pháp thuộc Tác
giả xây dựng nhân vật chị Dậu với bao phẩm chất
tốt đẹp, nghèo khổ, đảm đang, tháo vát, dũng
cảm chống lại bọn cường hào
III Hướng dẫn học ở nhà 1’
- Nắm nội dung bài, học thuộc ghi nhớ
- Tập tóm tắt tác phẩm
- Hoàn thiện câu hỏi 5 phần đọc hiểu văn bản
- Soạn: Xây dựng đoạn văn trong văn bản tự sự
Ngày soạn: Ngày giảng:
Tiết 10
Tập làm văn
XÂY DỰNG ĐOẠN VĂN TRONG VĂN BẢN
A PHẦN CHUẨN BỊ
I Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh
- Hiểu được khái niệm đoạn văn, từ ngữ chủ đề, câu chủ đề, quan hệ giữa các câu trong đoạn văn và cách trình bày nội dung đoạn văn
- Viết được các đoạn văn mạch lạc đủ sức làm sáng tỏ một nội dung nhất đinh
- Rèn luyện kĩ năng viết đoạn văn theo yêu cầu cấu trúc ngữ nghĩa
II Chuẩn bị
Thầy: Soạn giảng: tài liệu, SGK, SGV
Trò: học bài cũ, chuẩn bị bài mới
B PHẦN THỂ HIỆN TRÊN LỚP
* Ổn định:
I Kiểm tra: 4’
* Câu hỏi:
Bố cục của văn bản là gì? Nôi dung phần thân bài được trình bày như thế nào?
* Đáp án- biểu điểm:
- Bố cục của văn bản: là sự tổ chức các đoạn văn thể hiện chủ đề văn bản
thường có bố cục ba phần: mở bài, thân bài, kết bài 4đ
Trang 10- Nôi dung phần thân bài được trình bày theo một thứ tự tuỳ thuộc vào kiểu văn bản, chủ đề, ý đồ giao tiếp của người viết, nhìn chung nội dung ấy thường được sắp xếp theo mạch suy luận sao cho phù hợp với sự triển khai chủ đề và sự
tiếp nhận của người đọc 6đ
II Bài mới 1’
Ở lớp 6, 7 chúng ta dã được học cách viết văn, viết các đoạn văn trong các kiểu văn bản, lên lớp 8 chúng ta tiếp tục tìm hiều về đoạn văn có các nội dung biểu đạt cơ bản về từ ngữ chủ đề, câu chủ đề và mối quan hệ giữa các câu trong một đoạn văn
Yếu
TB
TB
TB
TB
TB
Gọi học sinh đọc văn bản “Ngô Tất Tố và tác
phẩm “Tắt đèn”
- Cuộc đời, sự nghiệp của Ngô Tất Tố và tác
phẩm “Tắt đèn”
Văn bản trên gồm mấy ý? Mỗi ý được viết
thành mấy đoạn văn?
→ Văn bản có hai ý và được trình bày bằng một
đoạn văn
Mỗi ý trên được trình bày bằng mấy câu văn?
Các câu trong mỗi đoạn văn có cùng biểu đạt
một nội dung không?
Ý 1: gồm 5 câu → cùng biểu đạt một nội dung
nói về nhà văn Ngô Tất Tố
Ý 2: gồm 7 câu → các câu tập chung làm rõ về
nội dung của tác phẩm Tắt đèn
Dựa vào dấu hiệu nào, hình thức nào mà em
biết văn bản trên có 2 ý lớn?
- Mỗi đoạn trình bày một vấn đề cơ bản
- Dựa vào dấu hiệu hình thức: Viết hoa lùi đầu
dòng ở mỗi ý lớn và dấm chấm xuống dòng khi
kết thúc mỗi ý lớn đó
Hãy khái quát các đặc điểm cơ vản của đoạn
văn.
- Đoạn văn là một phần của văn bản Đoạn văn
chỉ có một câu văn, hoặc do một số câu văn tạo
thành Đoạn văn biểu đạt một ý tương đối trọn
vẹn của văn bản
Qua tìm hiểu em cho biết thế nào là một đoạn
văn?
I Thế nào là đoạn văn
10’
1 Ví dụ; Văn bản
Ngô Tất Tố và tác phẩm
“Tắt đèn”
Văn bản trên gồm 2 ý:
Ý 1: từ đầu đến “việc làng (1940)”: Nói về cuộc đời sự nghiệp của ông
Ý 2: còn lại: đánh giá tác phẩm Tắt đèn
* Đoạn văn là đơn vị trực tiếp tạo nên văn bản,