2/ Néi dung - B»ng lêi v¨n s©u l¾ng, nhÑ nhµng vµ t×nh cảm, qua tâm sự của người mẹ đã thấu hiÓuvÒ sù hi sinh thÇm lÆng vµ cao c¶ cña mẹ dành cho con đồng thời cũng thấy được vai trò to [r]
Trang 1Tuần 1 - Tiết 1
Ngày soạn: 05/8/2010
Lý lan
I - Mục đích yêu cầu
1 Giúp học sinh cảm nhận và thấm thía những tình cảm thiêng liêng, sâu nặng của cha mẹ đối với con cái Thấy được ý nghĩa lớn lao của nhà trường đối với cuộc
đời mỗi con người
2 Rèn kỹ năng tìm hiểu cảm nhận thể loại văn biểu cảm
II - Chuẩn bị
- Tranh ảnh quang cảnh ngày khai trường
III - Tiến trình lên lớp
A - ổn định tổ chức:
B - Kiểm tra bài cũ: Kiểm tra sự chuẩn bị sách vở của học sinh
C - Bài mới
Hoạt động của thầy Hoạt động của trò
GV hướng dẫn đọc: Giọng dịu
dàng, chậm rãi, tình cảm, đôi lúc
như thì thầm
- 2 hs đọc bài, gv nhận xét
GV giải thích từ khó
? Em đã học và đã biết các thể loại
tự sự, miêu tả văn bản này có gì
khác những thể loại đã học, theo
em văn bản này thuộc thể loại gì?
- GV nhận xét phần thảo luận của
hs
I/ Đọc và tìm hiểu thể loại
+ Bận tâm, Háo hức, lo lắng, can đảm
- Không phải tự sự hay miêu tả, văn bản này nói lên nỗi lòng, tâm sự của nhân vật người
mẹ -> Đây là thể loại khác, văn biểu cảm
Trang 2? Toàn bộ văn bản đề cập đến
nhân vật nào với tình cảm gì?
? Tâm trạng và tình cảm ấy được
thể hiện qua những đoạn văn bản
nào?
? Sử dụng ngôi kể thứ mấy? Tác
dụng của việc sử dụng ngôi kể
này?
? Người mẹ có tâm trạng gì trong
đêm trước ngày khai trường?
? Nguyên nhân nào làm cho người
mẹ không ngủ được?
? Và trong tâm trạng ấy người mẹ
đã nghĩ gì và làm gì?
? Thể hiện tình cảm gì của mẹ
dành cho con?
? Tìm các chi tiết diễn tả tâm
trạng của người mẹ?
? Từ tâm trạng băn khoăn không
ngủ được ấy, người mẹ đã nghĩ
đến điều gì?
? ấn tượng nhất là gì?
? Mẹ nhớ về tuổi thơ của mình
II/ Tìm hiểu văn bản
- Toàn văn bản là những tâm sự và nỗi lòng của người mẹ đối với con Cảm xúc trước ngày con vào lớp 1
+ Đọan 1: đến "thế giới mà mẹ bước vào" + Đoạn 2: còn lại
- Ngôi thứ nhất
1/ Tâm trạng của người mẹ trong đêm trước ngày khai trường cua rcon
- Người mẹ không ngủ được
- Suốt đêm mẹ đã hồi hộp bồn chồn, trằn trọc không ngủ được vì mẹ vô cùng thương con, lo lắng cho con
- Giúp con chuẩn bị quần áo giầy dép, đồ dùng học tập
- Thể hiện nỗi lòng yêu thương con của mẹ,
lo lắng chăm chút cho con + Tâm trạng: - Có gì đó khác thường
- Không tập trung được vào việc gì cả
- Không định làm những việc
ấy tối nay -> Mẹ đạng phân tâm, xúc động, trước một
sự kiện lớn trong đời con, bao nhiêu suy nghĩ của mẹ đều đang hướng về con
Trang 3như thế nào? Trong tâm trạng ra
sao?
? Em có suy nghĩ gì về tâm trạng
và những ký ức tuổi thơ hiện về
trong nỗi nhớ của người mẹ?
? Từ ấn tượng tuổi thơ người mẹ
liên tưởng đến điều gì?
? Em hiểu gì về sự liên tưởng ấy
của người mẹ?
? Trong suy nghĩ của người mẹ đã
động viên con như thế nào?
? Thuộc kiểu câu gì?
? Em có suy nghĩ gì về câu nói
này?
? Câu nói ấy có tác dụng gì?
? Tác giả đã sử dụng ngôn ngữ
như thế nào?
- Những kỷ niệm của tuổi thơ, được bà ngoại
đưa đến trường, đến ngày đầu tiên bước vào cổng trường
+ Hình ảnh: Hằng năm cứ vào cuối thu mẹ tôi âu yếm dắt tay tôi đi trên con đường làng dài và hẹp
- Hồi ức về tuổi thơ như một bài ca đẹp, dài
và xao xuyến, rạo rực, cháy bỏng trong lòng
mẹ Mẹ muốn truyền ngọn lửa ấy cho con, san xẻ hạnh phúc ấy cho con Ngày khai trường đã khắc sâu vào tâm hồn và nỗi nhớ của mẹ
2/ Cảm xúc về khai trường và suy nghĩ về vai trò của giáo dục đối với cuộc đời mỗi con người
- Mẹ nghĩ và liên tưởng đến ngày khai trường ở Nhật Bản - Ngày lễ trọng đại, tôn vinh ngành giáo dục của xã hội
- Mẹ muốn gửi mong muốn của mình vào liên tưởng ấy, mẹ cũng mong sao ở nước mình cũng sẽ như vậy Ngày khai trường sẽ
là ngày hội của không chỉ lớp trẻ mà còn là ngày mọi người, mọi ngày thể hiện sự quan tâm đến sự nghiệp giáo dục Mẹ tin yêu và
kỳ vọng vào con
- Câu cầu khiến mạng tính động viên, khích
lệ con: "Đi đi con, hãy can đảm thế giới kì diệu sẽ mở ra"
- Đó là mong muốn và mơ ước của người
Trang 4? Em có nhận xét gì về ngôn ngữ
kể chuyện?
? Lối văn, lời văn mang đặc điểm
gì?
? Qua văn bản này em hiểu thêm
gì về tình cảm của người mẹ đối
với con?
mẹ Thể hiện vai trò to lớn của nhà trường
đối với mỗi con người
III/ Tổng kết 1/ Nghệ thuật
- Độc thoại nội tâm, miêu tả tâm trạng nhân vật Nhân vật nói về những suy nghĩ và tâm trạng của mình
- Nhẹ nhàng, tình cảm 2/ Nội dung
- Bằng lời văn sâu lắng, nhẹ nhàng và tình cảm, qua tâm sự của người mẹ đã thấu hiểuvề sự hi sinh thầm lặng và cao cả của
mẹ dành cho con đồng thời cũng thấy được vai trò to lớn của nhà trường đối với mỗi con người
IV/ Luyện tập Viêt đoạn văn kể về kỉ niệm đáng nhớ của
em trong ngày khai trường?
D - Củng cố - dặn dò : Học và hoàn thành bài tập , soạn bài " Mẹ tôi "
-Tiết 2
Mẹ tôi
a a-mi-xi (1846 - 1908)
I - Mục đích yêu cầu
1 Qua một bức thư tác giả muốn gửi gắm những lời nhắn nhủ: Rằng mẹ là người đáng kính, đáng yêu nhất Phạm lỗi với mẹ là đáng trách, đáng lên án và ân hận
Trang 52 Hiểu cách giáo dục nghiêm khắc mà nhẹ nhàng của người cha nhưng rất hiệu quả
3 Rèn kỹ năng đọc và cảm nhận văn xuôi biểu cảm, giáo dục tình cảm mẹ - con
II - Chuẩn bị
- Một số bài thơ, bài hát ca ngơị công lao của mẹ
III - Tiến trình lên lớp
A - ổn định tổ chức:
B - Kiểm tra bài cũ:
? Qua những biểu hiện tâm trạng của người mẹ trong đêm trước ngày khai trường của con, em hãy nói về tình cảm yêu thương của mẹ dành cho con?
C - Bài mới
Hoạt động của thầy Hoạt động của trò
GV lựa chọn cách vào bài
+ Đã lần nào em phạm lỗi với cha
mẹ hay chưa
+ Thái độ, tình cảm của cha mẹ
khi ấy ra sao
+ Em có ân hận không
? Nêu tóm tắt về tác giả, tác
phẩm?
GV hướng dẫn đọc: GiọngS đọc
thể hiện tình cảm sâu sắc, tha thiết
I/ Giới thiệu bài, giới thiệu tác giả
1/ Giới thiệu bài
- HS thảo luận để trả lời
2/ Tác giả - tác phẩm
- A-mi-xi (1846 - 1908) nhà văn I-ta-li-a, tác giả của nhiều tập truyện ngắn, tập sách Tác phẩm của ông thiên về tình cảm, sâu lắng và chủ yếu đi vào giáo dục nhân cách, tình cảm con người
- "Mẹ tôi" được trích trong" Những tấm lòng cao cả" - 1886
II/ Hướng dẫn đọc và giải thích từ
- HS đọc, giáo viên nhận xét
Trang 6nhưng đôi chỗ cũng nghiêm khắc
- HS đọc
? Giải thích từ khó:
? Văn bản trên được viết theo thể
loại nào?
? Tên văn bản và thể loại có gì
mâu thuẫn nhau không?
? Ngôi kể trong văn bản này là
ngôi thứ mấy? Của nhân vật nào?
? Nguyên nhân nào khiến người
cha viết thư gửi cho con?
? Tại sao người cha không trực
tiếp nói hoặc có ngay một hình
phạt mà lại chọn cách viết thư?
? Nếu là bố em, khi em phạm lỗi
bố em sẽ có thái độ như thế nào?
? Tâm trạng của người cha trước
lỗi lầm của con?
? Tâm trạng ấy được so sánh bằng
hình ảnh nào?
- Khổ hình, bội bạc, vong ân bội nghĩa
- Viết thư xen bộc lộ cảm xúc
- Có mâu thuẫn nhưng nếu tìm hiểu kỹ sẽ thấy toàn bộ lá thư ca ngợi công lao, sự hi sinh của mẹ
III/ Tìm hiểu văn bản
- Ngôi thứ nhất số ít (tôi) đó là nhân vật cậu
bé đã mắc lỗi với mẹ đọc lại lá thư của người cha viết gửi cho mình
- Vì đã không phải với mẹ lúc cô giáo đến thăm
- Để cảnh cáo con, có thái độ nghiêm khắc
đối với con, ngay sau khi cậu bé mắc lỗi người cha đã không sử dụng hình phạt nghiêm khắc mà chủ động viết thư để tác
động đến nhận thức, tình cảm, cảm xúc của con nhưng cũng không thiếu sự nghiêm khắc Đây là một cách giáo dục có hiệu quả
- HS bộc lộ
- Người cha đã vô cùng đau đớn và bực bội
Ông đã có thái đội phê bình nghiêm khắc và như một mệnh lệnh: Không được tái phạm nữa
- Tác giả so sánh với hình ảnh: Một nhát dao
đâm vào tim
Trang 7? Tác dụng của biện pháp so sánh
ấy?
? Vì đâu mà người cha có tâm
trạng đau đớn như vậy?
? Những chi tiết nào thể hiện tình
cảm yêu thương, sự hi sinh lớn lao
của mẹ dành cho con?
? Từ đó ông đã nhắc nhở gì?
? Tìm các câu ca dao, bài hát ca
ngợi tình cảm , sự hi sinh của mẹ
dành cho con?
? Người cha đã hình dung ra trong
suốt cuộc đời con người mẹ đóng
vai trò như thế nào?
- Thể hiện tâm trạng đau xót, bất ngờ của người cha khi chứng kiến lỗi lầm của con
Đó thực sự là một sự xúc phạm ghê gớm
- Tình yêu thương, sự hi sinh vô bờ bến của cha mẹ nhất là của mẹ đối với con nhưng
đứa con đã phụ công lao cha mẹ, có những thái độ không phải với người sinh ra mình + Hình ảnh người mẹ: - Thức cả đêm lo cho con ốm
- Khóc nức nở
- Lo sợ quằn quại
- Bỏ cả hạnh phúc của mình để đổi cho con khỏi đau đớn
- ăn xin, hi sinh tính mạng để nuôi con -> Sự hi sinh lớn lao cuả người mẹ không có gì đánh đổi được, là sự vô giá, là biểu hiện thật chân thành và cao cả của mẹ cho con
Đáng xấu hổ biết bao khi con đã phụ công lao của mẹ Và thật đau lòng hơn nếu một ngày nào đó con mất mẹ - đó là ngày buồn thảm nhất cuộc đời con
- HS tìm
- Thời thơ ấu, lúc ốm đau người mẹ có thể hi sinh tất cả, có thể chịu đựng để nuôi con, để cứu con Khi khôn lớn trưởng thành mẹ vẫn
là người che chở, là chỗ dựa tinh thần, là nguồn an ủi của con
Trang 8? Từ đó ông đã có yêu cầu gì?
? Ông yêu cầu con phải nhận lỗi
như thế nào?
? Nhận xét về thái độ trong lời yêu
cầu của người cha?
? Tất cả những lời nói của cha đã
làm cho nhân vật "Tôi" - Chú bé
có tâm trạng như thế nào?
? Tác giả đã sử dụng thể loại văn
bản nào? có tác dụng gì?
? Nhận xét về giọng văn và ngôn
ngữ trong văn bản?
? Khăc họa về hình ảnh người mẹ
như thế nào? Qua đó để lại cho em
cảm xúc gì?
? Kể lại một sự việc em lỡ gây ra
làm cho cha mẹ phiền lòng? Em
có ân hận không? Em đã chuộc lỗi
như thế nào?
- Không được tái phạm
- Thành khẩn xin lỗi mẹ, cầu xin mẹ tha lỗi (Cầu xin mẹ hôn con)
- Người cha yêu cầu con dứt khoát và nghiêm khắc như một mệnh lệnh
- Xúc động vô cùng bởi đã nhận được một bài học thấm thía và kịp thời từ người cha thân yêu Cậu bé đã nhận ra tình cảm yêu thương, sự hi sinh lớn lao của mẹ
IV/ Tổng kết 1/ Nghệ thuật
- Văn bản là một bức thư nhưng trong đó là cả nỗi lòng của người cha, đứa con và sự hi sinh của người mẹ
- Giọng nhẹ nhàng, ôn tồn mà nghiêm khắc
và cương quyết
2/ Nội dung
- Thông qua hình thức một bức thư ta thấy
được thái độ và cách dạy bảo nghiêm khắc cuả người cha nhưng nổi bật hơn cả là sự hi sinh cao cả, tình yêu thương vô bờ bến của người mẹ dành cho con
V/ Luyện tập
- HS kể
D - Củng cố - dặn dò : Học thuộc lòng đoạn 2 , đọc chuẩn bị bài Từ ghép
Trang 9
-Tiết 3
Từ ghép
I - Mục đích yêu cầu
1 Giúp học sinh hiểu được cấu tạo của 2 loại từ ghép: Chính phụ và đẳng lập Cơ chế tạo nghĩa, phân loại và đặc điểm của 2 loại từ ghép này
2 Rèn kỹ năng tìm từ ghép trong các văn bản đã học Sử dụng hợp lý và chính xác các loại từ ghép
II - Chuẩn bị
III - Tiến trình lên lớp
A - ổn định tổ chức:
B - Kiểm tra bài cũ:
? ở các lớp dưới chúng ta đã học về từ ghép, hãy cho biết những từ có đặc điểm như thế nào thì gọi là từ ghép?
C - Bài mới
Hoạt động của thầy Hoạt động của trò
GV treo bảng phụ
Cho các từ sau:
- Máy cày, máy xay lúa
- Quần áo, sách vở
? Xác định nghĩa của các yếu tố
tạo nên từ?
? Nhận xét về sự giống nhau và
khác nhau giữa hai từ ghép?
? Theo em vai trò của các yếu tố
I/ Các loại từ ghép
1 Ví dụ
- "Máy": vật chạy bằng động cơ, tự động
- "Cày" : dùng vào việc cày đát
- " Xay lúa": xát lúa, lật vỏ thóc -> Cùng có yếu tố "Máy" chỉ loại động cơ tự hoạt động mà không có sự tác động của con người vào nó
Khác nhau: Hai chức năng dùng vào những công việc khác nhau
- Có yếu tố chính và yếu tố phụ
Trang 10cấu tạo nên từ ghép như thế nào?
? Trong các từ ghép "Quần áo",
"Sách vở" thì có gì khác với những
từ trên?
? Từ đó hãy cho biết từ ghép có
mấy loại? đó là những loại nào?
? Từ ghép chính phụ là gì?
? Từ ghép đẳng lập là gì?
? So sánh nghĩa của các yếu tố
trong các từ "máy cày" với từ ghép
"máy cày"?
? So sánh nghĩa của các yếu tố
trong từ "sách vở"?
? Nhận xét gì về nghĩa của từ ghép
chính phụ và nghĩa của từ ghép
đẳng lập?
- Mỗi yếu tố chỉ một sự vật, sự việc cụ thể Trong từ ghép chúng có vai trò ngang nhau, không có tiếng chính hay phụ
- Từ ghép có hai loại: Từ ghép chính phụ và
từ ghép đẳng lập
2 Khái niệm
* Từ ghép chính phụ là từ ghép có tiếng chính và tiếng phụ bổ sung cho tiếng chính Tiếng chính đứng trước, tiếng phụ đứng sau VD: Bà ngoại, bà nội
- Thơm phức, thơm lừng
* Từ ghép đẳng lập: các tiếng bình đẳng về mặt ngữ pháp
VD: Sách vở, nhà cửa, cây cỏ
II/ Nghĩa của từ ghép
- Máy: chỉ chung
- Cày: hoạt động lật đất -> Máy cày: động cơ dùng vào việc cày đất
- Sách: in dùng để học và đọc
- Vở: ghi, viết -> Sách vở: Chỉ sách vở nói chung + Từ ghép chính phụ có tính chất phân nghĩa Nghĩa của từ ghép chính phụ hẹp hơn nghĩa của các tiếng tạo ra nó
+ Từ ghép đẳng lập có tính chất hợp nghĩa Nghĩa của từ ghép đẳng lập rộng hơn nghĩa của các tiếng tạo ra nó
III/ Luyện tập
Trang 11Bài tập 1/15
Sắp xếp các từ ghép sau thành hai
loại
Bài tập 2/15
Điền thêm tiếng để tạo ra từ ghép
chính phụ
+ Từ ghép chính phụ gồm: lâu đời, xanh ngắt, nhà ăn, cười nụ
+ Từ ghép đẳng lập: suy nghĩ, chài lưới, cây
cỏ, ẩm ướt, đầu đuôi
Điền thêm để tạo từ ghép:
- bút: bút bi, bút mực, bút chì
- thước: thước kẻ, thước gỗ
- mưa: mưa rào, mưa phùn
- làm: làm rẫy, làm ruộng
- ăn: ăn ý, ăn ảnh
- trắng: trắng phau, trắng xóa
D - Củng cố - dặn dò : Học thuộc nội dung ghi nhớ Làm bài tập 2 ,3,4,5,6,7
-Tiết 4
Liên kết trong văn bản
I - Mục đích yêu cầu
1 Giúp học sinh hiểu khái niệm về tính lien kết, đặc điểm liên kết trong văn bản Phân biệt được liên kết về hình thức và liên kết về nội dung
2 Rèn kỹ năng tạo tình liên kết cho văn bản khi tạo lập văn bản
II - Chuẩn bị
III - Tiến trình lên lớp
A - ổn định tổ chức:
B - Kiểm tra bài cũ:
? Nêu đặc điểm và nghĩa của hai loại từ ghép? Cho ví dụ?
C - Bài mới
Trang 12Hoạt động của thầy Hoạt động của trò
HS đọc đoạn văn
? Trong đọan văn trên có câu nào
sai ngữ pháp không?
? Câu nào chưa rõ nghĩa hay
không?
? Nếu em là nhân vật En-ri-cô thì
em có hiểu điều người cha muốn
nói gì không?
? Theo em đoạn văn trên thiếu
điều gì?
? Muốn cho đoạn văn trên dễ hiểu
và hiểu đầy đủ thì cần phải làm
gì?
? Qua đó em hiểu liên kết có vai
trò như thế nào và nó là gì?
Học sinh đọc phần ghi nhớ 1
HS đọc đoạn văn ở phần 1
I Liên kết và phương tiện liên kết trong văn bản
1 Tính liên kết trong văn bản
a đọc đoạn văn và trả lời câu hỏi
- Các câu văn đều có cấu tạo ngữ pháp hoàn chỉnh, không sai
- Mỗi câu đều nêu lên một sự việc hoàn chỉnh, ý nghĩa đầy đủ
- Gây khó hiểu cho người đọc, chưa rõ mục
đích của người cha Yêu cầu của người cha như thế nào, các câu văn trong đoạn văn trên không có quan hệ chặt chẽ với nhau Chúng không cùng một nội dung, câu này tách rời câu kia
- Thiếu tính liên kết
- Liên kết là một tính chất vô cùng quan trọng trong văn bản
+ Liên kết là tính chất mà nhờ nó những câu văn đúng ngữ pháp dặt cạnh nhau mới tạo thành văn bản Giúp văn bản liền mạch, thống nhất và dễ hiểu
+ Ghi nhớ: sgk/17
2 Phương tiện liên kết trong văn bản