- HS hiểu được tình cảnh đáng thương và nỗi đau tinh thần của nhân vật chú bé Hồng, cảm nhận được tình yêu thương mênh mông của chú bé Hồng đối với mẹ.. - Bước đầu hiểu được văn hồi kí v[r]
Trang 1Tuần 1 Tiết 1 Ngày soạn:18/8/2009
Văn bản
tôi đi học
( Thanh Tịnh )
A.Mục tiêu bài học
của Thanh Tịnh
B Chuẩn bị.
- GV: Sgk, sgv, giáo án, tài liệu
- HS: Đọc văn bản và trả lời câu hỏi sgk
C Tiến trình dạy học.
- ổn định lớp
Hoạt động của giaó viên
- Giáo viên gọi hs đọc chú thích * sgk
? Nêu những nét khái quát về tác giả?
- Gv giới thiệu ảnh chân dung tác giả
? Nêu xuất xứ của văn bản?
- Gv gọi học sinh đọc các đoạn của văn
bản , có nhận xét cụ thể
- Gv cùng hs giải thích một số chú
thích trong sgk
? Văn bản có thể chia làm mấy phần?
Nêu nội dung chính từng phần?
Hoạt động của học sinh
I/ Giới thiệu chung.
1/ Tác giả.
- Tên thật là Trần Văn Ninh ( 1911 –
1988 )
- Ông quê ở xóm Gia Lạc, ven sông
- Những sáng tác của ông đều toát lên vẻ
đẹp đằm thắm, tình cảm dịu êm, trong sáng
2/ Tác phẩm.
xuất bản năm 1941
II/ Đọc - hiểu văn bản
1/ Đọc chú thích.
- Giọng chậm , dịu, hơi buồn, lắng sâu
2 Từ khó
Lớp ba , lớp năm , ông Đốc
3 Bố cục: 3 phần
- P1: Từ đầu ngọn núi – cảm nhận
- P2: Tiếp nghỉ cả ngày nữa –
Trang 2? Đoạn nào của văn bản gợi cho em
cảm xúc thân thuộc nhất trong em ?
- Hs tự bộc lộ, gv nhận xét và định
- Gv gọi hs đọc đoạn 1 của văn bản
nhân vật tôi gắn với không gian và thời
gian nào ?
GV: Đây là thời điểm cuối thu ( đầu
? Tại sao không gian và thời gian đó lại
trở thành kỉ niệm khó quên đối với tác
giả ?
con ' đều có những kỉ niệm riêng
về thời gian và không gian trong buổi
đầu đến ",'
? Tại sao tác giả lại có cảm giác lạ
trong khung cảnh quen ?
? Tại sao giờ đây tôi lại không tham gia
nhỏ có những hành động và suy nghĩ gì
?
cậu ?
? Tất cả những nội dung trên đã bộc lộ
phẩm chất tốt đẹp gì của cậu trò nhỏ ?
? Câu cuối của đoạn tác giả đã sử dụng
nghệ thuật gì ? Hãy tìm và phân tích
- P3: Còn lại – Cảm nhận của tôi trong lớp học
4 Phân tích a/ Cảm nhận của tôi trên con đường tới trường.
- Thời gian: buổi sáng cuối thu đầy 56 thu và gió lạnh.
- Không gian: trên con ' làng dài và hẹp.
- Không gian, thời gian quen thuộc, gần gũi, gắn liền, rất quan trọng đánh dấu lần
- Khung cảnh đánh dấu sự thay đổi trong nhận thức và tình cảm của một cậu bé Sự
một bậc của cậu bé lần đầu đi học
- Tôi thấy mình đã lớn, tự thấy mình cần phải nghiêm túc trong học tập
- Hành động: ghì chặt hai quyển vở trên
tay.
- Suy nghĩ: muốn thử sức mình tự cầm
sách mà không cần mẹ giúp.
- Cậu bé thật chững chạc, tự tin vào bản thân, muốn tự khẳng định xem bản thân mình sẽ làm tốt việc học, cậu không hề muốn mình bị thua kém bạn bè
- Tôi là cậu bé rất sâu sắc, tự tin vào bản thân mình, muốn học tập tốt, biết yêu bạn
- Nghệ thuật: so sánh để nhấn mạnh và
Trang 3giá trị ?
D Củng cố Hướng dẫn
? Qua tìm hiểu kỉ niệm ngày đầu tiên đi học của nhân vật tôi, em
hãy kể ngắn gọn về kỉ niệm sâu sắc của em trong thời gian đi học ?
- Về nhà học bài
- Chuẩn bị: phần còn lại
_
Tiết 2 Ngày soạn18/8/2009
Văn bản
tôi đi học ( Tiếp theo)
( Thanh Tịnh )
A Mục tiêu bài học
của Thanh Tịnh
B Chuẩn bị.
- GV: Sgk, sgv, giáo án, tài liệu
- HS: Đọc văn bản và trả lời câu hỏi sgk
C Tiến trình dạy học.
- Tổ chức
- KTBC: ? Hãy phân tích diến biến tâm trạng và suy nghĩ của nhân vật
- Bài mới
Hoạt động của giaó viên
- Hs quan sát vào đoạn 2 cảu văn bản ?
điểm gì nổi bật ?
? Cảnh nhộn nhịp và long trọng của sân
của dân ta đối với việc học ?
Hoạt động của giaó viên
4.Phân tích ( tiếp)
b/ Cảm nhận của tôi lúc ở sân trường.
Trang 4qua cái nhìn của tôi có đặc điểm gì ?
Lí làm cho tôi có tâm trạng ntn?
ntn ?
diễn biến tâm trạng rất phù hợp của các
đến ai ?
?Khi ông Đốc gọi tên vào lớp cảm xúc
của tôi lại biến đổi thế nào?
?Em có nhận xét gì về cử chỉ , lời nói của
ông Đốc đối vói học sing mới?
trọng việc học của nhân dân, bộc lộ tình
sẽ.
- Khi tôi đi học: xinh xắn, oai nghiêm
cái đình làng Hoà ấp.
cái nhìn của tôi là do xuất phát từ trong tâm trạng của tôi Khi đi học, biết về bản chất cao quý của việc đi học đã thấy
xinh xắn.
- cái uy nghi tạo ra sự lo sợ , cái cao ráo , rạch sã tạo ra sự xa lạ
- Hình ảnh các cậu trò nhỏ: chim non đứng bên bờ tổ, nhìn trời rộng muốn bay còn ngập ngừng , e sợ, thèm vụng, K ao thầm , cảm thấy chơ vơ,run
run
- Tác giả miêu tả rất sinh động và hợp lý tâm trạng của các em nhỏ lần đầu đến
Tâm trạng đó thể hiện sức hấp dẫn của
sinh
- Hình ảnh ông đốc: khuyên trò cố gắng
học, có ánh nhìn hiền từ, cảm động, rất
"6 ' và nhẫn nại.
- Ông đốc chính là hiện thân cho hình
- Giật mình và lúng túng khi nghe gọi
tên, đẫ lúng túng lại còn lúng túng thấy
nặng nề một cách kì lại , nức nở khóc
mắt hiền từ và cảm động , với nét mặt hoảng của các em học sinh mới
Trang 5? Qua nội dung đã phân tích giúp em hiểu
gì về nhân vật tôi ?
- Hs đọc phần cuối của văn bản
? Vì sao khi xếp hàng vào lớp tôi lại thấy
xa mẹ nhất ?
điều gì ? Tại sao cậu lại có cảm nhận ấy ?
? Đoạn cuối văn bản có hai chi tiết đối lập
nhau trong hành động và nhận thức của
tôi, em hãy tìm và phân tích ?
? Trong văn bản tác giả đã sử dụng những
dung và ý nghĩa của văn bản ?
? Qua diễn biến tâm trạng của em học trò
? Em đã đọc- hiểu những bài văn nào có
nội dung gần gủi với bài văn này?
? Em có nhận xét gì về lời văn của tác
giả?
trong nhận thức mặc dù mới đi học
c/ Cảm nhận của tôi khi ở trong lớp học.
trong thể giới riêng của mình : khi đi học mà không có mẹ ở bên
hay, lạm nhận bàn ghế là của mình, làm quen với bạn mới
những đồ dùng trong lớp sẽ gắn bó với mình trong quá trình học tập sau này
- Chi tiết đối lập: thèm thuồng nhìn cánh
chim và chăm chú tập viết.
- Cậu trò nhỏ rất nuối tiếc tuổi thơ song lại rất nghiêm túc, tự giác trong học tập
III/ Tổng kết.
biểu cảm
sâu sắc, khó phai trong cuộc đời cậu trò nhỏ
- Những cảm xúc trong sáng, tinh tế , hồn nhiên của một cậu học trò lần đầu
- Giàu chất thơ, xuất phát từ những rung
động tinh tế , thiết tha về một kỉ niệm
IV Luyện tập :
em về ngày em vào lớp một , em nghĩ gì
D Củng cố Hướng dẫn.
Trang 6góp phần thể hiện nội dung văn bản ntn ?
? Hãy nêu tâm trạng của em trong buổi khai giảng năm học 2008 – 2009 ?
- Về nhà học bài, phân tích tâm trạng nhân vật
- Chuẩn bị bài “ Cấp độ khái quát nghĩa của từ ”.
_
Tiết 3
Ngày soạn19/8 09
cấp độ khái quát nghĩa của từ ngữ
A Mục tiêu bài học
- Hs hiểu rõ cấp độn khái quát của nghĩa từ ngữ và mối quan hệ về cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ
- Giáo dục ý thức dùng từ ngữ đúng nghĩa khi viết
B Chuẩn bị.
- GV: Sgk, sgv, giáo án, tài liệu
- HS: Đọc văn bản và trả lời câu hỏi sgk
C Tiến trình dạy học.
- Tổ chức
- Bài mới
Hoạt động của giaó viên
- Hs đọc và quan sát kĩ ví dụ
? Nghĩa của từ động vật rộng hay hẹp
hơn nghĩa của từ thú, chim, cá ? Vì sao
? Nghĩa của từ thú rộng hay hẹp hơn
nghĩa của từ voi, 6 ?
? Nghĩa của từ chim rộng hay hẹp hơn
nghĩa của từ tu hú, sáo ?
? Nghĩa của từ cá rộng hay hẹp hơn
nghĩa của từ cá thu, cá rô ?
? Nghĩa của từ thú, chim, cá rộng hay
hẹp hơn nghĩa của những từ nào ?
? Từ những so sánh đó em hãy rút ra
những kết luận về từ có nghĩa rộng, từ
có nghĩa hẹp?
Hoạt động củộchcj sinh
I/ Từ có nghĩa rộng, từ có nghĩa hẹp.
1/ Ví dụ.
2/ Nhận xét.
- Nghĩa của từ động vật rộng hơn vì bao
hàm nghĩa của các từ thú, chim, cá
+Thú rộng hơn nghĩa của từ voi, 6 +Chim rộng hơn nghĩa của từ Tu hú, Sáo.
+Cá rộng hơn nghĩa của từ cá thu, cá rô.
- Các từ thú, chim, cá hẹp hơn nghĩa của
từ voi, 6 C sáo, tu hú, cá thu, cá rô.
* Kết luận
- Từ có nghĩa rộng khi nghĩa của nó bao hàm nghĩa của các từ khác
- Từ có nghĩa hẹp khi nghĩa của nó bị bao
Trang 7* Gv khấn mạnh: Đó là cấp độ khái
quát nghĩa của từ
? Em hiểu thế nào là từ có nghĩa rộng
và từ có nghĩa hẹp?
? Sơ đồ thể hiện cấp độ khái quát của
nghĩa từ ngữ trong mỗi nhóm từ sau
đây?
? Tìm từ ngữ có nghĩa rộng so với nghĩa
của các từ ngữ ở các nhóm sau đây?
hàm trong phạm vi nghĩa của mỗi từ
sau?
? Chỉ ra những từ không thuộc phạm vi
nghĩa trong mỗi nhóm từ sau?
? Tìm 3 động từ cùng thuộc 1 phạm vi
nghĩa?
hàm bởi nghĩa của các từ khác
- Một từ vừa có nghĩa rộng vừa có nghĩa hẹp
3 Ghi nhớ.
- Hs đọc ghi nhớ sgk
II/ Luyện tập.
Bài tập 1
- Sơ đồ thể hiện cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ
Y phục Quần áo
quần đùi áo dài quần dài áo sơ mi
Bài tập 2
a Chất đốt: xăng, dầu, than, củi
b.Nghệ thuật: hội hoạ, văn hoc, điêu khắc.
c Thức ăn d Nhìn e Đánh
Bài tập 3
Các từ có nghĩa bao hàm
a Xe cộ: xe đạp, xe máy, ô tô
b Kim loại : vàng, bạc, đồng ,nhôm
d Hoa quả: xoài, mận, ổi, sầu riêng
e Mang: xách, khiêng, gánh
Bài tập 4
a Thuốc lào b Thủ quỹ
c Bút điện d Hoa tai
Bài tập 5
- Một từ có nghĩa rộng: khóc
- Hai từ có nghĩa hẹp hơn: nức nở, sụt sùi
D Củng cố - Hướng dẫn.
? Thế nào là cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ ? Ví dụ ?
? Khi nào thì dùng các cấp độ khái quát nghĩa ?
- Học bài, làm hoàn thiện các bài tập
- Chuẩn bị bài: Tính thống nhất về chủ đề của văn bản.
Trang 8Tiết 4 Ngày soạn20/ 8/09
tính thống nhất về chủ đề của văn bản
A Mục tiêubài học.
- Biết tạo lập một văn bản bảo đảm tính thống nhất về chủ đề: xác định và
nêu bật ý kiến, cảm xúc của mình
- Giáo dục ý thức tạo lập văn bản, rình bày vấn đề phải có tính thống nhất
B Chuẩn bị.
- GV: Sgk, sgv, giáo án, tài liệu
- HS: Đọc ví dụ và trả lời câu hỏi sgk
C Tiến trình dạy học.
- Tổ chức
- Bài mới
Hoạt động của giaó viên
- Hs đọc và quan sát kĩ ví dụ để trả
lời câu hỏi nhận xét
trong văn bản là gì ?
nêu lên vấn đề gì ?
* Gv nhấn mạnh: Đó là chủ đề cuả văn
bản
? Vậy em hiểu ntn là chủ đề của văn
bản?
- Hs đọc và quan sát kĩ ví dụ để trả lời
câu hỏi nhận xét
? Nhan đề của văn bản giúp em hiểu gì
về chủ đề cuả văn bản?
? Căn cứ vào đâumà em biết văn bản Tôi
đi học, nói lên những kỉ niệm của tác giả
Hoạt động của giaó viên
I/ Chủ đề của văn bản.
1/ Ví dụ.
- Văn bản: Tôi đi học – Thanh Tịnh
2/ Nhận xét.
tiên của nhân vật tôi
- Vấn đề: tình cảm trân trọng, nâng niu kỉ niệm trong sáng của tuổi học trò trong cuộc
biểu đạt
3/ Ghi nhớ 1
- Hs đọc ghi nhớ sgk
II/ Tính thống nhất về chủ đề cảu văn bản.
1/ Ví dụ:
- Văn bản: Tôi đi học
2/ Nhận xét.
đề cập về chủ đề của văn bản
* Căn cứ:
- Nhan đề: nói về đi học
- Các từ ngữ: những kỉ niệm mơn man tựu quyểnvở mới
Trang 9? Tìm những từ ngữ chứng tỏ tâm trạng
đó in sâu trong lòng nhân vật tôi suốt
cuộc đời?
? Các từ ngữ chi tiết nêu bật cảm giác
mới lạ xen lẫn bỡ ngỡ của nhân vật tôi
? Trong lớp học?
? Muốn thể hiện chủ đề của văn bản
phải có những yếu tố nào ?
? Vậy thế nào là tính thống nhất về chủ
đề cuả văn bản ?
đề là gì ?
gì?
đề theo thứ tự nào?
? Theo em có thể thay đổi trật tự sắp xếp
? Nêu chủ đề của văn bản trên?
- Các câu: + Hôm nay tôi đi học + Hàng năm cứ vào cuối thu + Tôi không quên
+ Hai quyển vở
+ Tôi bặm tay ghì chặt
nhiên thấy lạ, cảnh vật thay đổi
+ Thay đổi hành vi: lội qua sông thả diều, đi thực sự
xinh xắn oai nghiêm
chỉ dám nhìn một nửa nức nở khóc theo
- Cảm thấy xa mẹ, nhớ mẹ nhớ nhà
- Chủ đề muốn thể hiện phải có các yếu tố hay lạc sang chủ đề khác
đề, bố cục, từ ngữ, câu văn
3 Ghi nhớ.
- Hs đọc ghi nhớ sgk
III/ Luyện tập.
Bài tập 1
- Vấn đề: ca ngợi, trân trọng cây cọ để thể sông Thao
đề theo thứ tự không gian: Nói về cây cọ của
văn bản có tính thống nhất về chủ đề
b Chủ đề của văn bản: Sự gắn bó và tình cảm tha thiết tự hào của tác giả đối với rừng cọ quê
c Tính thống nhất về chủ đề của văn bản – Thông qua bố cục 3 phần ( Hs tự nêu)
Trang 10? ý nào sẽ làm cho bài viết trở nên lạc
đề?
? Bổ sung lựa chọn, điều chỉnh lại các
từ, các ý cho thật xát với yêu cầu đề bài?
d Câu văn, từ ngữ: Hs tìm, gv nhận xét
Bài tập 2
tiện biểu hiện
đẹp
Bài tập 3
- Những ý lạc chủ đề: c, g
đề: b,e
a Cứ mùa thu về, cứ mỗi lần thấy các em nhỏ lại nao nức, rộn rã, xốn xang
D Củng cố - Hướng dẫn.
? Thế nào là tính thống nhất về chủ đề của văn bản ?
? Tìm chủ đề của văn bản “ Sài Gòn tôi yêu ”
- Về nhà học bài, làm bài tập
- Soạn bài: Trong lòng mẹ.
_
Tuần 2 Tiết 5 Ngày soạn22/8/09
Văn bản
trong lòng mẹ
( Nguyên Hồng )
A Mục tiêu.
truyền cảm
- Giáo dục tình mẫu tử, sự cảm thông với những số phận bất hạnh
B Chuẩn bị.
- GV: Sgk, sgv, giáo án, tài liệu
- HS: Đọc văn bản và trả lời câu hỏi sgk
C Tiến trình dạy học.
- Tổ chức
tự đó góp phần thể hiện nội dung văn bản ntn ?
Trang 11- Bài mới.
Hoạt động của giaó viên
- Gv gọi hs đọc chú thích * sgk
? Em hiểu gì về cuộc đời của tác giả
qua đọc phần chú thích ?
? Những trải nghiệm trong cuộc đời
của ông ?
? Nêu hoàn cảnh ra đời và vị trí của
đoạn trích?
nhận xét
- Gv cùng học sinh giải thích các chú
thích trong SGK
? Văn bản thuộc thể loại nào?
? Văn bản có thể chia làm mấy phần?
Nêu nội dung chính từng phần?
- Gv chú ý học sinh vào phần đầu văn
bản
? Cảnh ngộ của bé Hồng có gì đặc
biệt ?
Hoạt động của giaó viên
I/ Giới thiệu chung.
1/ Tác giả.
- Nguyên Hồng (1918 - 1982) quê ở Nam Định
- Ông có một tuổi thơ rất cay đắng nên hầu hết các tác phẩm của ông đều thể hiện một trái tim nhạy cảm, dễ xúc động
7K đáy" xã hội bởi ông luôn cảm
thông sâu sắc với cuộc sống nghèo khổ của họ
2/ Tác phẩm.
- Hồi kí " Những ngày thơ ấu " sáng tác năm
1941 ghi lại quãng đời tuổi thơ cay đắng của tác giả
IV của tác phẩm
II/ Đọc - hiểu văn bản.
1/ Đọc - chú thích.
- Khi đọc phải chậm, rõ thể hiện nỗi đau nội tâm và khát khao, yêu mến trong tình cảm của
bé Hồng đối với mẹ Giọng chì chiết mỉa mai khi thể hiện lời nói của bà cô
2/ Thể loại.
- Tiểu thuyết tự truyện
truyện có thật đã xảy ra trong cuộc đời một con
3/Bố cục: 2 phần
- P1: Từ đầu ' ta hỏi đến chứ Bé Hồng
bị hắt hủi
- P2: Còn lại: Bé hồng gặp mẹ
4/ Phân tích a/ Bé Hồng bị hắt hủi
* Cảnh ngộ của bé Hồng :
cầu thực
- Hai anh em Hồng phải sống nhờ cô ruột -> Bé Hồng sống rất cô độc, đau khổ, luôn khát
Trang 12? Cảnh ngộ ấy tạo nên thân phận bé
Hồng ntn?
? Nhân vật bà cô có quan hệ với bé
Hồng ntn?
? Tìm những chi tiết miêu tả về hình
nét mặt, cử chỉ ?
? Qua đó bộc lộ phẩm chất gì của cô?
? Trong lời nói của bà cô, lời nào cay
độc nhất? Vì sao?
? Hãy tìm những chi tiết miêu tả cảm
xúc, tâm trạng của bé Hồng khi nói
chuyện với cô?
? Có thể hiểu gì bé Hồng từ trạng
thái tâm hồn em?
? Kể về cuộc đối thoại đó tác giả sử
dụng NT gì?
- Quan hệ với Hồng: là cô ruột
- Giọng nói: cay độc, ngọt nhạt, mang ý mỉa mai
- ánh mắt: long lanh, soi mói
độc ác, không biết cảm thông với hoàn cảnh
- Hs tự bộc lộ
* Hình ảnh bé Hồng:
- Nhận ra ác tâm của cô: cúi đầu không đáp
tự tin)
hòa cổ họng nghẹn ứ, khóc không ra tiếng
- Biểu cảm -> bộc lộ trực tiếp và gợi cảm trạng thái tâm hồn đau đớn của bé Hồng
- Tâm hồn vẫn trong sáng, tràn ngập tình
hẹp hòi, tàn nhẫn của cô >< trong sáng giàu
=> Làm nổi bật tính cách tàn nhẫn của cô, khẳng định tình mẫu tử trong sáng cao cả của
bé Hồng
D.Củng cố - Hướng dẫn
? Cảnh ngộ của bé Hồng có gì đặc biệt ? Em có nhận xét gì về thân phận của bé ?
? Bé Hồng là cậu bé ntn qua phần đầu của đoạn trích ?
- Về nhà học bài
- Soạn phần còn lại để giờ sau tiếp tục tìm hiểu
Tuần 2 Tiết 7 Ngày soạn:
Văn bản
trong lòng mẹ