Gv: Nếu không có một tâm hồn tinh tế, tài hoa và có tấm lòng gắn bó sâu nặng với con người, cuộc sống lao động làng chài quê hương thì không thể có những câu thơ xuất thần có hồn như vậy[r]
Trang 1Bài 18 Tiết
Tuần 20 Tiết 73 - 76
Viết đoạn văn trong văn bản thuyết minh. 1
Ngày soạn: ……… Ngày dạy: ……….
NHỚ RỪNG
(Thế Lữ)
I Mức độ cần đạt.
- Biết đọc - hiểu một tác phẩm thơ lãng mạn tiêu biểu của phong trào thơ mới
- Thấy được một số biểu hiện của sự đổi mới về thể loại, đề tài, ngôn ngữ, bút pháp
nghệ thuật được thể hiện trong bài thơ
II Trọng tâm kiến thức, kĩ năng.
1 Kiến thức.
- Sơ giản về phong trào thơ mới
- Chiều sâu tư tưởng yêu nước thầm kín của lớp thế hệ tri thức Tây học chán ghét thực
tại, vươn tới cuộc sống tự do
- Hình tượng nghệ thuật độc đáo, có nhiều ý nghĩa của bài thơ Nhớ rừng
2 Kĩ năng.
- Nhận biết tác phẩm thơ lãng mạn
- Đọc diễn cảm tác phẩm thơ hiện đại viết theo bút pháp lãng mạn
- Phân tích chi tiết nghệ thuật tiêu biểu của tác phẩm
III Hướng dẫn thực hiện.
Hoạt động Gv Hoạt động Hs Nội dung cần đạt
1 Ổn định tổ chức:
2 Kiểm tra bài cũ: Kiểm tra
sự chuẩn bị của HS
3 Bài mới
Ở Việt Nam khoảng
những năm 30 của thế kỉ XX
đã xuất hiện phong trào Thơ
mới rất sôi động, được coi là
“Một cuộc cách mạng trong
thơ ca, một thời đại trong thi
ca” (Hoài Thanh) Đó là một
phong trào thơ có tính chất
lãng mạn tiểu tư sản
(1932-1945) gắn liền với những tên
Trang 2tuổi như: Thế Lữ, Lưu Trọng
Lư, Xuân Diệu, Huy Cận,
Hàn Mạc Tử, Chế Lan Viên,
Nguyễn Bính Thế Lữ không
phải là người viết bài thơ mới
đầu tiên nhưng nhà thơ có
công đầu tiên đem lại chiến
thắng cho Thơ mới lúc mới ra
quân “Nhớ rừng” là bài thơ
nổi tiếng của Thế Lữ
Hoạt động 1:
Hướng dẫn đọc, chú thích, bố
cục
Gv Nêu yêu cầu đọc
Gv đọc mẫu Gọi /s đọc tiếp
? Gọi h/s nhắc lại những nét
tiêu biểu về nhà thơ?
Gv: “Thơ mới” lúc đầu dùng
để gọi tên một thể thơ: thơ tự
do Khoảng sau năm 1930
một loạt thi sĩ trẻ xuất thân
“Tây học” lên án “thơ cũ”
(chủ yếu là thơ Đường Luật)
là khuôn sáo, trói buộc Họ
đòi đổi mới thơ ca và đã sáng
tác những bài thơ khá tự do,
số câu số chữ trong bài không
có hạn định gọi đó là “Thơ
mới” Nhưng rồi “Thơ mới”
không chỉ để gọi thể thơ tự do
mà chủ yếu dùng để gọi một
phong trào thơ có tính chất
lãng mạn tiểu tư sản bộc phát
năm 1932 và kết thúc vào
năm 1945 gắn liền với tên
tuổi của Thế Lữ, Lưu Trọng
Lư, Huy Cận …
? Nêu vị trí của bài thơ “Nhớ
- 1-3 học sinh nối nhau đọc
- Thế Lữ (1907-1989), quê Bắc Ninh Là nhà thơ tiêu biểu của phong trào Thơ mới Được nhà nước truy tặng giải thưởng HCM
về VHNT
“Nhớ Rừng” Là bài thơ tiêu biểu
và là tác phẩm mở đường cho sự
I Tìm hiểu chung
1 Đọc.
2 Tác giả: ( 1907-1989)
Quê Bắc Ninh Là nhà thơ tiêu biểu của phong trào Thơ mới Được nhà nước truy tặng giải thưởng HCM về VHNT
3 Tác phẩm
a Thể loại: Thơ mới tám chữa
Trang 3rừng” trong sự nghiệp của
Thế Lữ ?
? Bài thơ được viết theo thể
loại nào?
? Bài thơ chia làm mấy
đoạn? Nêu nội dung của từng
đoạn?
? Hãy chỉ ra những điểm mới
của hình thức bài thơ này so
với các bài thơ đã học, chẳng
hạn thơ Đường Luật?
Hoạt động 2: Hướng dẫn
tìm hiểu văn bản.
? Gọi h/s đọc đoạn 1 và 4?
? Hãy tìm những từ ngữ diễn
tả hoàn cảnh và tâm trạng của
con hổ?
? Em hiểu ntn về từ “gậm” và
từ “khối” Có thể thay thế
chúng bằng những từ ngữ
khác được không?
thắng lợi của Thơ mới
- Thở mới tám chữ
5 đoạn Đoạn 1: Câu 1 -> 8
Đoạn 2, 3 : Câu 9 -> 30 ( Ta sống mãi… nay còn đâu )
Đoạn 4: Câu 31 -> 39 (Nay ta ôm …cao cả, âm u) Đoạn 5: Câu 40 -> 47 ( Hỡi oai linh… của ta ơi!)
- Đoạn 1,4: Tâm trạng căm hờn
và uất hận của con hổ
- Đoạn 2,3 : Nhớ tiếc quá khứ oai hùng nơi rừng thẳm
- Đoạn 5: Khao khát giấc mộng ngàn
- Thể thơ tám chữ (tiếng) Không hạn định số lượng câu, chữ
- Nhịp thay đổi theo mạch cảm xúc: 5/3, 3/5, 3-3-2, 3-2-3
- Vần: vần liền (hai câu liền nhau vần với nhau), vần chân (tiếng cuối câu), vần B-T hoán vị đều đặn
- Giọng thơ ào ạt, phóng khoáng
Hs đọc đoạn 1 và 4
- Hoàn cảnh: trong cũi sắt, nằm dài trông ngày tháng dần qua
- Tâm trạng: gậm khối căm hờn
- Gậm: động từ, dùng răng, miệng mà ăn dần, cắn dần từng chút một cách chậm chạp
=> Sự gặm nhấm đầy uất ức và bất lực của con hổ khi bị mất tự do
b Bố cục (Chia làm 3 phần):
- Đoạn 1, 4: Tâm trạng căm hờn và uất hận của con hổ
- Đoạn 2, 3: Nhớ tiếc quá khứ oai hùng nơi rừng thẳm
- Đoạn 5: Khao khát giấc mộng ngàn
II Đọc- hiểu văn bản.
1 Cảnh con hổ ở vườn
bách thú.
Hoàn cảnh: giam cầm trong cũi sắt
Trang 4? Tư thế “nằm dài trông ngày
tháng dần qua”nói lên tình thế
gì của con hổ?
? Em có nhận xét gì về âm
điệu của hai câu thơ mở đầu?
? Khi bị nhốt trong cũi sắt ở
vườn bách thú, con hổ tỏ thái
độ ntn với con người và
những con vật khác xung
quanh? Thái độ đó thể hiện
qua những từ ngữ nào?
? Tại sao con hổ lại đau xót
khi phải “chịu ngang bầy…”?
Yêu cầu h/s theo dõi tiếp
đoạn 4.
? Dưới con mắt của con hổ
cảnh vườn bách thú hiện ra
ntn? Tìm chi tiết? Đó là cảnh
- “Khối căm hờn” gợi cho ta có cảm giác như trông thấy sự căm hờn có hình khối rõ ràng Căn hờn, uất ức vì bị mất tự do đã kết
tụ lại thành khối, thành tảng, cứng như những chấn song sắt lạnh lùng kia
- Tình thế buông xuôi bất lực, ngày đêm gậm nhấm nỗi căm hờn Nó khinh lũ người bên ngoài, nó cảm thấy nhục nhã phải hạ mình ngang hàng với bọn gấu, báo Lúc này hổ thấm thía thân phận “Hùm thiêng khi
đã sa cơ cùng hèn”
- Từ “căm hờn” đứng giữa câu thơ có nhiều vần trắc diễn tả tâm trạng dằn vặt, căm hờn uât ức của con hổ
- Khinh ghét con người gọi họ là
lũ “ngạo mạn, ngẩn ngơ”
- Nỗi nhục bị biến thành trò chơi
lạ mắt tầm thường (Giương mắt
bé giễu…)
- Bất bình vì bị ở chung cùng
“bọn gấu dở hơi, cặp báo vô tư lự”
- Vì hổ là chúa sơn lâm, chúa tể của muôn loài, giờ bị xem thường như những kẻ thấp kém địa vị
-> Song quan trọng hơn nó đau xót cho lũ gấu, báo không biết được nỗi nhục nhằn tù hãm
- Hoa chăm, cỏ xén, lối phẳng, cây trồng Dải nước đen giả suối, những mô gò thấp kém Vừng lá
- Sử dụng các động từ mạnh: “gậm”, “Khối căm hờn”
- Cảnh vườn bách thú: đơn điệu, nhàm tẻ, tầm thường, giả dối
=> Tâm trạng chán ghét cuộc sống thực tại…
Trang 5? Cảnh tượng ấy đã gây nên
phản ứng nào trong tình cảm
của con hổ? Qua đó em hiểu
“niềm uất hận ngàn thâu” ntn
? Em có nhận xét gì về giọng
điệu đoạn thơ, cách sử dụng
từ ngữ?
? Qua việc phân tích hai đoạn
thơ giúp em hiểu gì về tâm
trạng của con hổ ở vườn bách
thú?
? Nếu ta đặt bài thơ trong
hoàn cảnh sáng tác của nó thì
tâm trạng ấy còn là của ai?
Gv: Điều đó giúp cho bài thơ
có tiếng vang rộng rãi và ít
nhiều có tác dụng khơi dậy
tình cảm yêu nước, khát khao
độc lập tự do của người dân
VN khi đó
? Cảnh sơn lâm được gợi tả
qua những chi tiết nào?
? Em có nhận xét gì về cách
dùng từ ngữ và nghệ thuật
của tác giả? Tác dụng của
không bí hiểm
=> Tất cả chỉ là đơn điệu, nhàm
tẻ, chỉ là nhân tạo do bàn tay sửa sang, tỉa tót của con người nên rất “tầm thường”, giả dối chứ không phải là thế giới tự nhiên to lớn mạnh mẽ, bí hiểm
- Gây nên phản ứng đó là niềm uất hận Đó là trạng thái bực bội,
u uất kéo dài vì phải sống chung với mọi sự tầm thường giả dối
Giọng giễu nhại, cách ngắn nhịp ngắn, dồn dập, từ ngữ liệt kê liên tiếp
=> Tâm trạng bực bội, chán chường, khinh ghét với thực tại
=> Phủ nhận thực tại, khao khát
sự cao cả, phi thường
- Đó là tâm trạng chán ghét cuộc sống thực tại tù túng, tầm thường, giả dối
- Khao khát được sống tự do, chân thực
Thái độ ngao ngán, chán ghét cuộc sống thực tại đó chính là tiếng lòng, là nỗi ngao ngán của người dân nô lệ trong cảnh đời tối tăm, u buồn
- Bóng cả, cây già, tiếng gió gào ngàn, giọng nguồn hét núi, khúc trường ca dữ dội…
Điệp từ “với”, các động từ chỉ đặc điểm của hành động “gào, hét”
2 Cảnh con hổ trong
chốn giang sơn hùng vĩ.
- Thiên nhiên: núi rừng hùng vĩ, hoang vu, bí ẩn, linh thiêng
Trang 6nghệ thuật (Cảnh thiên nhiên
hiện lên ntn)?
? Giữa không gian hoang vu,
hùng vĩ ấy hình ảnh chúa tể
của muôn loài hiện lên ntn?
? Em có nhận xét gì về cách
sử dụng từ ngữ, giọng điệu
của khổ thơ?
Gv: Những câu thơ sống
động, giàu chất tạo hình, diễn
tả chính xác vẻ đẹp uy nghi,
dũng mãnh mềm mại, uyển
chuyển của chúa tể sơn lâm
? Yêu cầu h/s theo dõi khổ
3 Ở đoạn thơ này con hổ nhớ
lại những kỉ niệm gì về chốn
rừng xưa ?
? Có ý kiến cho rằng đoạn thơ
như “bộ tranh tứ bình độc
đáo” về chúa sơn lâm? ý kiến
của em ntn?
( HS thảo luận theo nhóm ).
Gv: Ở cảnh nào núi rừng
cũng mang vẻ đẹp hùng vĩ
thơ mộng và con hổ nổi bật
lên với tư thế lẫm liệt, kiêu
hùng, đúng là một chúa sơn
lâm đầy uy lực Các màu
vàng, xanh, đỏ hòa quện với
nhau tạo cho bộ tứ bình thêm
lộng lẫy, mạnh mẽ, đầy ấn
tượng Ta biết Thế Lữ từng
học trường Cao đẳng Mĩ
Thuật Đông Dương cho nên
=> Cảnh núi rừng đại ngàn, hoang vu, bí ẩn
Bước chân dõng dạc, đường hoàng
Lượn tấm thân như sóng cuộn
mắt thần đã quắc, mọi vật im lìm Thoả mãn tự hào về mình
=>Tư thế dõng dạc, đường hoàng, oai phong, lẫm liệt với tâm trạng hài lòng
- Nhịp thơ ngắn, uyển chuyển, giọng điệu hùng tráng, dữ dội
- Sử dụng các từ ngữ gợi tả hình dáng
Những đêm vàng bên bờ Ngày mưa chuyển bốn … Bình minh cây xanh nắng Những chiều lênh láng máu
HS thảo luận nhóm Cử đại diện
trình bày
- Đoạn 3: có thể coi như một bộ tranh tứ bình đẹp lộng lẫy Bối cảnh, cảnh núi rừng hùng vĩ, tráng lệ với con hổ uy nghi làm chúa tể
+ Đó là cảnh “đêm vàng bên bờ suối” hết sức diễm ảo với hình ảnh con hổ “say mồi đứng … tan” đầy lãng mạn
+ Đó là cảnh “ngày mưa chuyển…” với hình ảnh con hổ mang dáng dấp đế vương đang yên lặng ngắm giang sơn của mình
+ Đó là cảnh “bình minh cây xanh nắng gội” chan hòa ánh sáng, rộn rã tiếng chim đang ca
=> Vẻ đẹp oai phong, lẫm liệt giữa núi rừng uy nghiêm, hùng vĩ
- Những kỉ niệm đêm vàng…
- Những ngày mưa, bình minh, mặt trời tắt
=> Bộ tranh tứ bình đẹp lộng lẫy
=> Tiếc nuối cuộc sống thơ mộng
=> Căm ghét cuộc sống tầm thường, giả dối và khát vọng mãnh liệt về một cuộc sống tự do, chân thật
Trang 7ông đã vận dụng kiến thức
hội họa để tăng cường hiệu
lực diễn tả của văn chương
? Tìm và phân tích tác dụng
của các biện pháp nghệ thuật
sử dụng trong bài?
? Qua các biện pháp nghệ
thuật đó góp phần diễn tả tâm
trạng của con hổ ntn?
Gv: Đến đây ta sẽ thấy hai
cảnh tượng được miêu tả trái
ngược nhau: cảnh vườn bách
thú nơi con hổ bị nhốt và
cảnh núi rừng nơi con hổ đã
từng ngự trị ? Hãy chỉ ra tính
chất đối lập của hai cảnh
tượng này? Sự đối lập đó có ý
nghĩa gì trong việc diễn tả
trạng thái tinh thần của con
hổ và con người?
? “Giấc mộng ngàn”của hổ
hướng về một không gian
ntn?
? Các câu thơ cảm thán mở
đầu
(Hỡi oai linh …) và kết thúc
đoạn (Hỡi cảnh rừng …) có ý
nghĩa gì?
? Bài thơ kết thúc bằng lời
nhắn gửi thống thiết của con
hổ tới rừng thiêng nơi nó từng
ngự trị Lời nhắn gửi ấy có ý
hát cho chúa sơn lâm ngủ
+ Đó là hình ảnh chúa sơn lâm đang khao khát chờ đợi bóng đêm để mặc sức tung hoành nơi vương quốc rộng lớn, đầy bí ẩn của mình
- Điệp từ “ta” thể hiện khí phách ngang tàng làm chủ
- Điệp từ “nào đâu, đâu những”
câu cảm thán cuối bài diễn tả nỗi nhớ tiếc qúa khứ khôn nguôi
Hình ảnh ẩn dụ “đêm vàng”:
đêm trắng sáng mọi vật như được nhuốm màu vàng, ánh trăng như tan chảy trong không gian
Tiếc nối cuộc sống thơ mộng, tự
do giữa chốn sơn lâm
- Đối lập một bên là cảnh tù túng, tầm thường, giả dối với một bên là cuộc sống chân thật, phóng khoáng, sôi nổi
=> Diễn tả nỗi căm ghét cuộc sống tầm thường, giả dối và khát vọng mãnh liệt về một cuộc sống
tự do, chân thật
Oai linh, hùng vĩ, thênh thang
Bộc lộ trực tiếp nỗi tiếc nhớ cuộc sống chân thật tự do
Đó là tâm trạng của nhà thơ lãng mạn đồng thời là tâm trạng chung của người dân VN mất nước đang sống trong cảnh nô lệ,
3 Con hổ khao khát
“giấc mộng ngàn”.
- Bộc lộ trực tiếp nỗi tiếc nhớ cuộc sống chân thật tự do
- Đó là tâm trạng của nhà thơ lãng mạn đồng thời là tâm trạng chung của người dân VN mất nước
Trang 8nghĩa ntn đối với tâm trạng
của con người VN thuở ấy?
? “Nhớ rừng”là bài thơ tiêu
biểu của thơ lãng mạn, qua đó
giúp em hiểu gì về thơ lãng
mạn VN
( nghệ thuật )?
Gv: Bài thơ vừa giàu tính
nhạc, vừa giàu tính họa, âm
điệu dồi dào, cách ngắt nhịp
linh hoạt Giọng thơ khi thì
say sưa, tha thiết, hùng tráng,
song tất cả vẫn nhất quán,
liền mạch và tràn đầy cảm
xúc
? Qua đó giúp em cảm nhận
được ý nghĩa gì?
Hoạt động 3:
4 Củng cố luyện tập
? Nhà phê bình văn học Hoài
Thanh có nhận xét về bài thơ
“Nhớ rừng”: “Ta tưởng
chừng thấy những chữ bị xô
đẩy, bị dằn vặt bởi một sức
mạnh phi thường” Em hiểu
sức mạnh phi thường ở đây là
gì?
5 Dặn dò Về nhà học thuộc
bài thơ, nội dung; chuẩn bị
bài Câu nghi vấn
chịu số phận “nhục nhằn tù hãm”lúc bấy giờ Chính vì vậy, bài thơ vừa mới ra đời đã được công chúng say sưa đón nhận
Họ cảm thấy lời con hổ trong bài thơ chính là tiếng lòng sâu kín của họ
- Cả bài thơ tràn đầy cảm hứng lãng mạn: mạch cảm xúc sôi nổi, cuồn cuộn tuôn trào dưới ngòi bút của nhà thơ
- Hình ảnh giàu chất tạo hình, đầy ấn tượng (những chi tiết trong cảnh sơn lâm hùng vĩ)
- Ngôn ngữ, nhạc điệu phong phú, giàu sức biểu cảm
- NT đặc sắc: so sánh, ẩn dụ, điệp ngữ,, nhân hoá câu hỏi tu từ
Hs tự rút ra phần ghi nhớ
Đó là sức mạnh của cảm xúc
Trong thơ lãng mạn, cảm xúc mãnh liệt là yếu tố quan trọng hàng đầu, từ đó kéo theo sự phù hợp của hình thức câu thơ
Ở đây cảm xúc phi thường kéo theo những chữ bị xô đẩy
3 Nghệ thuật.
- Hình ảnh giàu chất tạo hình, đầy ấn tượng (những chi tiết trong cảnh sơn lâm hùng vĩ)
- Ngôn ngữ, nhạc điệu phong phú, giàu sức biểu cảm
- NT đặc sắc: so sánh, ẩn
dụ, điệp ngữ,, nhân hoá câu hỏi tu từ
III Ý nghĩa.
*/ Ghi nhớ
SGK Trang 7
Trang 9Ngày soạn: ……… Ngày dạy: ……….
CÂU NGHI VẤN
I Mức độ cần đạt.
- Nắm vững đặc điểm, hình thức và chức năng chính của câu nghi vấn
- Biết sử dụng câu nghi vấn phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp
II Trọng tâm kiến thức, kĩ năng.
1 Kiến thức.
Đặc điểm, hình thức của câu nghi vấn
Chức năng chính của câu nghi vấn
2 Kĩ năng.
Nhận biết và hiểu được tác dụng câu nghi vấn trong văn bản cu thể
Phân biệt câu nghi vấn với một số kiểu câu dễ lẫn
III Tiến trình các bước lên lớp
Hoạt động Gv Hoạt động Hs ND cần đạt
1 Ổn định tổ chức.
2 Kiểm tra bài cũ.
- HS: Dựa vào kiến thức đã học
ở Tiểu học về câu nghi vấn em
hãy lấy hai ví dụ về câu nghi
vấn?
3 Bài mới
Trong Tiếng Việt, mỗi kiểu
câu có một số đặc điểm, hình
thức nhất định, nhưng đặc điểm
này thường gắn với một chức
năng chính Vậy chức năng của
câu nghi vấn là gì? Chúng ta
cùng tìm hiểu bài học hôm nay
Hoạt động 1: Hướng dẫn tìm
hiểu đặc điểm hình thức và
chức năng chính.
A Tìm hiểu chung.
I Đặc điểm hình thức và chức năng chính
1 Tìm hiểu ví dụ.
Trang 10Gv: treo bảng phụ ghi VD
SGK
? Xác định câu nghi vấn trong
đoạn trích trên?
? Đặc điểm hình thức nào cho
biết đó là câu nghi vấn?
? Những câu nghi vấn trên
dùng để làm gì?
Gv: Câu nghi vấn bao gồm cả
câu tự hỏi:
Người đâu gặp gỡ
Trăm năm biết có
? Đặt một số câu nghi vấn?
Gv: Sửa chữa lỗi cho h/s
? Hãy nêu một số từ ngữ nghi
vấn?
? Câu nghi vấn có đặc điểm gì
và chức năng chính của nó là
gì?
Gọi h/s đọc ghi nhớ SGK/11
Hoạt động 2: Hướng dẫn h/s
luyện tập
G chép bài tập trên bảng phụ
? Xác định câu nghi vấn?
- Sáng nay người ta đấm u có đau lắm không?
- Thế làm sao u cứ khóc mãi
mà không ăn khoai?
- Hay là u thương chúng con đói quá?
- Sau mỗi câu nghi vấn thường
có dấu chấm hỏi
- Trong câu có dùng từ nghi vấn: có không, sao…
không, hay (là )
- Dùng để hỏi
- Một số HS lên bảng đặt câu nghi vấn
- ai, gì, nào, sao, không…
Hs rút ra từ ghi nhớ
Hs đọc ghi nhớ
Hình thức làm cá nhân:
a) Chị khất tiền sưu đến chiều mai phải không?
b) Tại sao con người lại phải khiêm tốn như thế?
c) Văn là gì? Chương là gì?
d) Chú mình muốn cùng tớ đùa vui không?
- Đùa trò gì?
- Hừ…hừ…cái gì thế?
- Chị Cốc béo xù đứng trước cửa nhà ta đấy hả?
=> Sau các câu nghi vấn
- Sáng nay người ta đấm u
có đau lắm không?
- Thế làm sao u cứ khóc mãi mà không ăn khoai?
- Hay là u thương chúng con đói qúa?
Sau mỗi câu nghi vấn thường có dấu chấm hỏi
2 Ghi nhớ: SGK Trang
11.
II Luyện tập.
Bài 1:
Bài 2: