GV giới thiệu bài HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY - TRÒ PHAÀN GHI BAÛNG Hoạt động 1: Hướng dẫn học sinh đọc, tìm hiểu chung I.Đọc, hiểu văn bản : veà vaên baûn.. Những sáng tác của ông đều toát lên v[r]
Trang 1Tuần 1, tiết 1, 2
Ngày soạn : 17/08/2011
Ngày dạy: 22/08/2011
Bài 1: Văn bản TÔI ĐI HỌC
Thanh Tịnh
I.Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh :
Cảm nhận được tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật “tôi” ở buổi tựu trường đầu tiên trong một đoạn trích truyện có sử dụng kết hợp các yếu tố miêu tả, biểu cảm
Trọng tâm kiến thức kĩ năng:
1, Kiến thức:
- Cốt truyện, nhân vật, sự kiện trong đoạn trích tôi đi học
- Nghệ thuật miêu tả tâm lý trẻ nhỏ ở tuổi đến trường trong một văn bản tự sự qua gnoif bút Thanh Tịnh
2 Kĩ năng
- Đọc hiểu đoạn trích tự sự có yếu tố miêu tả và biểu cảm
- TRình bày những suy nghĩ, tình cảm về một sự việc trong cuộc sống của bản thân
II.Chuẩn bị phương tiện dạy học
- Soạn bài
- Phương tiện: sgk,
- Phương pháp: Giảng bình, gợi mở
III.Tiến trình dạy học
1 Oån định tổ chức.
2 Kiểm tra bài cũ
Kiểm tra việc chuẩn bị sách vở, đồ dùng học tập liên quan đến môn học
3 Bài mới GV giới thiệu bài
HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY - TRÒ
Hoạt động 1: Hướng dẫn học sinh đọc, tìm hiểu chung
về văn bản.
- Gọi học sinh đọc chú thích * sgk
? Nêu vài nét về tác giả, tác phẩm ?
- Hs đọc văn bản: giọng đọc chậm, dịu, hơi buồn, sâu
lắng
GV hướng dẫn hs giải thích từ khó 1->7 sgk
PHẦN GHI BẢNG I.Đọc, hiểu văn bản :
1 Tác giả, tác phẩm :
- Tác giả : Thanh Tịnh (1911-1988), quê
thành phố Huế Những sáng tác của ông đều toát lên vẻ đẹp đằm thắm, êm dịu, trong trẻo
- Tác phẩm : Tôi đi học in trong tập Quê
mẹ, xuất bản 1941
2 Đọc, chú thích, bố cục :
Trang 2? Văn bản này thuộc thể loại gì?
- Truyện ngắn
? Tác giả chủ yếu sử dụng phương thức biểu đạt nào?
- Tự sự kết hợp biểu cảm, miêu tả
? Truyện được kể theo ngôi thứ mấy?
- Ngôi thứ nhất , xưng tôi
? Việc lựa chọn ngôi kể như vậy có tác dụng gì?
- Diễn tả được cảm xúc chân thật, đi sâu bộc lộ nội tâm
của nhân vật
? Nhân vật chính trong truyện là ai?
-Nhân vật “tôi”
? Theo em văn bản văn bản này được chia làm mấy
đoạn? Nội dung cụ thể của từng đoạn?
Hoạt động 2: Hướng dẫn học phân tích văn bản
HS theo dõi phần đầu đoạn 1
? Những gì đã gợi lên trong lòng nhân vật tôi kỉ niệm về
buổi tựu trường đầu tiên ? ( Thời gian, không gian, hình
ảnh các em nhỏ…)
? Em có nhận xét gì về thời gian, không gian được miêu
tả ở đây?
? Những kỉ niệm đó được diễn tả theo trình tự nào ?
- Từ hiện tại mà nhớ về dĩ vãng: Biến chuyển của trời
đất cuối thu và hình ảnh mấy em nhỏ rụt rè núp dưới
nón mẹ lần đầu tiên đến trường gợi cho nhân vật “ Tôi”
nhớ lại mình ngày ấy cùng những kỉ niệm trong sáng
? Trên đường tới trường “tôi” có cảm nhận gì?
Thảo luận nhóm:
? Ýù nghĩ chỉ người thạo mới cầm nổi bút thước… ý nghĩ
ấy thoáng qua… tác giả đã sử dụng BPNT gì? Hãy phân
tích?
? Nhận xét lời văn?
? Tất cả những cảm giác đó làm nổi rõ điều gì trong
nhận thức của “tôi” ?
3 Phân tích
3.1 Khơi nguồn cảm xúc
-Thời gian: buổi sáng cuối thu
-Không gian: trên con đường làng dài và hẹp
- Hình ảnh : Thấy mấy em nhỏ rụt rè núp dưới nón mẹ
-> Quen thuộc, gần gũi, gắn liền kỉ niệm tuổi thơ
=> Khơi nguồn cảm xúc khiến tác giả nhớ lại kỉ niệm ngày đầu tiên đi học
3.2/ Tâm trạng, cảm giác của nhân vật tôi trong buổi đầu đi học
a/ Trên đường tới trường + Cảnh vật, con đường vốn quen thuộc giờ thấy lạ
+ Cảm thấy mình đã lớn lên, trang trọng và đứng đắn trong bộ quần áo, sách vở mới
-> Lời văn giàu sức biểu cảm thể hiện cảm xúc trong sáng, chân thành và sự thay đổi trong nhận thức
b/ Lúc ở sân trường
Trang 3? Cảnh trước sân trường Mĩ Lý lưu lại trong tâm trí tác
giả có gì nổi bật?
? Trước khi đến trường trong cảm nhận của “tôi” ngôi
trường như thế nào?
-Ngôi trường là nơi cao ráo và sạch sẽ hơn các nhà
trong làng
?Còn bây giờ( khi lần đầu đi học)?
? Trước sự thay đổi trong nhận thức đó dẫn đến tâm
trạng của tôi như thế nào?
? Khi miêu tả những học trò nhỏ tuổi lần đầu đến trường
tác giả dùng biện pháp nghệ thuật nào? Ý nghĩa ?
? Cảm giác của “tôi” khi chờ nghe gọi tên?
? Khi chuẩn bị xa mẹ để vào lớp học, diễn biến tâm
trạng của “tôi” như thé nào?
?Em hiểu gì về tiếng khóc của các cậu học trò khi lần
đầu đến lớp?( thảo luận)
- Tiếng khóc của sự lo sợ và sung sướng( lần đầu đi
học)
- Đó là những giọt nước mắt báo hiệu sự trưởng thành
? Em hãy nhớ về cảm xúc của chính mình?
HS tự liên hệ
? Qua phân tích , em có nhận xét gì?
? Khi vào lớp, tâm trạng nhân vật “ tôi” ra sao?
? Nhận xét về lời văn và cảm xúc của tác giả?
? Qua đó em hiểu gì về nhân vật tôi?
? Thái độ của những người lớn đối với các em trong
ngày đầu tiên đi học như thế nào?
? Qua thái độ đó em cảm nhận được gì?
-Trách nhiệm và tấm lòng của cả gia đình và nhà trường
* Sân trường
- Sân trường rất đông người
- Ai cũng áo quần sạch sẽ, gương mặt vui tươi sáng sủa
- Ngôi trường vừa xinh xắn vừa oai nghiêm -> Lo sợ vẩn vơ
-> NT so sánh:diển tả tinh tế tâm trạng tâm lý, đề cao vẻ hấp dẫn của ngôi trường
* Khi nghe gọi tên:
- Hồi hộp, giật mình và lúng túng khi nghe gọi đến tên mình
- Nức nở khóc
-> Cảm xúc chân thật
c/ Trong lớp học
- Cảm thấy vừa xa lạ vừa gần gũi với mọi vật, với người bạn ngồi bên cạnh
- Vừa ngỡ ngàng mà tự tin, nghiêm trang bước vào giờ học đầu tiên
-> Lời văn giàu cảm xúc, diễn tả chân thật tình cảm, cảm xúc trong buổi đầu tiên đi học
=> Sự trưởng thành 3/ Các nhân vật người lớn
- Các phụ huynh: chuẩn bị chu đáo cho con em mình, hồi hộp, lo lắng
- Ông Đốc: Hình ảnh người thấy từ tốn, bao dung
- Thầy giáo trẻ : vui tính, giàu tình thương yêu
Trang 44 Củng cố :
- GV khái quát nội dung bài học, nhấn mạnh một số điểm quan trọng, đặc biệt qua bài học bồi đắp sự hứng khởi, ham học của học sinh đầu năm học
5 Dặn dò :
- Nhắc nhở hs học bài và chuẩn bị bài mới
đối với thế hệ tương lai
? Ngày nay ngày khai trường ở nước ta còn gọi là ngày
gì? - Ngày toàn dân đưa trẻ đến trường
? Em có nhận xét gì về ngày toàn dân đưa trẻ đến
trường 5/9? ( HS tự liên hệ)
Hoạt động 3: Hướng dẫn học sinh tổng kết
? Nhận xét về đặc sắc nghệ thuật của truyện ngắn ?Sức
cuốn hút của tác phẩm được tạo nên từ đâu?
- Bản thân tình huống truyện ( buổi tựu trường đầu tiên
đã chứa những kĩ niệm …)
- Hình ảnh thiên nhiên, ngôi trường và cách so sánh của
tác giả
- Tình cảm ấm áp của người lớn đối với các em nhỏ
Hoạt động 4: Hướng dẫn học sinh luyện tập
-> Sự quan tâm của gia đình, nhà trường Thể hiện một môi trường GD tốt đẹp
II Tổng kết :
1 Nội dung : Ghi nhớ (sgk)
2 Nghệ thuật :
- Hình ảnh so sánh đặc sắc
- Diễn biến tâm trạng cụ thể, sinh động, phù hợp với tâm lí trẻ thơ
- Tự sự xen lẫn miêu tả và biểu cảm
III Luyện tập :
Bài 1: Phát biểu cảm nghĩ của em về dòng cảm xúc của nhân vật “tôi” trong truyện ngắn “ Tôi đi học”
Bài 2:
Trang 5Tuần 1, tiết 3
Ngày soạn : 17/8/ 2011
Ngày dạy : 23 /08/2011
Tiếng việt CẤP ĐỘ KHÁI QUÁT CỦA NGHĨA TỪ NGỮ
( Tự học có hướng dẫn)
I.Mục tiêu cần đạt.
- Phân biệt được các cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ
- Biết vận dụng hiểu biết vầ cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ vòa đọc- hiểu văn bản
1 Kiến thức:
- Các cấp độ khái quát về nghĩa của từu ngữ
2 Kỹ năng:
- Thưucj hành so sánh phân tích các cấp độ khái quát về nghãi của từ ngữ
II.Chuẩn bị phương tiện day học
- Gv : soạn bài
-Hs đọc bài, tham khảo nghĩa từ vựng của các từ
- Phương tiện: sgk, bảng phụ
-Phương pháp: Nêu vấn đề, đàm thoại, qui nạp
III Tiến trình dạy học
1 Ổn định tổ chức: Kiểm tra sĩ số học sinh
2 Kiểm tra bài cũ :
- GV nhắc lại những kiến thức tiếng việt đã học ở lớp 7
3 Bài mới
HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY - TRÒ
Hoạt động 1: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu từ ngữ
nghĩa rộng , từ ngư õnghĩa hẹp.
- Giáo viên treo bảng phụ có vẽ sơ đồ sgk lên bảng
? Nghĩa của từ động vật rộng hơn hay hẹp hơn nghĩa
của từ thú, chim, cá ? Vì sao?
? Nghĩa của từ thú rộng hơn hay hẹp hơn nghĩa của
các từ voi, hươu?
(GV đặt câu hỏi tương tự với các từ chim, cá)
? Nghĩa của từ thú, chim, cá rộng hơn nghĩa của
những từ nào, đồng thời hẹp hơn nghĩa của những từ
nào ?
? Em có nhận xét gì về nghĩa của 1 từ ngữ?
PHẦN GHI BẢNG
I.Từ ngữ nghĩa rộng , từ ngư õnghĩa hẹp 1.Ví dụ :
- Động vật: nghĩa khái quát, rộng hơn: thú, chim, cá
- Thú :Nghĩa rộng hơn : voi, hươu
- Chim : Nghĩa rộng hơn : tu hú, sáo
- Cá : Nghĩa rộng hơn : cá rô, cá thu
-> Thú, chim, cá : có nghĩa vừa rộng, vừa hẹp
=> Nghĩa của 1 từ ngữ có thể rộng hơn hoặc hẹp hơn nghĩa của từ ngữ khác
2 Kết luận :
Trang 6? Từ việc phân tích ví dụ, em hiểu thế nào là từ nghĩa
rộng, từ nghĩa hẹp ?
HS đọc ghi nhớ sgk
? Lấy thêm những ví dụ khác để chứng minh nhận
định ?
- Hoa rộng hơn : Hoa cúc, hồng, đào, mai,…
- Cây rộng hơn : cây me, ổi, mít, xoài,
Hoạt động 2: Hướng dẫn học sinh luyện tập
- Giáo viên hướng dẫn hs làm các bài tập sgk, tuỳ
theo lượng thời gian còn lại
Bài 1: HS lên bảng làm
Bài 2,3,4 : HS thảo luận nhóm
Đại diện nhóm trình bày- nhận xét nhau
Gv nhận xét, kết luận
Ghi nhớ (sgk)
II Luyện tập :
Bài 1: Hs lên bảng vẽ sơ đồ theo mẫu sơ đồ trong bài học
Bài 2: a Nhiên liệu, b Nghệ thuật, c Thức ăn, d quan sát, e đánh
Bài 3: Tìm các từ ngữ có nghĩa được bao hàm trong phạm vi nghĩa của mỗi từ ngữ sgk: ( HS tự lamftheo mẫu)
Mẫu: e Mang: xách, khiêng, gánh Bài 4: Những từ ngữ không thuộc phạm vi nghĩa của nhóm:
a thuốc lào
b thủ quỹ
c bút điện
d hoa tai
Bài 5:
- Động từ có nghĩa rộng: Khóc
- Động từ có nghĩa hẹp: nức nở, sụt sùi
4 Củng cố
Qua bài học cần nắm được: - Thế nào là từ ngữ nghĩa rộng? Từ ngữ nghĩa hẹp? VD
5 Dặn dò :
- Tự đặt thêm các tình huống và giải quyết nó
- Học ghi nhớ sgk, chuẩn bị bài “ Tính thống nhất về chủ đề của văn bản”
Trang 7
-Tuần 1 – Tiết 4
Ngày soạn : 18/08/2011
Ngày dạy : 23/08/2011
Tập làm văn: TÍNH THỐNG NHẤT VỀ CHỦ ĐỀ CỦA VĂN BẢN
I.Mục tiêu cần đạt.
- Thấy được tính thống nhất chủ đề của văn bản và xác định đuwocj chủ đề của một văn bản cụ thể
- Biết viết một văn bản bảo đảm tính thống nhất về chủ đề
1 Kiến thức:
- Chủ đề văn bản
- Những thể hiện của chủ đề trong một văn bản
2 Kĩ năng:
- Đọc hiểu và có khả năng bao quát toàn bộ văn bản
- Trình bày một văn bản thống nhất về chủ đề
II.Chuẩn bị phương tiện dạy học
- Soạn bài
- Phương tiện: sgk
- Phương pháp: Nêu và giải quyết vấn đề, gợi mở
III Lên lớp
1 Ổn định tổ chức
2 Kiểm tra bài cũ
3 Bài mới.
HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY- TRÒ
Hoạt động 1: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu khái
niệm chủ đề của văn bản.
- Hs đọc thầm lại văn bản Tôi đi học
? Văn bản miêu tả những sự việc đang xảy ra (hiện
tại) hay đã xảy ra (hồi ức, kỉ niệm) ?
- Miêu tả những việc đã xảy ra, đó là những hồi
tưởng của tác giả về ngày đầu tiên đi học
? Tác giả nhớ lại những kỉ niệm sâu sắc nào trong
thời thơ ấu của mình?
- Đó là những kỉ niệm về buổi đầu tiên đi học…
? Sự hồi tưởng ấy gợi lên những ấn tượng gì trong
lòng tác giả?
? Như vậy tác giả viết văn bản này nhằm mục đích
gì ?
- Để phát biểu ý kiến và bộc lộ cảm xúc của mình
về một kỉ niệm sâu sắc thủa thiếu thời
PHẦN GHI BẢNG
I Chủ đề của văn bản :
1 Ví dụ :
Văn bản : Tôi đi học
- Nội dung chính: Những hồi tưởng của tác giả về ngày đầu tiên đi học
2 Kết luận :
Trang 8? Từ các nhận thức trên, em hiểu thế nào là chủ đề
của văn bản ?
Hoạt động 2: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu tính
thống nhất về chủ đề của văn bản.
? Em có nhận xét gì về nhan đề Tôi đi học ?
- Nghĩa tường minh, giúp người đọc hiểu ngay vấn
đề là nói về chuyện đi học
? Tìm các từ ngữ gợi những kỉ niệm của buổi tựu
trường đầu tiên? Qua đó T/g đã sử dụng biện pháp
nghệ thuật gì?
? Tìm những câu văn viết về những kỉ niệm của
buổi tựu trường đầu tiên?
? Tìm những từ ngữ chứng tỏ tâm trạng hồi hộp,
cảm giác bỡ ngỡ của tôi trong buổi tựu trường đầu
tiên? (Trên đường đi học, trên sân trường, trong
lớp học)
? Những nội dung vừa phân tích trên có thống nhất
với chủ đề của văn bản không?
? Vậy, thế nào là tính thống nhất về chủ đề của
văn bản ?
? Tính thống nhất đó thể hiện ở những phương diện
nào ? ( điều kiện để đảm bảo tính thống nhất về
chủ đề của một văn bản)
- Nhan đề, tư ø ngữ, câu, bố cục có mối quan hệ chặt
chẽ
? Làm thế nào để có thể viết một văn bản đảm bảo
tính thống nhất về chủ đề?
- Chủ đề của văn bản là đối tượng và vấn đề chính mà văn bản biểu đạt
II Tính thống nhất về chủ đề của văn bản:
1 Ví dụ : Văn bản : Tôi đi học
- Nhan đề Tôi đi học -> Dự đoán VB nói về
chuyện đi học
- Từ ngữ : những kỉ niệm mơn man của buổi tựu trường, lần đầu tiên đến trường, lần đầu ,… -> Từ ngữ biểu thị ý nghĩa đi học được lặp lại nhiều lần
- Câu :
+ Hôm nay tôi đi học.
+Hàng năm, cứ vào cuối thu…buổi tựu trường.
+Tôi quên thế nào … giác trong sáng ấy + Tôi bặm tay ghì thật chặt…
- Trên đường đi học
+ Cảm nhận về con đường: quen -> lạ + Thay đổi hành vi: thả diều, ra đồng nô đùa -> đi học, cố làm như học trò
- Trên sân trường
+ Cảm nhận ngôi trường: cao ráo, sạch sẽ
-> xinh xắn oai nghiêm > lo sợ + Xếp hàng : nép bên người thân, đi từng bước nhẹ,…
- Trong lớp học : cảm thấy xa mẹ, nhớ nhà
=>Biểu hiện đối tượng và vấn đề chính được đề cập, bám sát chủ đề
2 Kết luận :
Trang 9- Gọi hs đọc ghi nhớ sgk
Hoạt động 3: Hướng dẫn luyện tập.
- Học sinh chia nhóm thảo luận
- Đại diện nhóm trả lời
- Các nhóm nhận xét nhau
- Gv nhận xét, kết luận
- Ghi nhớ( sgk)
III Luyện tập :
1.Phân tích tính thống nhất về chủ đề của văn bản :
a.- Đối tượng: Rừng cọ quê tôi
-Vấn đề: vẻ đẹp của rừng cọ, sự gắn bó
của rừng cọ đối với cuộc sống của người dân Sông Thao, tình cảm của người Sông Thao đi đâu cũng nhớ về rừng cọ quê mình
b Chủ đề: Tình yêu rừng cọ, yêu quê hương của tác giả
c Chứng minh tính thống nhất của chủ đề:
- Nhan đề: Rừng cọ quê tôi
d Các từ ngữ, các câu tiêu biểu thể hiện chủ đề của văn bản:
- Cuộc sống quê tôi gắn với cây cọ
- Người sông Thao đi đâu rồi cũng nhớ về rừng cọ quê mình
2 Những ý làm cho bài viết lạc đề: b,d
3 Nên bỏ câu c, h, viết lại câu b : Con đường quen thuộc mọi ngày dường như bỗng trở nên mới lạ.
4 Củng cố
- GV nhắc lại nội dung bài học, nhấn mạnh nội dung chính cần nắm: Thế nào là chủ đề của văn bản, Tính thống nhất về chù đề của văn bản
5 Dặn dò :
- Tìm thêm các văn bản khác để tìm hiểu tính thống nhất về chủ đề của văn bản
Trang 10
-Tuần 2, Tiết 5,6
Ngày soạn : 21/ 08/2011
Ngày dạy : 30 /08/2011
Bài 2: Văn bản : TRONG LÒNG MẸ
(Trích Những ngày thơ ấu)
Nguyên Hồng
I Mục tiêu cần đạt.
- Có được những kiến thức cơ bản về thẻ văn hồi kí
- Thấy được những đặc điểm của văn hồ kí qua ngòi bút của Nguyên Hồng: Thấm đượm trữ tình, lời văn chân thành, dạt dào cảm xúc
1 Kiến thức:
- Khái niệm thể loại hồi kí
- Cốt truyện, nhân vật, sự kiện trong đoạn trích Trong lòng mẹ
- Ngôn ngữ truyện thể hiện niềm khát khao tình cảm ruột thịt cháy bỏng của nhân vật
- Ý nghĩa giáo dục: Những thành kiến cổû hủ, nhỏ nhen, độc ác không thể làm khô héo tình cảm ruột thịt sâu nặng, thiêng liêng
2 Kĩ năng:
- Bước đầu biết đọc- hiểu một văn bản hồi kí
- Vận dụng kiến thức về sự kết hợp các phương thức biểu đạt trong văn bản tự sự để phân tích tác phẩm truyện
II.Chuẩn bị.
- Soạn bài
- Phương tiện : sgk , tranh bé Hồng trong lòng me
- Phương pháp: Giảng bình , thảo luận nhóm, gợi mở
III Lên lớp
1 Ổn định :
2 Kiểm tra bài cũ :
? Tâm trạng của nhân vật “ Tôi” trong buổi tựu trường đầu tiên được thể hiện như thế nào?
3 Bài mới
HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY- TRÒ
Hoạt động 1: Hướng dẫn học sinh đọc, tìm hiểu
chung
Gọi hs đọc chú thích * sgk
? Cho biết vài nét về tác giả , tác phẩm?
Gv tóm tắt ghi bảng
PHẦN GHI BẢNG
I Đọc, hiểu văn bản :
1 Vài nét về tác giả, tác phẩm :
a Tác giả :
- Nguyên Hồng (1918 - 1982) là nhà văn của những người cùng khổ; có nhiều sáng tác thểû loại tiểu thuyết, kí, thơ
b Tác phẩm :
- Những ngày thơ ấu là hồi kí về tuổi thơ
cay đắng của tác giả, gồm 9 chương, in