* Nội dung Lời của người lao động trong xã hội phong kiến noùi veà con coø; cũng là nói về thân phận, cuoäc đời lận đận, vất vả mình * Nghệ thuật - Từ láy: lận đận -> vất vả, èo uột - Từ[r]
Trang 1Tuần : 4 Ngày soạn :
NHỮNG CÂU HÁT THAN THÂN
I MỤC TIÊU:
- Hiểu được giá trị tư tưởng, nghệ thuật đặc sắc của những câu hát than thân
II KIẾN THỨC CHUẨN
1 Kiến thức
- Hiện thực vể đời sống của người dân lao động qua các bài hát than thân
- Một số biện pháp nghệ thuật trong việc xây dựng hình ảnh và ngơn từ trong các bài ca dao than thân
2 Kĩ năng
- Đọc- hiểu những câu hát than thân
- Phân tích giá trị nội dung và nghệ thuật của những câu hát than thân trong bài học
III HƯỚNG DẪN – THỰC HIỆN
HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY HOẠT ĐỘNG CỦA TRÒ NỘI DUNG HOẠT ĐỘNG
- Kiểm diện, trật tự
- Kiểm tra bài cũ:
Đọc thuộc lịng các bài ca dao
về tình cảm gia đình và phân
tích cái hay trong bài ca dao
thứ 2
* Giới thiệu bài:
- Ca dao dân ca là tấm
gương phản ánh đời sống
tâm hồn của nhân dân Nó
không chỉ là tiếng hát yêu
thương tình nghĩa trong mối
quan hệ gia đình, với quê
hương, đất nước, con người
mà còn là tiếng hát than thở
về cuộc đời, cảnh ngộ khổ
cực, đắng cay của người
nông dân, người phụ nữ…
cũng như tố cáo XHPK bằng
hình ảnh, ngôn ngữ sinh
động, đa dạng mà các em sẽ
được tìm hiểu qua tiết học
hôm nay ( Ghi tựa bài lên
bảng)
- Hướng dẫn HS đọc, đọc
mẫu
- Cho HS tìm hiểu chú thích
-Lớp trưởng báo cáo
-Trả lời
- HS đọc thuộc lịng và phân tích
Nghe và ghi tựa bài
-Đọc văn bản, chú thích
HOẠT ĐỘNG1: KHỞI ĐỘNG.
-Ổn định lớp:
-Kiểm tra bài cũ:
-Giới thiệu bài:
HOẠT ĐỘNG 2: ĐỌC – HIỂU
VĂN BẢN I/Tìm hiểu chung :
1 Đọc :
2 Tìm hiểu chú thích
II Phân tích :
A Nội dung – nghệ thuật
Trang 2 Cho HS đọc bài 1.
(?) Bài 1 là lời của ai nói về
điều gì?
(?) Cuộc đời lận đận, vất vả
của cò được diễn tả ntn?
(?) Em có nhận xét gì về
nghệ thuật được sử dụng
trong bài ca dao này(hình
ảnh, sự đối lập, từ ngữ miêu
tả hình dáng thân phận…) ?
(?) Tác giả dân gian đã
mượn hình ảnh con cò để nói
lên điều gì?
(?) Ngoài nội dung than
thân, bài ca này còn nội
dung nào khác?
(?) Vì sao người nông dân
thòi xưa thường mượn hình
ảnh con cò để diễn tả cuộc
đời, thân phận của mình?
(?) Chúng ta bắt gặp h.a con
cò ở những bài ca dao nào
nữa?
(?) Cụm từ “ thương thay”
được lập lại mấy lần trong
bài?
(?) Bài ca dao bày tỏ niềm
thương cảm đến những đối
tượng nào?
(?) Những hình ảnh Tằm,
Kiến, Hạc, Cuốc với những
cảnh ngộ cụ thể gợi em liên
tưởng đến ai?
(?) Qua 4 hình ảnh ẩn dụ ấy,
người nông dân đã bày tỏ
- Đọc bài 1 -Cá nhân: Lời của người lao động nói về con cò; cũng là nĩi
về thân phận mình -Cá nhân: Cò gặp khó khăn, trắc trở, ngang trái 1 mình phải lận đận “ lên thác xuống ghềnh”
-Thảo luận: Từ láy “ lận đận”, sự đối lập: nước non-1
mình, thân cò- thác ghềnh,
hình ảnh, từ ngữ miêu tả:
Thân cò, gầy cò con; Câu hỏi
tu từ.
* Cuộc đời người nông dân lao động đặc biệt là người phụ nữ trong XHPK
-Phản kháng, tố cáo XHPK áp bức bất công
* Thảo luận: Vì con cò gần gũi, gắn bó, tạo cảm hứng cho người nông dân Cò có nhiều đặc điểm giống người nông dân: trong sạch, cần cù, lặn lội kiếm ăn
“ Con cò mà đi ăn đêm…”
“ Con cò lặn lội… nỉ non”
“ Trời mưa… con cò kiếm ăn”
-Cá nhân: Tiếng than biểu hiện sự thương cảm, xót xa ở mức độ cao-4 lần lặp lại
-Tằm nhả tơ -Lũ kiến tìm mồi -Hạc bay mỗi cánh -Cuốc kêu ra máu
=> Người lao động với nhiều nổi khổ khác nhau
* Thảo luận:
- Tằm bị bòn rút sức lực, -Kiến thân phận nhỏ nhoi, suốt
đời xuôi ngược vất vả làm lụng mà vẫn nghèo khó,
-Hạc:cuộc đời phiêu bạt, lận
Bài 1 :
* Nội dung
Lời của người lao động trong xã hội phong kiến nói về con cò; cũng là nĩi về thân phận, cuộc đời lận đận, vất vả mình
* Nghệ thuật
- Từ láy: lận đận -> vất vả, èo uột
- Từ ngữ miêu tả: thân cị, gầy cị con-> nhỏ bé
- Hình ảnh đối lập: Lên thác – xuống ghềnh, bể đầy- ao cạn
- Câu hỏi tu từ : than thở, trách mĩc
=> Bài ca dao cịn là sự phản kháng tố cáo xã hội phong kiến trước đây của người lao động
Bài 2
* Nội dung
Lời người lao động thương cho thân phận của những người khốn khổ và cũng là của chính mình trong xã hội cũ
* Nghệ thuật
- Dùng những hình ảnh bé nhỏ để chỉ người lao động
-Lặp từ: Tơ đậm nỗi thương cảm, xĩt xa
- Ẩn dụ: biểu hiện nỗi khổ nhiều bề của nhiều thân phận trong xã hội cũ
Trang 3nổi thương thân ntn?
*GV chốt: Những hình ảnh
ẩn dụ biểu hiện cho nổi khổ
nhiều bề, nhiều phận người
trong XH cũ
- Mời HS đọc bài 3
(?) Bài ca dao là lời của ai?
Nói về điều gì?
(?) Hãy sưu tầm 1 số bài ca
dao mở đầu bằng cụm từ
thân em với cùng nội dung
trên?
(?) Những bài ca dao ấy
thường giống nhau như thế
nào về nghệ thuật?
(?) Hình ảnh so sánh trong
bài 3 có gì đặc biệt?
(?) Qua đó, em thấy cuộc
đời người phụ nữ trong XH
xưa như thế nào?
(?) Ba bài ca dao có điểm
chung gì về nội dung, nghệ
thuật?
đận và những cố gắng vô vọng,
-Cuốc: thân phận thấp cổ bé
họng, nỗi khổ đau oan trái không được lẽ công bằng nào soi tỏ
-Đọc bài 3
-Người phụ nữ nói về thân phận, nỗi khổ sở về số phận lệ thuộc, không được quyền quyết định bất cứ việc gì
-Các tổ thi nhau sưu tầm
-Mở đầu bằng cụm từ “thân em”
-So sánh để miêu tả thân phận, nổi khổ của người phụ nữ
- HS trả lời
-Hoàn toàn lệ thuộc, không có quyền quyết định cuộc đời
XHPK luôn muốn nhấn chìm họ
- Cá nhân trả lời
Bài 3 :
* Nội dung
Lời than thở của người phụ nữ nói về thân phận, nỗi khổ sở về số phận lệ thuộc, không được quyền quyết định bất cứ việc gì trong xã hội cũ
* Nghệ thuật
-Mở đầu bằng cụm từ thân em,
so sánh Thân phận lệ thuộc, không được quyền quyết định cuộc đời của người phụ nữ trong XHPK
B Ý nghĩa
- Nội dung:
Nói về thân phận, cuộc đờøi đắng cay của người lao động, đồng thời phản kháng XHPK
- Nghệ thuật
Thơ lục bát, ẩn dụ, so sánh truyền thống, cụm từ truyền thống thường dùng trong ca dao
(?) Ba bài ca dao có điểm
chung gì về nội dung, nghệ
thuật?
- học thuộc lịng các bài ca
dao đã học
(như mục Ý nghĩa)
- Gọi HS đọc ghi nhớ
- Sưu tầm, phân loại và học
thuộc lịng một số bài ca dao
than thân
- Soạn bài “Những câu hát
chân biếm” (trả lời các câu
hỏi tìm hiểu văn bản)
HS thực hiện theo yêu cầu
-HS chuẩn bị
IV CỦNG CỐ – DẶN DÒ