- Dòng cảm xúc, tâm trạng của nhân vật tôi được diễn tả theo trình tự thời gian: Từ hiện tại nhớ về dĩ vãng, trên con đường cùng mẹ tới trường, đến trường nhìn ngôi trường, nhìn mọi ngườ[r]
Trang 1TUẦN 1 NGỮ VĂN - BÀI 1
Kết quả cần đạt
- Hiểu được tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật “Tôi” trong buổi tựu trường đầu tiên qua ngòi bút giàu chất trữ tình của nhà văn Thanh Tịnh
- Phân biệt được các cấp độ khái quát khác nhau của nghĩa từ ngữ
- Bước đầu biết cách viết một văn bản đảm bảo tính thống nhất về chủ đề
Ngày soạn:14/8/2010 Ngày dạy:16/8/2010 Dạy lớp: 8B
Tiết 1, 2 Văn bản:
TÔI ĐI HỌC
Thanh Tịnh
1 Mục tiêu bài dạy:
a) Về kiến thức: Giúp hs:
- Cảm nhận được tâm trạng bỡ ngỡ của nhân vật tôi ở buổi tựu trường đầu tiên trong đời
b) Về kỹ năng:
- Thấy được ngòi bút văn xuôi giàu chất trữ tình
c) Về thái độ:
- Giúp cho học sinh thấy được sự cần thiết của việc đi học; tăng cường giáo dục tình cảm yêu trường, yêu lớp, yêu thiên nhiên
2 Chuẩn bị của giáo viên và học sinh:
a) GV : nghiên cứu tài liệu sgk, sgv, soạn giáo án.
b) HS : Đọc sgk, trả lời câu hỏi
3 Tiến trình bài dạy:
*) Ổn định t/c: sĩ số 8D:
a) Kiểm tra bài cũ: kiểm tra việc chuẩn bị bài của hs ( 5’)
b) Bài mới: (2’) ở lớp 7 các em đã học bài “Cổng trường mở ra”, hẳn mỗi
chúng ta không quên tấm lòng người mẹ trong đêm trước ngày đầu tiên con đi học Người mẹ ấy bồi hồi xao xuyến vì đang được sống lại những kỉ niệm ngày đầu tiên cắp sách đến trường Nó cũng làm sống dậy trong tâm trí mỗi chúng ta những tình cảm xốn xang, xao xuyến Tình cảm ấy được nhà văn Thanh Tịnh ghi lại rất rõ qua truyện ngắn đậm chất hồi kí "Tôi đi học" Mời các em cùng tìm hiểu trong bài học ngày hôm nay
I Đọc và tìm hiểu chung.
Trang 2?Tb * Trình bày những hiểu biết của em về tác giả, tác
phẩm?
(15’)
1 Giới thiệu
tác giả, tác phẩm.
HS
GV
- Trình bày
- Thanh Tịnh (1911- 1988) tên khai sinh là Trần Đăng
Ninh, lên 6 tuổi được đổi tên là Trần Thanh Tịnh, Quê
ở ngoại ô TP Huế Ông học tiểu học và trung học ở
Huế Năm 1933 bắt đầu đi làm ở các sở tư rồi vào nghề
dạy học Đây cũng là thời gian ông bắt đầu s /tác văn
chương trong sự nghiệp sáng tác của mình, ông có mặt
trên khá nhiều lĩnh vực: truyện ngắn, truyện dài, thơ,
ca dao, bút kí văn học
- Truyện ngắn của Thanh Tịnh nhìn chung toát lên một
tình cảm êm dịu trong trẻo Văn của ông nhẹ nhàng mà
thấm sâu mang dư vị vừa man mác buồn thương vừa
ngọt ngào, quyến luyến
- Tác phẩm chính của ông: “Hận chiến trường” (tập thơ
1937) “Quê mẹ”, “Đi giữa một mùa sen”
- Thanh Tịnh (1911-1988) quê
ở ngoại ô thành phố Huế, viết văn, làm thơ từ 1933; ông sáng tác trên nhiều lĩnh vực: truyện ngắn, truyện dài, thơ Văn của ông đằm thắm, êm dịu, trong trẻo
- “Tôi đi học” là truyện ngắn thể hiện rõ phong cách của
Thanh Tịnh đậm chất trữ tình, đằm thắm êm dịu, trong
trẻo và đầy chất thơ, in trong tập “Quê mẹ” XB 1941
- Truyện ngắn
“Tôi đi học” in trong tập “Quê mẹ” XB 1941
GV Hướng dẫn đọc: Đọc giọng chậm, hơi buồn, sâu lắng
Chú ý những đoạn diễn tả tâm trạng khác nhau: khi thì
háo hức, khi thì hồi hộp, lúc lại lo âu của cậu bé cũng
như các bạn nhỏ Những câu đối thoại của ông đốc cần
đọc chậm rãi khoan thai, thể hiện sự ân cần, niềm nở
của những người lớn khi đón các em vào trường
2 Đọc văn bản.
(GV đọc mẫu 1 lần, gọi 2 hs đọc tiếp – giáo viên nhận
xét cách đọc của hs)
?Tb * Em hiểu thế nào là “ông Đốc”, lạm nhận?
GV
- HS dựa vào chú thích 2,3,6,7 sgk để trả lời
- Bổ sung:
+ Ông đốc: Ông hiệu trưởng
+ Lạm nhận: Nhận quá đi, nhận vào mình những
phần, những điều không phải của mình
Trang 3?Tb * Theo em văn bản này thuộc kiểu văn bản nào đã học?
- Thuộc kiểu văn bản tự sự xen miêu tả và biểu cảm
Có thể xếp vào kiểu văn biểu cảm, vì toàn truyện là
cảm xúc tâm trạng của nhân vật “tôi” trong buổi tựu
trường đầu tiên
?Tb * Trong văn bản này, nhà văn đã sử dụng ngôi kể
nào? tại sao lại sử dụng ngôi kể ấy?
- Nhà văn đã sử dụng ngôi kể thứ nhất
- Với ngôi kể này, giúp tác giả trực tiếp nói ra tình
cảm, cảm xúc của mình
GV - "Tôi đi học" là một truyện ngắn nhưng không thuộc
truyện ngắn chứa đựng nhiều sự kiện, nhân vật, những
xung đột xã hội, mà toàn bộ tác phẩm là những kỉ niệm
mơn man của buổi tựu trường qua hồi tưởng của nhân
vật “tôi” Nên nhà văn đã sử dụng ngôi kể thứ nhất Sử
dụng ngôi kể này người kể trực tiếp kể ra những gì
mình nghe, mình thấy, mình trải qua
?Tb * Có những nhân vật nào được nhắc đến trong truyện
ngắn này? Nhân vất nào là nhân vật chính? Vì sao?
- Nhân vật: Tôi, mẹ, ông đốc, thầy giáo, những cậu học
trò
- Nhân vật chính: Tôi, vì nhân vật này được kể nhiều nhất
Mỗi sự việc đều được kể từ cảm nhận của nhân vật “tôi”
?Kh * Kỉ niệm ngày đầu tiên đến trường của nhân vật
“tôI” được kể theo trình tự nào?
Kể theo trình tự thời gian và không gian, cụ thể:
- Về thời gian: (Từ hiện tại nhớ về quá khứ) Biến
chuyển của đất trời cuối thu và hình ảnh của mấy em
nhỏ rụt rè dưới nón mẹ trong lần đầu tiên đến trường,
gợi cho nhân vật "tôi" nhớ lại mình cùng những kỉ
niệm trong sáng của buổi tựu trường đầu tiên
- Về không gian:
+ Cảm nhận của “tôi” trên đường tới trường (Đoạn từ
đầu đến lướt ngang trên ngọn núi)
+ Cảm nhận của “tôi” lúc ở sân trường (đoạn từ
Trang 4Trước sân trường Mĩ Lí đến ngày mai lại được nghỉ
nữa)
+ Cảm nhận của “tôi” trong lớp học (đoạn còn lại)
GV - Truyện ngắn viết theo dòng hồi tưởng, nhớ lại những sự
việc dã qua Buổi tựu trường ngày xưa ấy được tác giả diễn
tả theo trình tự thời gian, từ hiện tại nhớ về quá khứ, giúp
người đọc như được cùng tác giả trở về ngày đầu tiên của
buổi tựu trường, sống lại những kỉ niệm nhẹ nhàng sâu lắng
mà tác giả nhớ mãi Vậy những kỉ niệm ấy được tác giả thể
hiện cụ thể như thế nào? Chúng ta cùng tìm hiểu văn bản
trong phần phân tích
II Phân tích
1 Tâm trạng của nhân vật “tôi” trong buổi tựu trường đầu tiên.
(20')
?Tb - Đọc đoạn đầu của văn bản, từ đầu đến “lướt ngang
trên ngọn núi” Cho biết nội dung của đoạn văn vừa
đọc?
a) Khơi nguồn
kỉ niệm và cảm nhận của nhân vật “tôi” trên đường cùng mẹ tới trường
?Tb * Nỗi nhớ buổi tựu trường đầu tiên của nhân vật tôi được
khơi nguồn từ những chi tiết, hình ảnh nào?
- Hàng năm cứ vào cuối thu, lá ngoài đường rụng nhiều và
trên không có những đám mây bàng bạc, lòng tôi lại náo
nức những kỉ niệm mơn man của buổi tựu trường.
- [ ] những cảm giác trong sáng ấy nảy nở trong lòng tôi
như mấy cành hoa tươi mỉm cười giữa bầu trời quang đãng.
- [ ] mỗi lần thấy mấy em nhỏ rụt rè núp dưới nón mẹ lần
đầu tiên tới trường [ ] lòng tôi lại tưng bừng, rộn rã.
?Kh * Cách diễn đạt của tác giả trong đoạn văn trên có gì đặc
sắc? Phân tích để thấy được dụng của cách diễn đạt đó?
HS - Tác giả dùng 4 từ láy để diễn tả tâm trạng, cảm xúc
của nhân vật tôi khi nhớ lại kỉ niệm của buổi tựu
trường đầu tiên: náo nức, mơn man, tưng bừng, rộn rã
Trang 5Đó chính là cảm xúc háo hức, rộn ràng, xốn xang.
- Sử dụng hình ảnh so sánh để miêu tả tình cảm đẹp
trong sáng: "những cảm giác trong sáng như mấy
cành hoa tươi mỉm cười giữa bầu trời quang đãng.
So sánh giữa cái trừu tượng (cảm giác) với cái cụ thể
(cành hoa tươi mỉm cười giữa bầu trời quang đãng) làm
cho câu văn nhẹ nhàng bay bổng đậm chất trữ tình So
sánh như vậy giúp chúng ta thấy được những cảm giác
trong sáng của nhân vật “tôi” là một thế giới đầy ắp những
kỉ niệm đẹp Con người với những tâm tư tình cảm đẹp đẽ
trong sáng của buổi tựu trường đầu tiên đã nảy nở biết bao
ý nghĩ, tình cảm xao xuyến mới lạ suốt đời không thể nào
quên
?Kh * Vì sao những chi tiết trên lại khơi nguồn cho
những kỉ niệm của nhân vật “tôi” ?
- Vì đó là những hình ảnh quen thuộc tiêu biểu của
ngày khai tường Năm nào cũng vậy, cứ vào cuối thu
(đầu tháng 9) tiết trời se lạnh, cây cối bâng khuâng vào
mùa thay lá, các em nhỏ lại nô nức đi đón ngày tựu
trường Tác giả đã rất khéo léo lựa chọn những chi tiết
gợi nhớ từ hiện tại nhớ về dĩ vãng, từ mùa thu trong
hiện tại tác giả lại nhớ về mùa thu đầu tiên được cùng
mẹ đến trường
?Tb Qua cách diễn đạt của tác giả đã giúp em hiểu được
gì về tâm trạng của nhân vật “tôi” khi nhớ lại buổi
tựu trường đầu tiên?
- Mỗi khi nhớ lại buổi tựu trường đầu tiên, nhân vật tôi
luôn mang trong mình những cảm xúc trong sáng, rộn ràng,
xao xuyến Chuyện xảy ra đã từ lâu mà như vừa mới xảy ra
hôm qua, hôm kia
GV - Từ cảm xúc rộn ràng, xao xuyến ấy, tác giả đã hồi
tưởng lại toàn bộ những kỉ niệm trong buổi tựu trường
đầu tiên Vậy những kỉ niệm đó là gì? Cô mời một em
đọc lại đoạn văn từ “Buổi mai hôm ấy” đến “lướt
ngang trên ngọn núi”
?Tb * Tìm những chi tiết, hình ảnh diễn tả tâm trạng của
nhân vật “tôi” khi cùng mẹ trên đường đến
trường?(hình ảnh con đường, cảnh vật xung quanh,
thái độ, hình ảnh của nhân vật tôi)
Trang 6HS - Buổi mai hôm ấy[ ] đầy sương thu và gió lạnh, mẹ tôi âu
yếm nắm tay tôi dẫn đi trên con đường làng dài và hẹp
- Con đường này tôi đã quen[ ] nhưng lần này tự nhiên thấy lạ cảnh vật chung quanh tôi đều thay đổi, vì chính lòng tôi đang có sự thay đổi lớn: hôm nay tôi đi học.
?Kh * Em có nhận xét gì về giọng điệu cũng như cách
miêu tả tâm trạng của nhân vật tôi qua những chi tiết trên? Cách diễn đạt đó có tác dụng gì?
- Giọng kể rất nhẹ nhàng, tràn đầy cảm xúc, kết hợp với những yếu tố miêu tả
- Cách diễn đạt này cho ta cảm nhận được phần nào cảm xúc, tâm trạng của nhân vật tôi trong buổi tựu trường đầu tiên Đó là cảm xúc trong sáng, mới lạ; cách nhìn nhận mọi sự vật sung quanh bắt đầu có sự thay đổi
?Kh Vì sao nh/vật “tôi” lại có tâm trạng và cảm giác như vậy?
HS - Con đường, cảnh vật chung quanh vốn rất quen
nhưng lần này tự nhiên nhân vật tôi tự nhiên thấy lạ, thấy tất cả đều thay đổi Cảm giác có được là bởi câu
bé tự cảm thấy có sự thay đổi lớn trong lòng mình, đó
là “Hôm nay tôi đi học” Lần đầu tiên cậu bé được đến
trường, được bước vào một thế giới mới lạ, được tập làm người lớn Bởi vậy con đường rất đỗi thân quen cũng trở nên khác lạ Không chỉ là cảm giác trước con đường mà với tất thảy cảnh vật xq cũng đều thay đổi thực tế không phải như vậy mà sự thay đổi ở đây diễn
ra trong đôi mắt nhìn, trong tâm trạng háo hức và hồi hộp của cậu bé lần đầu tiên được đến trường Trong lòng cậu đương có sự thay đổi lớn nên mọi thứ xq cậu cũng thay đổi theo
?Tb * Những chi tiết nào trong suy nghĩ, hành động và
lời nói của cậu bé khiến em chú ý?
- [ ] tôi cảm thấy mình trang trọng và đứng đắn[ ] thấy mấy cậu nhỏ trao sách vở cho nhau xem mà tôi thèm
- Hai quyển vở trên tay đã bắt đầu thấy nặng Tôi bặm tay ghì thật chặt, nhưng một quyển vở cũng xệch ra và chênh đầu chúi xuống đất.
- [ ] Tôi có ngay ý nghĩ vừa non nớt vừa ngây thơ này: chắc chỉ người thạo mới cầm nổi bút thước.
Trang 7Ý nghĩ ấy thoáng qua trong trí tôi nhẹ nhàng như một làm
mây lướt ngang trên ngọn núi.
?Giỏi * Cách sử dụng từ ngữ và biện pháp nghệ thuật qua
những chi tiết trên có gì đáng chú ý? Hãy phân tích
để thấy được tác dụng của cách diễn đạt đó?
- Vẫn là giọng kể nhẹ nhàng tràn đầy cảm xúc; những
động từ miêu tả: Thèm, bặm, ghì, xệch, chúi, sử dụng
đúng chỗ đã khiến người đọc hình dung rõ ràng tư thế
cử chỉ ngộ nghĩnh, ngây thơ đáng yêu của chú bé
- Nghệ thuật so sánh tinh tế và giàu sức gợi cảm: “ý
nghĩ ấy thoáng qua trong trí tôi nhẹ nhàng như một làn
mây lướt ngang ngọn núi” Cái trừu tượng (ý nghĩ)
được đem so sánh với cái cụ thể (làn mây) gợi kỉ niệm
đẹp, trong sáng và tạo cho câu văn trở nên lãng mạn,
giàu chất thơ
GV - Đi học là một sự kiện lớn, một thay đổi quan trọng
đánh dấu một bước ngoặt của tuổi thơ, nên nhân vật
“tôi” tự thấy mình đã lớn nên rất nhiều, đã có sự thay
đổi lớn trong nhận thức đặc biệt là với việc học hành
Vì thế “tôi” cảm thấy trang trọng đứng đắn với bộ
quần áo mới, với mấy quyển vở mới trên tay; nâng niu
mấy quyển vở, vừa lúng túng muốn “thử sức” muốn
khẳng định mình khi xin mẹ được cầm bút thước như
các bạn khác và “tôi” nảy ra ý nghĩ vừa non nớt vừa
ngây thơ: “chắc chỉ người thạo mới cầm nổi bút
thước”
Đó là tâm trạng hồi hộp và xốn xang khó tả Tất cả
những cảm giác đó xuất hiện là do một sự kiện quan
trọng: Hôm nay tôi đi học Những cảm giác này đã
được tác giả ghi lại thật tinh tế và chân thực
?Kh * Đoạn văn trên giúp em hiểu thêm điều gì về tâm trạng và
cảm giác của nhân vật tôi khi cùng mẹ tới trường buổi đầu
tiên?
HS - Trình bày GV khái quát và chốt ý - Từ tâm trạng
náo nức, tưng bừng rộn rã, nhân vật "tôi" nhớ lại cảm xúc hồi hộp, xốn xang, những hình ảnh quen
Trang 8thuộc trên đường cùng mẹ tới trường
GV - Trong buổi tựu trường đầu tiên, nhân vật "tôi" có rất
nhiều cảm xúc Vậy, những cảm xúc ấy còn được tác
giả thể hiện như thế nào? Tiết sau chúng ta sẽ cùng tìm
hiểu tiếp
c) Củng cố, luyện tập (1’)
? Đọc diễn cảm đoạn văn bản vừa phân tích? Cách diễn đạt của tác giả ở đoạn văn này có gì đáng chú ý?
- Cách kể chuyện nhẹ nhàng, cảm xúc, kết hợp với các yếu tố miêu tả gợi hình ảnh cho ta thấy được phần nào tâm trạng của nhân vật tôi trong buổi tựu trường đầu tiên
d) Hướng dẫn học sinh học bài (2’)
- Đọc kĩ và tóm tắt nội dung văn bản
- Tập phân tích lại tâm trạng của nhân vật "tôi" trong phần đầu văn bản
- Chuẩn bị bài: Đọc kĩ phần còn lại của văn bản; tìm hiểu hình ảnh, tâm trạng của nhân vật tôi khi đứng trước sân trường, khi vào lớp học, (đọc kĩ câu hỏi trong SGK và trả lời)
===============================
Trang 9Ngày soạn:14/8/2010 Ngày dạy:18/8/2010 Dạy lớp: 8B
Tiết 1, 2 Văn bản:
TÔI ĐI HỌC (Tiếp theo)
Thanh Tịnh
1 Mục tiêu bài dạy:
a) Về kiến thức: Tiếp tục giúp hs:
- Cảm nhận được tâm trạng bỡ ngỡ của nhân vật tôi ở buổi tựu trường đầu tiên trong đời
b) Về kỹ năng:
- Thấy được ngòi bút văn xuôi giàu chất trữ tình
c) Về thái độ:
- Giúp cho học sinh thấy được sự cần thiết của việc đi học; tăng cường giáo dục tình cảm yêu trường, yêu lớp, yêu thiên nhiên
2 Chuẩn bị của giáo viên và học sinh:
a) GV : nghiên cứu tài liệu sgk, sgv, soạn giáo án.
b) HS : Đọc sgk, trả lời câu hỏi
3 Tiến trình bài dạy:
*) Ổn định t/c: sĩ số 8D:
a) Kiểm tra bài cũ: (7 phút)
* Câu hỏi: Tóm tắt nội dung văn bản "Tôi đi học" và cho biết cảm nhận của
nhân vật tôi khi nhớ lại kỉ niệm cùng mẹ tới trường trong buổi tựu trường đầu tiên?
* Đáp án - biểu điểm:
- HS tóm tắt nội dung theo yêu cầu (6 điểm)
- Nhớ về kỉ niệm cùng mẹ tới trường trong buổi tựu trường đầu tiên,
nhân vật "tôi" có tâm trạng náo nức, hồi hộp, xốn xang (4 điểm)
b) Bài mới: (2’) Trong tiết học trước, các em đã tìm hiểu tâm trạng của nhân
vật "tôi" khi cùng mẹ trên con đường tới trường Vậy khi đứng trước sân trường cũng như trong lớp học, nhân vật "tôi" còn có những cảm xúc gì? Mời các em cùng tìm hiểu tiếp phần còn lại của văn bản trong tiết học hôm nay
I Đọc và tìm hiểu chung.
II Phân tích
1 Tâm trạng
Trang 10của nhân vật
“tôi” trong buổi tựu trường đầu tiên.
a) Khơi nguồn
kỉ niệm và cảm nhận của nhân vật “tôi” trên đường cùng mẹ tới trường
HS1 - Đọc toàn bộ văn bản
HS2 - Đọc phần văn bản, từ: "Trước sân trường làng Mĩ Lí dày
đặc cả người"
b) Tâm trạng và cảm giác của nhân vật “tôi” khi ở sân trường.
?Tb * Khi đứng trước sân trường Mĩ Lí hình ảnh nào đã
lưu lại trong tâm trí của nhân vật "tôi"?
HS - Trước sân trường dày đặc cả người, ai cũng quần áo
sạch sẽ, gương mặt vui tươi sáng sủa.
- Trường Mĩ Lí trông vừa xinh xắn vừa oai nghiêm
như cái đình làng Hoà ấp Lòng tôi đâm ra lo sợ vẩn
vơ
- Mấy cậu học trò đứng nép bên người thân [ ] Họ như
con chim non đứng bên bờ tổ, nhìn quãng trời rộng muốn
bay, nhưng còn ngập ngừng e sợ rụt rè
- [ ]cảm thấy mình chơ vơ những cậu bé vụng về lúng
túng các cậu không đi chỉ theo sức mạnh kéo dìu
không đứng cứ dềnh dàng mãi toàn thân các cậu đang
run lên theo nhịp bước rộn ràng [ ].
- Tôi cảm thấy quả tim ngừng đập.
- Nghe gọi đến tên, tôi tự nhiên giật mình và lúng túng
- [ ] Một cậu đang đứng đầu bỗng oà khóc Tôi bất
giác quay lưng lại dúi đầu vào lòng mẹ tôi nức nở
khóc theo Tôi nghe sau lưng tôi, trong đám học trò
mới vài tiếng thút thít đang ngập ngừng trong cổ
?Kh * Em có nhận xét gì về nghệ thuật miêu tả của tg ở
đ/văn này? dụng ý gì được tg thể hiện ở đây?