GV: Cả 2 câu trên đều có đặc điểm hình thức giống nhau là dùng dấu chấm than để kết thúc câu và đều có những từ ngữ bộc lộ trực tiết cảm xúc của người nói, người viết .Đó chính là những [r]
Trang 1Tuần 22 Ngày soạn : 25/01/2008
(Vọng nguyệt)- Hồ Chí Minh
I Mục tiêu giáo dục
- Giúp học sinh cảm nhận !" tình yêu thiên đặc biệt sâu sắc của Bác Hồ, dung trong
hoàn cảnh tùi ngục , 4 !5 vẫn mở rộng tâm hồn tìm đến thiên nhiên để giao hoà với
thiên nhiên, với vầng trăng ngoài trời Thấy !" nghệ thuật thơ thất ngôn tứ tuyệt đặc
sắc: Giọng điệu tự nhiên, thanh thoát có phép đối, phép nhân hoá…Thể hiện tâm hồn
thanh gắn bó với thiên nhiên
- Tích hợp với những bài thơ trăng của Bác
- Giáo dục tình yêu thiên nhiên, kính yêu lãnh tụ
- Rèn kĩ năng phân tích thơ , cảm nhận thơ thất ngôn tứ tuyệt
II Chuẩn bị :
Thầy : Tìm đọc, giiới thiệu về “Nhật kí trong tù”
Trò: Chuẩn bị bài theo sự !< dẫn
III Tiến trình lên lớp
Hoạt động 1
1, ổn định tổ chức(1’)
2, Kiểm tra bài cũ(4’)
? Đọc thuộc lòng và trình bày cảm nhận của em về bài thơ “ Tức cảnh Pác Bó” của Hồ
Chí Minh
3, bài mới
Hoạt động 2(1’)
- Nói đến những sáng tác trong tù của những chiến sĩ cộng sản ta không quên “ Nhật kí
trong tù”của Hồ chí Minh- với bài “ Ngắm trăng”
Hoạt động 3
? Đọc chú thích trong SGK?
GV: Nhấn mạnh bổ sung thêm
Giới thiệu nội dung tập thơ và hoàn cảnh ra đời
của bài thơ
Hoạt động 4
GV: Giới thiệu và !< dẫn cách đọc?
? Đọc phần phiên âm dịch nghĩa, dịch thơ?
? Bài thơ viết teo thể loại gì?
- thể thơ thất ngôn tứ tuyệt
I Giới thiệu về vài nét “ Nhật kí trong tù” (5’)
- Tập “ Nhật kí trong tù” ra đời khi bác sang Trung quốc vận động cho cách mạng Việt Nam, Bị chính
quỳen @!8 Giới Thạch bắt giam từ mùa thu 1942đến mùa thu 1943
- tập thơ bằng Chữ Hán gồm 130 bài
- Ngắm trăng !" viết trong cảnh tù
đầy
II Đọc , tìm hiểu từ , tìm hiểu chi tiết văn bản (29’)
Trang 2? Nêu cấu trúc của thể thơ?
Gồm 4 phần: khai- thừa- chuỷên- hợp
“Vọng nguyệt” : Vọng : Ngắm
Nguyệt : trăng
=> là đề tài phổ biến trong thơ cổ Thi nhân l!*
tác thơ( nhất là có bạn tri âm ngắm hoa)
? Đọc câu 1 “ Ngục trung vô tửu diệc vô hoa”
? Hãy giải nghĩa từng yếu tố tố trong từng câu
thơ?
HS: ngục- nhà tù, tung- trong, vô- không, tửu-
? nghĩa của câu thơ 1 là gì?
? Em hiểu !5 tù ngắm trăng trong hoàn cảnh
! thế nào?- 4 !5 tù ngắm trăng trong hoàn
!5 tù ở đây là Bác
? Câu thơ 1 thông báo điều gì?
- Bác ngắm trăng trong hoàn cảnh rất đặc biệt,
thiếu thốn về điều kiện cần thiết
? Từ” Vô- không” !" nhắc đến hai lần trong
dòng thơcó ý nghĩa gì?
Nhắc đến hai lần có ý nghã nhấn mạnhđiều kiện
gợi cảm hứng để làm thơ ở đây là thiếu hẳn
? Nhìn lại toàn câu thơ , giúp em cảm nhậ !"
điều gì?
HS: - Bác ngắm trăng trong hoàn cảnh rất đặc biệt,
thiếu thốn về điều kiện cần thiết
? Đọc câu 2
- Đối thử K!B tiêu lại !" hà
? Giải nghĩa từng từ trong cau thơ?
Thử- này, K!B –tốt lành( có nghĩa là đẹp)
- tiêu- đêm, lại !" hà- biết làm thế nào
? Nghĩa của cả cả câu thơ là gì?
- @/!< cảnh đẹp đêm nay biết làm thế nào?
? Đọc câu dịch thơ? –
- cảnh đẹp đêm nay khó hững hờ? So sánh nghĩa
và cấu trúc câu thơ nguyên tác với câu thơ dịch
thơ?
- Câu thơ sdịch mất đi phần bộc lộ thái độ bối rối
Câu 1: Khai đề
- Bác ngắm trăng trong hoàn cảnh rất đặc biệt, thiếu thốn về điều kiện cần thiết
2, Câu 2: Thừa đề:
Trang 3vì đây là câu trần thuật- câu thơ nguyên tác là câu
hỏi
GV: Giảng
? Câu thơgiúp em hiều gì của !5 tù?
- Tâm trạng xúc động bối rối không biết làm gì
? Vì sao !5 ngắm trăng lại có tâm trạng ấy?
- vì đang bị giam tù- cảnh đêm trăng đẹp hữu
tìnhlàm rung động tâm hồn dào dạt cảm xúc của
Bác
GV: Sau gây phút xúc động ấy !5 tù có quyết
định ! thế nào
? Đọc cau 3?
- Nhân !< song tiền khán minh nguyệt
sáng, nguyệt- trăng
? Câu thơ có nghĩa ! thế nào?
sáng
?Em hiểu !5 tù đã làm gì?- 4 !5 tù chủ động
!< ra song cửa của nhà giamđể ngắm vầng
trăng sáng-
? Câu thơ thể hiện tình cảm gì của Bác?
- thể hiện tình yêu trăng( yêu thiên nhiên) tha thiết
GV: Từ phong giam tăm tối !5 tug !< ứi
vầng trăng sáng, ngoài trời tựh do
? Câu thơ còn thể hiện tình cảm gì của 4 !5^
- Thể hiện tình yêu tự do
thần Đúng là: Thân thể ở trong lao
Tinh thần ở ngoài lao
* Dù trong hoàn cảnh tù đầy khắc nghiệt, !5
?Câu thơ còn thể hiện điều gì ở !5 tù?
- thể hiện tinh thần lạc quan yêu đời
ánh trăng khi ấy ra sao? Hãy đọc câu thơ cuối?
- Nguyệt tòng song khích khán thi gia
? Hãy giải nghĩa các từ trong câu thơ?
- Tâm trạng xúc động bối rối không trăng
3, Câu 3: Câu chuyển
4 !5 tù chủ động !< ra song cửa của nhà giamđể ngắm vầng trăng sáng thể hiện tình yêu trăng
-> Thể hiện tình yêu tự do
4, Câu hợp
Trang 4- nguyệt – trăng, tòn- từ, theo; khích- khe cửa,
chỗ ử; thi gia- nhà thơ
? Em hiểu câu thơ có nghĩa ! thế nào?
- Từ khe cửa trăng ngắm nhà thơ
? Đọc câu dịch thơ? Câu thơ dịch sát nghĩa
? Em hiểu ánh trăng đã làm gì?
- ánh trăng từ trên cao sà xuống gần khe cửa để
ngắm nhà thơ
? Nhận xét cấu trức và phép tu từ ở hai câu thơ
cuối?
- phép nhân hoá, phép đối
? Phép nhân hoá và phép đối này có ý nghĩa diễn
tả điều gì?
- Trăng và !5 trở lên gần gũi, bình đẳng !
hai !5 bạn chan hoà gắn bó với nhau
? Trăng và !5 gặp nhau trong hoàn cảnh nào?-
Trăng trên trời cao bao la tự do sà xuống gặp nhà
thơ bị giam trong ngục tối
GV: trăng và !5 tâm sự với nhau qua song sắt
nhà tù Sự giao cảm thiên nhiên và !5 xuất hiện
một sự hoá thân kì diệu
? Đó là sự hoá thân nào? - Trăng hoá thành !5
bạn
- tù nhân biến thành thi sĩ
GV: Trăng và !5 hoá lên thành một đôi bạn
nghệ sĩ lặng ngắm nhau trong cuộc hội ngộ đầy
cảm động.Lời th ở đây rất đẹp , đầy ý vị thể hiện
Thế ấy thể hiện một phong thái ung dung tự tại,
một tinh thần lạc quan, yêu tự do, yêu thiên nhiên ,
yêu trăng- Phong thái tự tin ấy gọi là “ chất
thép”của !5 chiến sĩ cộng sản.- Liên hệ với
những bài thơ khác mà Bác cũng nói tới trăng
Hoạt động 5
4, Củng cố:
? Đọc diễn cảm bài thơ dịch của nam Trân?
Bài thơ ghi lại cảnh gì?
- Tình cảm của bác !" thể hiện ra sao?
GV: bài thơ ghi lại một buổi ngắm trăng bất
Thiếu thốn về vật chất ! nhà thơ vẫn chủ
động ngắm trăng Đặt bài thơ trong hoàn cảnh
sáng tác cụ thể, ta nhận ra một tâm hồn có trí
Trăng và !5 hoá lên thành một đôi bạn nghệ sĩ lặng ngắm nhau trong cuộc hội ngộ đầy cảm động ->
Thế ấy thể hiện một phong thái ung dung tự tại, một tinh thần lạc quan, yêu tự do, yêu thiên nhiên , yêu trăng
III, Tổng kết (5’)
1, Nghệ thuật:
2, nội dung:
* Ghi nhớ
Trang 5một tâm hồn tinh tế khoẻ khoắn, một cốt cách
thanh cao, một tấm lòng yêu thiên nhiên sâu sắc,
sáng ngời chất thép
? Bài thơ viết theo thể thơ nào? Đã sở dụng thành
công phép tu từ gì?
5, hướng dẫn về nhà:
- Học thuộc bài và chuẩn bị bài tiếp theo
? Hãy phát biểu cảm nghĩ của em về bài thơ
“Ngắm trăng”
* Rút kinh nghiệm:
?: Bài thơ ra đời trong hoàn cảnh nào ?
?Bài thơ ghi lại việc gì ?
GV:Yêu cầu học sinh đọc rõ ràng khi đọc cần
ngắt nhịp 4-3thể hiện sự suy ngẫm
GV:Đọc phần phiên âm dịch nghĩa ,dịch thơ
?Bài thơ !" dịch theo thể thơ nào ?
GV:Bản dịch làm mất đi sự rắn rỏi ở nguyên
tác
? Đọc nguyên tác câu 1?
? Tẩu lộ có nghĩa là gì ?
? Giải nghĩa từ "tài chi ,nan"
?Dịch nghĩa cả câu thơ ?
? Em có nhận xét gì về câu thơ đầu ?
Giọng điệu thơ tự nhiên ,thể hiện rõ sự suy
ngẫm thấm thía ! một sự kết luận !ợc rút
ra từ sự trải nghiệm
? ở câu thơ chữ Hán tác giả sử dụng nghệ
thuật gì ?
Nêu tác dụng của biện pháp nghệ thuật đó ?
Điệp ngữ "Tẩu lộ "
Làm nổi bật ý thơ đi !5 thật khó khăn
I Hoàn cảnh sáng tác
Bác bị chính quyền @!8 Giới Thạch bắt giam từ mùa thu năm 1942-1943 bị giải đi hơn 30 nhà tù
mà không !ợc giải quyết
Bài thơ ghi lại tâm tình cảm của Bác khi bị giải đi
II.Đọc tìm hiểu chú thích
bản 1.Câu khai đề
Giới thiệu nỗi gian lao vất vả khi đi !ờng
Trang 6? Nỗi gian lao vất vả đợc rút ra từ đâu ?
Bác rút ra từ sự thật ,từ bao cuộc đi !5
chuyển lao liên miên đầy khổ ải Bác thấu hiểu
nỗi vất vả cực nhọc có đi !ờng mới biết
!5 đi khó
GV?: Vậy đi !5 khó ! thế nào ?
Trùng san chi ngoại hựu trùng san
? Giải nghĩa từ "trùng san ,chi ngoại ,hựu "
? Dịch nghĩa cả câu thơ ?
? Câu thừa đề tiếp tục nói về chuyện gì ?
Nói về nỗi gian lao vất vả mà ngơi đi đờng
gặp phải
? Câu thơ tác giả đã sử dụng nghệ thuật gì ?
Điệp ngữ
? Điệp ngữ dùng trong câu thơ có tác dụng
diễn tả điều gì ?
Có ý nghĩa tạo hình và có giá trị gợi cảm
GV: Tr!< mắt chúng ta ! hiện ra dãy núi
trùng trùng điệp nối tiếp nhau không dứt
GV? Từ đó em cảm nhận thấy ngời đi !5 gặp
phải khó khăn ntn?
GV: Vừa đi hết lớp núi này lại gặp ngay lớp
núi khác cứ thế khó khăn chồng chất khó
khăn gian lao tiếp liền gian lao ,khó khăn gian
lao !5 ! bất tận ! dãy núi này tiếp
dãy núi khác
GV?: Em có nhận xét gì về giọng thơ ở đây ?
Giọng thơ rắn rỏi vững chắc
? Từ giọng thơ đó em hãy hình dung ra ngời
gian lao vất vả ?
Bớc chân của ngời đi đờng không dừng lại mà
? Đọc nguyên tác câu thơ thứ 3?
?Dịch nghĩa cả câu thơ ?
? Mạch câu thơ thứ 3 có gì khác hai câu trên ?
Câu 1-2 nặng trĩu suy ngẫm .Trong một bài
thơ tứ tuyệt đờng luật câu chuyển thờng có vị
trí riêng nổi bật hình tợng ,ý thơ câu này vui
4 !ời đi !ờng gặp phải khó khăn chồng chất
2, Câu thừa đề
- Mọi gian lao vất vả đều kết thúc ,lùi về phía sau, ngời đi !5 lên
đến đỉnh cao chiến thắng bằng ý trí
và tinh thần nghị lực cao cả của mình để 6!ợt qua khó khăn
Trang 7lên bất ngờ làm chuyển cả mạch thơ
? Nhận xết gì về giọng điệu nghệ thuật ?
Khẩn trơng thanh thoát hơn
? Câu thơ khẳng định điều gì ?
GV: Nếu ở hai câu thơ trên đều chỉ nói nỗi
gian lao đi đờng thì sang câu thơ này mọi gian
lao đã kết thúc ,lùi về phía sau ,ng!5 đi
!5 lên đến đỉnh cao chiến thắng bằng
ý trí và tinh thần
? ở câu thơ thứ ba cả một chặng !ờng gian
lao dài đã kết thúc ta thấy thái độ tình cảm
Hình ảnh nhân vật trữ tình không còn là
sau K!ng chỉ toàn là núi cao rồi lại núi cao trập
trùng mà đã trở thành ngời khách du lịch với
vị trí cao nhất cũng tức là tốt nhất để tha hồ
thởng ngoạn phong cảnh núi non hùng vĩ bao
? Đọc nguyên tác câu 4?
Giải nghĩa câu 4?
? Dịch nghĩa cả câu thơ ?
? Câu thơ diễn tả điều gì ?
GV : Từ t thế ngời đi !ờng bị đày đoạ tới
kiệt sức tởng nh là tuyệt vọng ngời đi !5
cực khổ bỗng trở thành ngời khách ung dung
say đắm phong cảnh đẹp
? Con đờng núi gian lao hiểm trở còn gợi ra
hình ảnh con !5 nào ?
Con đờng cách mạnh và hình ảnh con !ời
ung dung ngắm cảnh từ trên núi cao là ngời
chiến sĩ đứng trên đỉnh núi cao vời vợi của
ngời chiến thắng sau biết bao gian khổ hi sinh
Thi sĩ - chiến sĩ đan xen hài hoà cổ điển
hiện đại chất thép trong thơ Bác
Câu thơ ngoài ý nghĩa miêu tả còn
ý nghĩa gì ?
Niềm hạnh phúc lớn lao của ngời chiến sĩ
cách mạng hoàn toàn thắng lợi sau bao gian
khổ hi sinh
?: Theo em đây có phải là bài thơ tả cảnh kể
chuyện không ?Vì sao ?
Đi đ!5 không phải là thơ tức cảnh tự sự chủ
3, Câu chuyển đề
Từ trên đỉnh núi cao ngời đi !ờng ngắm bao quát cả đất trời
4, Câu hợp
Nếu không ngại khó khăn ,không nản chí biết kiên rì thì thế nào cũng vợt qua
Trang 8yếu thiên về suy nghĩ và triết lý
? Bài thơ muốn khuyên ta điều gì trớc khó
khăn gian khổ ?
khăn gian khổ ,làm chủ thiên nhiên chính lúc
vất vả lên đến đỉnh điểm vẫn say mê ngắm
cảnh núi non hùng vĩ
? Bài thơ đã thể hiện tình cảm gì của Bác với
thiên nhiên ?
Thể hiện tình yêu thiên nhiên sâu sắc
? Đọc diễn cảm cả bài thơ dịch ?
? Bài thơ có thành công gì về mặt nghệ thuật ?
GV: Bài thơ thiên về mặt triết lý suy ngẫm
nhng không nặng nề khô khan bởi lời thơ
giọng thơ bình dị
? Bài thơ có hai lớp nghĩa em hãy chỉ rõ hai
lớp nghĩa ấy ?
gian khổ sẽ tới đích
IV.Tổng kết
1 Nghệ thuật
Sử dụng phép điệp ngữ
vừa có ý nghĩa biểu tợng gợi lên sự liên tởng sâu xa
2.Nội dung
Nghĩa đen : Đi !5 vất vả
Nghĩa bóng : Đ!5 đời của mỗi con ngời - !5 cách mạng của nhà thơ nêu ra là một bài học ,một chân lý.Con !5 đời ,con !5
cách mạng chồng chất khó khăn nhng nếu kiên trì vững trí vợt qua mọi gian khổ thì sẽ vợt tới đỉnh cao chiến thắng vinh quang 6!ợt qua mọi gian khổ
D.Hớng dẫn về nhà :
Trình bày cảm nhận của em về bài thơ "đi đờng "
E.Rút kinh nghiệm:
Trang 9
Tiết 86: c âu cảm thán.
I, mục tiêu giáo dục
Giúp học sinh :
-Hiểu rõ !" đặc điểm hình thức của câu cảm thán Phân biệt câu cảm thán vớicác
kiểu câu khác
- Nắm vững chức năng của câu cảm thán Biết sử dụng câu cảm thán phù hợp với tình
huống giao tiếp
II , chuẩn bị:
- Thầy: Soạn bài, tham khảo tài liệu,ra một số bài tập
- Trò : Học bài cũ , chuẩn bị bài mới theo sự !< dẫn.
III , Tiến trình lên lớp:
h oạt động 1
1 ổn định tổ chức:
2 kiểm tra bài cũ:
GV
là câu cầu khiến?
TL: Câu cầu khiến là câu có chứa từ cầu khiến có ngữ điệu cầu khiến kết thúc bằng dấu
chấm than hoặc dấu chấm.Câu cầu khiến dùng để ra lệnh ,yêu cầu , đề nghị
GV: _!* bài tập(Trên máy chiếu).
? Hãy khoanh tròn vào chữ cái in hoa đầu câu văn là câu cầu khiến?
A ôi , cái bút này đẹp quá !
B Bạn làm xong bài tập !* ?
C.
HS:
Hỏi : Vì sao em lại xác định ! vậy?
TL: Đây là câu cầu khiến vì trong câu có chứa từ cầu khiến “ đi” và sử dụng dấu chấm
than với mục đích đề nghị ông giáo thực hiện hành động hút thuốc
Hỏi: Sao em không chọn đáp án A- Câu văn ở đáp án A cũng kết thúc bằng dấu chấm
than?
TL: Câu văn ở đáp án A có dấu chấm than ! không có từ ngữ cầu khiến , không có
chức năng cầu khiến mà chỉ dùng để bộc lộ cảm xúc
GV: Nhận xét, cho điểm.
3 Bài mới:
hoạt động 2
GV: 4! vậy qua bài tập trên bảng ta thấy rằng trong tiếng Việt có những câu văn có đặc
điểm hình thức giống câu cầu khiến ở dấu chấm than ! lại dùng để bày tỏ cảm xúc
Trang 10Đó chính là câu cảm thán Vậy câu cảm thán có đặc điểm gì ta cùng tìm hiểu bài hôm
nay : Tiết 86- câu cảm thán
h oạt động 3
Ví dụ: SGK/ 43
GV: Đọc và nêu xuất xứ của 2 VD này ?
-Đoạn văn ở VD( a) trích trong tác phẩm Lão Hạc-
NamCao
-Đoạn thơ ở VD( b) trích trong tác phẩm Nhớ Rừng
- ThếLữ
Gv: Đây là 2 đoạn trích !" trích trong 2 tác phẩm
Hỏi: Hãy nêu nội dung của đoạn văn a?
TL: Đoạn văn thể hiện nỗi xót xa đến ngỡ ngàng
Binh @! kể chuyện
H: Thế đoạn thơ ở VD b có nội dung gì ?
TL: Thể hiện sự nuối tiếc về một thời vàng son ở
chốn sơn lâm của con hổ khi nó phải sống trong
6!5 bách thú
GV:Các em chú ý vào 2 câu gạch chân ở VD a và
VD b
H: Xét về kiểu câu chia theo mục đích nói 2 câu
trên thuộc kiểu câu nào mà em đã học ở tiểu học ?
TL: Là câu cảm thán.
H: Vậy về mặt nội dung 2 câu này !" sử dụng với
mục đích gì ?
TL: Dùng bộc lộ trực tiếp cảm xúc.
H: Câu “ Hỡi ơi, lão Hạc!” bộc lộ cảm xúc gì ?
TL: Bộc lộ trực tiếp nỗi niềm xót xa đến ngỡ ngàng
của Ông giáo về lão Hạc khi nghe Binh @! kể
chuyện lão xin bả chó
H: Thế còn câu :” Than ôi!”?
TL: Bộc lộ trực tiếp tâm trạng nuối tiếc xót xa đến
quặn lòng,bật nên thành lời than của con hổ khi
nghĩ về cảnh cũ , rừng l!*?
H: Dựa vào đâu mà em biết !" điều đó?
TL: Dựa vào ngữ cảnh của đoạn văn và đoạn thơ
trên
GV: + Nếu ! ở VD(a) không có câu: “ Hỡi ơi,Lão
Hạc!” !5 đọc không cảm nhận hết !" sự xót xa
ngỡ ngàng của Ông giáo về lão Hạc qua lời Binh @!
I/ Đặc điểm hình thức, chức năng:
1 Ví dụ( Bảng phụ)