Câu phủ định I .Mục tiêu cần đạt -Giúp học sinh hiểu đợc đặc điểm hình thức và chức năng của câu phủ định -Biết sử dụng câu phủ định phù hợp với tình huống giao tiếp -Rèn kỹ năng nhận bi[r]
Trang 1Tuần 23 -tiết 89
Câu trần thuật
Ngày soạn: 3/2/2008
Ngày dạy:
I Mục tiêu cần đạt
- Giúp học sinh hiểu rõ đặc điểm hình thức của câu trần thuật Phân biệt câu trần thuật với các
kiểu câu khác
- Nắm vững chức năng của câu trần thuật Biết sử dụng câu trần thuật phù hợp với tình huống
giao tiếp
- Rèn kỹ năng sử dụng câu trần thuật trong văn nghị luận
- Giáo dục ý thức sử dụng câu trần thuật khi muốn lập luận khẳng định một vấn đề
II Chuẩn bị
GV: Sưu tầm một số câu trần thuật
HS: Đọc trước bài ở nhà
III.Tiến trình lên lớp
Hoạt động 1
1.ổn định lớp (1phút)
2.Kiểm tra(4phút) : Nêu các đặc đặcđiểm hình thức và chức năng của câu cầu khiến và câu
cảm thán ?
3.Bài mới
Hoạt động 2: Giới thiệu bài
Hoạt động 3
GV?: Gọi học sinh đọc ví dụ ?
GV?: Trong đoạn trích trên ,những câu nào không
có đặc điểm hình thứcvới những câu đã học ?
a,Lịch sử nước ta có nhiều cuộc kháng chiến
anh hùng dân tộc
b,Thốt nhiên một người nhà quê mình mẩy lấm láp
,quần áo ướt đẫm ,chạy xông vào ,thở không ra lời :
Bẩm quan lớn đê vỡ mất rồi
c,Cai Tứ là một người đàn ông thấp và gầy ,tuổi độ,
bốn năm ,năm mươi Mặt lão vuông nhưng hai má
hóp lại
d,ÔiTào Khê ! Nước Tào khê làm đá mòn đấy
.Nhưng dòng nước Tào Khê không bao giờ cạn
chính là lòng thuỷ chung của ta !
GV?: Nêu nội dung của câu văn trên Câu (a1)dùng
để trình bày suy nghĩ của người viết về truyền
thống của dân tộc ta
Câu(a2) niềm tự hào của chúng ta về truyền thống
lịch sử dân tộc
Câu (a3)nêu yêu cầu mọi người phải ghi nhớ công
I.Đặc điểm hình thức và chức năng (22phút)
1.Ví dụ
Trang 2ơn đối với các vị anh hùng
Câu (b1) kể về hình dáng người nhà quê và(b2) lời
thông báo của người nhà quê về đê đã vỡ
Câu ( c) miêu tả hình thức người đàn ông Cai Tứ
Câu(d)
GV? Nhìn vào các câu văn trên em thấy các câu
văn trên có đặc điểm hình thức không ?
Các câu đó không có đặc điểm hình thức của các
kiểu câu nghi vấn cầu khiến,cảm thán
GV?: Em hãy chỉ rõ chức năng của các câu trên ?
Câu(a1) trình bày ,câu (a2)
câu(a3)nêu ra yêu cầu
Câu(b1) kể ,câu(b2)thông báo
Các câu (c) đều dùng để miêu tả
Câu (d2) nhận định ,câu (d3) bộc lộ tình cảm cảm
xúc
GV: Các câu văn trên là câu trần thuật
GV?: Thế nào là câu trần thuật ?
GV?:Các câu trần thuật trên khi viết kết thúc bằng
dấu gì ?
GV?: Trong các kiểu câu câu nghi vấn ,câu cầu
khiến ,câu trần thuật kiểu câu nào dùng nhiều nhất
? Vì sao ?
Phần lớn hoạt động giao tiếp của con người đều
xoay quanh các chức năng của câu trần thuật
GV?: Qua bài học hôm nay em cần ghi nhớ điều gì
?
GV: Gọi học sinh đọc phần ghi nhớ
GV?: Đọc và xác định yêu cầu bài tập 1?
Xác định chức năng của các kiểu câu
Hoạt động 4
GV?: Đọc và xác định yêu cầu bài tập 2?
Nhận xét về kiểu câu và ý nghĩa của hai câu trong
phần dịch nghĩa ,dịch thơ bài "Ngắm trăng "
GV?: Đọc và xác định yêu cầu bài tập 3?
GV?: Xác định các kiểu câu và chức năng của các
kiểu câu ?
GV?: Nhận xét sự khác biệt ý nghĩa của các kiểu
câu này ?
2Kết luận
Câu trần thuật là câu không có đặc
điểm hình thức của câu nghi vấn ,câu cầu khiến ,câu cảm thán
Chức năng dùng để kể thông báo ,nhận định ,miêu tả yêu cầu đề nghị hay bộc lộ tình cảm cảm xúc
Khi viết câu trần thuật thường kết thúc bằng dấu chấm nhưng đôi khi
có thể kết thúc bằng dấu chấm than ,dấu chấm lửng
*Ghi nhớ sgk
II Luyện tập (15phút)
1.Bài tập1
a)Cả ba câu đều là câu trần thuật Câu1dùng để kể
Câu2và3dùng để bộc lộ tình cảm ,cảm xúc của Dế Mèn đối với cái chết của Dế Choắt
b)Câu1:câu trần thuật dùng để kể .Câu2:câu cảm thán (được đánh dấu bằng từ quá )dùng để bộc lộ tình cảm cảm xúc Câu3 và 4 câu trần
Trang 3GV?: Đọc và xác định yêu cầu bài tập 5
Đặt câu trần thuật dùng để hứa hẹn xin lỗi ,cảm ơn,
chúc mừng
Hoạt động 5
4, Củng cố: GV Khái quát lại kiến thức cơ bản
5.Hướng dẫn về nhà (2phút)
Học thuộc phần ghi nhớ
Làm bài tập 4,6
Lập bảng so sánh cá kiểu câu
IV Rút kinh nghiệm :
thuật ,bộc lộ tình cảm ,cảm xúc : cảm ơn
2.Bài tập 2
Câu thứ hai trong phần dịch là câu nghi vấn ,dịch thơ là câu trần thuật .Hai câu này tuy khác về kiểu câu nhưng cùng diễn đạt một ý nghĩa :đêm trăng đẹp gây xúc động mãnh liệt cho nhà thơ ,khiến nhà thơ
muốn làm một điều gì đó
3.Bài tập 3
a) Câu cầu khiến b)Câu nghi vấn c)Câu trần thuật Cả ba câu dùng để cầu khiến (có chức năng giống nhau ) Câu (b) và (c) thể hiện ý cầu khiến (đề nghị )nhẹ nhàng ,nhã nhặn và lịch sự hơn câu(a)
4.Bài tập 5
Hứa: Tôi xin hứa với anh là ngày mai tôi đến sớm
Cảm ơn :Em xin cảm ơn cô
Chúc mừng :Em xin chúc mừng anh Cam đoan:Tôi xin cam đoan là hàng thật
Trang 4Tiết 90
Chiếu dời đô
Lý Công Uẩn
I Mục tiêu
Giúp học sinhthấy được :
-Khát vọng của nhân dân ta về một đát nước độc lập thống nhất hùng cường và khí phách của
dân tộc đại Việt đang đà lớn mạnh
-Đặc đặc điểm cơ bản của thể chiếu ,sức thuyết phục to lớn "Chiếu dời đô "là do sự kết hợp
giữa lý lẽ và tình cảm
-Biết vận dụng bài học để viết văn nghị luận
-Rèn kỹ năng đọc và phân tích lý lẽ dẫn chứng trong văn bản nghị luận trung đại : chiếu
-Giáo dục lòng yêu đất nước niềm tự hào dân tộc
II.Chuẩn bị
GV: Một số tranh ảnh về chùa tháp Bút hoặc tượng đài Lý Công Uẩn
Hs:Đọc và trả lời câu hỏi sgk
III.Tiến trình lên lớp
A.ổn định lớp(1phút)
B.Kiểm tra bài cũ(4phút)
Đọc thuộc lòng và diễn cảm văn bản phiên âm chữ hán và bản dịch thơ của bài "Ngắm trăng
".Trình bày ngắn gọn nội dung của bài thơ ?
C.Bài mới
GV?: Trình bày hiểu biết của em về tác giả Lý
Công Uẩn?
GV?: Tác phẩm được viết ra vào năm nào,viết ra
nhằm mục đích gì ?
GV: Năm 1010thấy kinh đô cũ của nhà Đinh
,Tiền Lê ở Hoa Lư (Ninh Bình )là nơi ẩm thấp
nên Lý Công Uẩn viết bài "Chiếu dời đô "
GV: Tác phẩm viết bằng văn xuôi,có xen câu văn
I.Giới thiệu vài nét về tác giả ,tác phẩm (5phút)
1Tác giả Lý Công Uẩn
:(974-1028)tức là Lý Thái Tổ quê ở Đình Bảng, Từ Liêm ,Bắc Ninh Ông là người có tài cao, trí lớn ,lập nhiều chiến công ,sáng lập vương triều nhà
Lý
2.Tác phẩm
"Chiếu dời đô" viết nhằm mục đích thuyết phục thần dân tuân theo mệnh lệnh của nhà vua là dời kinh đô về thành Đại La -Thủ đô Hà Nội ngày nay
Trang 5biền ngẫu (Biền là hai con ngựa kéo xe ,sóng đôi
)ngẫu là từng cặp ,làm cho lời văn cân xứng nhịp
nhàng
GV: Nêu yêu cầu đọc
Giọng điệu chung là trang trọng cần nhấn mạnh
sắc thái tình cảm tha thiết hoặc chân tình khi nói
về cảm xúc của tác giả
GV: Đọc mẫu một đoạn giáo viên gọi hai học
sinh đọc tiếp
GV:Nhận xét cách đọc của các em
GV?: Dựa vào phần chú thích em hãy giải thích
nhan đề của văn bản ?
GV?: Từ" phồn thịnh" ,"trọng yếu" có nghĩa như
thế nào ?
GV: Đây là văn bản được viết theo thể chiếu
GV?: Trình bày hiểu biết của em về thể chiếu ?
Chiếu là văn bản vua ban xuống thần dân để
công bố những chú chương đường lối nhiệm vụ
mà nhà vua yêu cầu thần dân
GV: Chiếu dời đô cũng mang đặc điểm của văn
chiếu nói chung nhưng đồng thời còn có đặc
điểm riêng :bên cạnh tính chất mệnh là tình cảm
tâm tình ,bên cạnh ngôn từ của người trên ban bố
mệnh lệnh xuống cho kẻ dưới là ngôn từ mang
tính chất đối thoại trao đổi
GV?: Qua tìm hiểu văn bản em hãy cho biết bài
văn này thuộc kiểu văn bản nào mà em đã học ?
Kiểu văn nghị luận
GV?: Vì sao em cho rằng bài viết này thuộc văn
bản nghị luận ?
Văn bản được viết bằng phương thức lập luận để
trình bày thuyết phục người nghe theo tư
tưởngdời đô của tác giả
GV?: Văn bản trên là văn bản nghị luận Em hãy
nêu vấn đề cần nghị luận ở văn bản này?
Sự cần thiết phải dời đô từ Hoa Lư về Đại La
GV?: Vấn đề nghị luận đó dược trình bày bằng
mấy luận điểm ? Mỗi luận điểm ứng với đoạn
văn nào ?
Luận điểm 1: Lý do dời đô
Luận điểm2: Vì sao thành Đại la xứng đáng là
kinh đô bậc nhất của nước ta
Gv: Lý Công Uẩn dùng lý lẽ và tình cảm để
chứng minh và thuyết phục mọi ngườivề sự đúng
dắn và cần thiết của việc dời đô
II.Đọc tìm hiểu chú thích(5phút)
Trang 6GV: Gọi học sinh đọc đoạn "Xưa nhà Thương
chuyển dời "
GV?: Tác giả đưa ra chứng cứ gì trong lịch sử
Trung Quốc ?
Nhà Thương đến vua bàn canh : 5lần dời đô
Nhà Chu đến vua Thành Vương :3lần dời đô
GV?: Những chứng cớ này nhằm khẳng định
điều gì ?
Dời đô là điều thường xuyên xảy ra trong lịch sử
các triều đại
GV?: Câu hỏi và câu trả lời đi liền với nhau cho
thấy việc thay đổi có tích chất quy luật khách
quan ở yếu tố nào ?
Trên vâng mệnh trời dưới theo ý dân nếu thấy
thuận tiện thì thay đổi
GV?: Sự thay đổi ấy nhằm mục đích gì ?
Xây dựng một quốc gia hùng mạnh :vận nước lâu
dài ,phong tục phồn thịnh
GV?: Nhận xét nhịp điệu của các câu văn ,nêu
tác dụng ?
Cân xứng nhịp nhàng khẳng định việc dời đô là
phù hợp với quy luật khách quan (trên vâng mệnh
trời dưới theo ý dân nếu thấy thuận tiện thì thay
đổi )
GV: Cả hai yếu tố ấy hội tụ được lợi ích lâu dài
là chỉ có đóng đô ở trung tâm "mới có khả năng
"mưu toan nghiệp lớn ,tính kế muôn đời cho con
cháu lâu dài Mục đích của việc dời đô là như thế
.Song nhận thức được điều đó còn phụ thuộc vào
tầm nhìn của mỗi triều đại `
GV?: Từ việc khẳng định những lần dời đô của
triều đại Trung Quốc xưa đã mang lại kết quả tốt
đẹp ,tiếp đến tác giả so sánh việc làm và kết quả
của hai triều đại Đinh -Lê ntn?
Hai triều đại khinh thường mệnh trời ,không noi
dấu cũ Thương Chu cứ đóng yên đô thành
GV?: Lí Thái Tổ phê phán gì hai triều đại Đinh
-Lê ?
Hai triều đại đó không thức thời ,không theo
mệnh trời tức là không phù hợp quy luật khách
quan không học theo cái đúng của người xưa
GV?: Vì thế kết quả ntn?
Kết quả trái ngược triều đại không được lâu dài
,trăm họ không được hao tổn,muôn vật không
III.Tìm hiểu chi tiết văn bản (24phút)
1.Lý do dời đô
Dời đô là điều thường xuyên xảy ra trong các lịch các triều đại
Xây dựng một quốc gia hùng mạnh
Trang 7được thích nghi
GV?: Nhận xét mối quan hệ câu này với câu trên
?Nêu tác dụng ?
Thể hiện rõ sự đối lập giữa hai cách nghĩ ,hai
cách hành động ,hai kết quả khiến cho người tiếp
nhận nên hay không nên dời đô
GV:Đó chính là tính thuyết phục của văn bản
nghị luận Tất cả sự nên hay không nên ấy đều
được thể hiện bằng những lập luận chặt chẽ theo
ba bước hành động (dời đô hay đóng yên đô
thành )mục đích dời và kết quả của việc dời đô
.Bằng đoạn văn ngắn ,thông qua phép đối câu văn
liền ngăn sự hô ứng đã tăng thêm phần thuyết
phục Dời đô là cần thiết
GV?: Tác giả đã soi sử sách với thực tế để nhận
xét có tính chất phê phán hai triều đại Đinh -Lê
.Song đó chỉ là cách nói của Lý Công Uẩn nhằm
thuyết phục mọi người.Bằng sự hiểu biết về lịch
sử em hãy giải thích vì sao hai triều Đinh Lê lại
phải dựa vào vùng núi Hoa Lư để đóng đô ?
Thời Đinh Lê nước ta luôn phải chống chọi với
nạn ngoại xâm Hoa Lư là nơi địa thế kín đáo do
núi non tạo ra để chống chọi với nạn ngoại xâm
.Qua đó chứng tỏ thế và Lực của hai triều đại ấy
chưa đủ mạnh để ra nơi đồng bằng ,đất phẳng
,nơi trung tâm của đất nước nên phải dựa vào
vùng núi hiểm trở Đến đời Lý do kinh tế xã hội
phát triển việc đóng đô ở Hoa Lư không còn là
phùhợp
GV?:Nhìn vào đoạn văn ta thấy tính thuyết phục
ở đoạn văn không chỉ ở chứng cứ cụ thể ,lập luận
chặt chẽ mà còn do đâu ?
Câu văn bộc lộ cảm xúc ở cuối đoạn "Trẫm rất
đao xót về việc đó không thểkhông dời đổi "
GV?: Lời văn tác động đến người đọc nhờ đâu
?(ngôn ngữ có dễ hiểu không ?Gợi cảm giác gì
giữa vua và thần dân )
Ngôn ngữ giản dị dễ hiểu câu văn như lời trao đổi
,giãi bày tâm sự gợi cảm giác không có khoảng
cách vua tôi Vì vậy mệnh lệnh mà không không
là mệnh lệnh tạo sự đồng cảm tin và làm theo
trong nhân dân
GV: Câu văn tác giả sử dụng hai từ phủ định
"không thể không dời đổi Mà phủ định của phủ
định là khẳng định
Trang 8GV?: Trong câu văn ta còn thấy rõ tháiđộ gì của
tác giả ?
Ngầm nêu r a quyết đoán :Dời đô là cần thiết
,không thể khác được và khát vọng thay đổi đát
nước ,xây dựng đất nước hùng cường
G V: Đúng vậy trong câu văn bộc lộ cảm xúc ,tác
giả đã bộclộ rõ ý của mình không thể không thay
đổi cách nghĩ cách làm Điều chính ta cảm phục
tác giả chính ở chỗ ông thật tinh tế giãy bày tình
cảm :''Trẫm rất đau xót về việc đó "mà lại cũng
rất khéo léo ngầm thể hiện ý quyết đoán không gì
cưỡng được vì nó hợp mệnh trời ,lòng dân ,qua
cách phủ định để khẳng định "không thể không
dời đổi Đây đích thực là chân lý của tư duy
GV?: Qua đoạn văn trên em thấythuyết phục
người tiếp nhận văn nghị luận cần yếu tố nào ?
Lập luận chặt chẽ dẫn chứng xác thực bộc lộ
mãnh liệt cảm xúc của người viết
GV?: Như thế khi giải thích lí do vì sao phải dời
đô Lý Công Uẩn đã dùng chứng cớ về các triều
đại Trung Quốc xưa Qua đó ta thấy rõ tư tưởng
khát vọng gì của ông và dân tộc ta thời đó ?
Lý Công Uẩn bộc lộ rõ ý thức tự lực tự cường
sánh ngang với các triều đại hùng mạnh
Khát vọng về một đất nước thống nhất giàu mạnh
GV: Từ khát vọng và hiểu rõ tầm quan trọng của
việc dời đô Lý Công Uẩn đã khẳng định thành
Đại La là nơi tốt nhất để định đô Tại sao vậy
.Chúng ta cùng tìm hiểu đoạn còn lại
GV: Đọc thầm lại đoạn văn
GV :Trong đoạn văn trên tác giả đã phân tích lợi
thế nhiều mặt của thành Đại La
GV?: Trước hết em hãy cho biết thành Đại La có
vị trí thuận lợi như thế nào ?
Trung tâm của trời đất ,thế rồng cuộn hổ ngồi
,ngôi nam bắc đông tây hướng nhìn sông dựa núi
,rộng mà bằng ,cao mà thoáng
GV?:Đây là miền đất như thế nào ?
khu đát có thế rồng cuộn hổ ngồi là thế đát đẹp
,sẽ phát triển thịnh vượng ,lại ở nơi trung tâm
,bốn hướng thông thoáng lại vững vàng
GV?: ở miền đất ấy dân cư và muôn vật như thế
nào ?
Trang 9Dân cư khỏi chịu cảnh ngập lụt ,muôn vật phong
phú tốt tươi
GV?: Câu văn không chỉ phân tích thuận lợi về vị
trí địa lý mà cồn giúp ta hiểu Lý Công Uẩn dời
đô là vì ai ?
Dời đô là vì lợi ích của muôn dân trăm họ
GV: Đúng là vị vua lo cho dân ,mong muốn cho
dân giàu nước mạnh
GV?: Cũng từ việc phân tích thuận lợi về mặt điạ
lý tác giả còn phân tích rõ về mặt kinh tế chính
trị như thế nào ?
Là đầu mối giao lưu ,chốn hội tụ của bốn phương
đất nước
GV?: Nơi như thế nào gọi là nơi trọng yếu ?Câu
văn "Thật là .bốn phương đất nước "khẳng
định điều gì về nơi định đô này ?
Đây là đầu mối trung tâm kinh tế chính trị văn
hoá của đất nước
GV?: Từ phân tích lý giải đó Lí Thái Tổ đã
khẳng định Đại La là nơi như thế nào
Là thắng địa của đất việt là kinh đô bậc nhất của
đế vương muôn đời
GV?: Đất như thế nào gọi là thắng địa ?
Đất tốt đẹp ,lành ,vững có thể đem lại nhiều lợi
ích cho kinh đô nên đây là kinh đô bậc nhất của
đế vương muôn đời
GV:Thực tế ngay sau đó Lí Công Uẩn đã cùng
toàn dân về xây dựng ở thành Đại La Mặc dù
triều Lí chỉ tồn tại gần ba thế kỷ nhưng Thăng
Long thì trở thành kinh đô muôn đời của dân tộc
Đại Việt
GV?: Đọc thầm lại đoạn văn em có nhận xét gì
về đặc điểm cấu trúc câu ,nhịp điệu ,tiết tấu hình
ảnh ?
Câu văn biền ngẫu mỗi câu tách thành hai vế cân
xứng câu văn dài ngắn ,nhịp văn dồn dập
GV: Với tình cảm yêu mến Đại La xuất phát từ
mưu toan nghiệp vì lợi ích của muôn dân trăm họ
.Lí Công Uẩn đã ca ngợi Đại La bằng một đoạn
văn biền ngẫu chuẩn mực giàu chất trí tuệ của
người giỏi thuyết phục phong thuỷ và một tâm
hồn nồng nàn yêu non sông xã tắc Hình ảnh đối
được sử dụng tài hoa "ở nơi trung tâm .núi
".Câu văn tách thành hai vế mỗi vế bảy chữ bằng
trắc du dương trầm bổng ,xen kẽ câu văn dài
2Lí do chọn Đại La làm kinh đô
Dời đô là vì lợi ích của muôn dân trăm họ
Là đầu mối giao thông trung tâm kinh
tế chính trị văn hoá ,cả nước
Trang 10ngắn làm cho câu văn dồn dập ,đã là nơi thắng
địa ,là chốn hội tụ trọng yếu kinh đô bậc nhất
cho ta thấy rõ mạch văn hứng khởi trào dâng cảm
xúc ngợi ca và khát vọng mong đợi của tác giả
GV?: Nhìn lại những lí lẽ chứng minh Đại La là
kinh đô bậc nhất của đế vương muôn đời đủ cho
thấy chọn Đại La làm kinh đô là suy nghĩ như thế
nào của Lí Công Uẩn ?
Vô cùng sáng suốt ,một tầm nhìn xa trông rộng
đến mai sau
GV: Quả là một tầm nhìn xa trông rộng đén mai
sau vì lợi ích của muôn dân trăm họ
GV?: Đọc hai câu văn cuối bài ,tại sao kết thúc
tác giả không dùng mệnh lệnh mà lại dùng câu
hỏi ?
Câu hỏi mang tính chất trao đổi đối thoại tâm
tình và vẫn giàu tính thuyết phục lòng ngưòi
GV: Tính thuyết phục của bài chiếu là lập luận
chặt chẽ và tình cảm chân thành của tác giả Điều
đặc biệt là nguyện vọng dời đô của tác giả phù
hợp với nguyện vọng của nhân dân được nhân
dân ủng hộ ,thể hiện tầm nhìn sáng suốt của một
vị vua hết lòng vì dân ,vì đất nước tự cườngvà
hùng mạnh
GV?: Qua phân tích em hãy tóm tắt trình tự lập
luận của tác giả ?
Nêu sử sách làm tiền đề chỗ dựa cho lý lẽ
Soi sáng tiền đề vào thực tế hai triều Đinh -Lê để
chỉ rõ dời đô là cần thiết cho sự phát triển của đất
nước
Khẳng định Đại La là nơi tốt để chọn kinh đô
GV?: Việc dời đô từ vùng núi Hoa Lư về đồng
bằng nói lên điều gì ?
Sự phát triển lớn mạnh của dântộc Đại Việt đủ sứ
c chấm dứt nạn ngoại xâm
Khẳng định một đất thống nhất độc lập tự lực tự
cường
GV?: Bài "chiếu dời đô" thuyết phục người đọc
nhờ đâu ?
Sự kết hợp dẫn chứng cụ thể ,lậpluận chặt chẽ
,tình cảm chân thành của người viết
Gọi học sinh đọc phần ghi nhớ
GV?Đọc và xác định yêu cầu bài tập ?