Văn bản: ĐẬP ĐÁ Ở CÔN LÔN Phan Châu Trinh 1 MỤC TIÊU: a, Về kiến thức: - Sự mở rộng kiến thức về văn học cách mạng đầu thế kỷ XX - Chí khí lẫm liệt, phong thái đàng hoàng của nhà chí sĩ[r]
Trang 1Tuần 15: Bài 15 Kết quả cần đạt
Qua hai bài thơ vào nhà ngục Quảng Đông và đập đá ở Côn Lôn cảm nhận
được khí phách kiên cường của các chí sĩ yêu nước đầu thế kỉ XX và sức
lôi cuốn của một giọng thơ hào hùng, hình ảnh thơ mạnh mẽ và khoáng
đạt
Củng cố và hệ thống hoá kiến thức về dấu câu nhận biết cách chữa lỗi
thường gặp về dấu câu
Biết cách quan sát thuyết minh đặc điểm của một thể loại văn học đã học
Ngày soạn: 18.11.2011 Ngày dạy: 21.11.2011 Lớp 8a
Ngày dạy: 21.11.2011 Lớp 8c Ngày dạy: 22.11.2011 Lớp 8b
Tiết 57 Văn bản: VÀO NHÀ NGỤC QUẢNG ĐÔNG CẢM TÁC
Phan Bội Châu
-1 MỤC TIÊU:
a Kiến thức:
- Khí phách kiên cường, phong thái ung dung của nhà chí sĩ yêu nước Phan Bội
Châu trong hoàn cảnh ngục tù
- Cảm hứng hào hùng lãng mạn, giọng thơ mạnh mẽ khoáng đạt được thể hiện
trong bài thơ
* Tích hợp: (HCM) Liên tương tới bản lĩnh người chiến sĩ cách mạng Hồ Chí
Minh trong thời gian bị tù đày trong nhà ngục của Tưởng Giới Thạch
b Kĩ năng:
- Đọc – hiểu văn bản thơ thất ngôn bát cú Đường luật đầu thế kỉ XX
- Cảm nhận được giọng thơ, hình ảnh thơ ở các văn bản
c Thái độ:
- Giúp các em có thái độ nghiêm túc đối với môn học
2 CHUẨN BỊ:
a Chuẩn bị của GV: Soạn bài, tham khảo tư liệu về tgiả PBC.
b Chuẩn bị của HS: Học bài cũ, chuẩn bị bài mới.
3 TIẾN TRÌNH BÀI DẠY:
a Kiểm tra bài cũ:
(Lồng ghép vào nội dung bài học )
Trang 2* Giới thiệu bài: (1’) Cụ Phan Bội Châu từng bị kẻ thù bắt, tù đày nhiều năm
Trong tù, cụ – Người chí sĩ CM vĩ đại thường làm thơ để bày tỏ chí khí của mình Bài thơ hôm nay cta học là TP trữ tình nói chí tỏ lòng được cụ PBC stác trong h/cảnh đặc biệt Vậy ND gtrị của nó ntn? Bài học hôm nay cta cùng tìm hiểu
b Nội dung bài mới:
? Hãy cho biết vài nét về tác giả cụ
PBC mà em biết?
GV: Thơ văn của Ô chủ yếu viết = chữ
Hán, 1 số TP viết = chữ Nôm, đề tài
phong phú, giọn điệu sôi sục, hào
hùng, mạnh mẽ rất lôi cuốn Đó là
những câu thơ gợi sóng, giục giã đồng
bào đánh P, giành lại non sông
? Về h/cảnh ra đời TP?
GV: Giảng thêm SGV (155)
? Cách đọc bài thơ này ntn?
GV: Đọc mẫu 1 lần Gọi 2 (H) đọc lại –
GV nhận xét
GV: Lưu ý các chú thích 1,2 & 6
? Cho biết thể loại của bài thơ? Nhắc
lại bố cục của nó?
I- Đọc và tìm hiểu chung: (10’) 1- Tác giả tác phẩm:
- Phan Bội Châu (1867-1940) quê ở huyện Nam Đàn tỉnh Nghệ An là nhà nho yêu nước và cách mạng lớn của dân tộc trong vòng 20 năm đầu
TK-XX và cũng là nhà văn nhàg thơ lớn với những tác phẩm thể hiện lòng yêu nước, thương dân khát vọng tự do, độc lập.
- Bài thơ ra đời năm 1914 sau khi PBC bị bắt giam ở Trung Quốc.
- Nhiều tác phẩm thơ văn yêu nước đầu thế kỉ chưa có sự đổi mới về ngpôn ngữ và thể loại nhưng đã thể hiện được tinh thần thời đại mới mẻ.
2- Đọc:
- Diễn cảm phù hợp với khẩu khí ngang tàng Giọng điệu hào hùng Riêng cặp câu 3-4 cần chuyển sang giọng thống thiết
3 Tìm hiểu và giải thích từ khó:
HS: Trình bày theo SGK
4 Bố cục:
- Thể thơ: Thất ngôn bát cú đường luật
- Bố cục: 4 phần: Đề, thực, luận, kết
Trang 3? 2 câu đầu tác giả giới thiệu đề cập tới
vấn đề gì?
Em hiểu phong lưu, hào kiệt nghĩa là
gì?
? Tại sao đã bị kẻ thù bắt, nhốt trong
nhà ngục mà tgiả vẫn xem mình là hào
kiệt & phong lưu? Điều đó thể hiện?
GV: Bị tù là bị giam hãm, bị tra tấn, bị
đói, khát, bị đánh đập, đày ải… Nhưng
những người csĩ CS lại như người chủ
động…
Theo em quan niệm “chạy mỏi chân thì
ở tù” thể hiện tinh thần ý chí như thế
nào của PBC?
Bình thêm: Nhà tù được coi là nơi nghỉ
chân, nơi rèn luyện ý chí, suy nghĩ để
rút ra bài học…
? 2 câu tiếp theo cta thấy điều gì?
? Em có nxét gì về giọng điệu của 2
câu?
? Theo em lời tâm sự ở đây là gì?
Từ năm 1905 đến khi bị bắt gần 10
năm 10 năm lưu lạc, khi ở Nhật, TQ,
khi ở TLan…ko mái ấm gđ, cực khổ về
v/chất
? Ý nghĩa của lời tâm sự trên là gì? Có
phải là 1 lời than thân?
II- Phân tích: (25’) 1- Hai câu đề:
Vẫn là hào kiệt, vẫn phong lưu Chạy mỏi chân thì hãy ở tù.
- Thể hiện tư thế, tinh thần, ý chí của người anh hùng nhà CM trong những ngày đầu ở tù
* Phong thái đường hoàng tự tin, ung dung, thanh thản, vừa ngang tàng bất khuất, vừa hào hoa tài tử.
- Cho dù có gian khổ, đau đớn nhưng bậc anh hùng ko bao giờ chịu cúi đầu khuất phục, họ đứng cao hơn mọi sự kìm kẹp, đầy đoạ của kẻ thù, thấy mình
tự do, thanh thản
* Khẩu khí, giọng điệu đùa cợt trước gian nan.
2- Hai câu thực:
Đã khách ko nhà trong bốn biển Lại người có tội giữa năm châu.
- Giọng điệu trầm thống, diễn tả 1 nỗi đau cố nén khác với giọng cười cợt đùa vui ở 2 câu trên
* Cuộc đời bôn ba chiến đấu và cuộc đời sóng gió & đầy bất trắc.
- 1 người có thể coi thường cái chết,
Trang 4? Em hiểu ntn về ý nghĩa của cặp câu
5,6?
? Phân tích NT ở 2 câu thơ trên?
? Lối nói khoa trương có t/d gì trong
việc biểu hiện h/ả của người anh hùng,
hào kiệt này?
? Việc lặp từ trong câu thơ cuối có tác
dụng gì?
? Có thể nói 2 câu kết là kết tinh tư
tưởng của toàn bài thơ Em có cảm
nhận được điều gì từ 2 câu thơ này?
GV: Khẳng định ý chí thép gang mà kẻ
thù ko thể nào bẻ gãy Con người ấy
còn sống là còn chiến đấu, còn tin
tưởng vào SNo chính nghĩa của mình,
vì thế mà ko sợ bất kì 1 thử thách gian
nan nào
coi thường sự tù đày thì đã gắn trọn đời mình với đất nước, DT
Trong bài lưu biệt khi xuất dương: Cụ viết: “Non sông đã chết sống thêm nhục”…
* Câu thơ giúp ta cảm nhận đầy đủ h/ả tầm vóc lớn lao phi thường của người tù yêu nước.
3- Hai câu luận:
Bủa tay ôm chặt bồ kinh tế
Mở miệng cười tan cuộc oán thù.
* Khẩu khí của bậc anh hùng hào kiệt – cho dù ở hoàn cảnh nào cũng ko đổi dời chí khí.
- NT đối chặt & dùng từ ngữ tóm lược Bủa (dang) / Mở
Ôm chặt / Cười tan
Bồ kinh tế / Cuộc oán thù
Lối nói khoa trương được s/d ở đây – Tạo nên những hiện tượng NT gây ấn tượng về 1 con người CM vĩ đại
* Câu thơ là kết tinh cao độ cxúc lãng mạn hào hùng của tgiả.
4- Hai câu kết:
Thân ấy vẫn còn, còn SNo Bao nhiêu nguy hiểm sợ gì đâu
- Lặp từ “còn” bắt người đọc ngắt nhịp
1 cách mạnh mẽ, làm lời nói trở nên dõng dạc, dứt khoát, tăng ý k/định cho câu thơ
* K/định tư thế hiên ngang của con người đứng cao hơn cái chết.
Trang 5Qua đây giúp ta liên tương tới bản lĩnh
người chiến sĩ cách mạng Hồ Chí Minh
trong thời gian bị tù đày trong nhà ngục
của Tưởng Giới Thạch một chế độ
ngục tù hà khắc nhưng vượt lên tất thảy
ở con người Bác chính là ý chí là nghị
lực làm nên vẻ đẹp và tư thế của người
chiến sĩ cách mạng Hồ Chí Minh
? Bài thơ có nét đặc sắc nào về nghệ
thuật?
? Bài thơ đã giúp em cảm nhận điều gì
về hình tượng người tù CM?
GV: Chốt: Cảm hứng mãnh liệt hào
hùng vượt hẳn lên trên thực tại khắc
nghiệt của c/sống tù ngục Giọng điệu
bài thơ phù hợp với cảm hứng đó
III- Tổng kết – Ghi nhớ: (5’)
- Viết theo thể thơ truyền thống.
- Xây dựng hình tượng người chiến sĩ cách mạng với khí phách kiên cường,
tư thế hiên ngang bất khuất.
- Lựa chọn, sử dụng ngôn ngữ để thể hiện khẩu khí rắn rỏi, hào hùng có sức lôi cuốn mạnh mẽ.
- Vẻ đẹp và tư thế của người chiến sĩ cách mạng Phan Bội Châu trong hoàn cảnh ngục tù.
* Ghi nhớ (Sgk).
IV- Luyện tập: (4’)
Đọc thêm & làm BT thêm SGK
c Củng cố:
- Câu hỏi: Đọc diễn cảm bài thơ “Vào nhà ngục Quảng Đông cảm tác”
- Học sinh trình bày GV nhận xét cách đọc của hS
d Hướng dẫn học và làm bài ở nhà:(1’)
- Học thuộc lòng bài thơ
- Đọc thêm một tài liệu về cuộc đời hoạt động cách mạng của Phan Bội Châu
- Học bài và soạn bài tiết sau: đập đá ở Côn Lôn
* RÚT KINH NGHIỆM GIỜ DẠY:
- Thời gian giảng toàn bài:
- Thời gian dành riêng cho từng phần:
Trang 6
- Nội dung kiến thức:
- Phương pháp giảng dạy:
Ngày soạn: 19.11.2011 Ngày dạy: 22.11.2011 Lớp 8c
Ngày dạy: 24.11.2011 Lớp 8a Ngày dạy: 25.11.2011 Lớp 8b
Tiết 58 Văn bản: ĐẬP ĐÁ Ở CÔN LÔN
( Phan Châu Trinh)
1 MỤC TIÊU:
a, Về kiến thức:
- Sự mở rộng kiến thức về văn học cách mạng đầu thế kỷ XX
- Chí khí lẫm liệt, phong thái đàng hoàng của nhà chí sĩ yêu nước Phan Châu Trinh
- Cảm hứng hào hùng, lãng mạn được thể hiện trong bài thơ
* Tích hợp: (HCM) Liên tương tới bản lĩnh người chiến sĩ cách mạng Hồ Chí
Minh trong thời gian bị tù đày trong nhà ngục của Tưởng Giới Thạch
b, Về kỹ năng:
- Đọc – hiểu văn bản thơ văn yêu nước viết theo thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật
- Phân tích được vẻ đẹp hình tượng nhân vật trữ tình trong bài thơ
- Cảm nhận được giọng điệu, hình ảnh trong bài thơ
c, Về thái độ:
- Cảm nhận được vẻ đẹp của những chí sĩ yêu nước đầu thế kỉ XX Những người mang chí lớn cứu nước, cứu dân dù ở hoàn cảnh nào vẫn giữ được phong thái ung dung, khí phách hiên ngang bất khuất và niềm tin không đổi với sự nghiệp giải phóng dân tộc
2 CHUẨN BỊ:
a Chuẩn bị của GV: Nghiên cứu soạn bài.
b Chuẩn bị của HS: Học bài cũ, soạn bài.
3 TIẾN TRÌNH BÀI DẠY:
a Kiểm tra bài cũ: (5’)
- Câu hỏi: - Đọc thuộc lòng bài thơ và nêu cảm nhận của em về hình tượng người
tù CM?
- Trả lời: - HS đọc diễn cảm bài thơ.
- Vẻ đẹp và tư thế của người chiến sĩ cách mạng Phan Bội Châu trong hoàn cảnh ngục tù
Trang 7* Giới thiệu bài: (1’) Đầu năm 1908 nhân dân trung kì nổi dậy chống sưu thuế
Phan Châu Trinh bị bắt, bị kết án chém và đầy ra Côn đảo vào tháng 4 năm 1908 vài tháng sau nhiều thân sĩ yêu nước khắp Trung Kì, Bắc kì cũng bị đầy ra đảo Bài thơ mà hôm nay cô cùng các em tìm hiểu được làm trong thời kỳ này
b Nội dung bài mới:
? Trình bày nét cơ bản về tác giả?
GV: Chủ trương đường lối của ông
cức dân cức nước dựa vào nước pháp
để lật đổ nền chuyên chủ PKVN
? Cho biết hoàn cảnh ra đời của bài
thơ?
GV: Hướng dẫn cách đọc: đọc với
giọng diễn cảm khẩu khí không ngang
tàng, giọng điệu hào hùng
GV đọc, học sinh đọc HS, GV nhận
xét
GV: Hướng dẫn HS tìm hiểu chú thích
Sgk
? Theo em bài thơ này sẽ có bố cục
như thế nào?
GV: Đọc thầm bốn câu thơ đầu Câu
thơ đầu gợi tả cho em bối cảnh nào
hình ảnh nào? hình ảnh của ai?
I, Đọc và tìm hiểu chung: (10’)
1, Tác giả, tác phẩm
* Tác giả: Phan Châu Trinh (1872 – 1926) quê ở tỉnh Quảng Nam; tham gia hoạt động cứa nước rất sôi nổi những năm đầu thế kỉ XX Văn chưng ông thấm đẫm tinh thần yêu nước và tinh thần dân chủ.
* Tác phẩm: Ra đời năm 1908 khi Phan Châu Trinh bị bắt và đày ra Côn Đảo.
2, Đọc.
3 Tìm hiểu và giải thích từ khó:
HS: Trình bày theo Sgk
4 Bố cục:
- Chia 4 phần: ( Hai câu đề, hai câu thực, hai câu luận, hai câu kết)
- Có thể chia hai phần: ( 4 câu thơ đầu,
4 câu thơ cuối )
II Phân tích (20’)
1, Bốn câu thơ đầu.
Làm trai đứng giữa đất Côn Lôn
- Bối cảnh không gian thời gian, đồng thời tạo dựng tư thế của con người
Trang 8? Em hiểu như thế nào về chủ thể làm
trai trong bài thơ?
GV: Con người đoàng hoàng đứng
giữa biển rộng non cao đội trời đạp đất
tư thế hiên ngang sừng sững vẻ đẹp
hào hùng
GV: Các em chú ý vào câu thơ tiếp
theo ->
? Vậy từ lừng lẫy ở đây nghĩa là gì?
Tác giả sử dụng từ này ở đầu câu thứ
hai nhằm nêu bật ý gì?
? Công việc đập đá tiếp tục được miêu
tả cụ thể như thế nào?
? Những hình ảnh và hành động đập đá
của người tù cho thấy công việc đập đá
được gợi tả ntn?
? Em có nhận xét gì về giọng điệu và
cách dùng từ phép đối trong 4 câu thơ?
giữa đất trời Côn Lôn (người chiến sĩ cách mạng)
- Quan niệm nhân sinh truyền thống “Đã làm trai thì cũng phải khác đời Chí làm trai dặm nghìn da ngựa Giữa Thái Sơn nhẹ tựa hồng mao”
- Là lòng kiêu hãnh ý chí tự khẳng định mình, là khát vọng, hành động mãnh liệt
Lừng lẫy làm cho lở núi non
- Lừng lẫy được dùng ở với nghĩa là ngạo nghễ, lẫm liệt Lở núi non là phá núi lấy đá Một công việc hết sức nặng nhọc và đơn điệu thì có gì mà lừng lẫy Nhưng hiểu theo nghĩa tượng trưng theo cách nói khoa trương thì đó là công việc phi phàm
Xách búa đánh tan năm bảy đống
Ra tay đập bể máy trăn hòn.
- Trên hòn đảo trơ trọi giữa sónh gió biển khơi trong chế độ nhà tù khắc nghiệt người đi đày buộc phải làm việc, lao động khổ sai hết sức cực nhọc, Công việc nặng nhọc ấy khắc hạo tầm vóc khổng lồ của người anh hùng
- Giọng thơ thể hiện khẩu khí ngang tàng ngạo nghễ Động từ mạnh
- Đến câu 3-4
Trang 9Từ đó em thấy vẻ đẹp nào của người
yêu nước được bộc lộ?
GV: Câu thơ dựng lên một tượng đài
uy nghi về con người anh hùng với khí
phách hiên ngang lẫm liệt, sừng sững
giữa đất trời
HS đọc 4 câu thơ cuối
? Phép đối được s/d trong hai câu 5,6
ntn?
? Tác dụng của phép đối?
? Tác giả muốn nói gì qua việc đối lập
ấy?
? Em hiểu ý hai câu kết ntn?
? Hình ảnh kẻ vá trời gợi cho em liên
tưởng ntn?
Qua đây em cảm nhận được điều gì về
- Bút pháp khoa trương
-> Diễn tả sức mạnh to lớn của con người Khí thế hiên ngang như bước vào trận chiến đấu mãnh liệt
* Hình ảnh người tù với việc lao động khổ sai cực nhọc, khí phách hiên ngang lẫm liệt giữa đất trời.
>Con người có tư thế hiên ngang tầm
vũ trụ biến công việc cưỡng chế hết sứ nặng nhọc thành cuộc chinh phục thiên nhiên
2, Bốn câu thơ cuối.
Tháng ngày bao quản thân sành sỏi Mưa nắng càng bền dạ sắt son
- Đối lập giữa thời gian và công việc khó khăn, thời tiết, giữa vật chất và tinh thần sẵn sàng tiếp nhận và vượt qua
- Muốn khẳng định cái chí lớn quyết tâm cao của người tù yêu nước không
có khó khăn nào, công việc gian khổ nặng nhọc nào có thể làm chùn bước, lung lay ý chí của người tù trên đảo
- Hình tượng người anh hùng trong cảnh nguy nan
+ Khí phách hiên ngang lẫm liệt + Niềm tin vào lí tưởng và ý chí chiến đấu sắc son.
- Mạch thơ khoa trương, nhà thơ ngầm
ví việc đi đắp đá ở Côn Lôn như việc của nữ thần Trung Hoa tạo lập thế giới
- PCT cho mình là những kẻ vá trời, làm công việc hết sức to lớn
Trang 10hành động của người chiến sĩ?
Kết thúc bài thơ vào nhà ngục Quảng
Đông PBC viết “thân ấy” so với câu
kết của Phan Châu Trinh “gian nan
chi” Em có nhận xét gì?
* Tích hợp: (HCM)
Qua đây giúp ta liên tương tới bản lĩnh
người chiến sĩ cách mạng Hồ Chí
Minh trong thời gian bị tù đày trong
nhà ngục của Tưởng Giới Thạch một
chế độ ngục tù hà khắc nhưng vượt lên
tất thảy ở con người Bác chính là ý chí
là nghị lực làm nên vẻ đẹp và tư thế
của người chiến sĩ cách mạng Hồ Chí
Minh
? Bài thơ có nét đặc sắc nào về nghệ
thuật?
? Bài thơ đã giúp em cảm nhận điều gì
về hình tượng người tù CM?
Đọc diễn cảm bài thơ?
* Hành động phi thường tầm vóc lớn lao.
- Đều là câu cảm thán tả thái độ thách thức ngạo nghễ
+ Cùng thể hiện ý chí kiên cường coi hoạt động cách mạng là sự nghiệp của cuộc đời của người chhiến sĩ
III, Tổng kết ghi nhớ (5’)
- Xây dựng hình tượng nghệ thụât có tính chất đa nghĩa
- Sử dụng bút pháp lẵng mạn, thể hiên khẩu khí ngang tàng, ngạo nghễ giọng điệu hào hùng.
- Sử dụng thủ pháp đối lập, nét bút khoa trương góp phần làm nổi bật tầm vóc khổng lồ của người anh hùng cách mạng.
- Nhà tù của đế quốc thực dân không thể khuất phục ý chí, nghị lực và niềm tin lí tưởng của người chiến sĩ cách mạng.
IV, Luyện tập (4’)
c Củng cố: