Mục tiêu yêu cầu : Giúp học sinh : - Hiểu được giá trị về cảnh ăn chới hưởng lạc của kẻ cầm quyền, tương phản với kẻ cơ cực, thê thảm của người dân trong một vụ lụt do đê vỡ giá trị hiện[r]
Trang 1Ngày soạn : / / 200 Ngày dạy : / / 200
Tiết : 105 - 106
Văn bản : SỐNG CHẾT MẶT BAY
(Phạm Duy Tốn)
A Mục tiêu yêu cầu :
Giúp học sinh :
- Hiểu được giá trị về cảnh ăn chới hưởng lạc của kẻ cầm quyền, tương phản với
kẻ cơ cực, thê thảm của người dân trong một vụ lụt do đê vỡ (giá trị hiện thực) ;
- Lên án gây gắt kẻ cầm quyền thơ ơ vô trách nhiệm trước tính mệnh của dân, đồng thời cảm thương sâu sắc thân phận của người dân trong xã hội cũ (giá trị nhân đạo)
- Nghệ thuật kể chuyện hiện đại, sử dụng biện pháp tương phản, kết hợp với các hình thức ngôn ngữ miêu tả, biểu cảm, đối thoại
- Giáo dục ý thức học tập cho hs
B Đồ dùng dạy học :
- Gv : Giáo án , Sgk …
- Hs : Bài cũ + Bài mới …
C Phương pháp dạy học :
- Vấn đáp - Giảng giải
D Tiến trình lên lớp :
I Ổn định tổ chức : (1’)
II Kiểm tra bài cũ : (4’)
GV kiểm tra vở soạn của Hs
III Bài mới :
1) Giới thiệu bài : (1’)
2) Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy - học :
t Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung
Tiét1 Hoạt động 1: Hướng dẫn hs đọc và tìm hiểu chung
về văn bản : I Đọc và tìm hiểu chung văn bản :
20’ - Gọi hs đọc văn bản
Lưu ý cho hs đọc rõ ràng,
mạch lạc
Yêu cầu hs trả lời một
số từ khó
- Gv hướng dẫn hs tìm hiểu
chú thích
- Một vài hs đọc, các hs khác lắng nghe
- Đại diện hs trả lời, các
hs khác nhận xét, bổ sung
- Hs tìm hiểu theo hướng dẫn của GV
1 Đọc văn bản và chú thích : (sgk tr 74 – 81)
Tuần 27 :
Tiết 105 -106 : SỐNG CHẾT MẶT BAY Tiết 107 : CÁCH LÀM BÀI VĂN LẬP LUẬN GIẢI THÍCH Tiết 108 : LUYỆN TẬP LẬP LUẬN GIẢI THÍCH
VIẾT BÀI VĂN SỐ 6 Ở NHÀ
Trang 2- Gv hướng dẫn hs tìm hiểu
chung về văn bản
- Từ văn bản yêu cầu hs
cho biết :
Chuyện kể về sự kiện
gì?
Nhân vật chính của sự
kiện đó là ai?
Hãy phân đoạn tác phẩm
và cho biết nội dung của
từng đoạn ?
Yêu cầu hs tóm tắt cốt
truyện
Yêu cầu hs cho biết
phần nội dung nào là chính
? Vì sao em xác định như
thế ?
Theo em hai bức tranh
trong SGK được vẽ với
dụng ý gì?
- Hs tìm hiểu văn bản
- Đại diện hs trả lời, các
hs khác nhận xét, bổ sung + Chuyện vỡ đê
+ Quan Phụ mẫu
+ Chia làm 3 đoạn :
Đoạn 1: “Từ đầu đến
không khéo thì hỏng mất”
Nguy cơ vỡ đê và sự chống đỡ của người dân
Đoạn 2: “Tiếp theo đến
Điếu, mày” Cảnh quan phủ cùng nha lại đánh tổ tôm trong khi “đi hộ đê”
Đoạn 3: Phần còn lại
Cảnh đê vỡ nhân dân lam vào tình trạng thảm sầu
- Hs tóm tắt cốt truyện
+ Phần kể chuyện cảnh trên đê và trong đình trước khi đê vỡ (đoạn 2) + Vì dung lượng dài nhất, tập trung làm nổi bật nhân vật chính là quan phủ
+ Minh hoạ nội dung chính của truyện , Tạo 2 cảnh trái ngược làm nổi bật tư tưởng phê phán bọn quan lại ăn chơi vô trách nhiệm trong khi dân đang ra sức cứu đê
2 Tìm hiểu chung văn bản :
- Chuyện kể về sự kiện
vỡ đê
- Nhân vật chính là Quan Phụ mẫu
- Bố cục : 3 đoạn
Hoạt động 2: Hướng dẫn hs phân tích văn bản : II Phân tích
7’ - Yêu cầu hs đọc thông tin
sgk, thảo luận trả lời các
câu hỏi :
Cảnh đê sắp vỡ được
miêu tả bằng những chi tiết
không gian, thời gian nào?
- Hs tìm hiểu thông tin, thảo luận, thống nhất ý kiến
+ Thời gian gần 1 giờ đêm
+ Không gian : Trời mưa tầm tã, nước sông sông Nhị Hà lên cao
+ Địa điểm : Khúc sống làng X, thuộc phủ X, hai
ba đoạn đã thấm lậu
1 Cảnh đê sắp vỡ :
( không khéo thì vỡ mất)
+ Thời gian gần 1 giờ đêm
+ Không gian : Trời mưa tầm tã, nước sông sông Nhị Hà lên cao + Địa điểm : Khúc sống làng X, thuộc phủ
X, hai ba đoạn đã thấm lậu
Trang 3 Các chi tiết đó gợi một
cảnh tượng như thế nào?
Tên sông được nói cụ
thể, nhưng tên làng, tên phủ
được ghi bằng hiệu , điều
đó thể hiện dụng ý gì của
tác giả ?
Gv bổ sung : Trong phần
đầu tác giả đã tạo tình
huống có vấn đề (đê sắp
vỡ) để từ đó , các sự việc
kế tiếp sẽ xảy ra
Trong đoạn 2 tác giả có
sử dụng nghệ thuật đối lập
(phép tương phản) à việc
tạo ra những hành động,
những cảnh tượng nào
tương phản nhau để làm nổi
bật tư tưởng chính của tác
phẩm ?
Cảnh được tả bằng
những chi tiết hình ảnh và
âm thanh điển hình nào?
Tìm những từ ngữ miêu
tả cảnh trời mưa ?
Mực nước sông như thế
nào?
Sức người cố chống đỡ
được thế nước không ?
- Gv bổ sung : Sức người
mỗi lúc một đuối, nguy cơ
vỡ đê mỗi lúc 1 đến gần và
cuối cùng đã đến
Ngôn ngữ miêu tả của
tác giả có gì đặc sắc ?
+ Đêm tối, mưa to, nước sông dâng nhanh có nguy
cơ làm đê vỡ + Tác giả muốn bạn đọc hiểu câu chuyện này không chỉ xảy ra ở một nơi mà có thể là phổ biến
ở nhiều nơi của nước ta
- Đại diện hs trả lời, các
hs khác nhận xét, bổ sung
+ Hình ảnh : Kẻ thì thuổng lướt thướt như chuột lột
+ Âm thanh : Tiếng trống đánh liên thanh, ốc thổi
vô hồi, tiếng người gọi nhau hộ đê mỗi lúc một
ầm ỉ + Mưa tầm tã vẫn mưa, tầm tã trút xuống cảnh trời mưa mỗi lúc một nhiều , dồn dập
+ Nước sông Nhị Hà lên
to quá Dưới sông thời nước cứ cuồn cuộn bốc lên, nước sông mỗi lúc một dâng cao
+ Sự bất lực của người trước sức trời, Sự yếu kém của thế đê trước sức nước
Đêm tối, mưa to, nước sông dâng nhanh
có nguy cơ làm đê vỡ
2 Cảnh trên đê và trong đình trước khi đê
vỡ :
a) Cảnh trên đê :
- Hình ảnh người dân :
“Kẻ thì thuổng lướt thướt như chuột lột”
- Âm thanh : “Tiếng trống đánh liên thanh,
ốc thổi vô hồi, tiếng người gọi nhau hộ đê mỗi lúc một ầm ỉ”
- Mưa tầm tã trút xuống cảnh trời mưa mỗi lúc một nhiều , dồn dập
- Nước sông Nhị Hà lên
to quá Dưới sông thời nước cứ cuồn cuộn bốc lên, nước sông mỗi lúc một dâng cao
Trang 424’
Tác giả đã sử dụng nghệ
thuật gì trong việc miêu tả
cảnh trên đê ?
GV: Sự tăng cấp trong việc
miêu tả mức độ trời mưa,
của nước sông dâng cao,
của nguy cơ vỡ đê, của
cảnh hộ đê vất vả, căng
thẳng của người dân
Tất cả những điều đó đã
tạo nên một cảnh tượng
như thế nào ?
Theo dõi đoạn văn kể
chuyện trong đình, hãy cho
biết những chuỵên gì đang
xảy ra ở đây ?
Gv : Tác giả đã sử dụng
nghệ thuật tương phản Đặt
2 cảnh trái ngược nhau
Trái ngược với nơi mưa
gió, nước dâng cao là nơi
nào ?
Trái ngược với không
khí, cảnh tượng hộ đê căng
thẳng (Tiếng trống, tiếng tù
và tiếng người xao xác gọi
nhau ) là một cảnh tượng
như thế nào trong đinh ?
Tác giả đã sử dụng
những chi tiết nào về đồ vật
để dựng nên cảnh tượng
này?
Gv: Trong đoạn văn tác giả
đã khắc hoạ rõ một nét về
một tên quan phụ mẫu nhàn
nhã hưởng lạc trong đình,
trái ngược với ngoài đê
Tìm những chi tiết khắc
hoạ chân dung tên quan
phụ mẫu ?
- Theo dõi tiếp đoạn văn
kể chuyện quan đánh tổ
+ Nhiều từ láy tượng hình (bì bõm, lướt thướt, xao xác, tầm tã, cuồn cuộn ) + Phép tăng tiến (lần lượt đưa thêm chi tiết và chi tiết sau phải cao hơn chi tiết trước )
+ Hối hả, chen chúc, nhếch nhác, thảm hại + Thiên tai đang giáng xuống, đe doạ cuộc sống của nhân dân
+ Chuyện quan phủ được hầu hạ Chuyện quan phủ chơi tổ tôm Chuyện quan phủ nghe tin đê vỡ
+ Trong đình vững chãi,
đê vỡ, nước to cũng không sao
+ Không khí, quang cảnh Tĩnh mịch, trang nghiêm, nhàn nhã, đường bệ, nguy nga (phản ánh uy thế của viên quan với nha lại, tay sai )
+ Bát yến hấp đường phèn tráp đồi mồi, trong ngăn bạc đầy những trầu vàng hai bên nào là ống thuốc, nào là đồng hồ vàng
+ Uy nghi, chễm chện ngồi, tay trái tựa gối xếp, chân phải duỗi thẳng ra,
để cho tên người nhà quỳ dưới đất mà gãi
Tác giả dùng nhiều
từ láy hình tượng, ngôn ngữ biểu cảm, phép tăng tiến tạo nên một cảnh tượng hối hả, chen chúc, thảm hại, sự bất lực của con người trước
sự đe doạ của thiên tai đang giáng xuống
b) Cảnh trong đình trước khi đê vỡ :
- Trong đình vững chãi,
đê vỡ, nước to cũng không sao
- Không khí, quang cảnh Tĩnh mịch, trang nghiêm, nhàn nhã, đường bệ, nguy nga
- Bát yến hấp đường phèn tráp đồi mồi, trong ngăn bạc đầy những trầu vàng hai bên nào
là ống thuốc, nào là đồng hồ vàng
- Hình ảnh tên quan phụ mẫu :
+ Chân dung : Uy nghi, chễm chện ngồi, tay trái tựa gối xếp, chân phải duỗi thẳng ra, để cho tên người nhà quỳ dưới
Trang 5tôm và cho biết :
Hình ảnh quan phủ nổi
lên quan những chi tiết điển
hình nào về cử chỉ và lời
nói ?
Những hình ảnh tương
phản nào xuất hiện trong
đoạn truyện văn này ?
- Trong khi miêu tả và kể
chuyện này, tác giả đã có
lời bình “Này, này thú
vị” và lời văn biểu cảm
“than ơi huyết mạch”
Em hãy cho biết việc kết
hợp miêu tả, kể chuyện
bằng tương phản với những
lời bình luận đã mang lại
hiệu quả gì cho đoạn truyện
này ?
- Yêu cầu hs theo dõi đoạn
văn kể chuyện quan phủ
khi nghe tin đê vỡ và cho
biết :
Hình thức ngôn ngữ nổi
bật ở đây là gì ?
Những câu đối thoại nào
đắt nhất ,qua đó tính cách
của quan phụ mẫu được
bộc lộ ?
+ Cử chỉ : Khi đó ván bài quan đã chơi rồi, ngồi xơi bát yến vừa xong, ngồi khểnh vuốt râu, rung đùi, mắt đang mải trông đĩa nọc
+ Lời nói : Tiếng thầy đề hỏi “Bẩm bốc” Tiếng quan lớn truyền “cờ”
Có người khẽ nói “Bẫm,
dễ có khi đê vỡ ! Ngài cau mặt, gắt rằng: Mặc kệ”
+ Tương phản giữa tiếng kêu vang trời, dậy đất ngoài đê với thái độ điềm nhiên hưởng lạc của tên quan
Tương phản giữa lời nói khẽ của người hầu với lời nói gắt của quan cùng cái cau mặt “mặc kệ”
+ Làm nổi rỏ tính bất nhân của tên quan phủ Gián tiếp phản ảnh tình cảnh thê thảm của nhân dân
Bộc lộ thái độ mĩa mai phê phán của tác giả
+ Ngôn ngữ đối thoại
+ Những câu đối thoại đắt nhất là của quan phủ : Khi có tin báo đê vỡ : Đê
vỡ rồi, đê vỡ rồi, thời ông cách cổ chúng mày, thời ông bỏ tù chúng mày! Có
đất mà gãi + Cử chỉ : Khi đó ván bài quan đã chơi rồi, ngồi xơi bát yến vừa xong, ngồi khểnh vuốt râu, rung đùi, mắt đang mải trông đĩa nọc + Lời nói : Tiếng thầy
đề hỏi “Bẩm bốc” Tiếng quan lớn truyền “cờ”
Có người khẽ nói
“Bẫm, dễ có khi đê vỡ ! Ngài cau mặt, gắt rằng: Mặc kệ”
Trang 6 Tương phản nổi bật
trong đoạn truyện này là
chi tiết nào ?
Cách dùng ngôn ngữ đối
thoại và tương phản ở đây
có tác dụng gì ?
Ngoài bút pháp nghệ
thuật tương phản tác giả sử
dụng trong bài, trong đoạn
tả cảnh trong đình tác giả
còn sử dụng nghệ thuật gì
nữa ?
(Mưa đổ xuống mỗi lúc
một tăng coi như không
biết gì thì độ mê mải bài
bạc quá lớn )
Tác dụng của phép tăng
cấp này ?
Hãy nhận xét tác dụng
giữa nghệ thuật tương phản
và tăng cấp được sử dụng
trong bài văn ?
Trong đoạn văn cuối tác
giả đã kết hợp ngôn ngữ
miêu tả với biểu cảm như
thế nào ?
Tác dụng của cách dùng
ngôn ngữ này ?
biết không ? Khi chơi bài : Ù, thông tôm, chi chi nảy! Điếu này!
+ Tưởng phản giữa hình ảnh người nhà quê, mình mẩy lấm láp, áo quần ướt đẫm tất tả chạy vào thở không ra lời “Bẩm
cách cổ chúng mày”
+ Khắc hoạ thêm tính cách tàn nhẫn, vô lương tâm của tên quan phụ mẫu
+ Tố cáo bon quan lại có quyền lực thờ ơ vô trách nhiệm với tính mạng của con người
+ Phép tăng tiến được vận dụng vào việc miêu tả độ đam mê tổ tôm gắn với bản chất vô trách nhiệm,
vo lương tâm của tên quan phủ mỗi lúc một tăng
+ Làm rõ thêm tâm lí, tính cách xấu xa phi nhân tính của tên quan phụ mẫu “lòng lan dạ thú”
+ Thể hiện rõ cảnh tượng nhốn nháo bất lực của người dân trước nguy cơ
vỡ đê
+ Cuộc sống nhàn nhã, thích hưởng lạc, hách dịch tàn nhẫn vô lương tâm của tên quan phụ mẫu
+ Miêu tả khắp mọi nơi
+ Biểu cảm : Kẻ sống
Bằng việc sử dụng ngôn ngữ đối thoại phép tăng tiến vào việc miêu
tả độ đam mê tổ tôm đã làm bộc lộ rõ bản chất
vô trách nhiệm, vô lương tâm của tên quan phụ mẫu mỗi lúc một tăng
=> Sự kết hợp nghệ thuật tăng tiến và tương phản đã Thể hiện rõ cảnh tượng nhốn nháo bất lực của người dân trước nguy cơ vỡ đê đồng thời cho thấy cuộc sống nhàn nhã, thích hưởng lạc, hách dịch tàn nhẫn vô lương tâm của tên quan phụ mẫu
3 Cảnh vở đê :
Bằng cách kết hợp ngôn ngữ miêu tả với biểu cảm Vừa gợi tả cảnh tượng lụt do đê vỡ vừa
tỏ lòng ai oán cảm thương của tác giả
Trang 7 Đoạn này thể hiện tình
cảm gì của tác giả ?
không chỗ ở, kẻ chết
cho xiết”
+ Vừa gợi tả cảnh tượng lụt do đê vỡ vừa tỏ lòng
ai oán cảm thương của tác giả
+ Thể hiện tình cảm nhân đạo của tác giả
6’ Hoạt động 3 : Hướng dẫn học sinh tổng kết III Tổng kết :
Hãy nêu cảm nhận của
em về giá trị của truyện
sống chết mặc bay trên các
phương diện
+ Giá trị phản ảnh hiện
thực?
+ Giá trị nhân đạo ?
+ Giá trị nghệ thuật ?
+ Phản ảnh sự đối lập hàn toàn giữa cuộc sống của nhân dân với cuộc sống của bọn quan lại mà kẻ đứng đầu là tên quan phủ
“Lòng lan dạ thú” trước sinh mạng của người dân
+ Thể hiện niềm cảm thương của tác giả do thiên tai và có thái độ phê phán sự vô trách nhiệm của bọn cầm quyền + Vận dụng thành công
sự kết hợp 2 phép nghệ thuật tưởng phản và tăng cấp Có trình độ ngôn ngữ khá sinh động, phần nào
đã thể hiện cá tính nhân vật, câu văn sáng gọn, sinh động
( Ghi nhớ sgk tr 83)
5’ Hoạt động 4 : Hướng dẫn hs luyện tập IV Luyện tập
Gv hướng dẫn hs làm các
bài tập sgk
Hs làm theo sự hướng dẫn của gv
3) Củng cố : (2’)
- Gv nhấn mạnh lại các giá trị nội dung, nhân đạo và nghệ thuật của văn bản
4) Đánh giá tiết học : (1’)
Gv nhận xét, tiết học
5) Dặn dò :(1’)
- Học bài
- Làm các bài tập còn lại
- Xem trước bài “Cách làm bài văn lập luận giải thích”
IV Rút kinh nghiệm , bổ sung :