Chơi chữ là lợi dụng đặc sắc về âm, về nghĩa của từ để tạo sắc thái dí dỏm, hài hước,…làm cho câu văn hấp dẫn và thú vị?. - Nêu các lối chơi chữ.[r]
Trang 1Tiết:59
Ngày dạy : 21/11/2011
I MỤC TIÊU
1 Kiến thức:
- Khái niệm chơi chữ
- Các lối chơi chữ
- Tác dụng của phép chơi chữ
2 Kĩ năng:
- Nhận biết phép chơi chữ
- Chỉ rõ cách nĩi chơi chữ trong văn bản
3 Thái độ:
- Giáo dục kĩ năng sống: giáo dục học sinh cĩ ý thức sử dụng phép chơi chữ phù hợp trong giao tiếp
II CHUẨN BỊ
Giáo viên : Bảng phụ, giải các bài tập từ SGK, sưu tầm một số câu thơ, ca dao cĩ
dùng phép chơi chữ
Học sinh : Bài soạn, tập ghi bài, một số câu thơ, ca dao cĩ dùng phép chơi chữ III PHƯƠNG PHÁP
Phân tích mẫu, rèn luyện theo mẫu, hợp tác nhóm, nêu vấn đề
IV TIẾN TRÌNH
1 Ổn định lớp :
Kiềm tra sĩ số học sinh
2 Kiểm tra bài cũ :
Học sinh 1 : Điệp ngữ là
gì ? Cho ví dụ ?
Học sinh 2 : Điệp ngữ có
các dạng nào ? Cho ví dụ
xác định dạng
Kiểm tra bài soạn
Điệp ngữ là dùng biện pháp lặp lại từ ngữ ( hoặc cả một câu ) để làm nổi bật
ý, gây cảm xúc mạnh
Cho ví dụ đúng
Điệp ngư õcó nhiều dạng: điệp ngữ cách quãng, điệp ngữ nối tiếp, điệp ngữ chuyển tiếp ( điệp ngữ vòng )
Cho ví dụ xác định đúng dạng
Soạn bài đầy đủ
4 điểm
4 điểm
3 điểm
5 điểm
2 điểm
3 Bài mới :
Giới thiệu bài:
CHƠI CHỮ
Trang 2Chơi chữ không phải là công việc của văn chương mà trong đời sống hàng ngày người ta cũng rất hay chơi chữ Không chỉ có người lớn mới thích chơi chữ mà các em học sinh nhỏ tuổi cũng thích chơi chữ Vậy chơi chữ là gì? Chơi chữ có tác dụng như thế nào? Chúng ta sẽ tìm hiểu qua bài học hôm nay
Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung bài học
* Hoạt động 1 : Hướng dẫn học sinh tìm
hiểu thế nào là chơi chữ
Học sinh đọc bài ca dao SGK/163
Hợp tác nhĩm đơi 2 phút
Em có nhận xét gì về nghĩa của các từ
lợi trong bài ca dao ?
Lợi 1 : thuận lơi ; lợi 2, 3 : là bộ phận
trong khoang miệng
Nhận xét về câu trả lời của thầy bói ở
cuối bài
Gián tiếp, hài hước , không cay độc
Việc vận dụng từ “lợi” ở cuối câu của
bài là vận dụng hiện tượng gì của từ ?
Dựa trên hiện tượng đồng âm , khác
nghĩa
Việc vận dụng từ ngữ như vậy có tác
dụng gì?
Cách vận dụng từ ngữ dựa trên những
đặc sắc về âm, về nghĩa của từ để tạo
sắc thái dí dỏm, hài hước ,… thì gọi là
chơi chữ
Thế nào là chơi chữ?
Học sinh đọc ghi nhớ SGK
Bài tập nhanh
Trùng trục như con bò thui
Chín mắt, chín mũi, chín đuôi, chín
đầu
I Thế nào là chơi chữ ?
1 Nghĩa của các từ lợi:
- lợi 1: thuận lợi
- lợi 2, 3: là bộ phận trong khoang miệng, nằm sát với răng ( nướu răng )
2 Dựa trên hiện tượng đồng âm , khác nghĩa
3 Tác dụng: tạo sắc thái dí dỏm, hài hước , gây cảm giác bất ngờ thú vị
* Chơi chữ là lợi dụng đặc sắc về âm, về
nghĩa của từ để tạo sắc thái dí dỏm, hài hước,…làm cho câu văn hấp dẫn và thú vị
* Ghi nhớ 1 : SGK/164.
Trang 3 Câu này chơi chữ nào ? Dựa trên hiện
tượng gì ?
Chơi chữ “ chín”, chín ở đây khơng phải
là con số 9 mà là “ thui chín” Dựa trên
hiện tượng đồng âm
Hoạt động 2 : Hướng dẫn học sinh tìm
hiểu các lối chơi chữ
- Giáo viên hướng dẫn học sinh trả lời
như ở mục 1
Ngữ cảnh 1 : Từ “ ranh tướng” gần âm
với từ “ danh tướng” có ý nghĩa giễu cợt
NaVa , từ nồng nặc đi chung với từ tiếng
tăm tạo ra sự tương phản về ý nghĩa
Ngữ cảnh 2 : Giống nhau ở phụ âm đầu
Ngữ Cảnh 3: mượn hình ảnh nĩi lái về
âm thanh
Cá đối -> cối đá
Mèo cái -> mái kèo
Ngữ cảnh 4
Sầu riêng > < vui chung
Quả sầu riêng
Câu sau đây cĩ phải là chơi chữ
khơng? Nếu phải thì hãy chỉ rõ lối chơi
chữ đĩ là gi?
Trời mưa đất thịt trơn như mỡ, dị đến
hàng nem chả muốn ăn
Phải, thuộc lối chơi chữ đồng âm, gần
nghĩa, trại âm
Như vậy về cơ bản ta thường gặp
những lối chơi chữ nào?
Chơi chữ thường được sử dụng trong
hồn cảnh nào? ?
Văn thơ đặc biệt là trong thơ trào
phúng , câu đối, câu đố
Học sinh đọc ghi nhớ 2 SGK
Họat động 3 : Hướng dẫn học sinh
củng và luyện tập
Học sinh đọc bài tập 1
II Các lối chơi chữ:
- Dùng lối nói trại âm.
- Dùng cách điệp âm
- Dùng lối nói lái
- Dùng từ ngữ đồng âm và trái nghĩa
* Chơi chữ được dùng nhiều trong cuộc sống, trong văn thơ, đặc biệt là văn thơ trào phúng, câu đối câu đố
* Ghi nhớ 2: SGK/165.
III Luyện tập :
1 Từ ngữ dùng để chơi chữ trong bài
Trang 4Hoạt động cá nhân trên bảng
Học sinh đọc bài tập 3
Giáo viên hướng dẫn học sinh về nhà
sưu tầm
Học sinh đọc bài tập 4 SGK/166
Hợp tác nhóm 3 phút
(khổ : đắng; tận : biết ; cam : ngọt; lai :
đến)
thơ:
Liu điu, hổ lửa, mai gầm, sáo, lằn, lương, hổ Là tên các loài vật
3 sưu tầm một số cách chơi chữ
4 Chơi chữ bằng các từ đồng âm: Cam
Thành ngữ Hán Việt : Khổ tận cam lai
Nghĩa bóng : Hết khổ đến sung sướng
Cam trong cam lai và cam trong gói cam là đồng âm
4 Củng cố và luyện tập:
- Thế nào là chơi chữ? Chơi chữ có tác dụng gì?
Chơi chữ là lợi dụng đặc sắc về âm, về nghĩa của từ để tạo sắc thái dí dỏm, hài hước,…làm cho câu văn hấp dẫn và thú vị
- Nêu các lối chơi chữ?
Lối nói trại âm, cách điệp âm, lối nói lái, từ ngữ đồng âm, gần nghĩa và trái
nghĩa
- Tổ chức trị chơi thi đua tìm thơ, ca dao, cĩ dùng phép chơi chữ
5 Hướng dẫn học sinh tự học ở nhà:
- Học thuộc 2 ghi nhớ SGK/164, 165
- Làm bài tập 3 , sưu tầm một số cách chơi chữ trong sách báo và phân tích giá trị của chúng
- Chuẩn bị bài mới : Làm thơ lục bát
Tìm hiểu luật thơ lục bát
Thực hành luyện tập làm thơ lục bát theo SGK/157
V RÚT KINH NGHIỆM:
Nội dung
Phương pháp
Tổ chức