- Người kể chuyện đã thay đổi điểm nhìn theo hoạt động của bọn trÎ: + ở bức tranh thứ nhất: điểm nhìn thay đổi từ dưới chân đồi rồi tiến dần tới hai cây phong, tả bóng râm mát rượi, tiến[r]
Trang 1Ngày soạn : 23/ 10 /2009 Ngày dạy / /
Tiết 33 - Văn bản :
Hai cây phong
(Trích “Người thầy đầu tiên”)
Tr Ai-ma-tốp
A- Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh:
- Phát hiện trong văn bản “Hai cây phong” có hai mạch kể ít nhiều phân biệt lồng vào nhau dựa vào đại từ nhân xưng khác nhau của người kể chuyện V
- Tìm hiểu ngòi bút đậm chất hội họa của tác giả khi miêu tả hai cây phong
- Hiểu rõ những nguyên nhân khiến hai cây phong gây xúc động cho người kể chuyện
- Tích hợp với việc giáo dục bảo vệ môi trường
B- Chuẩn bị:
* Giáo viên:- Soạn bài
- Sách tham khảo
* Học sinh: - Soạn bài theo câu hỏi SGK
- Đọc thêm các tư liệu về tác giả, văn bản
I- ổn định: Kiểm tra sĩ số, ổn định lớp
II- Kiểm tra bài cũ:
? Vì sao khi kết thúc câu chuyện “Chiếc lá cuối cùng”, Xiu lại nói với Giôn-xi rằng chiếc lá
mà cụ Bơ-men vẽ vào đêm chiếc lá cuối cùng rụng xuống là một kiệt tác nghệ thuật?
- HS trả lời
III- Bài mới:
Chiếc lá cuối cùng – kiệt tác nghệ thuật của cụ Bơ-men đã góp phần tạo nên nét đặc sắc cho truyện ngắn cùng tên của Ô Hen-ry Với tác phẩm ấy, nhà văn đã giúp chúng ta hiểu về
cuộc sống và vẻ đẹp tâm hồn của những họa sĩ nghèo sống trên đất Mỹ Còn trong tiết học này, cô và các em sẽ cùng đến đất nước Cư-gơ-rư-xtan vùng Trung á với những thảo nguyên bát ngát
mênh mông, cùng những con người trên vùng đất khoáng đạt này qua văn bản Hai cây phong
Hoạt động 1 I- Đọc và tìm hiểu chung
? GV giới thiệu chân dung tác giả Ai-ma-tốp.
Trình bày những hiểu biết của em về tác giả?
HS đọc màn hình:
GV: Ai-ma-tốp sinh tại làng Sê-ke-rơ, nằm trong thung lũng
sông Ta-lát có khung cảnh thiên nhiên thơ mộng Tuổi thơ
của ông trải qua trong những năm tháng đổi thay của đất
nước khi chính quyền Xô viết quan tâm nhiều hơn đến những
miền xa xôi, nghèo nàn, lạc hậu Thiên nhiên tươi đẹp, thơ
I- Đọc và tìm hiểu chung:
1- Tác giả, tác phẩm:
* Tác giả:
- Nhà văn được giải thưởng Lênin (1963), giải thưởng Quốc gia Liên xô (1968)
Trang 2mộng cùng những tháng ngày đầy biến động của tuổi thơ ấy
đã để lại những dấn ấn đậm nét trong các trang văn được viết
cả bằng tiếng mẹ đẻ và tiếng Nga của ông
- Là nhà văn quen thuộc với bạn đọc Việt Nam, các tác
phẩm của ông được nhiều thế hệ bạn đọc yêu thích
- Nhà văn được Giải thưởng Lênin (1963) với tập truyện
“Núi đồi và thảo nguyên” (1961) gồm ba truyện “Cây
phong non trùm khăn đỏ”, “Mắt lạc đà” và “Người thầy đầu
tiên” ; Giải thưởng Quốc gia Liên xô (1968)
? Em hãy đọc phần tóm tắt trong SGK/99
GV: Nội dung chính của truyện kể về tình thầy trò cao cả
giữa thầy Đuy-sen với An-tư-nai An-tư-nai là cô bé mồ côi,
sống cùng chú thím Như những đứa trẻ cùng thời, cùng
làng, em không được học hành Đuy-sen là một ĐVTN
Côm-xô-môn, anh được phân công về làng dạy học Anh tác
động với chú thím của An-tư-nai để cô bé được tới trường
Một hôm anh đem về hai cây phong non và hai thầy trò cùng
trồng Anh- người thầy đầu tiên ấy hi vọng An-tư-nai sẽ
trưởng thành như hai cây phong và trở thành người tốt
Nhưng rồi An-tư-nai bị ép gả làm vợ lẽ Một lần nữa thầy
Đuy-sen giải thoát cho em Sau đó em lên Mat-xcơ-va học
trở thành viện sĩ khoa học tài giỏi Về già, thầy Đuy-sen trở
về làng và làm nghề đưa thư
? “Hai cây phong” được trích từ “Người thầy đầu tiên”
Vậy văn bản được trích từ phần nào của tác phẩm?
? Nhan đề văn bản có phải do tác giả đặt không và nó nói
lên điều gì?
- Tên văn bản do người biên soạn sách giáo khoa đặt -> đối
tượng mà văn bản đề cập tới
- Còn trong truyện, hai cây phong là nhân chứng cho tình
thầy trò thiêng liêng, cao cả của thầy Đuy-sen với cô học trò
mồ côi An-tư-nai
? Văn bản là lời của người họa sĩ kể về hai cây phong và
kỉ niệm ấu thơ của mình Theo em, nên đọc văn bản với
giọng như thế nào?
- Toàn văn bản: đọc chậm rãi, gợi suy nghĩ của người kể
chuyện
- Thay đổi giọng đọc, phù hợp với nội dung từng đoạn:
+ Giới thiệu làng và hai cây phong: giọng kể, tự hào
+ Hồi tưởng những kỉ niệm ấu thơ: háo hức, say mê, tha
thiết
+ Nghĩ về người trồng phong, về quả đồi mang tên
“Đuy-sen”: giọng buồn, xa vắng…
* Tác phẩm:
Tác phẩm viết về tình thầy trò cao
đẹp, từ đó ca ngợi sức sống dẻo dai,
sự vươn lên mạnh mẽ của một lớp người trẻ tuổi trên đất nước Cư-gơ-rư-xtan những năm hai mươi của thế kỉ trước
2- Văn bản:
a- Xuất xứ:
- Trích từ phần đầu của truyện “Người thầy đầu tiên”
b- Đọc- chú giải:
Trang 3- GV đọc mẫu từ đầu phía Tây
- HS1 đọc: Phía trên gương thần xanh
- HS2: Vào năm học cuối biêng biếc kia
- GV đọc phần còn lại
? Các từ: thảng thốt, sửng sốt điểm gì chung về loại từ và
thuộc trường từ vựng nào??
- Điểm chung:
+ Từ láy
+ Cùng thuộc trường từ chỉ tâm trạng
? Phong là loại cây như thế nào
- Cây phong: Loại cây to, thân cao và thẳng, mọc ở vùng ôn
đới, bắc bán cầu
? Qua phần cô và các bạn đọc, em hãy cho biết phương
thức biểu đạt của văn bản?
- Tự sự kết hợp với miêu tả và biểu cảm
? Văn bản chỉ sử dụng ngôi kể thứ nhất nhưng có tới hai
đại từ nhân xưng (tôi, chúng tôi) Cách sử dụng đại từ như
thế đem lại hiệu quả như thế nào trong việc biểu đạt nội
dung?
- Người kể chuyện sử dụng hai đại từ nhân xưng để tạo nên sự
phù hợp với hai mạch kể của văn bản:
+ Tôi- người kể chuyện (họa sĩ) ở thời điểm hiện tại nhớ về
quá khứ rồi lại quay về hiện tại
+ Chúng tôi- người kể chuyện và các bạn của anh trong thời
quá khứ
Hai mạch kể này vừa phân biệt, vừa đan xen, lồng vào nhau
- Sử dụng hai đại từ nhân xưng cùng hai mạch kể ở hai thời
điểm hiện tại và quá khứ đan xen giúp cho nhân vật “tôi” và
“chúng tôi” đồng hiện chia sẻ tâm sự, suy nghĩ với bạn đọc
cách kể chuyện linh hoạt, sinh động và gần gũi
- Việc sử dụng hai đại từ nhân xưng như thế còn giúp chúng
ta không chỉ hiểu được tình cảm, suy nghĩ của riêng người kể
chuyện xưng “tôi”- mà còn hiểu được tâm tư chung của cả
một thế hệ những người cùng thời với anh
? Hãy xác giới hạn của hai mạch kể “chúng tôi” và “tôi”
trong văn bản?
- Mạch kể xưng “chúng tôi”: Vào năm học biêng biếc kia
- Mạch kể xưng “tôi”: Phần còn lại
? Theo em, mạch kể của người kể chuyện xưng “tôi” hay
mạch kể xưng “chúng tôi” quan trọng hơn?
- Mạch kể xưng “tôi” quan trọng hơn Vì:
+ Độ dài: phần văn bản xưng “tôi” dài hơn
+ “Tôi” là mạch kể chính, bao bọc cả mạch kể xưng “chúng
c- Ngôi kể và mạch kể:
- Ngôi kể thứ nhất xưng:
+ tôi hai mạch kể vừa phân + chúng tôi biệt vừa lồng vào nhau
Trang 4tôi” Từ hiện tại, nhân vật tôi nhớ về quá khứ, về kỷ niệm thủa
ấu thơ của “chúng tôi” -> trong mạch kể của “chúng tôi” vẫn
có “tôi Vì vậy khi tìm hiểu văn bản ta lưu ý tìm hiểu cảm xúc
của người kể chuyện xưng “tôi”
Cô có hai cách phân chia bố cục văn bản như sau:
Cách 1:
* Phần 1: Từ đầu ->… phía Tây:
Giới thiệu vị trí làng Ku-ku-rêu
* Phần 2: Tiếp ->… biêng biếc kia:
Hai cây phong của làng
* Phần 3: Còn lại:
Cảm nghĩ về người trồng phong và trường “Đuy-sen”
Cách 2:
* Phần 1: Vào năm học biêng biếc kia
Hai cây phong với kí ức tuổi thơ
* Phần 2: Còn lại
Hai cây phong với người họa sĩ
? Theo em, cô căn cứ vào đâu để chia văn bản theo hai
cách trên?
- Cách 1: Căn cứ vào bố cục ba phần của văn bản tự sự
- Cách 2: Căn cứ vào mạch kể
? Em chọn cách nào để tìm hiểu chi tiết văn bản? Vì sao?
- Cách một: Làm rõ bố cục của văn bản nhưng không nhấn
mạnh được vai trò của hai cây phong
- Cách hai: Hợp lí hơn- căn cứ vào đại từ nhân xưng (mạch
kể) của văn bản Đồng thời tìm hiểu theo cảm xúc, theo mạch
kể của người kể chuyện -> thấy được vai trò, vị trí của hai cây
phong với người họa sĩ nói riêng, với những người cùng thời
với anh nói chung
=> Hiểu tình cảm của họ với làng Ku-ku-rêu, với quê hương,
với đất nước
GV: Phần còn lại của tiết học chúng ta sẽ cùng tìm hiểu
hình ảnh hai cây phong trong kí ức tuổi thơ của người kể
chuyện xưng “chúng tôi”
d- Bố cục:
* Bố cục:
* Phần 1: Từ đầu ->… phía Tây:
Giới thiệu vị trí làng Ku-ku-rêu
* Phần 2: Tiếp ->… biêng biếc kia:
Hai cây phong của làng
* Phần 3: Còn lại:
Cảm nghĩ về người trồng phong
và trường “Đuy-sen”
Hoạt động 2 II- Đọc và tìm hiểu chi tiết
? Đọc thầm phần văn bản từ “vào năm học ” đến “ biêng
biếc kia”
? Phần văn bản này người kể chuyện xưng “chúng tôi”, em
hiểu “chúng tôi” ở đây là những ai?
- Chúng tôi: người họa sĩ và những người bạn của mình - bọn con
trai ở lang Ku-ku-rêu lúc còn nhỏ
Người họa sĩ đại diện cho các bạn của mình xưng “chúng
II-Đọc và tìm hiểu chi tiết: 1- Hai cây phong với kí ức tuổi thơ :
Trang 5
tôi” kể lại kỉ niệm tuổi thơ
? Vậy người kể chuyện kể lại những kỉ niệm nào của tuổi ấu
thơ? Kỉ niệm ấy được kể bằng mấy sự việc?
- Kể lại kỉ niệm: Trước khi bắt đầu nghỉ hè của năm học cuối
cùng, bọn con trai trèo lên hai cây phong để phá tổ chim
- Kỉ niệm được kể bằng hai sự việc:
+ SV1: Bọn con trai trèo lên hai cây phong
+ SV2: Bọn chúng ngồi trên những cành phong cao ngất ngắm
phong cảnh quê hương quên mất việc bắt chim và phá tổ chim
Mỗi sự việc ấy được tách ra kể bằng một đoạn văn tạo nên sự rõ
ràng, mạch lạc cho câu chuyện
? Có ý kiến cho rằng qua việc kể hai sự việc ấy, người kể
chuyện đã dựng được nên hai bức tranh đậm chất hội họa
Em có đồng ý với ý kiến ấy không?
Đồng ý Chất hội họa của mỗi bức tranh được miêu tả bằng các
chi tiết:
Hình ảnh:
+ khổng lồ, bóng râm mát rượi
+ nghiêng ngả, đu đưa
* BT1: Hai cây phong + mắt mấu, cành cây, cành cao ngất
+ đàn chim hoảng hốt, chao đi chao
lại
Âm thanh:
+ tiếng lá xào xạc dịu hiền
+ tiếng chim kêu hoảng hốt
Màu sắc: thế giới đẹp vô ngần của
không gian bao la và ánh sáng
Hình ảnh:
+ chuồng ngựa- căn nhà xép bình
thường
* BT2:
Làng Ku-ku-rêu + dải t/nguyên hoang vu- làn sg mờ
đục
+ bao nhiêu vùng đất, con sông- chưa
biết chưa nghe nói + dòng sông lấp lánh như sợi chỉ bạc
mỏng mảnh
+ chân trời xa thẳm biêng biếc
Âm thanh:
ảo huyền, tiếng lá cây đáp lại
lời gió, thì thầm nho nhỏ
Màu sắc:
+ xanh biêng biếc của thảo nguyên
(2)
Trang 6+ màu sáng lấp lánh của dòng sông
Người kể chuyện bằng con mắt nhìn của một họa sĩ đã khéo léo
vẽ nên bức tranh về hai cây phong và khung cảnh làng Ku-ku-rêu
bằng ngôn ngữ đậm chất hội họa.
? Em có cảm nhận như thế nào về hai bức tranh trên?
- Đây là hai bức tranh thiên nhiên vừa có đường nét, màu
sắc hình khối, vừa lấp lánh ánh sáng và rộn rã âm thanh nên nó là
hai bức tranh động, tràn đầy sức sống và rất có hồn:
+ Hai cây phong được nhân cách như con người – biết vui
mừng chào đón lũ trẻ
+ Khung cảnh làng quê với đất trời và thảo nguyên bao la vừa
đẹp một cách kì diệu với sắc màu và ánh sáng lấp lánh lại vừa mới
lạ, đầy bí ẩn thôi thúc lũ trẻ khám phá
- Hai bức tranh ấy tạo thành một bức tranh lớn mà tâm điểm
của nó là hai cây phong Hai cây phong khổng lồ ấy tạo nên chiều
cao, bề sâu và mở ra một không gian bao la, khoáng đạt đến vô
cùng của đất trời Bức tranh thiên nhiên thấm đẫm tình người ấy
đâu chỉ được vẽ bằng tài năng mà hơn cả nó được vẽ bằng chính
trái tim của người họa sĩ
? Để vẽ được hai bức tranh thiên nhiên chân thực, sinh động,
giàu biểu cảm và đậm chất hội họa ấy, người kể chuyện đã
thay đổi điểm nhìn như thế nào? Điểm nhìn ấy đã tạo nên sự
thành công nào trong việc miêu tả hai bức tranh?
- Người kể chuyện đã thay đổi điểm nhìn theo hoạt động của bọn
trẻ:
+ ở bức tranh thứ nhất: điểm nhìn thay đổi từ dưới chân đồi rồi
tiến dần tới hai cây phong, tả bóng râm mát rượi, tiếng lá xào xạc
dịu hiền, các mắt mấu, cành cây Theo bước chân bọn trẻ, vị trí
của điểm nhìn ấy được nâng cao dần lên và dừng lại ở “những
cành cao ngất” trên ngọn hai cây phong
- Đó chính là vị trí để người kể chuyện- thay mặt các bạn của
mình miêu tả bức tranh thứ hai Bức tranh làng Ku-ku-rêu được
miêu tả từ trên cao nhìn xuống Không gian nhờ thế được mở rộng
hơn, xa hơn; hiện lên thật huyền ảo, mơ mộng, đầy quyến rũ
nhưng cũng không kém phần bí ẩn
-> Chính việc thay đổi điểm nhìn một cách linh hoạt theo con
mắt của lũ trẻ thơ mới vẽ được hai bức tranh thiên nhiên thành
công như vậy Phải chăng qua điểm nhìn này, nhà văn muốn hóa
thân vào người kể chuyện, qua lăng kính trẻ thơ để cảm nhận vẻ
đẹp của hai cây phong nói riêng, vẻ đẹp thơ mộng của quê hương
mình nói chung
HS đọc: Chúng tôi nép mình xa thẳm biêng biếc kia
? Có ý kiến cho rằng trong hai câu văn trênnhà văn đã mắc
lỗi diễn đạt Con có đồng ý với ý kiến đó không?
- Không Đó là biện pháp điệp ngữ
- Bức tranh 1: Hai cây phong được nhân hóa như con người- có tâm hồn con người
- Bức tranh 2: Cảnh đất trời bao la, làng Ku-ku-rêu hiện lên đẹp, kì diệu, mới lạ, đầy bí ẩn -> Bức tranh thơ mộng, bí ẩn -> thôi thúc khám phá
Trang 7? Vậy tác giả sử dụng biện pháp điệp ngữ với dụng ý như thế
nào?
- Giúp người đọc hình dung ra những đứa trẻ làng Ku-ku-rêu thật
bé bỏng trên hai cây phong khổng lồ Chúng đã nhờ tầm cao của
hai cây phong để mở rộng tầm mắt của bản thân Hơn thế nữa,
những cành cao ngất của hai cây phong còn là điểm tựa, nâng đỡ
tâm hồn bọn trẻ trong hành trình khám phá thực tại của mình
? Em hãy thử hình dung cảm xúc, tâm trạng của bọn trẻ khi
chúng nín thở, ngồi lặng đi nép mình trên các cành phong.
- Bọn trẻ ngỡ ngàng, ngạc nhiên, sửng sốt trước bức tranh quê
hương bao la, rộng lớn đầy huyền ảo mà trước đây chúng chưa hề
nhận thấy Vẻ đẹp của thiên nhiên cuốn hút, quyến rũ chúng hơn
cả những con chim, tổ chim trên hai cây phong (hay chúng nhận
ra rằng chính những con chim tổ chim ấy làm cho quê hương
chúng đẹp hơn?)
- Chúng ngồi lặng im để tận hưởng, đắm chìm vào cảnh đẹp quê
hương để khắc sâu nó vào trong tâm khảm của mình, để ghi nhớ
những giây phút bên nhau trong năm học cuối cùng
- Từ bức tranh làng quê diệu kì, bí ẩn -> chúng suy nghĩ về những
vùng đất, con sông chúng chưa bao giờ nhìn thấy, chưa bao giờ
nghe nói -> khao khát khám phá, tìm hiểu -> chinh phục
+ Năm học cuối cùng, chúng đủ lớn để nhận thức được vẻ đẹp của
quê hương từ điểm nhìn độc đáo Không chỉ lặng ngắm vẻ đẹp ấy
mà chúng còn tự đặt ra cho mình những câu hỏi: “đấy đã là tận
cùng của thế giới chưa hay vẫn còn có bầu trời như thế này, những
đám mây, những đồng cỏ và sông ngòi như thế này?”, chúng
“lắng nghe những âm thanh ảo huyền và tiếng lá cây đáp lại lời
gió, thì thầm nho nhỏ về những miền đất bí ẩn đầy sức quyến rũ
lẩn sau chân trời xa thẳm biêng biếc” -> Chính điều đó, giây phút
ấy đã nuôi dưỡng cho tâm hồn bé thơ của chúng những ước mơ,
khát vọng đẹp đẽ -> thôi thúc chúng vươn lên khám phá, chinh
phục những đỉnh cao mới
? Như vậy, qua mạch kể “chúng tôi”, ta cảm nhận được hai
cây phong đã mang lại cho người kể chuyện và bọn trẻ làng
Ku-ku-rêu những niềm vui, mơ ước nào?
- Hai cây phong mở rộng tầm nhìn, mang đến cho bọn trẻ:
+ Sự hiểu biết, niềm vui tuổi thơ
+ Niềm khát khao khám phá
+ Chắp cánh những ước mơ, khát vọng đẹp đẽ
? Cũng qua mạch kể ấy, em hiểu như thế nào về tâm hồn bọn
con trai làng Ku-ku-rêu?
- Là những đứa trẻ có tâm hồn bay bổng, lãng mạn; có tình yêu
quê hương tha thiết; có khát vọng trong sáng, đẹp đẽ
- Hai cây phong mở rộng tầm nhìn, mang đến cho bọn trẻ:
+ Sự hiểu biết, niềm vui tuổi thơ + Niềm khát khao khám phá
+ Chắp cánh những ước mơ, khát vọng đẹp đẽ
- Bọn con trai làng Ku-ku-rêu là những đứa trẻ có tâm hồn bay bổng, lãng mạn; có tình yêu quê hương tha thiết; có khát vọng trong sáng, đẹp
Trang 8Khi ngồi nép mình trên những cành phong, thế giới thực tại
hàng ngày bỗng trở nên nhỏ bé đối với bọn trẻ Chúng mở rộng
tầm nhìn, đặt ra câu hỏi, chúng khát khao khám phá và chinh
phục Giây phút ấy chính là giây phút chúng đã trưởng thành
Chúng trưởng thành chính là nhờ hai cây phong khổng lồ kia
Hai cây phong hay là người bạn, là người thầy gắn bó và thân
thiết của bọn trẻ, là điểm tựa nâng đỡ tâm hồn giúp chúng nhận
ra thế giới thiên nhiên huyền ảo và quyến rũ, mở ra thế giới trẻ
thơ với bao nhiêu ước mơ, khát vọng khám phá và chinh phục
Hai thế giới ấy đã tạo nên kỉ niệm tuổi thơ đẹp lung linh như
những câu chuyện cổ, “là mảnh vỡ của chiếc gương thần
xanh” sẽ là mạch nguồn nuôi dưỡng tâm hồn bọn trẻ trong
suốt cuộc đời
đẽ
? Hai đoạn văn là hai bức tranh, đã được vẽ ở nhà, em hãy giới thiệu bức tranh của mình ?