Giáo án Ngữ văn 7 bài 12 tiết 48: Thành ngữ

GV.Nh­ vËy xÐt riªng côm tõ “Lªn th¸c xuèng ghềnh”Không thể thay đổi một vài từ trong cụm từ này được vì thay đổi sẽ làm cho ý nghĩa của nó khác đi.Đặt trong câu ca dao này thì không thể[r]

Họ và tên:Nguyễn Thế Hanh.

Đơn vị:Trường THCS Mộc Bắc

HỘI GIẢNG CẤP HUYỆN- PHềNG GIÁO DỤC DUY TIấN

NĂM HỌC 2008-2009

Bài12.Tiết48

A Mục tiêu bài học

Giúp học sinh :

-Hiểu rõ đặc điểm cấu tạo và ý nghĩa của thành ngữ

-GiảI thích nghĩa hàm ẩn của thành ngữ và biết cách sử dụng thành ngữ có hiệu quả trong nói và viết

B.Chuẩn bị ;

Thầy :Soạn bài,tài liệu về thành ngữ hán việt

Trò:chuẩn bị ở nhà

C.Tiến trình bài dạy.

a.ổn dịnh tổ chức:

b.Kiểm tra bài cũ:Lớp 5 các em đã => làm quen với thành ngữ,em nào có thể đọc

một vài thành ngữ mà em biết :

-Đẹp = tiên, ,Mèo mù vớ cá rán,đen = cột nhà cháy, Con dại các mang,Miệng ăn núi nở

c.Bài mới:

Giới thiệu bài mới:

Vậy thế nào là thành ngữ,sử dụng thành ngữ = thế nào để trả lời => câu hỏi đó .Tiết học ngày hôm nay thầy và các em cùng đi tìm hiểu.Các em mở sgk/143

GV.Đưa ví dụ lên máy và yêu cầu học sinh đọc.

JVW=8 non lận đận một mình

Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay.

GV?Phần in đậm n là một từ hay một cụm từ

-Em = thầy :Là một cụm từ

GV? trong cụm từ này,thầy có thể thay đổi 1 số từ ví dụ =

thầy thay từ thác =từ bờ;từ ghềnh =từ ruộng có =>

không?Vì sao?

-Không thay => vì khi thay đổi sẽ làm cho cụm từ này có

I.Thế nào là thành

ngữ 1.Ví dụ :

nghĩa khác đi.

GV.Khác ở chỗ nào?

-Thác:Là chỗ dòng sông có vực đá làm cho =8 chảy dốc

xuống

-Ghềnh:Là chỗ lòng sông bị thu hẹp và nông có đá lởm

chởm ,nằm chắn ngang làm cho dòng =8 dồn lại và chảy

xiết W= vậy đi lại rất khó khăn

-Còn ruộng, bờ:Chỉ nơi =i đối bằng phẳng dùng để cấy

cày và không có gì là khó khăn cả

JW= vậy xét riêng cụm từ “Lên thác xuống

ghềnh”Không thể thay đổi một vài từ trong cụm từ này =>

vì thay đổi sẽ làm cho ý nghĩa của nó khác đi.Đặt trong câu

ca dao này thì không thể thay đổi => vì trên là l=8 non

lận đận một mình” (=8 phải là “Lên thác xuống ghềnh” mới

phù hợp và mới miêu tả => đầy đủ về cuộc đời ,thân phận

của thân cò

GV?Giả sử bây giờ thầy lại chêm xen vào cụm từ này một

vài từ khác

-GV đưa lên máy chiếu.

“Lên thác rồi lại xuống ghềnh” có => không ?vì sao?

-Không => vì nó sẽ phá vỡ kết cấu của câu lục bát và làm

GV?Theo em ta có thể thay đổi vị trí các từ trong cụm từ này

= “Lên ghềnh xuống thác”;”Thác ghềnh lên xuống”;

“Ghềnh lên thác d ]m=> không?vì sao?

-Em = thầy đổi vị trí = vậy là không => ,không hợp lí

hoặc lủng củng hoặc không rõ nghĩa

GV.Vậy từ việc không thể thay từ ,không thể chêm xen =>

không thể thay đổi vị trí của các từ đã tạo nên về mặt cấu tạo

của cụm từ này.Em có nhận xét gì về trật tự của cụm từ này

GV.Thầy và các em vừa xét cấu tạo của cụm từ “Lên thác

xuống ghềnh” giờ chúng ta sẽ tìm hiểu nghĩa của nó?

GV?Theo em câu ca dao lW=8 non….bầy nay” muốn diễn

tả hình ảnh của nhân vật nào

-Diễn tả hình ảnh thân cò

GV.Các em đã => học câu ca dao ở bài những câu hát than

thân.Vậy em nào cho thầy biết nhân dân ta đã => hình

ảnhthân cò để nói về ai

Trật tự các từ cố định ,khó thay đổi

D=> hình ảnh thân cò để gửi gắm vào đó thân phận của

những =L nông dân nói chung trong xã hội d=

GV?ở trên các em đã tìm hiểu thác, ghềnh là nơi = thế nào

rồi.Vậy theo em cụm từ lên thác xuống ghềnh muốn diễn tả

điều gì

-Chỉ sự vất vả,gian truân,nguy hiểm,long đong ,lận đận của

thân cò hay của chính =L nôngdân d=

GV?Từ đó em có nhận xét gì về cụm từ này biểu thị

GV.Điều này chúng ta cũng thấy => ở cụm từ sau

GV?Chớp có nghĩa là gì

-Chớp là luồng ánh sáng phát ra rất nhanh khi trời sắp có

=

GV?Vậy nhanh = chớp có nghĩa là gì

-Có nghĩa là hành động mau lẹ,rất nhanh,rất chính xác

GVkết luận:Hai cụm từ trên => gọi là thành ngữ Vậy

thành ngữ là gì em nào có thể cho thầy biết

GV Đó cũng là nội dung phần ghi nhớ dấu chấm 1/sgk/144

GV.Các em chú ý ở thành ngữ “Lên thác xuống

ghềnh”.Nghĩa của 2 từ thác ghềnh đã cho ta nghĩa khái quát

của cả thành ngữ là chỉ sự vất vả gian truân,nguy hiểm ,rồi từ

đó lại cho ta thấy => nỗi khổ cực của con =L1) thể là

=L nông dân trong xã hội d=

GV?Vậy thành ngữ này đã sử dụng phép tu tù gì mà chúng

ta đã => học ở lớp 6

-Phép ẩn dụ

GV?Các em theo dõi tiếp thành ngữ “Nhanh = chớp” đã sử

dụng phép tu từ gì

-So sánh

GV.Vì sao em cho là phép so sánh :

-Vì có sử dụng từ =

-Hành động => so sánh với chớp là một hành động rất

nhanh và mau lẹ

GV?Đến đây các em có thể thấy nghĩa của thành ngữ =>

hiểu = thế nào

-Cụm từ biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh

=>.Nghĩa của thành ngữ =L thông qua một só phép tu từ =

ẩn dụ, so sánh…

GV.Thầy có thêm một thành ngữ = sau.

Đưa lên máy:Bùn lầy =8 đọng

GV?Hãy giải thích nghĩa của thành ngữ này

-Chỉ nơi bùn lầy và có =8 đọng

GV?Vậy nghĩa của thành ngữ này => hiểu từ đâu

A=> hiểu trực tiếp từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó

GV.Ngoài việc hiểu nghĩa của thành ngữ thông qua một số

phép chuyển nghĩa = ẩn dụ, so sánh, nghĩa của thành ngữ

còn => hiểu = thế nào

GV.Đó cũng là nội dung phần ghi nhớ dấu chấm 2/sgk/144

JW= các em đã tìm hiểu ,thành ngữ là loại cụm từ có cấu

tạo cố định = có phải tất cả những thành ngữ đều có cấu

tạo cố định hay không ?thầy mời một em đọc phần chú ý

sgk/144 mà thầy đã đưa lên máy.

GV?Đọc phần chú ỳ cho em hiểu thêm => điều gì

-Tuy thành ngữ có cấu tạo cố định = có một số ít thành

ngữ vẫn có thể có những biến đổi nhất định

GV?Khi biến đổi = vậy nghĩa của thành ngữ có thay đổi

không ?vì sao?

-Nghĩa của thành ngữ không thay đổi vì các từ => thay thế

đều là những từ đồng nghĩa

GV.Đúng rồi đấy các em ạ!các từ => thay đều là những từ

đồng nghĩa ,so với nghĩa gốc không thay đổi ,không quá xa

nhau và số 2=> tiếng đều bằng nhau, sự thay đổi này là rất

ít và không đáng kể.Có sự thay đổi này là do thói quen dùng

từ ở một số địa 9=i khác nhau và cũng là thành ngữ =>

nhân dân ta truyền miệng từ d= đến nay nên nó cũng còn

mang tính dị bản Và dù dùng đứng núi này trông núi nọ

,đứng núi này trông núi khác,đứng núi nọ trông núi kia

thì nghĩa của nó vẫn = nhau cả

->Về nhà các em xem lại cho thầy phần chú ý này trong sgk

GV.Các em ạ trong vốn thành ngữ tiếng việt có một khối

2=> khá lớn các thành ngữ Hán Việt Giờ học hôm nay

thầy muốn =8 dẫn các em một điều.Muốn hiểu nghĩa của

Nghĩa của thành ngữ có thể bắt nguồn trực tiếp từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó.

*Ghi nhớ:SGK/144

thành ngữ hán việt cần phải tìm hiểu nghĩa của các yếu tố

hán việt và nghĩa của các từ tạo nên thành ngữ hán việt đó

W= quan trọng nhất cũng vẫn là phải hiểu cho => ý

nghĩa hàm ẩn của nó

Thầy có ví dụ = lên máy :

Khẩu phật tâm xà->Giải thích thành ngữ này

-Khẩu->Miệng ;Phật->ông phật;Tâm->lòng ;Xà->Rắn

Gv?Nghĩa hàm ẩn của thành ngữ này là gì

-Miệng nói từ bi, =i =L mà lòng thì nham hiểm,độc

địa

GV.Đó cũng là chú ý nữa cho các em khi tìm hiểu thành ngữ

hán việt W= vậy chúng ta hiểu thành ngữ rồi và sử dụng

thành ngữ = thé nào chúng ta sang phần II

JA= 2 ví dụ a,b lên máy và yêu cầu học sinh đọc

Gv.Các em chú ý câu a

GV.Hãy xác định thành phần câu trong 2 dòng thơ trên

Thân em vừa trắng lại vừa tròn

CN VN1

Bảy nổi ba chìm với =8 non

VN2 (Hồ Xuân =i{

GV?Thành ngữ “Bảy nổi ba chìm”giữ chức vụ ngữ pháp gì

trong câu.->Vị Ngữ

GV.Thành ngữ tắt lửa tối đèn trong ví dụ trên bổ sung ý

-Anh đã nghĩ =i em = thế thì haylà anh đào giúp cho

em một cái ngách sang nhà anh,phòng khi tắt lửa tối đèn có

đứa nào bắt nạt thì em chạy sang …

(Tô Hoài) -Bổ sung ý nghĩa cho danh từ khi

thành cụm danh từ

GV?Vậy thành ngữ có thể làm thành phần gì trong cụm danh

từ

-Làm phụ ngữ cho cụm danh từ

GV.Thầy có ví dụ sau,em hãy xác định thành phần câu

II.Sử dụng thành ngữ 1.Ví dụ:Sgk/144

No cơm ấm áo là mơ =8 của mọi =L

CN VN

GV?Trong câu này thành ngữ giữ vai trò gì trong câu

-Chủ ngữ

JW= vậy qua việc phân tích ba ví dụ trên em hãy nhận

xét một cách khái quát nhất cho thầy về vai trò của thành

ngữ trong câu

GV?Thầy có câu sau? Tìm thành ngữ

Bạn Hàng đi chậm = rùa

đt

-Cho động từ đi

thành cụm động từ

GV?Vậy thành ngữ này giữ vai trò gì trong cụm động từ

-Làm phụ ngữ cho cụm động từ

-GV?Các em hãy đọc lại tất cả các thành ngữ mà chúng ta

vừa tìm hiểu và nhớ lại cả 10 thành ngữ mà chúng ta đã học

ở bài từ trái nghĩa trong bài tập số 3/tr129 các em có nhận

xét gì về số tiếng trong một thành ngữ

-Thành ngữ ngắn gọn ,hầu = chỉ có 4 tiếng ,có những

thành ngữ chỉ có 3 tiếng

GV?trở lại với thành ngữ “Bảy nổi ba chìm” trong bài thơ

bánh trôi =8 của HXH,em hiểu = thế nào về thành ngữ

này

-Gợi cho ta thấy sự long đong vất vả,phiêu dạt

GV?Em hãy so sánh “bảy nổi ba chìm” với “long đong,phiêu

dạt” cách nào hay hơn ?vì sao?

-Sử dụng thành ngữ hay hơn và mang tính biểu cảm cao

GV.Các em đã => học hai câu thơ trong bài thơ btn của

hxh rồi Em nào hãy phân tích cái hay của thành ngữ bảy nổi

ba chìm

-hồ XuÂn =i đã => hình ảnh của chiếc bánh trôI

=8 khi nuộc bánh còn sống thì chìm ,khi chín thì nổi Vì

số viên bánh cho vào nồi không cùng một lúc nên mới có

hiện => bảy viên nổi ba viên chìm.Qua đó hXH muốn nói

2.Nhận xét.

.Thành ngữ có thể làm chủ ngữ, vị ngữ trong câu hay làm phụ ngữ trong cụm danh từ

Cụm động từ

.Thành ngũ n gắn gọn,

Có tính biểu cảm cao

về thân phậncủa =L phụ nữ (=8 chế độ xhpk d= và cuộc

sống lông đong,vất vả của họ

GV?Điều này cho thấy khi thành ngữ => sử dụng trong thơ

văn nó đã góp phần làm cho bài văn,bài thơ có giá trị ntn?

GV.Tất cả những nội dung mà thầy và các em vừa phân tích

đã => thầy chốt lại trong phần ghi nhớ

-Hàm xúcvà tính hình

=>

*Ghi nhớ.SGK/152

d Củng cố: Thế nào là thành ngữ

e.Dặn dũ : Học bài cũ và chuẩn bị bài mới

g Rỳt kinh nghiệm

-GV?Các em đọc lại tất thành ngữ mà

vừa tìm hiểu nhớ lại 10 thành ngữ mà học

ở từ trái nghĩa tập số 3/tr129 em có nhận

xét số tiếng thành ngữ

-Thành ngữ ngắn gọn ,hầu =...

-Tuy thành ngữ có cấu tạo cố định = có số thành

ngữ có biến đổi định

GV?Khi biến đổi = nghĩa thành ngữ có thay đổi

khơng ?vì sao?

-Nghĩa thành ngữ khơng... 5

thành ngữ hán việt cần phải tìm hiểu nghĩa yếu tố

hán việt nghĩa từ tạo nên thành ngữ hán việt

W= quan trọng phải hiểu cho =>