Nói về cuộc đến chơi của người bạn Nguyễn Khuyến không có đủ các thứ để đãi bạn theo ý muốn nhưng đằng sau sự việc đơn giản đó là một tình cảm đẹp, một tấm lòng, một quan niệm tình baïn.[r]
Trang 1Ngày soạn :6/10/2009 Tuần 8 Ngày dạy :7/10/2009 Tiết 31
(NGUYỄN KHUYẾN)
I.MỤC TIÊU: Giúp HS.
- Cảm nhận được tình bạn chân thành, sâu sắc của Nguyễn Khuyến thông qua lối tiếp đón khách hóm hỉnh, đọc đáo
- Bước đầu nắm được một số đặc điểm của thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật và kỹ năng phân tích thể thơ này
- GDHS biết quý trọng tình bạn
II CHUẨN BỊ : GV: Thiết kế bài giảng +Aûnh chân dung Nguyễn Khuyến + Bảng phụ
HS: Soạn bài
III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG :
1.Ổn định tổ chức: (1’)
2.KTBC : (4’) - Đọc thuộc bài thơ “Qua Đèo Ngang”
- Khi đi qua đèo Ngang tâm trạng của Bà Huyện Thanh Quan như thế nào?
3.Bài mới : GV giới thiệu bài
- GV cho HS xem chân dung Nguyễn Khuyến cầm chén rượu và cảnh ngôi nhà tranh của ông
ở Bình Lục, Hà Nam
- Nguyễn Khuyến là một trong những nhà thơ có nhiều bài thơ hay về làng cảnh quê hương, về nỗi buồn và niềm vui trong cuộc sống ẩn dật nơi thôn dã
Về tình bạn, ông để lại cho đời 2 bài thơ đặc sắc (Bạn đến chơi nhà, Khóc Dương Khuê) Mỗi bài một vẻ Nếu “Khóc Dương Khuê” đau đớn, xót xa, thống thiết, nghẹn ngào hay tin bạn qua đời đột ngột thì bài “Bạn đến chơi nhà” là niềm vui mừng khôn xiết, là nụ cười hiền hòa,
hóm hỉnh khi đã bấy lâu nay bạn già mới về thăm
5’ HOẠT ĐỘNG 1: HDHS TÌM HIỂU CHUNG.
GV gọi HS đọc chú thích SGK trang 104 – 105.
H Nguyễn Khuyến sinh mất năm nào? Quê quán?
GV nhấn mạnh: Đỗ cao, làm quan, ở ẩn, sống gần
gũi với dân, với bạn bè
-Làm thơ đả kích, châm biếm XH cũ và làm thơ để
thể hiện tình cảm đối với dân, với nước, với bạn
bè
HDHS đọc bài thơ: Chú ý nhịp 3/4 và giọng điệu
đùa vui hóm hỉnh của tác giả
* GV giải thích 1 số từ khó:
- Nước cả: Nước đầy, nước lớn.
- Khôn : Không thể, khó thực hiện.
- Rốn (bầu) : Phần cuốn hoa đã khô lại ở phần
dưới quả bầu non
I TÌM HIỂU CHUNG.
1 Tác giả:
- Nguyễn Khuyến (1835 - 1909)
- Quê ở thơn Vị Hạ , xã Yên Đỗ , nay thuộc xã Trung Lương ,huyện Bình Lục tỉnh Hà Nam
- Tam Nguyên Yên Đỗ
- Nhà thơ của làng cảnh Việt Nam
- Nhà thơ trữ tình trào phúng lớn cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX
2 Đọc, tìm hiểu chú thích.
Trang 2H Bài thơ được làm theo thể thơ gì?
HS Thể thơ TNBCĐL: Số câu 8, số chữ 7 các
câu cuối 1, 2, 4, 6, 8 hợp vần với nhau:
+ Vần a: nhà – xa – gà, hoa – ta.
+ Đối nhau ở câu 3-4, câu 5-6 rất chỉnh.
HOẠT ĐỘNG 2 TÌM HIỂU VĂN BẢN
H Bài thơ “BĐCN” nói về chuyện gì?
HS Nói về cuộc đến chơi của người bạn Nguyễn
Khuyến không có đủ các thứ để đãi bạn theo ý
muốn nhưng đằng sau sự việc đơn giản đó là một
tình cảm đẹp, một tấm lòng, một quan niệm tình
bạn
H Bài thơ được xây dựng theo một bố cục ntn?
Em có thể cho biết nội dung từng phần?
Gợi ý:
+ Câu 1: Giới thiệu sự việc (bạn đến chơi)
+ Câu 2 câu 7: Trình bày hoàn cảnh của mình.
+ Câu 8: Bộc lộ tình bạn đậm đà, chân thật,
tự nhiên, dân dã
HS đọc câu thơ 1:
H Em có nhận xét gì về lối nói của nhà thơ ở câu
thơ 1?
HS Như một lời chào hỏi, một lời nói tự nhiên
“Lâu quá mới thấy bác lại chơi”.
H Qua lời chào, em biết được điều gì về quan hệ
của Nguyễn Khuyến với bạn của mình
(Họ gặp nhau có thường xuyên không?)
HS Họ ít gặp nhau (đã bấy lâu).
H Cách xưng hô có gì đáng chú ý?
HS Gọi là bác (phong tục của làng quê, anh ruột
của
bố gọi là bác, người ngoài xưng hô như vậy có ý
tôn xưng, thân mật, gần gũi, tôn trọng tình cảm
bạn bè)
H Họ gặp nhau ở đâu?
HS Bạn đến thăm nhà chứ không phải ở dinh quan,
phải quý nhau lắm mới đến tận nhà thăm hỏi như
vậy?
GV bình: Câu thơ không chỉ là một thông báo bạn
đến chơi nhà mà còn là một tiếng reo vui hồ hởi
phấn chấn khi đã lâu mới có bạn đến thăm Thời
gian này, NK cáo quan về ở ẩn Ông tự cho mình là
già Bạn của ông cũng vậy: “Muốn đi lại tuổi già
thêm nhác” Già, nghèo, sống ẩn dật chống hương
thôn nên ít giao du, bạn bè đi lại thường xuyên ít
Chính vì vậy ông rất vui mừng khi có bạn tới thăm
Câu thơ tự nhiên, không lễ nghi, chân tình,
3 Thể thơ: Thất ngôn bát cú
Đường luật
II TÌM HIỂU VĂN BẢN:
1 Giới thiệu sự việc:
- Đã bấy lâu nay bác tới nhà”
Câu thơ tự nhiên, không lễ nghi, chân tình, nho nhã
Trang 3nho nhã.
HS đọc câu 2 câu 7:
H Theo cách giới thiệu ở câu1 thì đúng ra Nguyễn
Khuyến phải tiếp đãi bạn ra sao khi bạn đến nhà
chơi? ( Đàng hoàng, ân cần, chu đáo)
H Thế nhưng NK đã tiếp đãi bạn ra sao?
Hoàn cảnh của NK khi bạn đến chơi nhà là ntn?
GV bình: Bằng giọng đùa vui, hóm hỉnh, thân mật,
nhà thơ đã cường điệu hóa đến mức tối đa cuộc sống
thiếu thốn đạm bạc Một hoàn cảnh hoàn toàn
không có gì để tiếp khi bạn đến chơi Trẻ không có
nhà để sai bảo, không gần chợ để mua sắm thứ này
thứ khác, không chài được cá vì ao quá sâu, không
bắt được gà vì vườn quá rộng lại rào thưa, không có
cà vì cà mới nụ, không có cải vì cải chửa ra cây,
không có bầu vì bầu chưa rụng rốn, không có mướp
vì mướn đương bông Kể cả miếng trầu mời khách
cũng không có (Miếng trầu là đầu câu chuyện)
H Vì sao sau lời chào NK lại nhắc ngay đến chợ xa,
điều đó cho ta hiểu gì về tình cảm của NK đối với
bạn?
Gợi ý:
- Nói đến chợ xa vì ông muốn tiếp đãi bạn thật
đàng hoàng Thời ấy chỉ có chợ mới có đủ thứ
ngon và sang
- Ngay khi chào bạn đến chuyện ăn uống liền, điều
đó thể hiện sự chân tình Chỉ có bạn thân mới có
thể nói chuyện ăn, một chuyện rất đời thường
như
vậy
H Nguyễn Khuyến trình bày hoàn cảnh của mình
như vậy theo em có phải ông định kể khó than
nghèo với bạn không? Vì sao? (*)
HS thảo luận, trình bày:
GV nhấn mạnh: Nhà thơ có ý định than phiền.
Thứ nhất: Các thứ đều không lấy được, chưa dùng
được chứ không phải là không có
Thứ hai: Sự việc không có trầu là chìa khóa cho
thấy “sự không may kia” chỉ là nói cho
vui
H Vậy ở đây Nguyễn Khuyến đã dùng cách nói
gì? Mục đích của cách nói ấy? (*)
Gợi ý: Nói quá để rồi nếu có thiếu, có không được
2 Hoàn cảnh khi bạn tới nhà:
Trẻ……đi vắng, chợ ……xa
Ao sâu, nước cả khôn chài cá Vườn rộng, rào thưa, khó đuổi gà Cải chửa ra cây, cà mới nụ Bầu vừa rụng rốn, mướp đương
hoa.
……….Trầu không có
Hoàn toàn không có gì đãi bạn
- Nói quá, ngôn ngữ giản dị
Trang 4như ý thì bạn cũng thông cảm Đó là cách thể
hiện
sự quý mến bạn hiền
HS đọc câu cuối.
H Từ những câu trình bày về hoàn cảnh của mình
đến câu cuối “Bác đến … ” “Ta với ta” ở đây là
ai? (là NK và người bạn)
H Câu thơ này có vai trò khẳng định điều gì về tình
bạn của nhà thơ?
HS Tình bạn cao hơn vật chất Dù vật chất thiếu
hoặc không đầy đủ, thì bạn bè vẫn quý mến
nhau,
vẫn vui khi gặp gỡ, dù không tiệc tùng quan
trọng
H Em hãy so sánh cụm từ “Ta với ta” trong bài thơ
này với cụm từ “ Ta với ta” trong bài thơ “Qua
Đèo Ngang” của BHTQ để thấy rõ tâm hồn của
NK khi bạn đến chơi nhà?
GV bình: Đại từ “Ta” trong Tiếng Việt vừa chỉ số ít
vừa chỉ số nhiều:
+ “Ta với ta” trong bài “Qua Đèo Ngang” của
BHTQ:dùng với nghĩa số ít (Chỉ sự cô đơn gần
như tuyệt đối của tác giả)
+ “Ta với ta” trong bài “BĐCN”, NK dùng cả với
2 nghĩa số ít và số nhiều Từ “ta” trong bài này
là người, nhưng “ta” cũng là một thể thống nhất.
Điều đó vừa nói việc chơi “suông” không vật
chất, vừa nói được sự gần gũi gắn bó chan hòa
của 2 người
HOẠT ĐỘNG 3 HDHS TỔNG KẾT
H Vậy tình bạn của NK trong bài thơ “BĐCN” là gì?
HS Một tình bạn đậm đà, hồn nhiên, dân dã, bất
chấp mọi điều kiện
H Em có nhận xét gì về ngôn ngữ trong bài thơ?
HS Ngôn ngữ gắn với cuộc sống thôn quê, nhưng
mang tính chất thuần Việt, đạt đến trình độ giản
dị
mà trong sáng, nhuần nhuyễn
H Tại sao nói đây là một bài thơ biểu cảm? (*)
HS Mượn chuyện tiếp bạn đến chơi nhà để biểu lộ
tình cảm thắm thiết với nhau
HS đọc ghi nhớ SGK/105.
3 Tình bạn bộc lộ:
“Bác đến chơi đây ta với ta”
Tình bạn đậm đà, hồn nhiên dân
dã
III TỔNG KẾT.
GHI NHỚ SGK/105.
4 CỦNG CỐ: (3’) ( Bảng phụ )
Trang 5Câu 1: Từ câu thứ 2 đến câu thứ 6, tác giả nói đến sự thiếu sót tất cả những điều kiện vật chất để đãi bạn với mục đích gì?
A Miêu tả cảnh nghèo của mình B Giải bày hoàn cảnh thực tế của mình
C Không muốn tiếp đãi bạn. D Diễn đạt một cách dí dỏm tình cảm chân thành sâu sắc
Câu 2: Trong những nhận xét sau đây, nhận xét nào đúng, nhận xét nào sai?
A Hai bài thơ “Qua Đèo Ngang” và “Bạn đến chơi nhà” đều viết bằng thể thơ thất ngôn bát cú ?
B Hai bài thơ đã diễn tả tình bạn thân thiết gắn bó của những tâm hồn tri âm
C Hai bài thơ đều kết thúc bởi ba từ ta với ta, nhưng nội dung thể hiện ở mỗi bài thơ hoàn
D Hai bài thơ đều có cách nói giản dị, dân dã, dí dỏm
5 DẶN DÒ: (2’)
- Học thuộc bài thơ và phần ghi nhớ
- Làm bài tập 1 SGK/106
- Soạn bài :CHỮA LỖI VỀ QUAN HỆ TỪ.
+ Đọc và tìm hiểu các lỗi ta thường mắc phải về quan hệ từ
+ Tham khảo ghi nhớ SGK và chuẩn bị phần luyện tập