Người lao động ngày xưa gần gũi với thiên nhiên , thường mượn thiên nhiên để thể hiện tâm trạng , hình ảnh , con vật để diễn tả thân phận cuộc đời .Hoàn cảnh những con vật nhỏ bé gần gũi[r]
Trang 1Ngày soạn: 6/9/2009 Tuần : 4 Ngày dạy : 8/9/2009 Tiết : 13
NHỮNG CÂU HÁT THAN THÂN
I.MỤC TIÊU Giúp HS.
- Nắm được nội dung ,ý nghĩa và một số hình thức nghệ thuật tiêu biểu (hình ảnh , ngôn ngữ) của những bài ca dao về chủ đề than thân
- Từ đó tạo ra sự đồng cảm ,chia sẻ nỗi niềm ,thân phận của con người trong XHPK
- Rèn luyện kĩ năng đọc diễn cảm
- HS học thuộc và sưu tầm những bài ca dao thuộc chủ đề trên
II CHUẨN BỊ : GV: Thiết kế bài giảng , sưu tầm những câu ca dao thuộc chủ đề trên
HS : Đọc văn bản + Soạn bài
III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG
1.Ổn định tổ chức : (1’)
2.KTBC: (4’)
- Đọc thuộc 4 bài ca dao thuộc chủ đề :Tình yêu quê hương ,đất nước ,con người
- Đằng sau những lời hỏi đáp, lời mời ,lời nhắn gửi và bức tranh phong cảnh đó là gì ? Hãy phân tích một vài câu để làm sáng tỏ?
3.Bài mới : GV giới thiệu bài :
Những bài ca dao than thân chiếm một vị trí khá đặc biệt trong ca dao trữ tình Việt Nam Đó cũng là nỗi lòng của người nông dân xưa gửi gắm qua những lời ca chua xót , đặc sắc , đậm chất trữ tình
5’
27’
HOẠT ĐỘNG 1: HDHS ĐỌC ,TÌM HIỂU CHÚ
THÍCH
GV HDHS cách ngắt nhịp chẵn 2/4/,4/4 Khi đọc văn
bản
và nhấn giọng ở các từ ngữ biểu cảm : thương thay ,lên
thác xuống ghềnh ,kêu ra máu …
- Giải thích một số từ khó
H Cả 3 bài CD đều thể hiện bằng thể thơ nào ? (Lục bát)
HOẠT ĐỘNG 2: TÌM HIỂU VĂN BẢN.
H.Bài ca dao 1 là lời của ai nói với ai ? Nói về điều gì?
HS Lời người lao động ,kể về cuộc đời số phận con cò
H Trong bài ca dao có mấy tác giả ,nhắc đến hình ảnh
con cò ? (2 lần)
H Những hình ảnh ,từ ngữ miêu tả đó gợi cho em liên
tưởng đến điều gì ?
H Thân phận con cò được diễn tả như thế nào trong bài
ca dao này ?
I TÌM HIỂU CHUNG 1.Đọc
2.Tìm hiểu chú thích SGK/48,49.
II TÌM HIỂU VĂN BẢN
Bài 1:
Nước non lận đận một mình Thân cò lên thác xuống gềnh bấy nay.
Ai làm cho bể kia đầy Cho ao kia cạn, cho gầy cò con?
-Thân cò : Gợi hoàn cảnh éo
le, lẻ loi , cô độc
- Gầy con cò : nhỏ bé ,gầy
guộc ,yếu đuối
Trang 2HS Lận đận một mình ,lên thác xuống ghềnh
H Em có nhận xét gì về cách sử dụng từ ngữ ,hình ảnh
trong bài ca dao ?
H Sử dụng hình đối lập này để nói lên điều gì ?
HS Diễn tả cuộc đời ,thân phận của nó
H Hình ảnh con cò có phải xuất hiện trong bài ca dao
này không ? Chúng ta còn bắt gặp hình ảnh con cò
trong bài ca dao nào nữa ?
H Tác giả dân gian mượn hình ảnh con cò để nói lên
điều gì ?
HS Để diễn tả cuộc đời ,thân phận mình cũng như
những
con người cùng cảnh ngộ
H Cụ thể nói lên tầng lớp nào trong xã hội ?
HS Người nông dân lao động ,đặc biệt là người phụ nữ
trong xã hội phong kiến
H Như vậy , bài ca dao trên em hiểu được số phận con
người nông dân xưa như thế nào ?
HS Số phận cơ cực ,lầm than … gặp nhiều ngang trái,
không lối thoát
GV nhấn mạnh : Con cò gần gũi , gắn bó gợi cảm hứng
cho người nông dân : hiền lành ,trong sạch cần cụ lặn
lội kiếm sống
GV: Đọc 2 câu cuối
H Em hiểu gì về đại từ “Ai” ? Nhận xét cách diễn đạt
này ?
HS Ám chỉ giai cấp thống trị phong kiến tạo ra những
ngang trái vùi dập cuộc đời người nông dân
H Ngoài ý nghĩa than thân ra ,bài ca dao còn có ý nghĩa
nào khác ?
HS Phản kháng ,tố cáo xã hội phong kiến trước đấy
Sống trong xã hội áp bức ,bất công ấy ,thân cò phải
“ lên thác …” lận đận.
HS đọc bài 2:
H Bài ca bắt đầu từ “Thương thay” Em hiểu thế nào
là thương thay?
HS Vừa thương vừa đồng cảm ,thương cho người mà
cũng là thương cho mình
H Bài ca dao này bày tỏ nỗi niềm thương cảm đến
những đối tượng nào ?
H Hình ảnh : hạc ,cuốc ,tằm , kiến ,với những cảnh ngộ
cụ thể em liên tưởng đến ai ?
Từ ngữ miêu tả hình dáng , số phận tội nghiệp đáng thương
- Hình ảnh đối lập :
Nước non >< một mình Lên thác >< xuống ghềnh Bể đầy >< ao cạn
Cuộc đời lận dận cơ cực, vất vả , lầm than của người nông dân , đặc biệt là người phụ nữ trong xã hội phong kiến
Phản kháng ,tố cáo xã hội phong kiến không quan tâm đến những thân phận nghèo hèn
Bài 2:
Thương thay Con tằm … nhả tơ Lũ kiến … tìm mồi Hạc … bay mỏii cánh Cuốc … kêu ra máu
Hình ảnh ẩn dụ
Trang 3HS Những người lao động với những nỗi khổ khác nhau
H Đây cũng là cách nói phổ biến trong ca dao ,ta gọi đó
là cách nói gì ? (Aån dụ)
H Qua hình ảnh “Tằm nhả tơ” người lao động bàt tỏ nỗi
thương tâm như thế nào ?
HS Thân phận bị bòn rút sức lao động của con người
H Hình ảnh lũ kiến tìm mồi ra sao ?
HS Thân phận nhỏ nhoi suốt đời xuôi ngược mà vẫn
nghèo khó
H Thế hình ảnh “Hạc bay mỏii cánh”?
HS Thương cho cuộc đời phiêu bạt lận đận vô vọng của
người lao động
H Cuối cùng là hình ảnh con cuốc “Kêu ra máu” người
lao động bày tỏ sự thương tâm như thế nào?
HS Thân phận thấp cổ bé họng ,khổ đau oan trái không
được lẽ công bằng nào soi tỏ của người lao động
Tóm lại:
H Em có nhận xét gì về âm điệu bài ca dao ?
HS Âm điệu tâm tình ,thủ thỉ ,vừa độc thoại, vừa đối
thoại : “thương thay” lặp laị 4 lần, mỗi lần diễn tả một
nỗi thương Tô đậm nỗi thương cảm xót xa cho
cuộc
đời cay đắng nhiều bề của người dân thường , vừa có
ý nghĩa nối kết mở ra những nỗi thương thay khác
HS thảo luận câu hỏi sau :
H Tại sao khi người lao động nhìn sự vật ,cảnh ngộ
xung
quanh thường liên tưởng đến cuộc đời của mình ?
HS Người lao động ngày xưa gần gũi với thiên nhiên ,
thường mượn thiên nhiên để thể hiện tâm trạng , hình
ảnh , con vật để diễn tả thân phận cuộc đời Hoàn
cảnh những con vật nhỏ bé gần gũi với cuộc đời vất
vả
của họ
GV mở rộng : Chúng ta sẽ còn gặp lại tiếng kêu khắc
khoải quặn lòng của con chim cuốc trong bài thơ
“Qua đèo Ngang” của Bà Huyện Thanh Quan
HS đọc bài 3 :
GV dẫn : Ở CD miền Bắc ,hình ảnh các con vật tầm
thường như : con cò , con kiến … thường gợi đến
những
số phận lam lũ nghèo hèn
Ở Nam Bộ hình ảnh (Trái) bần , sầu riêng thường được
dùng để nói về những thân phận đau khổ ,đắng cay
Trái bần là loại quả bình thường mọc ở ven sông nó có vị
chua chát
Nỗi khổ nhiều bề của người lao động bị áp bức , bọc lột ,chịu nhiều oan trái
Bài 3:
Thân em như trái bần trôi Gió dập sóng dồi biết tấp vào đâu.
- Hình ảnh so sánh : trái bần – thân phận người phụ nữ
- Mô tiếp nghệ thuật quen
thuộc :Thân em
Trang 4VD : Cây bần soi bóng ghe nghèo
Qua sông gặp gió em chèo giùm anh
H Biện pháp nghệ thuật nào được sử dụng trong bài ca
dao này ?
GV bình:Trái bần trôi dạt ,lênh đênh trong gió dập sóng
vùi cũng giống như thân phận bọt bèo ,yếu đuối của
người phụ nữ xưa , không làm chủ cuộc đời mình ,nổi
trôi đành phó mặt cho cuộc đời
H Qua đó em thấy cuộc đời người phụ nữ trong xã hội
phong kiến như thế nào ?
H Hãy đọc những bài ca dao bắt đầu cụm từ “thân em”
mà em biết ? Những bài ca dao này có điểm gì giống
nhau ? (nội dung , hình thức ?)
HOẠT ĐỘNG 3 : HDHS TỔNG KẾT
H Ba bài CD có đặc điểm chung gì về nội dung và hình
thức nghệ thuật ?
HS Nghệ thuật : Thơ lục bát , hình ảnh ẩn dụ , âm điệu
buồn thương ,đau xót
HS Đọc ghi nhớ SGK/49
Thân phận cay đắng , nhỏ bé , chịu nhiều đau khổ của người phụ nữ
III TỔNG KẾT
* GHI NHỚ : SGK/49.
4.CỦNG CỐ : (3’)
- Những bài ca dao thuộc chủ đề thân phận muốn nói lên điều gì ?
- Ba bài CD trên thuộc văn bản tự sự , miêu tả hay biểu cảm ? Vì sao ?
( Là văn bản biểu cảm Vì nó giãi bày những tâm sự ,những nỗi đắng cay trong lòng của người nông dân xưa)
- Bài ca dao số 2 là lời của ai?Từ nào trong bài được lặp lại nhiều lần?Tác dụng của nĩ?
- Tìm nét đặc biệt khi so sánh hình ảnh người phụ nữ?
5.DẶN DÒ : (2’)
- Học thuộc bài và sưu tầm CD nói về chủ đề than thân
- Chuẩn bị : NHỮNG CÂU HÁT CHÂM BIẾM
Đọc ca dao , chú thích SGK
Sưu tầm một số câu ca dao thuộc chủ đề châm biếm