Bài giảng môn học Ngữ văn lớp 7 - Tuần 4 - Tiết 13: Những câu hát than thân (Tiết 12)

- Nắm được nội dung ý nghĩa và một số hình thức nghệ thuật tiêu biểu của bài ca về chủ đề than thân.. - Thuộc những câu hát than thân.[r]

Trang 1

TUẦN 4

Ngày dạy:

1 Mục tiêu:

Giúp HS

a Kiến thức:

- Nắm được nội dung ý nghĩa và một số hình thức nghệ thuật tiêu biểu của bài ca về chủ đề than thân

- Thuộc những câu hát than thân

b Kĩ năng:

- Rèn kĩ năng đọc cảm nhận ca dao

c Thái độ:

- Giáo dục lòng thương cảm người lao động cho HS

2.Chuẩn bị:

a.Giáo viên : - Đọc diễn cảm, phân tích nội dung, nghệ thuật những câu hát than thân

- Bảng phụ ghi câu hỏi thảo luận, củng cố luyện tập

b.Học sinh : - Đọc trả lời câu hỏi phần đọc hiểu văn bản vào vở soạn

- Xem chú thích SGK

- Sưu tầm một số câu hát than thân

3 Phương pháp dạy học:

- Phương pháp đọc diễn cảm, phương pháp gợi mở, phương pháp nêu vấn đề

- Thảo luận nhóm

4 Tiến trình:

4.1 Ổn định tổ chức: kiểm tra sĩ số lớp

4.2 Kiểm tra bài cũ:

? Đọc thuộc lòng những câu hát về tình yêu quê hương, đất nước, con người? (8đ)

 HS đọc thuộc lòng những câu hát về tình yêu quê hương, đất nước, con người.

GV treo bảng phụ

? Cách tả cảnh của 4 bài cao dao về tình yêu quê hương, đất nươc, con người có đặc điểm chung gì? (1đ)

A Gợi nhiều hơn tả *

B Tả rất chi tiết những hình ảnh thiên nhiên

Trang 2

C Chỉ tả chi tiết những đặc điểm tiêu biểu nhất.

D Chỉ liệt kê tên địa danh chứ không miêu tả

Kiểm tra vở soạn của học sinh (1đ)

HS trả lời GV nhận xét, ghi điểm

4.3.Giảng bài mới:

Giới thiệu bài

Trong kho tàng VHDG VN, ca dao – dân ca là 1 bộ phận rất quan trọng Nó chính là tấm gương phản ánh tâm hồn của nhân dân, là sự gắn bó chặt chẽ giữa thơ và nhạc dân gian Nó không chỉ là tiếng hát quê hương, tình nghĩa trong các quan hệ gia đình, là những bài ca ngợi về tình yêu quê hương đất nước, con người mà bên cạnh đó nó còn là những tiếng hát than thở cho những mảnh đời cơ cực, đắng cay cũng như tố cáo XHPK bằng những hình ảnh, ngôn ngữ sinh động, đa dạng mà các em sẽ được tìm hiểu qua tiết học hôm nay

Hoạt động 1: Đọc –hiểu văn bản.

GV hướng dẫn HS đọc, GV đọc mẫu, gọi HS đọc lại

GV nhận xét, sửa sai

Lưu ý một số từ ngữ khó SGK

Hoạt động 2:Phân tích văn bản

Gọi HS đọc bài 1

? Nội dung của bài ca dao số 1 là lời của ai? Nói về

việc gì?

 Lời than của người nông dân trước cuộc sống

bấp bênh, lận đận

? Con Cò và người nông dân, phụ nữ xưa có gì giống

nhau mà tại sao người ta hay dùng hình ảnh con cò

để diễn tả cuộc đời và thân phận của người nông

dân?

 Nông dân cần cù, vất vả, cuộc sống lận đận, bấp

bênh như cò

(HS trả lời – GV chốt)

? Trong bài ca dao này có mấy lần tác giả nhắc đến

hình ảnh con cò?

 2 lần.

? Những hình ảnh, từ ngữ đó gợi cho em liên tưởng

đến điều gì?

 Thân cò: Gợi hoàn cảnh, số phận, lẻ loi, cô độc,

đầy ngang trái

Gầy cò con: Gợi hình dáng bé nhỏ, gầy guộc,

I Đọc –hiểuvăn bản:

1 Đọc:

2 Chú thích:

II Phân tích văn bản:

Bài 1:

Nghệ thuật :đối từ, đối ngữ, dùng từ láy, ẩn dụ

Trang 3

yếu đuối.

 Gợi nhiều hơn tả: Hình dáng, số phần cò thật tội

nghiệp, đáng thương

? Bài ca sử dụng nghệ thuật gì để diễn tả thân phận

con cò? Tác dụng của biện pháp nghệ thuật đó?

(HS trả lời - GV nhận xét, chốt ý)

 Đối từ lên – xuống (thác, ghềnh).

Sự bấp bênh

Bể đầy – ao cạn

Môi trường khó kiếm ăn bể (nhiều nước) lại đầy, ao

(ít nước) đã cạn

-Đối nghĩa: một mình – nước non

Thân cò-thác ghềnh

(nhỏ bé- rộng lớn)

Láy:lận đận

Aån dụ: con cò-người nông dân

?Ngoài cách hiểu về số phận người nông dân, bài ca

còn có nội dung nào khác? (gợi ý:tại sao nông dân

lại cơ cực)

(HS trả lời- GV chốt)

 Lên án xã hội phong kiến thối nát (câu hỏi tu

từ:”ai ….con? “ hỏi không tả lời)

? Ngoài bài 1, chúng ta còn bắt gặp hình ảnh con

cò trong những bài ca nào nữa?

Con cò lặn lội bờ sông Gánh gạo nuôi chồng tiếng khóc nỉ non

Con cò mà đi ăn dêm… cò con

? Bài ca bắt đầu từ “thương thay” Em hiểu thế

nào là thương thay?

 Vừa thương vừa đồng cảm, thương cho người

cũng thương cho chính mình

? Bài ca này bày tỏ niềm thương cảm đến những đối

tượng nào?

Thảo luận nhóm

Thời gian 5 phút

? Những hình ảnh tằm, kiến, hạc, cuốc với những

cảnh ngộ cụ thể gợi cho em liên tưởng đến ai?

Đại diện nhóm trình bày, nhóm khác nhận xét bổ

Cuộc đời long đong và bấp bênh của người nông dân, trong xã hội thời lễ giáo xã hội phong kiến thối nát

Bài 2:

Trang 4

sung GV chốt ý, ghi bảng.

 Những người lao động với nhiều nỗi khổ khác

nhau:

+ Con tằm: số phận suốt đời bị bòn rút

+ Lũ kiến: số phận làm quần quật suốt đời nhưng

vẫn nghèo khổ

+ Con hạc: cuộc đời phiêu bạc và những cố gắng vô

vọng của họ trong xã hội cũ

+ Con cuốc: thân phân thấp cổ bé họng oan ức kêu

khônng ai đói hoài

? Bài ca dao số 2 thể hiện nội dung than thân gì?

? Đây là cách nói phổ biến trong ca dao, ta gọi đó là

cách nói gì?

 Ẩn dụ.

? Từ thương thay được lập lại mấy lần? Em có nhận

xét gì về giọng điệu của bài ca?

 Âm điệu tâm tình, thủ thỉ, vừa độc thoại, vừa đối

thoại Bốn lần lặp lại từ “thương thay”

Nỗi thương cảm xót xa cho người lao động

? Hãy sưu tầm 1 số bài ca mở đầu bằng cụm từ

“thân em”?

Thân em như hạt mưa sa Hạt vào đài các, hạt ra ruộng đồng

Thân em như giếng giữa đàng

Người thanh rửa mặt, người phàm rửa chân

? Những bài ca ấy thường nói về ai, về điều gì và

thường giống nhau như thế nào về nghệ thuật?

(HS trả lời – GV bổ sung)

 Thường nói về thân phận, nỗi khổ đau của người

phụ nữ trong xã hội cũ

Về nghệ thuật: Các bài hát trên mở đầu bằng cụm

từ: “Thân em”

Là những bài ca có hình ảnh so sánh để miêu tả cụ

thể, chi tiết thân phận và nỗi khổ của người phụ nữ

? Hình ảnh so sánh ở bài 3 có gì đặc biệt?

 Tên gọi của hình ảnh trái bần dễ gợi sự liên

Nỗi khổ nhiều bề của người lao động

bị áp bức, bóc lột,chịu nhiều oan trái

- Thương thay

- Con tằm… nhã tơ

- Lũ kiến… tìm mồi

- Hạc… hay mỏi cánh

- Cuốc… kêu ra máu

Ẩn dụ

Bài 3:

Nghệ thuật so sánh: thân em là phụ nữ –

Trang 5

tưởng đến thân phận nghèo khó, gió dập sóng dồi

số phận chìm nổi lênh đênh của người phụ nữ

? Vậy bài ca là lời của ai? Nói về điều gì?

(HS trả lời - GV nhận xét)

? Qua 3 bài ca dao em có nhận xét về nội dung nghệ

thuật của các bài ca dao đó?

HS đọc ghi nhớ SGK

Hoạt động 3: Luyện tập.

Gọi HS đọc BT1

GV hướng dẫn HS làm

GV kiểm tra nhận xét

trái bần, gió dập sóng dồi

Lời than của những phụ nữ có thân phận bấp bênh, chìm nổi.Họ không tự quyết định số phận của mình

* Ghi nhớ: SGK /Tr 49

III Luyện Tập:

VBT

4 4 Củng cố và luyện tập:

? Đọc diễn cảm những câu hát than thân?

HS đọc

?Cụm từ nào sau đây không có cấu trúc của một thành phần 4 tiếng như: “gió dập sóng dồi”?

A Lên thác xuống ghềnh

B Nước non lận đận *

C Nhà rách vách nát

D Gió táp mưa sa

4.5 Hướng dẫn HS tự học ở nhà:

-Học bài, làm BT

-Soạn bài “Những câu hát châm biếm”: Trả lời câu hỏi SGK

5 Rút kinh nghiệm:

Trang 6

Tiết: 14 NHỮNG CÂU HÁT CHÂM BIẾM

Ngày dạy:

1 Mục tiêu:

Giúp HS

-Nắm được nội dung, ý nghĩa và một số hình thức nghệ thuật tiêu biểu của bài ca chủ đề châm biếm

- Thuộc những câu hát châm biếm

b Kĩ năng:

- Rèn kĩ năng đọc, phân tích, cảm nhận ca dao

c Thái độ:

- Giáo dục đức tính tốt, tránh xa những thói hư tật xấu cho HS

2 Chuẩn bị:

a.GV:-Đọc phân tích các bài ca châm biếm

-Bảng phụ ghi câu hỏi thảo luận, củng cố luyện tập

b.HS:-Đọc, trả lời câu hỏi đọc hiểu văn bản vảo vở soạn.

- Sưu tầm một số câu hát châm biếm

Phương pháp đọc diễn cảm, phương pháp gợi mở

Phương pháp nêu vấn đề, thảo luận nhóm

4.1 Ổn định tổ chức: GV kiểm tra sĩ số lớp.

?Đọc thuộc lòng những câu hát than thân? (8đ)

HS đọc thuộc lòng những câu hát than thân

?Biện pháp nghệ thuật nào không được sử dụng ở cả 3 bài ca than thân? (1đ)

A Những hình ảnh so sánh hoặc ẩn dụ

B Những thể thơ lục bát, âm điệu thương cảm

C Nhiều điệp từ, điệp ngữ *

D Những hình ảnh mang tính truyền thống

GV kiểm tra vở soan của HS (1đ)

4.3 Giảng bài mới:

Giới thiệu bài

Trang 7

Nội dung cảm xúc của ca dao, dân ca rất đa dạng Ngoài những câu hát yêu thương, tình nghĩa, những câu hát than thân, ca dao dân ca còn rất nhiều câu hát châm biếm Cùng với truyện cười, vè, những câu hát châm biếm đã thể hiện khá tập trung những đặc sắc nghệ thuật trào lộng dân gian VN, nhằm phơi bày các hiện tượng đáng cười trong XH Các em hãy cùng nhau tìm hiểu qua VB: “Những câu hát châm biếm”

Hoạt động 1: Đọc –hiểu văn bản.

GV hướng dẫn HS đọc, GV đọc mẫu, gọi HS đọc

GV nhận xét, sửa sai

Lưu ý một số từ ngữ khó SGK

Hoạt động 2: Phân tích văn bản.

HS đọc bài 1 một cách diễn cảm

? Qua cách xưng hô trong bài ca dao em thấy đó là

lời của ai nói với ai? Nói về ai và nói để làm gì?

 Cháu nói với cô yếm đao về chú của mình,

nhằm để cầu hôn cho chú mình

? Người cháu đã giới thiệu người chú như thế

nào?Biện pháp nghệ thuật gì đã được sử dụng trong

bài ca dao trên?

( HS trả lời- GV chốt )

 Liệt kê ra rất nhiều cái hay của chú tôi: hay tửu

hay tăm, hay nước chè đặc, hay nằm ngủ trưa…

lặp từ, liệt kê,nói ngược

? Từ “hay” mà cháu đã giới thiệu về chú mình có

phải là giỏi,là khen không? Từ “hay” có ý nghĩa

gì?

(HS trả lời )

GV chốt: Sau mỗi từ “hay” là tật xấu của chú tôi

được liệt kê rathể hiện rõ ý giễu cợt, mĩa mai,

biếm hoạ về chân dung chú tôi

? Bài này châm biếm hạng người nào trong XH?

( HS trả lời-GV ghi bảng )

? Bài 2 nhại lời của ai nói với ai?

 Nhại lời của thầy bói nói với người đi xem bói.

?Đối tượng đi xem bói ở đây là ai?

 Người phụ nữ.

?Vì sao người xem bói ở đây là phụ nữ?

I Đọc –hiểu văn bản:

1 Đọc:

2 Chú thích:

II Phân tích văn bản:

Bài 1:

- Hay tửu hay tăm

- Hay nước chè đặc hay nằm ngủ trưa

Lặp từ, liệt kê, nói ngược

Châm biếm hạng người nghiện ngập , lười lao động

Bài 2:

Trang 8

 Vì đây là đồi tượng thường quan tâm đến số

phận, nhất là trong XHPK, trong thực tế người phụ

nữ rất cả tin

? Lời thầy phán bao gồm những nội dung gì?

 Phán toàn những chuyện hệ trọng về số phận

cuộc đời mà người đi xem bói rất quan tâm: giàu –

nghèo, cha – mẹ, chồng – con…

? Phán toàn những chuyện quan trọng như vậy mà

cách nói của người thầy như thế nào?

.Là những lời nói dựa “mẹ đàn bà” “cha đàn

ông”

nói nước đôi “chẳng… nghèo”, “chẳng… trai” thầy

phán

thật cụ thể, khẳng định nhưng toàn là những là lời

có phán cũng như không bởi đó là những điều hiển

nhiên mà chẳng cần đoán thì ai cũng biết

? Bài ca phê phán hiện tượng nào trong XH?

HS trả lời GV nhận xét

? Tìm những bài ca khác có nội dung tương tự

hoặc chống mê tín dị đoan?

Hòn đất…

Chập chập…

Thảo luận nhóm: thời gian 3 phút.

GV chia lớp thành 4 nhóm, thảo luận trình bày đáp

án, các nhóm nhận xét, GV bổ sung

Nhóm 1

? Mỗi con vật trong bài 3 tượng trưng cho ai, hạng

người nào trong XH?

- Con cò người nông dân

- Cà cuống kẻ tai to mặt lớn

- Chào mào, chim ri những cai lệ, lính lệ

- Chim chích những anh mõ

Nhóm 2

? Việc chọn các con vật để miêu tả “đóng vai”

như thế lí thú ở điểm nào?

 Dùng thế giới đồ vật để nói về thế giới con

ngườinội dung châm biếm, phê phán trở nên kín

đáo, sâu

sắc

Nhóm 3

- Số cô… nghèo

- Số cô có cha

- Mẹ… đàn ông

- Số cô… thì trai

Nói dựa, nói nước đôi, phóng đại

- Châm biếm, phê phán những hiện tượng mê tính dị đoan

Bài 3:

Trang 9

? Cảnh tượng trong bài có phù hợp với đám tang

không?

 Không phù hợpcái chết của cò trở thành dịp

cho cuộc đánh chén, chia chác vô lối om sòm

Nhóm 4

? Bài ca này phê phán châm biếm cái gì?

HS trả lời GV nhận xét

HS đọc bài 4

? Chân dung cậu cai được miêu tả như thế nào?

 Nón dấu lông gà, ngón tay đeo nhẫn, áo ngắn

quần dài

? Bài ca dao nói lên điều gì?

HS trả lời

? Nhận xét nghệ thuật châm biếm của bài ca dao

này?

 Châm biếm, phóng đại.

?Tác giả gọi cai lệ bằng gì? Cách xưng hô đó có

tác dụng như thế nào ?

 Giọng điệu mĩa mai

? Nêu nội dung nghệ thuật những câu hát châm

biếm?

HS trả lời, GV nhận xét, chốt ý

Gọi HS đọc ghi nhớ SGK

Hoạt động 3: Luyện tập.

Gọi HS đọc BT1, 2

GV hướng dẫn HS làm

HS làm bài tập.GV nhận xét, chốt ý

- Phê phán, châm biếm hủ tục ma chay trong XH cũ

Bài 4:

- Thái độ mĩa mai pha chút thương hại của người dân đối với cậu cai

* Ghi nhớ: SGK/53

III Luyện tập:

BT1: VBT BT2:VBT

4 4 Củng cố và luyện tập:

? Đọc diễn cảm các bàica dao?

HS đọc.GV nhận xét cách đọc

? Con cà cuống trong bài ca dao châm biếm 3 ngầm chỉ hạng người nào trong XH?

A Thân nhân của người chết

B Những kẻ chức sắc trong làng xã *

C Bọn lính tráng

D Những người cùng cảnh ngộ với người chết

4.5 Hướng dẫn HS tự học ở nhà:

Trang 10

-Học bài: ghi nhớ, các câu ca dao, làm BT

-Soạn bài “Đại từ” theo nội dung SGK

5 Rút kinh nghiệm:

Ngày dạy:

1 Mục tiêu:

Giúp HS

- Nắm được thế nào là đại từ, nắm được các loại đại từ TV

b Kĩ năng:

- Rèn kĩ năng sử dụng đại từ trong nói viết

c Thái độ:

- Có ý thức sử dụng đại từ hợp với tình huống giao tiếp

- Giáo dục HS xây dựng trường học thân thiện ở mục II

2 Chuẩn bị:

a.GV:-Khái niệm đại từ, các loại đại từ.

-Bảng phụ ghi ví dụ I, củng cố luyện tập

b.HS: soạn bài theo nội dung SGK

Phương pháp gợ mở, phương pháp nêu vấn đề, rèn luyện theo mẫu, thảo luận nhóm

4.1 Ổn định tổ chức:

GV kiểm tra sĩ số lớp

? Thế nào là từ láy toàn bộ? Từ láy bộ phận? ( 2đ )

HS đọc ghi nhớ 1 SGK/ Tr42

? Nêu nghĩa của từ láy ? ( 2đ)

Hs đọc ghi nhớ 2 SGK/ Tr42

Trang 11

? Điền thêm các tiếng đề tạo từ láy? (2đ)

rào; bẩm; tùm; nhẻ; chít; mịn

 rì; lẩm; um ; nhỏ; chi; màng

? Làm BT4, VBT? (4đ)

HS làmbài tập GV nhận xét, ghi điểm

-Bạn Lan có dáng người nhỏ nhắn

-Hoa nói chuyện thật nhỏ nhẻ

4.3 Giảng bài mới:

Giới thiệu bài

Trong khi nói và viết, ta thường dùng những từ như: Tôi, tao, tớ, mày, nó, họ, hắn,… để xưng hô hoặc dùng: Đây, đó, nọ, kia, … ai, gì, sao, thế nào ……… để trỏ, để hỏi Như vậy là vô hình chung ta đã sử dụng 1 số loại đại từ TV để giao tiếp Vậy đại từ là gì? Đại từ có nhiệm vụ, chức năng và cách sử dụng ra sao? Chúng ta sẽ cùng nhau tìm lời giải đáp qua tiết học hôm nay

Hoạt động 1: Thế nào là đại từ?

GV treo bảng phụ, ghi VD SGK

? Từ nó ở đoạn văn a trỏ ai?

 Em tôi – người.

? Từ nó ở đoạn văn bản trỏ con vật gì?

 Con gà – vật.

? Nhờ đâu mà em hiểu được nghĩa của 2 từ nó

trong 2 đoạn văn này?

 Nhờ vào các từ ngữ chỉ người mà nó thay

thế ở

các câu trước

?Từ thế ở đoạn văn trỏ sự việc gì?

 Trỏ việc phải chia đồ chơi.

?Nhờ đâu mà em hiểu được nghĩa từ thế trong

đoạn văn này?

 Nhờ vào sự việc mà nó thay thế ở các câu

đầu

? Từ ai trong bài ca dao dùng để làm gì?

 Dùng để hỏi.

? Các từ nó, thế, ai trong các đoạn văn trên

giữ vai trò ngữ pháp gì trong câu?

HS trả lời GV nhận xét, chốt ý

I Thế nào là đại từ:?

a nó (đại từ)

Chủ ngữ

b nó (đại từ)

phụ ngữ của danh từ

c thế (đại từ)

phụ ngữ của động từ

d ai (đại từ)

Chủ ngữ

* Ghi nhớ: SGK/55

Định dạng
Số trang	16
Dung lượng	103,57 KB