Một số khác đã dựa vào cảm xúc của các bài văn mẫu về các loài cây: Hoa học trò, cây sấu, hoa hồng… để làm văn biểu cảm của mình.. Điều này chứng tỏ rằng, văn biểu cảm có nhiều cách lập [r]
Trang 1Ngày soạn :13/10/2009 Tuần 9 Ngày dạy :14/10/2009 Tiết 36
CÁCH LẬP Ý CỦA BÀI VĂN BIỂU CẢM
I MỤC TIÊU: Giúp học sinh:
- Tìm hiểu những cách lập ý đa dạng của bài văn biểu cảm để có thể mở rộng phạm vi, kỹ năng làm văn biểu cảm
- Tiếp xúc với nhiều loại văn biểu cảm, nhận ra cách viết mỗi đoạn văn
- Kĩ năng tìm hiểu đề, tìm ý và vận dụng vào đề văn cụ thể
II CHUẨN BỊ: - Giáo viên: Thiết kế bài giảng
- Học sinh: Đọc bài, soạn bài
III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG.
1.Ổn định tổ chức: (1’)
3 Bài mới: Giáo viên giới thiệu bài.
Khi thực hiện bài TLV số 2 “Loài cây em yêu” các em đã trình bày khá tốt, phần lớn các
em dựa vào dàn ý khái quát, dàn ý cụ thể mà SGK đã cho hoặc các em tham khảo sách báo để làm phong phú từ của mình Một số khác đã dựa vào cảm xúc của các bài văn mẫu về các loài cây: Hoa học trò, cây sấu, hoa hồng… để làm văn biểu cảm của mình Điều này chứng tỏ rằng, văn biểu cảm có nhiều cách lập ý Để giúp các em có thể mở rộng phạm vi và kỹ năng làm văn biểu cảm
27’ HOẠT ĐỘNG 1: HDHS TÌM HIỂU NHỮNG CÁCH LẬP
Ý ĐA DẠNG CỦA BÀI VĂN BIỂU CẢM.
HS đọc đoạn văn 1 SGK/117 – 118
H Đoạn văn trình bày vấn đề gì?
HS Sự gắn bó của cây tre đối với đời sống của người
Việt
được thể hiện qua công dụng của tre
H Cây tre đã gắn bó với đời sống của người Việt Nam
qua công dụng của nó ntn?
HS Để thể hiện sự gắn bó, “còn mãi” của cây tre vẫn
còn
mãi gắn bó với con người trên mỗi bước đường qua
công dụng của tre
H Tre luôn gắn bó và còn mãi với con người trong mọi
hoàn cảnh Hãy tìm những chi tiết cho thấy rõ điều
đó?
HS Nưa,tre se chia bui se ngot…, vui hanh phuc, hoa bình.
- Tre cho bóng mát, tre mang khúc nhạc….
H Viết về tre, con người đã có những liên tưởng,
tưởng tượng gì?
I NHỮNG CÁCH LẬP Ý THƯỜNG GẶP CỦA BÀI VĂN BIỂU CẢM.
1.Liên hệ hiện tại với tương lai.
* Cây tre
- Tre cho bóng mát, mang khúc nhạc tâm tình, làm cổng chào, đu tre bay bổng, tiếng sáo diều tre bay cao…
Trang 2Gợi ý:
- Liên tưởng đến con người nhũn nhặn, ngay thẳng, thủy
chung, can đảm
- Liên tưởng đến con người hiền
- Mang đức tính của người hiền, là tượng trưng cao quý
của dân tộc Việt Nam…
H Dựa vào đặc điểm nào của tre mà người viết liên
tưởng, tưởng tượng như thế? (*)
Gợi ý:
- Thanh tre dẻo dai, uốn cong, đan lát nhũn nhặn
- Đốt tre mọc thẳng ngay thẳng
- Gắn bó với con người thủy chung
- Cây chông tre, cây tầm vông theo người ra trận diệt
quân thù can đảm
Đức tính người hiền (người tốt)
H Như vậy, cây tre đã giúp ích gì cho con người ngoài
những công dụng mà tác giả đã nói trong bài?
- Giúp con người trong các sinh hoạt của đời sống:
đan rổ, rá, làm đũa…
- Giúp con người trong việc vui chơi, nghỉ ngơi, giải trí:
ống sáo, chõng tre, nôi tre, đu tre,…
Hàng mĩ nghệ bằng tre, hàng mây tre đan có giá trị
trên thị trường quốc tế
GV KL: Từ đó cho ta thấy khi ta gợi nhắc đến quan hệ
với sự vật thì đó là cách ta bày tỏ tình cảm đối với sự
vật
HS Đọc đoạn văn SGK/ 118
H Đoạn văn trình bày nội dung gì?
(HS gạch chân những từ ngữ có tác dụng biểu cảm)
H Việc hồi tưởng quá khứ đã gợi lên cảm xúc gì cho
tác giả?
* Lưu ý: Bài này nếu có thời gian thì tìm hiểu trên lớp
hoặc HD cho HS về nhà đọc thêm
HS Đọc đoạn văn SGK/119.
H Đoạn văn 1 đã gợi những kỷ niệm gì về cô giáo?
HS Cô giữa đàn em nhỏ, nghe tiếng cô giảng bài, cô
theo
dõi lớp học, cô thất vọng khi 1 em cầm bút sai, cô lo
cho HS, cô sung sướng khi HS không bao giờ quên cô
Do có nhiều kỷ niệm nên HS không bao giờ quên cô
H Qua đoạn văn ta thấy tác giả đã thể hiện tình cảm đối
với cô giáo ntn?
Gợi ý: Dùng những từ ngữ biểu cảm:
- Ôi! Cô giáo rất tốt của em,… Chẳng bao giờ em lại
Gợi nhắc quan hệ với sự vật,
liên hệ với tương lai là cách
ta bày tỏ tình cảm đối với sự vật
2 Hồi tưởng quá khứ, suy nghĩ về hiện tại.
* Con gà đất.
- Hồi tưởng về tuổi thơ say mê
con gà đất
- Gợi sự suy nghĩ của tác giả về quá khứ và hiện tại
3 Tưởng tượng tình huống hứa hẹn, mong ước.
* Cô giáo.
- Chưa bao giờ em quên cô được
- Cô mệt nhọc và đau đớn nhưng luôn theo dõi lớp học,
luôn yêu thương mọi người
- Cô lo lắng cho học sinh
- Cô sung sướng khi học sinh
Trang 3quên cô được.
- Sau này, khi đã lớn, em vẫn sẽ nhớ đến cô.
- Lúc nào cô cũng có lòng tốt và dịu hiền như một
người mẹ.
H Xuất phát từ tình cảm thân yêu đối với cô giáo,
tác giả đã tưởng tượng những gì?
HS - Sau này ……… giữa đám học trò nhỏ.
- Mỗi bận đi qua…… tiếng nói của cô Em sẽ nhớ lại….
H Việc nhớ lại kỷ niệm có tác dụng gì đối với bài văn
biểu cảm ?
GVKL: Gợi lại một kỷ niệm một cách bày tỏ và đánh
giá
với một con người
HS Đọc đoạn văn SGK/120.
H Đoạn văn đã nhắc đến những hình ảnh gì về “U tôi”?
HS Gợi tả bóng dáng và khuôn mặt U.
(HS đọc dẫn chứng cụ thể trong đoạn văn)
H Hình bóng và nét mặt U và khuôn mặt U được
miêu tả ntn?
HS Gợi tả bóng dáng U và khuôn mặt U đã già với tất cả
lòng thương cảm và hối hận vì mình thờ ơ, vô tình
(HS đọc dẫn chứng)
H Như vậy, để thể hiện tình thương yêu đối với mẹ,
tác giả đã làm gì?
HS - Khắc họa hình ảnh người mẹ.
- Nêu nhận xét về mẹ
GVKL: Khắc họa hình ảnh con người và nêu nhận xét là
cách bày tỏ tình cảm của mình đối với người đó
H Qua các bài tập trên em hãy rút ra kết luận về cách
lập
dàn ý trong bài văn biểu cảm ?
GV Hệ thống kiến thức theo SGK.
H Trong 3 đoạn văn ( Cây tre, Cô giáo,U tôi) đoạn nào
biểu cảm trực tiếp, gián tiếp? Vì sao?
HS Cây tre, Cô giáo biểu cảm trực tiếp bằng ý nghĩ,
mong muốn
U tôi Vừa tả vừa nói lên ý nghĩ Biểu cảm gián
tiếp
HS đọc ghi nhớ.
HOẠT ĐỘNG 2 HDHS LUYỆN TẬP
Tập lập ý biểu cảm với đề “cảm xúc về người thân”.
HS Làm bài, lên bảng sửa.
có kết quả xuất sắc
Gợi lại, kể lại kỷ niệm và lòng bày tỏ tình cảm đối với cô
4 Quan sát và suy ngẫm:
* U tôi:
- Cái bóng …hoà lẫn với bóng tối, vẽ nên một khuôn mặt trăng trắng…
- Cái bóng mơ hồ, yêu dấu ấy…mang ngấn nước mắt và tiếng thở dài
Miêu tả, khắc họa hình ảnh và nêu nhận xét, suy nghĩ
* GHI NHỚ SGK/121
II. LUYỆN TẬP.
Đề:
Cảm xúc về người thân
Trang 4Gợi ý:
Bước 1: Tìm hiểu bài.
H Căn cứ vào các từ ngữ trong đề, xác định nội dung và
suy nghĩ cần diễn đạt?
HS - Loại văn biểu cảm (dựa vào từ “cảm xúc”)
- Nêu lên suy nghĩ về một người thân (cha mẹ,…)
Bước 2: Tìm ý
H Người thân nào đã để lại cho em những ấn tượng và
cảm xúc sâu sắc? (Giới thiệu)
H Người ấy có những nét gì đáng nhớ, còn lưu lại sâu
đậm trong tâm trí em? (Miêu tả + Suy nghĩ)
H Người ấy có đặc điểm gì về tính tình, phẩm chất?
( Nhắc đến đặc điểm minh họa bằng cách kể lại vài
mẫu chuyện)
H Mối quan hệ của em đối với người ấy ntn?
HS Gợi lại những kỷ niệm, suy nghĩ, mong muốn.
H Cuối cùng, hình ảnh và phẩm chất của người ấy đã
đọng lại trong em một ấn tượng gì?
(Khẳng định lại suy nghĩ)
Bước 3: Lập dàn ý (Bảng phụ)
1. Mở bài:
Giới thiệu về người thân và nêu tình cảm, ấn tượng của
em đối với người ấy
2 Thân bài:
- Miêu tả những nét tiêu biểu
của người ấy và bộc lộ suy nghĩ của em
- Kể lại, nhắc lại một vài nét
về đặc điểm, tình hình, phẩm chất…
- Gợi lại những kỷ niệm của
em và người ấy
- Nêu những suy nghĩ và mong muốn của em về mối quan hệ
giữa em và người thân này
3 Kết bài:
Aán tượng và cảm xúc của
em về người thân này
4 CỦNG CỐ: (3’)
- Để khơi nguồn cho mạch cảm xúc,bài văn biểu cảm cĩ thể viết như thế nào?
- Tình cảm có thể biểu lộ như thế nào? (Trực tiếp + gián tiếp)
5 DẶN DÒ: ( 2’)
- Học thuộc ghi nhớ + Làm bài tập
- Xem lại lí thuyết văn biểu cảm
- Chuẩn bài: CẢM NGHĨ TRONG ĐÊM THANH TĨNH.
+ Đọc phần phiên âm, dịch nghĩa, dịch thơ
+ Tìm hiểu thể thơ Thất ngôn tứ tuyệt
+ Trả lời câu hỏi SGK Đọc phần ghi nhớ