- Phần lớn các câu văn định nghĩa, giải thích cơ bản của văn bản thuyết minh đứng ở đầu bài, đầu đoạn, giữ vai trò giải thích cho người đọc thấy được nét chung, nét chủ yếu của đối tượng[r]
Trang 1TUẦN 12- NGỮ VĂN BÀI 11- 12 Kết quả cần đạt:
Xác định quyết tâm phòng chống thuốc lá trên cơ sở nhận thức đầy đủ tác hại
to lớn, nhiều mặt của thuốc lá đối với đời sống cá nhân và cộng đồng
Nắm được quan hệ ý nghĩa giữa các vế câu ghép
Nắm được phương pháp thuyết minh thông dụng
Thông qua giờ trả bài của giúp học sinh nắm vững hơn cách làm bài văn tự sự kết hợp miêu tả và biểu cảm
Nhận ra ưu nhược điểm của hai bài văn kiểm tra
Ngày soạn: Ngày giảng:
Tiết 45
V ăn bản
ÔN DỊCH, THUỐC LÁ
A PHẦN CHUẨN BỊ
I Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh
- Xác định được quyết tâm phòng chống thuốc lá trên cơ sở nhận thức được tác hại
to lớn, nhiều mặt của thuốc lá đối với đời sống cá nhân và cộng đồng
- Thấy được sự chặt chẽ giữa hai phương thức lập luận và thuyết minh được kết hợp trong văn bản
- Giáo dục hs ý thức tuyên truyền cho mọi người trong gia đình và xung quanh tránh xa thuốc lá không sử dụng thuốc lá
II Chuẩn bị
Thầy: soạn giảng, tài liệu: SGK, SGV
Trò: học bài cũ, chuẩn bị bài mới
B.PHẦN THỂ HIỆN TRÊN LỚP
* Ổn định:
I Kiểm tra: 3’
- Kiểm tra vở soạn của học sinh từ 2 đến 3 em, giáo viên nhận xét cho điểm
II Bài mới 1’
Thuốc lá là 1 chủ đề thường xuyên được đề cập trên các phương tiện thông tin đại chúng như báo, đài phát thanh … Tại sao vậy? Bởi vì qua các công trình nghiên cứu (hoặc năm vạn trình) đã cho thấy tác hại ghê gớm, toàn diện của tệ nghiện thuốc lá và khói thuốc lá đối với đời sống con người Để thấy rõ hơn điều
đó, chúng ta cùng tìm hiểu văn bản
I Đọc và tìm hiểu chung 10’
Trang 2GV
GV
TB
GV
TB
Yếu
TB
G
Nguyễn Khắc Viện là 1 tri thức Tây học, đỗ Bác
sĩ tại Pháp trong thập niên 40 của thế kỉ XX
Ông là nhà hoạt động văn hoá, nhà hoạt động xã
hội rất nổi tiếng ở nước ta
- Bài: “Ôn dịch, thuốc lá” thể hiện cái tâm và
cách viết, cách nói sắc sảo, độc đáo của ông
Nêu yêu cầu đọc văn bản “Ôn dịch, thuốc lá” là
1 văn bản thuyết minh tác hại của thuốc lá Do
vậy khi đọc các em cần đọc to, rõ ràng, chú ý
dấu phẩy được dùng trong nhan đề của văn bản,
nhấn giọng ở những câu nêu tác hại của việc hút
thuốc lá, cố gắng biểu hiện sự ghê sợ trước
những tác hại của thuốc lá và dừng lại lâu hơn ở
cuối mỗi phần
Đọc từ đầu đến “Viêm phế quản”
Gọi 2 hs đọc nối tiếp
Nhận xét sửa lỗi
Thế nào là ôn dịch?
<Hs dựa vào chú thích trang 121>
Giải thích nghĩa của từ: tích tụ, biểu tượng
<Hs dựa vào chú thích 6, 9>
Văn bản thuộc kiểu văn bản gì?
- Là 1 văn bản thuyết minh được viết bằng văn
phong hiện đại, độc đáo Các lí lẽ và dẫn chứng
sắc bén đầy sức thuyết phục qua đó thể hiện sự
quan tâm và lo lắng của tác giả trước tệ nạn này
Việc dùng dấu phẩy trong đầu đề của văn bản
có ý nghĩa gì? Có thể sửa thành Ôn dịch
thuốc lá hoặc Thuốc lá ôn dịch là 1 loại ôn
dịch được không? Vì sao?
- Thuốc lá là cách nói tắt của “tệ nghiện thuốc
lá” so sánh (tệ nghiện) thuốc lá với ôn dịch là rất
thoả đáng vì tệ nghiện thuốc lá cũng là 1 thứ
bệnh (bệnh nghiện) và cả 2 có 1 đặc điểm chung
là rất dễ lây lan
- Từ “Ôm dịch” trong tên gọi văn bản không
đơn thuần chủ có nghĩa là 1 thứ bệnh lan truyền
rộng Nếu chỉ dùng với ý nghĩa ấy Tác giả chỉ
chọn 1 tên gọi ngắn hơn, ví dụ: Dịch thuốc lá Ở
đây tác giả lại dùng từ “Ôn dịch” 1 từ còn
“thường dùng làm tiếng chửi rủa” hơn thế lại đặt
dấu phẩy ngăn cách giữa 2 từ “Ôn dịch và thuốc
lá” Dấu phẩy được dùng theo lối tu từ để nhấn
1 Tác giả, tác phẩm.
Nguyễn Khắc Viện là một tri thức Tây học là nhà hoạt động văn hoá, nhà hoạt động xã hội rất nổi tiếng ở nước ta
2 Đọc và tìm bố cục.
Trang 3GV
TB
TB
mạnh sắc thái biểu cảm vừa căm tức vừa ghê
tởm gây chú ý cho người nghe, người đọc
- Nếu sửa tên đầu đề văn bản về nội dung không
sai nhưng tính chất biểu cảm không rõ bằng khi
dùng dấu phẩy giữa 2 cụm từ
Theo em v ăn bản chia là mấy phần giới hạn
và nội dung từng phần?
- Có thể chia là 4 phần với 4 nội dung:
Phần 1: từ đầu đến “nặng hơn cả AIDS”: nêu
vấn đề, đồng thời nêu lên tầm quan trọng và tính
chất nghiêm trọng của vấn đề
Phần 2: từ “ngày trước → sức khoẻ cộng đồng”
chỉ ra cái kiểu mà thuốc lá đã và đang đe doạ
sức khỏe tính mạng của loài người
Phần 3: tiếp đến “nêu gương xấu”: nêu tác hại
của khói thuốc lá với cả những người không hút
Phần 4: còn lại: cảm nghĩ và lời bình của tác giả
Chuyển:
Văn bản này thuộc kiểu văn bản nhật dụng,
thuyết minh về 1 vấn đề xã hội- khoa học và
được chia làm 4 nội dung chính→ chúng ta sẽ đi
phân tích theo bố cục đã chia
- Hs theo dõi đoạn 1
Phần đầu của văn bản tác giả đã thông báo
những thông tin nào? (Câu văn nào thể hiện điều
đó)
Tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật gì
II Phân tích v ăn bản
1 Tính chất nghiêm trọng của vấn đề ôn dịch thuốc lá.
- Dịch hạch, thổ tả […] nhờ tiến bộ của y học, loài người hầu như đã diệt trừ được […] Nhưng vào cuối thể kỉ này lại xuất hiện những ôn dịch khác
- Cả thế giới đang lo âu
về nạn AIDS […] thì nhiều nhà bác học sau mấy chục năm và hơn
năm vạn công trình nghiên cứu đã lớn tiếng báo động
Ôn dịch thuốc lá đe dạo sức khoẻ, tính mạng loài người còn nặng hơn cả AIDS
Trang 4TB
TB
GV
GV
G
để nêu vấn đề? Nghệ thuật đó có tác dụng gì?
- Mở đầu tác giả dùng biện pháp so sánh đối
chiếu ôn dịch thuốc lá với ôn dịch- Đại dịch nổi
tiếng khác như dịch hạch, thổ tả… So sánh ôn
dịch thuốc lá… nặng hơn cả AIDS cách dùng từ
đặt câu bộc lộ cảm xúc của người viết
Ngay ở phần đầu văn bản tác giả lên tiếng báo
động về “Ôn dịch thuốc lá” từ tin mừng loài
người hầu như đã diệt trừ được dịch hạch, dịch
tả, người viết còn nói tới đại dịch AIDS, rồi
giáng lên hồi còi dài bằng 1 câu văn trĩu nặng lo
âu “nhiều nhà bác học sau → hơn cả AIDS”
Đúng là 1 tiếng chuông cảnh tỉnh làm kinh sợ
người đọc, người nghe Bởi người viết đã đặt ôn
dịch thuốc lá ngang tầm với AIDS và sử dụng
con số “hơn 5 vạn công trình nghiên cứu” để
nhấn mạnh tính chính xác và tầm quan trọng của
thông tin
Nhận định này của tác giả có đáng tin cậy
không? Vì sao?
- Nhận định về ôn dịch thuốc lá nặng hơn cả
AIDS là có cơ sở vững chắc dựa trên 5 vạn công
trình nghiên cứu mấy chục năm của nhiều nhà
bác học
Qua đó em thấy thuốc lá đe dọa như thế nào
đối với cuộc sống của chúng ta?
Ở phần 1 tác giả đưa ra vấn đề thì phần tiếp theo
tác giả phân tích chứng minh, chỉ ra tác hại của
ôn dịch thuốc lá
Hs theo dõi phần 2
Trước khi phân tích tác hại của thuốc lá tác giả
đã dẫn lời Trần Hưng Đạo bàn về việc đánh giặc
“nếu giặc đánh như vũ bão → như tằm ăn dâu”
Vì sao người viết lại dẫn lời Trần Hưng Đạo
bàn về việc đánh giặc?
- Để gây ấn tượng mạnh bác sĩ Nguyễn Khắc
Viện đã so sánh tệ nghiện thuốc lá với nạn ngoại
xâm, qua đó tác giả nhấn mạnh mức độ nguy
hiểm và kiểu cách phá hoại của tệ nghiện thuốc
lá Cách so sánh của tác giả rất hay mượn lời bàn
của nhà quân sự thiên tài Trần Hưng Đạo về việc
* Ôn dịch thuốc lá đe doạ sức khỏe và tính mạng loài người còn nặng hơn
cả AIDS
2 Tái hại của ôn dịch thuốc lá.
Trang 5TB
KH
đánh giặc để thuyết minh 1 cách thuyết phụ 1
vấn đề y học: lá dâu ví với sức khoẻ con người,
con tằm ví với khói thuốc lá, thuốc lá phá hoại
sức khoẻ cuộc sống của con người như con tằm
gặm nhấm lá dâu
Con tằm ăn lá dâu ta có thể nhìn thấy, có thể cho
phép nó ăn hay ngăn chặn lại còn thuốc lá, nó
phá hoại con người bằng cách gặm nhấm âm
thầm, bí mật từng giờ, từng ngày không dễ gì
nhìn thấy được và không dễ gì ngăn chặn được
Câu văn mở đầu phần thân bài đúng là hồi còi
báo động, báo cho chúng ta biết: thuốc lá là giặc,
gặm nhấm sức lực và cả tâm hồn của con người
nhưng những người hút thuốc không hề biết rằng
hàng vạn công trình nghiên cứu đã phát hiện có
trên 400 chất hoá học trong khói thuốc lá, có khả
năng gây bệnh hiểm nghèo
Tìm những chi tiết người viết chỉ ra những
tác hại của việc hút thuốc lá?
- Khói thuốc lá chứa nhiều chất độc thấm vào
cơ thể […] gây ho hen và sau nhiều năm gây viêm phế quản
- Trong khói thuốc lá lạ
có chất ô-xít các- bon, chất này thấm vào bám chặt vào các hồng cầu không cho chúng tiếp cận oxi nữa […] sức khỏe của người nghiện thuốc ngày càng sút kém
- Thấm vào tế bào, chất hắc ín lại thường gây ra ung thư […] 80% ung thư vòm họng và ung thư phổi là do thuốc lá
[…] chất nicôtin của thuốc lá làm cho các động mạch co thắt gây những bệnh nghiêm trọng như huyết áp cao, tắc động mạch, nhồi máu cơ tim
- Chỉ riêng bệnh viêm phế quản của hàng triệu người cũng đã làm mất bao nhiêu ngày công lao động làm tổn hao sức khoẻ cộng đồng
Trang 6TB
GV
GV
Cách thuyết minh về tác hại của thuốc lá của
tác giả có gì đặc biệt?
- Những chứng cớ được đưa ra để phân tích tác
hại của thuốc là là những chứng cớ khoa học,
bằng lời giảng của 1 nhà khoa học, 1 bác sĩ tài
giỏi, tác giả giải thích phân tích cụ thể tác hại
của khói thuốc lá đối với các bộ phận trong cơ
thể người hút người nghiện- sau mỗi lời giảng
giải là 1 sơ kết, nhấn mạnh những hậu quả của
thuốc lá gieo vào con người Ngoài ra tác giả
còn dùng liền 2 từ biểu cảm “ghê tởm → ghê
gớm” khiến người đọc, đọc lên không khỏi rùng
mình Đấy là tiếng báo động cấp I về tác hại của
hút thuốc lá
Vì sao ở đây tác giả lại lấy bênh “viêm phế
quản” bệnh nhẹ nhất do khói thuốc lá gây ra
làm dẫn chứng?
- Để gây ấn tượng mạnh và có sức thuyết phục
cao, tác giả lấy VD về bệnh nhẹ nhất do khói
thuốc lá gây ra là bệnh viêm phế quản của hàng
triệu người cũng đã gây tổn hại vô cùng to lớn
về sức khỏe và kinh tế, chưa nói gì đến những
bệnh nghiêm trọng khác do khói thuốc lá gây ra
Từ sự phân tích của người viết, em thấy thuốc
lá có tác hại như thế nào đối với sức khoẻ con
người?
Các em đã biết cơ thể con người được cấu tạo
bằng hàng tỉ tế bào, tất cả những tế bào ấy đều
cần oxi Nhờ không khí ta thở oxi xuyên thấm
vào phổi, máu tiếp nhận oxi và chuyển tới toàn
bộ cơ thể Ở những người hút thuốc lá, một số
chất có thể ngăn cản phổi thực hiện chức năng
của nó Bồ hóng và hắc ín của khói thuốc lá làm
phổi và các ống dẫn của nó đọng cặn ghét và dẫn
đến bệnh đường họng và những cơn ho và chúng
sẽ phát triển nhanh cuối cùng có thể gây ung thư
- Ô-xit Cac-bon bà ni-cô-tin làm hại sự vận
chuyển của Ôxi là cho máu đặc thêm, đôi khi
quá đặc là nguyên nhân gây nhồi máu cơ tim
Hs đọc thầm “có người bảo → nêu gương xấu”
Nội dung chính của đoạn văn
* Thuốc lá huỷ hoại nghiêm trọng sức khỏe con người, là nguyên nhân gây ra những căn bệnh nan y
3 Tác hại của thuốc lá với mọi người 7’
Trang 7KH
GV
TB
GV
G
Trong thực tế ta thấy rằng khói thuốc lá không
chỉ gây tác hại đối với những người hút thuốc
mà nó gây tác hại với cả những người không hút
thuốc
Những người không hút thuốc lá nhưng chịu
ảnh hưởng của khói thuốc lá sẽ có hại như thế
nào?
Em có nhận xét gì về cách lập luận của người
viết trong đoạn văn này?
- Cách lập luận chặt chẽ, dẫn chứng sinh động
và bằng cả tình cảm nhiệt thành sôi nổi, tác giả
đã bác bỏ luận điệu sai lầm của những người
nghiện “Tôi hút tôi bị bệnh mặc tôi” và phân tích
tác hại của thuốc lá với những người phải sống
chung với người nghiện: cũng bị đau tim mạch,
ung thư… thai bị nhiễm độc… nêu gương xấu
cho con em
Tác giả sử dụng cách lập luận, tranh luận đơn
giản mà thuyết phục, nhấn mạnh mức độ nguy
hại của thuốc lá Tri thức khoa học kết hợp
phương pháp lập luận và ngôn ngữ biểu cảm
khiến cho đoạn văn sinh động có sức thuyết
phục cao
Hs theo dõi đoạn trích cuối
Phần cuối văn bản tác giả tiếp tục thuyết minh
những tác hại gì của thuốc lá
Người viết đã so sánh tình hình hút thuốc lá ở
Việt Nam với các nước ở Âu, Mĩ Ta nghèo hơn
- Vợ con […] ngườ làm việc cùng phòng với […] người nghiện thuốc cũng
bị nhiễm độc, cũng đau tim mạch, viêm phế quản, cũng bị ung thư
- […] những cái thai còn nằm trong bụng mẹ, chỉ
vì có người hút thuốc ngồi cạnh mẹ mà thai bị nhiễm độc […] mẹ đẻ non, con sinh đã suy yếu…
Bố và anh hút, chú bác hút không những đầu độc con em mà còn nêu gương xấu
* Người hút thuốc là không chỉ tự làm hại sức khỏe của bản thân mà làm hại cho sức khỏe của những người xung quanh
4 Kiến nghị chống thuốc lá 6’
- Một thiếu niên VN muốn mua 1 bao 555 […] chỉ có cách là trộm cắp […] từ điếu thuốc sang cốc bia rồi đến ma tuý con đường phạm pháp […] mở đầu với điếu
Trang 8KH
GV
TB
Yếu
các nước Âu, Mĩ rất nhiều nhưng “xài” thuốc lá
tương đương với các nước khác
Vì sao tác giả đưa ra những số liệu để so sánh
tình hình hút thuốc lá ở nước ta với các nước
Âu, Mĩ trước khi đưa ra kiến nghị “Đã đến
lúc mọi người phải đứng lên chống lại, ngăn
ngừa nạn ôn dịch này”?
Sự so sánh đó vừa có tác dụng làm rõ hơn tính
đúng đắn của những điều được thuyết minh, tạo
đà thuận lợi, cơ sở vững chắc cho tác giả nêu lên
lời phán xét cuối cùng
Người viết đã thông báo chiến dịch chống
thuốc lá trên thế giới như thế nào?
Cách thuyết minh của tác giả ở đây có gì đáng
chú ý? Tác dụng của phương pháp thuyết
minh này?
- Cách thuyết minh dùng VD, số liệu thống kê
và so sánh Cách thuyết minh này thuyết phục
người đọc tin ở tính khách quan.Sự so sánh làm
rõ hơn tính đúng đắn của những điều được
thuyết minh, tạo cơ sở vững chắc tạo đà thuận
lợi cho tác giả nên lời phán xét cuối cùng về tác
hại của thuốc lá
Phần cuối trong bài văn, giọng văn dịu đi đôi
chút để thông báo về các chiến dịch chống thuốc
lá ở nhiều nước trên thế giới Đoạn văn không
chỉ thuyết minh mà kêu gọi mạnh mẽ.Tiếng báo
động chuyển thành lời kêu gọi khẩn trương
quyết liệt, tiếng báo động trở thành tiếng kêu
cứu
Hãy khái quát về nội dung và nghệ thuật
thuốc
- Ngày nay […] các nước phát triển, đâu đâu cũng nổi lên chiến dịch chống thuốc lá […] cấm hút thuốc ở […] nơi công cộng, phạt nặng người vi phạm
[…] tài liệu khẩu hiệu chống thuốc lá lấn át […] quảng cáo của các hãng thuốc lá
Đã đến lúc mọi người phải đứng lên chống lại,
ngăn ngừa nạn ôn dịch này
* Tác giả kêu gọi hãy
ngăn ngừa nạn “ôn dịch thuốc lá”
III Tổng kết ghi nhớ 3’
- Nội dung: văn bản cho thấy nạn nghiện thuốc lá rất dễ lây lan và gây những tổn thất to lớn cho sức khỏe và tính mạng con người.Song nó còn nguy hiểm hơn cả ôn dịch Bởi vậy, muốn chống lại nó phải có quyết tâm cao hơn và biện pháp triệt để hơn
- Nghệ thuật: bằng cách lập luận chặt chẽ, lời văn thuyết minh sáng rõ có tính thuyết phục cao
* Ghi nhớ
Trang 9Hs đọc ghi nhớ.
Hs đọc bài đọc thêm SGk trang 122
IV Luyện tập 3’
III Hướng dẫn học ở nhà 1’
- Học thuộc ghi nhớ, nắm nội dung bài
- Soạn: Câu ghép (tiếp)
Ngày soạn: Ngày giảng:
Tiết 46
Tiếng Việt
CÂU GHÉP
A PHẦN CHUẨN BỊ
I Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh
- Nắm được những kiểu quan hệ ý nghĩa thường gặp giữa các vế trong câu ghép
- Biết cách cảm nhận biết chính xác quan hệ ý nghĩa giữa các vế trong câu ghép
- Giáo dục lòng yêu Tiếng Việt cho học sinh
II Chuẩn bị:
Thầy giáo: soạn giảng, tài liệu: SGK, SGV
Trò: học bài cũ, chuẩn bị bài mới
B PHẦN THỂ HIỆN TRÊN LỚP
* Ổn định:
I Kiểm tra 5’
* Câu hỏi: Thế nào là câu ghép, nêu cách nối các vế của câu ghép
* Đáp án- biểu điểm:
2 đ – Câu ghép là những câu do hai hoặc nhiều cụm chủ vị không bao chứa nhau
tạo thành Mỗi cụm chủ- vị này được gọi là 1 vế câu
5 đ – Có 2 cách nối vế câu ghép
Dùng những từ có tác dụng nối cụ thể:
+ Nối bằng một quan hệ từ
+ Nối bằng một cặp quan hệ từ
+ Nối bằng một cặp phó từ, đại từ hay chỉ từ thường đi đôi với nhau
2 đ – Không dùng từ nối: trong trường hợp này, giữa các vế cần có dấu phẩy, dấu
chấm phẩy hoặc dấu hai chấm
II Bài mới
Trang 10Trong tiết học trước các em đã nắm được đặc điểm của câu ghép và cách nối các vế của câu ghép Tiết học này cô sẽ giúp các em nắm được quan hệ ý nghĩa giữa các vế trong câu ghép
GV
Yếu
KH
TB
TB
TB
G
Treo bảng phụ
Học sinh đọc ví dụ
Chỉ ra các vế trong câu ghép trên? (Gọi tên)
Hs trả lời , Gv gạch chân
- Vế A: Có lẽ Tiếng Việt của chúng ta đẹp (kết
quả)
- Vế B: Bởi vì tâm hồn người VN rất đẹp bởi
vì… (nguyên nhâ)
Các vế trong câu ghép được nối với nhau bằng
từ nào?
Vế 1 nối với vế 2 bằng quan hệ từ “Bởi vì”
Quan hệ ý nghĩa giữa các vế trong câu ghép là
quan hệ gì?
Quan hệ ý nghĩa giữa các vế trong câu ghép là
quan hệ từ nguyên nhân- kết quả (hay còn gọi là
quan hệ nhân quả)
Trong quan đó, mỗi vế câu biểu thị ý nghĩa gì?
- Trong mối quan hệ đó vế thứ nhất biểu thị kết
quả, vế thứ 2, thứ 3 biểu thị ý nghĩa nguyên nhân
Dựa vào kiến thức đã học ở lớp dưới, hãy nêu
thêm những quan hệ ý nghĩa có thể có giữa các
vế câu
I Quan hệ ý nghĩa các
vế câu 24’
1 Ví dụ
Có lẽ Tiếng Việt của CN
chúng ta/ đẹp bởi vì tâm
CN VN hồn của người VN ta CN
rất đẹp, bởi vì đời sống,
VN CN cuộc đấu tranh của nhân CN
dân ta từ trước tới nay CN
là cao quý là vĩ đại VN
nghĩa là rất đẹp
VN
- Quan hệ giữa các vế câu là quan hệ nguyên nhân- kết quả
- Vế thứ nhất biểu thị ý nghĩa (kết quả) khẳng định Vế thứ hai, thứ 3 biểu thị ý nghĩa nguyên nhân