- Trong hệ thống lập luận chặt chẽ theo kết cấu nhân quả, đoạn văn nhấn mạnh vào những biểu hiện thật đáng buồn về việc học ngày nay trên 2 khía cạnh: người đi học và việc xã hội đánh gi[r]
Trang 1NGỮ VĂN BÀI 25
Kết quả cần đạt:
Thấy được quan niệm của Nguyễn Thiệp về mục đích và tác dụng của việc học
Qua bài văn, học tập là cách lập luận của tác giả
Biết cách trình bày luận điểm trong đoạn văn diễn dịch và quy nạp, biết sắp xếp
và có kĩ năng trình bày luận điểm trong bài văn nghị luân
Vận dụng kĩ năng trình bày luận điểm vào việc viết bài nghị luận về một vấn đề
xã hội hoặc văn học gần gũi với các em
Ngày soạn: Ngày giảng:
Tiết 101
Văn bản
BÀN LUẬN VỀ PHÉP HỌC
~Luận học pháp~
-La Sơn Phu Tử Nguyễn
Thiếp-A PHẦN CHUẨN BỊ
I Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh
- Thấy được mục đích, tác dụng của việc học chân chính: học để làm người, học để
góp phần làm cho đất nước hưng thịn, đông thời thấy được tác hại của lối học chuộng hình thức, cầu danh lợi
- Nhận thức được phương pháp học tập đúng, kết hợp học với hành Học tập cách lập luận của tác giả, biết cách viết bài văn nghị luận theo chủ đề nhất định
- Giáo dục học sinh ý thức học tập đúng đắn
II Chuẩn bị
Thầy: soạn giảng, tài liệu: SGK SGV
Trò: học bài cũ, chuẩn bị bài mới theo sự hướng dẫn của GV ở tiết 100
B PHẦN THỂ HIỆN TRÊN LỚP
* Ổn định:
I Kiểm tra, 4’
Kiểm tra vở soạn của học sinh từ 2 đến 3 em, Gv nhận xét đánh giá cho điểm
II Bài mới
Lê- nin đã từng nói: “Học, học nữa, học mãi” nhưng học như thế nào? Học nhằm mục đích gì? Học cái gì? Để trả lời câu hỏi đó, mời các em cùng tìm hiểu văn bản “Bàn luận về phép học” của La Sơn Phu Tử Nguyễn Thiếp Một danh sĩ thời Tây Sơn
Yếu
TB
GV
Gọi hs đọc chú thích sao trang 77
Nêu những hiểu biết của em về tác giả
Nguyễn Thiếp
- Nguyễn Thiếp là người thiên tư sáng suốt,
I Đọc và tìm hiểu chung
10’
1 Tác giả- tác phẩm
Nguyễn Thiếp (1723- 1804)
tự Khải Xuyên, hiệp Lạp Phong Cư Sĩ, người đương thời kính trọng gọi là La Sơn
Trang 2TB
GV
GV
GV
học rộng hiểu sâu, từng đỗ đạt làm quan dưới
triều Lê nhưng sau đó từ quan về dạy học
Vua Quang Trung từng mời Nguyễn Thiếp ra
hợp tác với triều Tây Sơn nhưng vì nhiều lí
do Nguyễn Thiếp chưa nhận lời Ngày 10/7
niên hiệu Quang Trung năm thứ tư (1791)
vua lại viết chiếu thư mời Nguyễn Thiếp vào
Phú Xuân hội kiến vì “có nhiều điều bàn
nghị” Lần này La Sơn Phu Tử bằng lòng vào
Phú Xuân và chịu bàn quốc sự Ông làm bài
tấu về ba việc mà bậc quân nương nên biết
Ông đã giúp Triều Tây Sơn góp phần xây
dựng đất nước về mặt chính trị Khi Quang
Trung mất, ông lại về ở ẩn mà không hợp tác
với nhà Nguyễn
Hãy nêu xuất xứ của đoạn trích?
- Bài tấu của La Sơn Phu Tử gồm: một là bàn
về “quân đức” (đức của vua) mong bậc đế
vương “một lòng tu đức” lấy sự học vấn mà
tăng thêm tài, bởi sự học mà có đức, hai là
bàn về “dân tâm” (lòng dân) khẳng định “dân
là gốc nước, gốc vững nước mới yên” ba là
bàn về “học pháp” (phép học) Nội dung
chính là văn bản ta học hôm nay Nội dung
chính là văn bản ta học hôm nay
Em hiểu như thế nào về thể tấu?
- Tấu là lời thần dân tâu làm vưa chúa để
trình bày sự việc, ý kiến, đề nghị
Cùng dạng với loại văn thư này còn có nghị,
biểu, khải, sớ Tấu có thể được viết bằng văn
xuôi, văn vần, văn biền ngẫu
Như vậy ở các bài trước các em đã học các
thể: chíêu, hịch, cáo là các thể văn do vua,
chúa truyền xuống thần dân, còn tấu thì
ngược lại do thần dân dâng lên vua chúa Các
em cần tránh nhầm lẫn với tấu trong văn học
hiện đại là một loại hình kể chuyện, biểu diễn
trước công chúng thường có ý nghĩa thời sự,
mang yếu tố vui, hài hước
Nêu yêu cầu đọc Đây là một bài tấu mà
Nguyễn Thiếp làm để dâng lên Quang Trung
Phu Tử Quê ở Hà Tĩnh, là người thiên tư học sáng suốt, học rộng hiểu sâu
Bàn luận về phép học là phần trích từ bài tấu của Nguyễn Thiếp gửi vua Quang Trung vào tháng 8 năm 1791
Tấu là loại văn thơ của bề tôi, thần dân gửi lên vua chúa
để trình bày sự việc, ý kiến,
đề nghị
2 Đọc và tìm hiểu chú thích.
Trang 3
TB-KH
GV
TB
G
GV
TB
KH
bàn về ba việc mà Quang Trung nên biết
Trong văn bản này tác giả khẳng định vai trò,
mục đích của việc học và phê phán lối học
hành hình thức, cầu danh lợi, khi đọc cần đọc
lưu loát rõ ràng Giọng đọc thể hiện được sự
mỉa mai lẫn xót xa trước học cầu danh lợi
Toàn bài đọc với giọng chân tình, bày tỏ thiệt
hơn, vừa tự tin vừa khiêm tốn của một bề tôi
GV đọc mẫu
Hai hs đọc nối tiếp
Nhận xét sửa sai
Giải thích thế nào là tam cương ngũ trường
Hs dựa vào chú thích để trả lời
Theo em văn bản có thể chia làm mấy
đoạn?
Giới hạn và nội dung của từng phần
- Chia làm 3 đoạn
Đoạn 1: từ đầu đến kẻ đi học là học điều ấy
Nêu khái quát mục đích chân chính của việc
học,
Đoạn 2: từ Nước Việt ta… những điều tệ hại
ấy: phê phán lối học lệch lạc sai trái
Đoạn 3: Còn lại: quan điểm và phương pháp
đúng đắn trong học tập
Chuyển:
Để giúp các em nắm được giá trị của đoạn
trích ta cùng phân tích theo bố cục trên
Hs theo dõi đoạn 1
Mục đích chân chính của việc học được nêu
ra qua câu văn nào?
Em có nhận xét gì về cách nêu khái quát
mục đích của việc học của tác giả?
- Để nêu khái quát mục đích chân chính của
việc học tác giả dùng câu châm ngôn vừa dễ
hiểu vừa tăng sức mạnh sức thuyết phục
“Ngọc không mài… không biết rõ đạo” khái
niệm học được giải thích bằng hình ảnh cụ
thể nên dễ hiểu Khái niệm “đạo” vốn trường
tượng, phức tạp được giải thích thật ngắn
gọn, rõ ràng “Đạo là lẽ… mọi người” Như
vậy mục đích chân chính của việc học là gì?
II Phân tích văn bản
1 Mục đích chân chính của việc học
- Ngọc không mài, không thành đồ vật; người không học không biết rõ đạo Đạo là
lẽ đối xử hàng ngày giữa mọi người Kẻ đi học là học điều ấy
* Học để làm người
Trang 4TB
TB
G
Hs theo dõi từ “Nước Viết ta… điều tệ hại
ấy” nêu nội dung của đoạn tấu
Tác giả phê phán những lối học lệch lạc,
sai trái nào?
Vậy theo Nguyễn Thiếp học thế nào là
chuộng hình thức, cầu danh lợi?
- Lối học chuộng hình thức là học thuộc lòng
câu chữ mà không hiểu nội dung, chỉ có cái
danh mà không hiểu thực chất
- Học cầu danh lợi là học để có danh tiếng,
được nhàn nhã được trọng vọng và có nhiều
lợi lộc
Tác giả đã chỉ ra tác hại của lối học lệch
lạc, sai trái đó là gì?
- Những kẻ học theo lối tầm thường làm cho
chúa tầm thường, thần nịnh hót người trên kẻ
dưới, đều thích sự chạy chọt, luồn cúi, không
biết đến “Tam cương ngũ thường” không biết
đến đạo làm người, không có thực chất dẫn
đến cảnh nước mất, nhà tan
Hãy phân tích lập luận của tác giả để thấy
rõ tác hại của lối học chuộng hình thức,
cầu danh lợi?
- Trong hệ thống lập luận chặt chẽ theo kết
cấu nhân quả, đoạn văn nhấn mạnh vào
những biểu hiện thật đáng buồn về việc học
ngày nay trên 2 khía cạnh: người đi học và
việc xã hội đánh giá người đỗ đạt (do học
tập) ở cả đạo đức và tài năng vì mục đích của
việc học của người đi học đã sai, cách đánh
giá lại không đúng thì hậu quả sẽ không
lường.Cái sai của người đi học là không
chuộng thực đức, thực tài, học không để “lập
đức, lập công, mà chỉ để cầu danh lợi” cái sai
ở đây thật cơ bản sai về mục đích, nó biến sự
học vốn là chân chính, vốn có ý nghĩa xã hội
thiêng liêng thành 1 nấc thang danh vọng tầm
thường Mục đích học sjai nên cách học cũng
sai không chịu mài kinh sử để nắm lấy tri
thức khoa học, đạo lí của thánh hiền mà thay
vào đó là cách học hình thức, học máy móc,
giáo điều Những người đỗ đạt ấy không có
thực đức, thực tài, đối với bề trên chỉ còn biết
2 Phê phán những biểu hiện lệch lạc, sai trái trong việc học.
- Người ta đua nhau lối học hình thức hòng cầu danh lợi
- Chúa tầm thường, thần nịnh hót, nước mất nhà tan đều do những điều tệ hại ấy
Trang 5KH
G
GV
TB
luồn lọt, nịnh bợ Còn về cách đánh giá,
người có quyền uy, cầm cân nảy mực trên
phạm vi cả nước là vua chúa mà chúa “trọng
nịnh thần” thì cái thói “hư danh, hư vinh”
mới mặc sức mà ngang nhiên tồn tại, thậm
chí còn lộng hành, kéo bè kéo cánh hãm hại
lẫn nhau Cái lô gíc diễn ra tất yếu không
tránh được là nhà tan, nước mất “nước mất…
tệ hại ấy”
Sức hấp dẫn không cưỡng lại được từ cách
lập luận ở chính trong sự lập luận bởi tính
khoa học, khách quan của nó
Sau khi phê phán những biểu hiện sai trái,
lệch lạc trong việc học tác giả khẳng định
quan điểm và phương pháp đúng đắn
trong học tập vậy quan điểm và phương
pháp đúng đắn trong học tập là như thế
nào?
Để khuyến khích việc học, Nguyễn Thiếp
khuyên Quang Trung thưch hiện những
chính sách gì?
Em có nhận xét gì trước quan điểm này
của Nguyễn Thiếp?
- Quan điểm của Nguyễn Thiếp là rất tiến bộ,
theo công việc học phải được phổ biến rộng
khắp; mở thêm trường, mở rộng thành phần
người học, tạo điều kiện thuận lợi cho người
đi học
Đúng như vậy: quan điểm của Nguyễn Thiếp
là rất tiến bộm quan điểm này có 2 cái lợi:
một là nâng cao được dân trí, hai là lựa chọn
được nhân tài Đó là cái nền của “chính học”
chúng ta đã biết, nhân dân ta vốn có tinh thần
ấy Những chính sách của Nguyễn Thiếp nêu
ra nay chúng ta gọi là xã hội hoá giáo dục,
nhờ chính sách này mà nhà nước ta đã nâng
cao được dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng
nhân tài Nhà nước ta còn có chính sách
khuyến học để khuyến khích mọi người
Bài tấu có đoạn bàn về “”phép học” đó là
những phép học nào?
- Đó là “phép dạy, nhất định theo Chu Tử
Lúc đầu học tiểu học để bồi lấy gốc… theo
* Tác giả phê phán lối học chuộng hình thức cầu danh lợi đó là mầm hoạ của đất nước
3 Quan điểm và phương pháp đúng đắn trong học tập 8’
- Cúi xin từ nay ban chiếu thư cho thầy trò trường học (…) đều tuỳ dân, tiện đấy mà
đi học
- Phép dạy, nhất định theo Chu Tử Lúc đầu học tiểu học để bồi lấy gốc Tuần tự tiến lên học đến tứ thư, ngũ kinh chu sử Học rộng rồi tóm lược cho gọn, học điều học mà làm
Trang 6GV
KH
TB
GV
điều học mà làm” Tác giả nêu thứ tự học từ
thấp đến cao, từ cơ bản đến phức tạp, theo
một hệ thống
Em thấy những phương pháp học tập mà
Nguyễn Thiếp đề ra có đúng đắn không?
Tại sao?
Những phương pháp học tập của Nguyễn
Thiếp đề ra là hoàn toàn đúng đắn.Việc học
phải bắt đầu từ những kiến thức cơ bản, có
tính chất nền tảng Phương pháp học tập phải
tuần tự tiến lê, từ thấp đến cao, học rộng nghĩ
sâu biết tóm lược những điều cơ bản nhất,
học phải biết kết hợp với hành, học không
những để biết mà phải để làm
Theo Nguyễn Thiếp học phải theo hệ thống
từ thấp đén cao Phải chăng tác giả với tầm
nhìn xa trông rộng, đã thấy ý nghĩa lớn lao,
gốc rễ từ mảnh đất gieo hạt đầu tiên để từ đó
cái cây đức, cây tài sẽ tươi tốt về sau? Cần
phải học rộng, học nhiều nhưng phải chủ
động chọn lấy cái chính biến nó thành nhận
thức, thành trí tuệ của riêng mình Muốn lựa
chọn tri thức, song phải biết vận dụng học để
mà làm đấy mới là cái đích cuối cùng của
việc học Từ đó có thể thấy phương pháp học
tập mà Nguyễn Thiếp đề ra, rất đúng đắn, có
tính thực tiễn và cho đến bây giờ vẫn còn
nguyên giá trị của nó
Mục đích chân chính và cách học đúng đắn
được tác giả gọi là “đạo học”
Theo tác giả đạo học thành sẽ có tác dụng
như thế nào?
- Tác dụng của việc học chân chính đất nước
nhiều nhân tài; chế độ vững mạnh, quốc gia
hưng thịnh
Tại sao Nguyễn Thiếp cho rằng: “Đạo học
thành” liên quan đến triều đình ngay ngắn
và có thế khiến “thiên hạ thịnh trị”?
- Vì đạo học thành thì sẽ không còn lối học
hình thức cầu danh lợi cá nhân, không còn
hiện tượng “ chúa tầm thường thần nịnh hót”
nhiều người giỏi có đạo đức sẽ đỗ đạt làm
quan sẽ khiến triều đình ngay ngắn
- Đạo học thành sẽ tạo ra nhiều người biết
trọng lẽ phải (đạo lí) biết ứng dụng đạo học
vào công việc; không còn thói cầu danh lợi,
* Đạo học thành thì người tốt nhiều, người tốt nhiều thì triều đình ngay ngắn mà thiên hạ thịnh trị
Trang 7nịnh thần khiến việc cai trị quốc gia sẽ dễ
dàng nước nhà sẽ vững vàng, bình ổn, thịnh
trị
Như vậy: giáo dục có hiệu quả thì đất nước
có nhiều nhân tài, chế độ vững mạnh, quốc
gia hưng thịnh
Em có nhận xét như thế nào về trình tự lập
luận của tác giả trong đoạn trích? Từ đó xác
định bằng 1 sơ đồ
Đây là một đoạn văn trình bày vấn đề một cách sáng sủa, rõ ràng có thể thấy trình
Khẳng định quan điểm phương pháp đúng đắn
Tác dụng của việc học chân chính
Mục đích chân chính của việc học
Phê phán những
lệch lạc, sai trái
III Tổng kết- ghi nhớ 3’
Khá: Hãy khái quát lại nội dung và nghệ thuật của đoạn trích
- Với cách lập luận chặt chẽ, bài “bàn luận về phép học” giúp ta hiểu mục đích của việc học là để làm người có đạo đức, có tri thức, góp phần làm hưng thịnh đất nước chứ không phải là cầu danh lợi.Muốn học tốt phải có phương pháp, học cho rộng nhưng phải nắm cho gọn đặc biệt là học đi đôi với hành
* Ghi nhớ SGK trang 79
TB: Gọi hs đọc ghi nhớ
IV Luyện tập 4’
Hỏi: Phân tích sự cần thiết và tác dụng của phương pháp “học đi đôi với hành”.
- Hs thảo luận cử đại diện trình bày
III Hướng dẫn học bài và làm bài ở nhà 1’
- Nắm nội dung bài, học thuộc ghi nhớ.
- Học thuộc bài “Bàn luận về phép học”
- Soạn: Luyện tập xây dựng và trình bày luận điểm
+ Sắp xếp các hệ thống luận điểm ở II 1
+ Viết bài cho đề bài mục I
+ Trả lời các câu hỏi trong SGK trang 83- 84
Trang 8Ngày soạn: Ngày giảng:
Tiết 102
Tập làm văn
LUYỆN TẬP XÂY DỰNG VÀ TRÌNH BÀY LUẬN ĐIỂM
A PHẦN CHUẨN BỊ
I Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh
- Củng cố chắc chắn hơn những hiểu biết về cách thức xây dựng và trình bày luận điểm
- Vận dụng được những hiểu biết đó vào việc tìm, sắp xếp và trình bày luận điểm trong một bài văn nghị luận có đề tài gần gũi, quen thuộc,
- Giáo dục học sinh ý thức trình bày luận điểm rõ ràng dễ hiểu
II Chuẩn bị
Thầy: soạn giảng, tài liệu: SGK, SGV
Trò: học bài cũ, chuẩn bị bài mới theo sự hướng dẫn của gv ở tiết 101
B PHẦN THỂ HIỆN TRÊN LỚP
* Ổn định:
I Kiểm tra: 4’
* Câu hỏi: khi trình bày luận điểm trong bài văn nghị luận cần chú ý điều gì?
* Đáp án- biểu điểm:
4đ - Thể hiện rõ ràng, chính xác nội dung của luận điểm trong câu chủ đề Trong
đoạn văn trình bày luận điểm, câu chủ đề thường đặt ở vị trí đầu tiên (đối với đoạn diễn dịch) hoặc cuối cùng đối với đoạn qui nạp
3đ - Tìm đủ các luận cứ cần thiết tổ chức lập luận theo 1 trật tự hợp lí để làm nổi
bật luận điểm
3đ - Diễn đạt trong sáng, hấp dẫn để sự trình bày luận điểm có sức thuyết phục.
II Bài mới
Trong bài Tập làm văn nghị luận, công việc xây dựng và trình bày luận điểm
có vai trò vô cùng quan trọng Nếu khi viết bài văn nghị luận đã tìm được đúng, đủ những luận điểmcần thiết để làm bài đã sắp xếp được những luận điểm đó thành không còn là 1 công việc khó khăn vì lí do đó hôm nay chúng ta cùng
Yếu
TB
TB
Gọi hs đọc đề bài
Với đề bài này theo em bài viết cần trình
bày những vấn đề gì?
- Bài viết cần làm sáng tỏ vấn đề: phải chăm
chỉ học tập
Bài viết làm sáng tỏ vấn đề “phải chăm chỉ
I Xây dựng luận điểm 15’
* Đề bài: hãy viết một bài báo tường để khuyên các bạn trong lớp học tập chăm chỉ hơn.
Trang 9G
học tập” cho ai? Nhằm mục đích gì?
- Bài viết cần làm sáng tỏ vấn đề “Phải chăm
chỉ học tập cho 1 số bạn trong lớp chưa chăm
chỉ học tập, nhằm mục đích giúp các bạn xác
định được động cơ, thái độ học tập đúng đắn
để chăm học hơn”
Vậy để đạt được mục đích đó e dự định đưa
bài viết của mình các luận điểm nêu trong
mục II 1 SGK trang 83 không? Vì sao?
- Không sử dụng hệ thống luận điểm đó có
những luận điểm chưa chính xác và chưa hợp
lí dù người làm bài tỏ ra có ý thức học tập,
cách bố cục của bài “Hịch tướng sĩ” để vận
dụng vào bài viết của mình cụ thể là:
+ Luận điểm a: còn có nội dung không phù
hợp với vấn đề trong bài (đề bài nêu) phải
học tập chăm chỉ hơn Luận điểm lại nói đến
luận điểm tốt…) cần phải dứt khoát loại bỏ
nội dung không phù hợp đó
+ Trong hệ thống luận điểm nêu ở SGK còn
thiếu những luận điểm cần thiết, khiến mạch
văn có chỗ bị đứt đoạn và vấn đề không được
hoàn toàn sáng rõ (cần thêm những luận điểm
như: đất nước, rất cần những người tài giỏi)
hay phải học chăm mới học giỏi mới thành
tài…)
Sự sắp xếp các luận điểm chưa thật hợp lí vị
trí của luận điểm b làm cho bài thiếu mạch
lạc, luận điểm d không nên đứng trước luận
điểm c vì luận điểm d chính là luận điểm
chính dùng làm kết luận
Theo em phải thêm bớt điều chỉnh và sắp
xếp lại hệ thống luận điểm SGK như thế
nào để đạt được một bố cục rành mạch
hợp lí, chặt chẽ?
Ta cần điều chỉnh và sắp xếp lại hệ thống
người tài giỏi để đưa Tổ quốc tiến lên “đài vinh quang” sánh kịp với bạn bè năm châu
b Quanh ta đang có nhiều tấm gương của các bạn học sinh phấn đấu học giỏi để đáp ứng được yêu cầu của đất nước
Trang 10TB
KH
G
Như vậy ta vừa củng cố cách xây dựng hệ
thống luận điểm trong bài văn nghị luận tiếp
theo ta cùng luyện tập về cách
Cho hs nhắc lại những điều cần chú ý khi
trình bày luận điểm
Ta nên chuyển đoạn và giới thiệu luận
điểm như thế nào cho chính xác và hấp
dẫn?
- Chuyển đoạn góp phần thể hiện mối liên hệ
giữa các đoạn trong mạch văn bản nếu làm
tốt, chuyển đoạn còn tạo được ấn tượng mạnh
cho người đọc người nghe Có thể chuyển
đoạn bằng các từ ngữ đóng vai trò chuyển
tiếp ý bằng câu hoặc vế câu để chỉ luận điểm
đưa ra trong đoạn văn này sẽ tương phản với
nội dung của đoạn trước Song cách chuyển
đoạn và giới thiệu luận điểm phải đảm bảo
tính liên kết gon, rõ, các từ ngữ chuyển đoạn
phải được dùng đúng nội dung mà chúng biểu
thị
Có phải tất cả các câu chuyển đoạn và giới
thiệu luận điểm ghi ở mục 2 a trang 83
đều chính xác không? Vì sao?
- Không, câu thứ 2 xác định sai mối quan hệ
giữa các luận điểm cần trình bày với luận
điểm đứng trên Hai luận điểm ấy không có
quan hệ nhân quả để có thể nối bằng từ “do
đó”
c Muốn học giỏi, muốn thành tài thì trước hết phải học chăm
d Một số bạn ở lớp ta còn ham chơi, chưa chăm học, làm cho thầy cô giáo và các bậc cha mẹ rất buồn
e Nếu bây giờ càng chơi bời, không chịu học thì sau này càng khó gặp niềm vui trong cuộc sống
g Vậy các bạn nên bớt vui chơi, chịu khó học hành chăm chỉ, để trở nên người
có ích trong cuộc sống, và nhờ đó tìm được niềm vui chân chính lâu bền
II Trình bày luận điểm
24’