Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy - học Ghi baûng Hoạt động 1: Tìm hiểu chủ đề của văn bản I- Baøi hoïc : Trong văn bản Tôi đi học, tác giả nhớ lại những kỉ niệm sâu sắc nào trong thờ[r]
Trang 1Nguyễn Thị Thạch Giáo án Ngữ văn 8
TUAÀN 1 Ngày soạn :15/08/2009
Ngày dạy :17/08/2009
Tiết 01
Văn bản:
TOÂI ẹI HOẽC
(Thanh Tũnh)
I Muùc tieõu caàn ủaùt : Giuựp hoùc sinh:
1 Caỷm nhaọn ủửụùc taõm traùng hoài hoọp, caỷm giaực bụừ ngụừ cuỷa nhaõn vaọt “toõi” trong buoồi tửùu trửụứng ủaàu tieõn
trong ủụứi
2 Thaỏy ủửụùc ngoứi buựt vaờn xuoõi giaứu chaỏt thụ, gụùi dử vũ trửừ tỡnh man maực cuỷa Thanh Tũnh
II Hoạt động dạy và học :
1 OÅn ủũnh: Qui ủũnh neà neỏp, yeõu caàu hoùc vaờn cuỷa lụựp 8
2 Kieồm tra baứi cuừ: Kieồm tra vụỷ, sgk, baứi chuaồn bũ
3 Baứi mụựi:
* Giụựi thieọu baứi : ”Thuụỷ coứn thụ ngaứy hai buoồi ủeỏn trửụứng” ẹeỏn trửụứng laứ nieàm haùnh phuực lụựn nhaỏt cuỷa treỷ
thụ Vaứ ngaứy ủaàu tieõn vaứo lụựp Moọt, vaứo Trung hoùc, laứ nhửừng kổ nieọm chaỳng theồ naứo queõn ủoỏi vụựi moói con
ngửụứi, noự ủeồ laùi aỏn tửụùng saõu ủaọm maừi trong loứng chuựng ta coự khi caỷ cuoọc ủụứi Baống gioùng vaờn nheù nhaứng,
Thanh Tũnh daón daột ta vaứo kổ nieọm cuỷa thụứi thụ aỏu, ngaứyủaàu tieõn ủi hoùc
Tieỏn trỡnh toồ chửực caực hoaùt ủoọng daùy - hoùc Ghi baỷng
Hoaùt ủoọng 1 : Giụựi thieọu taực giaỷ- taực phaồm :
Tỡm hieồu veà taực giaỷ –Thanh Tũnh – Xem sgk phaàn chuự thớch * trang 8
Hoaùt ủoọng 2 : ẹoùc vaứ tỡm hieồu chuự thớch :
ẹoùc vaờn baỷn : ủoùc gioùng nheù nhaứng, chaàm chaọm taùo caỷm xuực baõng
khuaõng, lửu luyeỏn Chuự thớch : giaỷng laùi chuự thớch : lụựp ba, lụựp naờm
Hoaùt ủoọng 3 : Tỡm hieồu vaờn baỷn :
?-Nhửừng gỡ ủaừ gụùi leõn trong loứng “toõi” kổ nieọm veà buoồi tửùu trửụứng ủaàu tieõn?
Nhửừng chuyeồn bieỏn cuỷa ủaỏt trụứi vaứo dũp cuoỏi thu thửụứng gụùi leõn kổ nieọm veà
buoồi tửùu trửụứng trong loứng taực giaỷ : “Haứng naờm, cửự vaứo cuoỏi thu, loứng toõi
laùi nao nửực nhửừng kổ nieọm mụn man cuỷa buoồi tửùu trửụứng ”
?-Trong toaứn boọ truyeọn ngaộn, em thaõyự kổ nieọm veà buoồi tửùu trửụứng ủửụùc nhaứ
vaờn dieón taỷ theo trỡnh tửù nhử theỏ naứo ?
-Nhửừng kổ nieọm ủửụùc dieón taỷ theo trỡnh tửù thụứi gian :
+ Hieọn taùi nhụự veà quaự khửự :bieỏn chuyeồn cuỷa ủaỏt trụứi cuoỏi thu vaứ hỡnh aỷnh
maỏy em nhoỷ ruùt reứ nuựp dửụựi noựn meù laàn ủaàu tieõn ủeỏn trửụứng gụùi cho nhaõn
vaọt “toõi”nhụự laùi mỡnh ngaứy aỏy cuứng nhửừng kổ nieọm trong saựng
+ Trỡnh tửù thụứi gian ụỷ tửứng thụứi ủieồm : Taõm traùng, caỷm giaực treõn ủửụứng ủi
cuứng meù tụựi trửụứng ;taõm traùng, caỷm giaực khi nhỡn ngoõi trửụứng ngaứy khai
giaỷng vaứ caực baùn, luực nghe goùi teõn vaứ rụứi tay meù vaứo lụựp ;taõm traùng, caỷm
giaực luực ngoài vaứo choó vaứ ủoựn nhaọn giụứ hoùc ủaàu tieõn
GV:Chốt lại ý chính:
Đây là dòng hồi tưởng tạo nên sự liên tưởng tương đồng, tự nhiên giữa hiện tại
và quá khứ Tâm trạng cảm xúc vừa cụ thể nhưng rất thực nó không hề mâu
thuẩn mà bổ sung cho nhau
Hoạt động 4 Củng cố dặn dò
.*********
I-Tỡm hieồu taực giaỷ:
- xem chuự thớch * trang 8
IITỡm hieồu taực phaồm :
1-ẹoùc : 2-Phaõn tớch :
aTrỡnh tửù kổ nieọm
- Trỡnh tửù thụứi gian: +Tửứ hieọn taùi nhụự
veà dú vaừng
+Taõm traùng treõn ủửụứng ủeỏn trửụứng
khi nhỡn ngoõi trửụứng, caực baùnluực nghe goùi teõn, rụứi tay meù
luực ngoài vaứo choó ủoựn giụứ hoùc ủaàu tieõn
Trang 2Ngày soạn: 16/8/2009 Ngày dạy: 17/8/2009 Tiết: 02
Văn bản:
Tôi đi học(Thanh Tịnh)
A- Mục đích yêu cầu:
- Thông qua tiết học giúp học sinh phân tích cụ thể tâm trạng cảm giác của
nhân vật tôi trong buổi tựu trường đầu tiên
- Đồng thời cảm nhận được giá trị của nghệ thuật viết văn giàu chất trữ tình
của tác giả
- Tích hợp với phần tiếng việt , tập làm văn trong bài 1
B- Hoạt động dạy học
ổn định tổ chức
Bài mới :
Hoạt động dạy
Cho học sinh đoùc ủoaùn vaờn : “Toõi queõn luựng tuựng hụn”
? Tỡm nhửừng hỡnh aỷnh, chi tieỏt theồ hieọn taõm traùng cuỷa “toõi” khi cuứng meù ủi
treõn ủửụứng tụựi trửụứng ?
+Caỷnh vaọt chung quanh toõi ủeàu thay ủoồi, vỡ chớnh loứng toõi ủang coự sửù thay
ủoồi lụựn : hoõm nay toõi ủi hoùc
+Trong chieỏc aựo vaỷi duứ ủen daứi, toõi caỷm thaỏy mỡnh trang troùng vaứ ủửựng ủaộn
+Saõn trửụứng hoõm nay daứy ủaởc ngửụứi Ai cuừng aựo quaàn saùch seừ, gửụng maởt vui
tửụi, saựng suỷa
+Ngoõi trửụứng vửứa xinh xaộn, vửứa oai nghieõm khaực thửụứng Saõn noự roọng, mỡnh
noự cao hụn, loứng toõi ủaõm ra lo sụù vaồn vụ
+Hoài hoọp chụứ nghe goùi teõn mỡnh, khi nghe goùi ủeỏn teõn, “toõi” giaọt mỡnh, luựng
tuựng
-?Nhaõn vaọt “ toõi” ủaừ coự taõm traùng, caỷm giaực nhử theỏ naứo trong ngaứy ủaàu
tieõn ủeỏn trửụứng? Hoài hoọp, bụừ ngụừ, lo sụù vaồn vụ
-?Caỷm giaực em nhử theỏ naứo khi ủửụùc boỏ meù ủửa ủeõn trửụứng vaứo ngaứy ủi hoùc
ủaàu tieõn ụỷ baọc tieồu hoùc hoaởc trung hoùc
Giáo viên chốt lại ý chính:
Qua đoạn văn giúp người đọc hình dung được đây là một cậu bé ngây thơ, ngộ
nghĩnh,đáng yêu
Hoạt động 4: Củng cố, dặn dò
Ghi bảng
b Taõm traùng, caỷm
giaực cuỷa “ toõi”:
-Caỷm thaỏy loứng coự sửù thay ủoồi lụựn, mỡnh trang troùng vaứ ủửựng ủaộn, lo sụù vaồn vụ, luựng tuựng, ngụừ ngaứng, tửù tin,
hoài hoọp, bụừ ngụừ
3- Nhửừng neựt ủaởc
saộc cuỷa truyeọn :
Trang 3NguyƠn ThÞ Th¹ch Gi¸o ¸n Ng÷ v¨n 8
?
-Đọc tiếp đoạn văn còn lại
?Hình ảnh, chi tiết nào chứng tỏ tâm trạng hồi hộp của “tôi” khi rời bàn
tay mẹ, khi vào lớp đón giờ học đầu tiên?
- “ Tôi” thấy nặng nề một cách lạ, rồi bỗng cảm thấy sợ khi sắp phải rời bàn
tay mẹ, nức nở khóc theo các cậu học sinh mới như mình (phản ứng dây
truyền)
-Vừa cảm thấy xa mẹ, lấy làm lạ vẫn không cảm thấy xa nhà hay xa mẹï
vừa ngỡ ngàng, vừa tự tin
-Em có cảm nhận gì về thái độ của phụ huynh ? Của ông đốc, thầy giáo ?
-Các phụ huynh đều chuẩn bị chu đáo, âu yếm, lo lắng theo dõi diễn biến
tâm trạng con em ;-Ông đốc rất từ tốn, hiền hậu với học sinh Thầy giáo trẻ
tươi cười, vui tính, thân thương, trìu mến,
Trách nhiệm, tấm lòng của nhà trường, gia đình đối với học sinh, nhất là
những em bé lần đầu đi học Đây thực sự là những dấu ấn tốt đẹp, những kỉ
niệm trong sáng, ấm áp không thể phai nhoà trong kí ức tuổi thơ ( Cổng
trường mở ra)
-Hãy chỉ ra những hình ảnh so sánh được tác giả sử dụng trong văn bản ?
Phân tích giá trị biểu cảm ?
-Sử dụng những hình ảnh so sánh để diễn tả tâm trạng nhân vật tôi trong
những thời điểm khác nhau :
+ “Tôi quên thế nào được … giữa bầu trời quang đãng”
+ “Ý nghĩ ấy… lướt ngang trên ngọn núi”
+ “Họ như những con chim con… nhưng còn ngập ngừng, e sợ ”
So sánh giàu hình ảnh, giàu sức gợi cảm được gắn với những cảnh sắc
thiên nhiên tươi sáng trữ tình góp phần diễn tả cụ thể, rõ ràng những cảm
giác, ý nghĩ của nhân vật, tạo nên chất thơ man mác và cảm giác nhẹ nhàng
êm dịu, trong trẻo trong truyện ngắn
-Nêu nhận xét của em về nét đặc sắc nghệ thuật của truyện ? Sức cuốn hút
của tác phẩm theo em được tạo nên từ đâu ?
@Nhận xét những đặc sắc nghệ thuật của truyện :
+ Bố cục được viết theo dòng hồi tưởng, cảm nghĩ đúng theo trình tự thời
gian
+ Kết hợp hài hoà giữa kể, miêu tả với bộc lộ cảm xúc, tâm trạng nhân vật
Chính các nét đặc sắc nghệ thuật trên góp phần quan trọng tạo nên chất
trữ tình của tác phẩm
@Sức cuốn hút của tác phẩm là nhờ những yếu tố sau :
-Truyện được bố cục theo dòng hồi tưởng, cảm nghĩ chân thực, kết hợp hài hoà giữa kể, tả với bộc lộ cảm xúc, tâm trạng
-Hình ảnh so sánh giàu sức gợi cảm
III Ghi nhớ :
- Học thuộc phần ghi nhớ sgk / 9
IV-Luyện tập : A-Ở lớp :
-Thực hành nói câu 1-trang 9
B-Ở nhà :
- Luyện tập viết đoạn văn
Trang 4+ Hồi tưởng chân thực và những rung động sâu sắc của chính bản thân tác
giả
+ Tình huống truyện có dấu ấn sâu đậm, không thể nào quên và rất trong
sáng
+ Tình cảm ấm áp, trìu mến của những người lớn đối với các em nhỏ lần
đầu tiên đến trường ;Hình ảnh thiên nhiên, ngôi trường và các so sánh giàu
sức gợi cảm của tác giả Toàn bộ truyện toát lên chất trữ tình thiết tha
* Hoạt động 4 : Ý nghĩa văn bản :
- Những cảm xúc của Thanh Tịnh gợi cho em những kỉ niệm gì trong ngày
đầu tiên đi học ? Có gì giống và khác với thanh Tịnh ? Ghi nhớ : Đọc sgk
trang 9
* Hoạt động 4 : Hướng dẫn luyện tập
-Câu 1: Cảm nghĩ của em về dòng cảm xúc của nhân vật “tôi” trong truyện ?
+ Em hãy khái quát lại những cảm xúc, tâm trạng của nhân vật theo trình tự
thời gian ?(Chú ý chỉ ra sự kết hợp hài hoà giữa trữ tình với miêu tả, tự sự
của văn bản)
-Câu 2 :Viết đoạn văn ghi lại ấn tượng của em trong buổi đến trường khai
giảng đầu tiên
4 Củng cố (luyện tập):
5 Dặn dò:
Học bài : Học thuộc lòng 4 đoạn văn đầu và thuộc các câu văn có hình ảnh so sánh
Soạn bài : Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ Nhìn vào sơ đồ, trả lời các câu hỏi a, b, c trang 10
_
Trang 5Nguyễn Thị Thạch Giáo án Ngữ văn 8
Tuaàn 1 Ngày soạn : 20/08/2009
Ngày dạy: 22/08/2009
Tieỏt 3:
CAÁP ẹOÄ KHAÙI QUAÙT CUÛA NGHểA Tệỉ NGữ
I Muùc tieõu caàn ủaùt : Giuựp hoùc sinh:
1 Hieồu roừ caỏp ủoọ khaựi quaựt cuỷa nghúa tửứ ngửừ vaứ moỏi quan heọ veà caỏp ủoọ khaựi quaựt cuỷa nghúa tửứ ngửừ
2 Thoõng qua baứi hoùc, reứn tử duy trong vieọc nhaọn thửực moỏi quan heọ giửừa caựi chung vaứ caựi rieõng
II Hoạt động dạy và học :
1 OÅn ủũnh:
2 Kieồm tra baứi cuừ: Tỡm vaứ phaõn tớch nhửừng hỡnh aỷnh so saựnh ủửụùc sửỷ duùng trong vaờn baỷn Toõi ủi
hoùc ? Sửực cuoỏn huựt cuỷa taực phaồm laứ nhụứ ụỷ nhửừng yeỏu toỏ naứo ?
3 Baứi mụựi:
* Giụựi thieọu baứi : ễÛ lụựp7, ta ủaừ bieỏt hai moỏi quan heọ yự nghúa cuỷa tửứ : doàng nghúa vaứ traựi nghúa Coự moọt
moỏi quan heọ khaực, ủoự laứ quan heọ bao haứm Nghúa cuỷa tửứ ngửừ coự caỏp ủoọ cao thaỏp khaực nhau Baứi hoùc hoõm nay seừ giuựp caực em naộm roừ kieỏn thửực naứy
Tieỏn trỡnh toồ chửực caực hoaùt ủoọng daùy - hoùc Ghi baỷng
Hoaùt ủoọng 1 : Tỡm hieồu khaựi nieọm :
-Quan saựt sụ ủoà sgk /10 vaứ traỷ lụứi caõu hoỷi :
a-Nghúa cuỷa tửứ ủoọng vaọt roọng hụn hay heùp hụn nghúa cuỷa caực tửứ thuự, chim,
caự? Vỡ sao ?
-Nghúa cuỷa tửứ ủoọng vaọt roọng hụn nghúa cuỷa caực tửứ thuự, chim, caự Vỡ tửứ ủoọng
vaọt coự phaùm vi nghúa bao haứm nghúa caực tửứ : thuự, chim, caự
b-Nghúa cuỷa tửứ thuự roọng hụn hay heùp hụn nghúa cuỷa caực tửứ voi, hửụu ? Nghúa
cuỷa tửứ chim roọng hụn hay heùp hụn nghúa cuỷa tửứ tu huự, saựo? Nghúa cuỷa tửứ caự
roọng hụn hay heùp hụn nghúa cuỷa caực tửứ caự roõ, caự thu ? Vỡ sao ?
-Nghúa cuỷa tửứ chim roọng hụn nghúa cuỷa caực tửứ tu huự, saựo vỡ tửứ chim coự phaùm vi
nghúa bao haứm nghúa caực tửứ tu huự, saựo
-Nghúa cuỷa tửứ caự roọng hụn nghúa cuỷa caực tửứ caự roõ, caự thu vỡ tửứ caự coự phaùm vi
nghúa bao haứm nghúa cuỷa caực tửứ caự roõ, caự thu
c-Nghúa caực tửứ thuự, chim, caự roọng hụn nghúa cuỷa nhửừng tửứ naứo, ủoàng thụứi heùp
hụn nghúa cuỷa tửứ naứo ?
-Nghúa caực tửứ thuự, chim, caự roọng hụn nghúa caực tửứ voi, hửụu, tu huự, saựo, caự roõ,
caự thu ; heùp hụn nghúa cuỷa tửứ ủoọng vaọt
ẹoùc phaàn ghi nhụự sgk trang 10
* Hoaùt ủoọng2 Hửụựng daón luyeọn taọp :
-Baứi 1: Laọp sụ ủoà -Baứi 2: Choùn tửứ ngửừ nghúa roọng
-Baứi 3 : Tỡm tửứ ngửừ coự nghúa heùp - Baứi 4 : Loaùi ra tửứ ngửừ khoõng thuoọc
phaùm vi
I- Baứi hoùc :
-Tửứ ngửừ nghúa roọng, tửứ ngửừ nghúa heùp
II- Ghi nhụự :
sgk trang 10
III-Luyeọn taọp : A-ễÛ lụựp :
Baứi taọp 1, 2, 3, 4/ 11
B-ễÛ nhaứ :
Baứi taọp 5/11
4 Cuỷng coỏ (luyeọn taọp):
Baứi taọp 1: Dửùa vaứo sụ ủoà trang 10, laọp sụ ủoà theồ hieọn caỏp ủoọ khaựi quaựt nghúa cuỷa tửứ ngửừ trong caực nhoựm tửứ :
a-Y phuùc : Quaàn – quaàn ủuứi, quaàn daứi ; Aựo – aựo daứi, aựo sụ mi
b- Vuừ khớ : Suựng – suựng trửụứng, ủaùi baực ; Bom : bom bi, bom ba caứng
Trang 6Bài tập 2 : Từ ngữ có nghĩa rộng hơn so với nghĩa của các từ ngữ ở mỗi nhóm sau :
a-Chất đốt
d-Nhìn đ-Đánh
Bài tập 3 : Từ ngữ có nghĩa được bao hàm trong phạm vi của mỗi từ ngữ sau :
a-Xe cộ : xe đạp, xe máy, xe ô tô, b-Kim loại : sắt, đồng, chì, thiết,
c-Hoa quả : chuối, đu đủ, mít, d-Họ hàng : cô, dì, chú, bác,
đ-Mang : xách, khiêng, gánh,
Bài tập 4 : Gạch bỏ những từ ngữ sau vì chúng không thuộc phạm vi nghĩa của mỗi nhóm từ : a- Thuốc lá b- Thủ quỹ c-Bút điện d-Hoa tai
Bài tập 5 : -3 động từ thuộc 1 phạm vi nghĩa là : khóc, nức nở, sụt sùi
Trong đó : Khóc ( nghĩa rộng ) : nức nở, sụt sùi (nghĩa hẹp)
5 Dặn dò:
Học bài : -Học thuộc phần ghi nhớ
Soạn bài : -Tính thống nhất về chủ đề của văn bản Trả lời câu hỏi 1, 2, 3 trang 12
*****
Trang 7
NguyƠn ThÞ Th¹ch Gi¸o ¸n Ng÷ v¨n 8
Tuần1 Ngày soạn :23/08/2009 Ngµy d¹y :24/08/2009 Tiết 4: TÍNH THỐNG NHẤT VỀ CHỦ ĐỀ CỦA VĂN BẢN
I Mục tiêu cần đạt : Giúp học sinh:
1 Nắm được chủ đề của văn bản, tính thống nhất về chủ đề của văn bản
2 Biết viết một văn bản đảm bảo tính thống nhất về chủ đề ; biết xác định và duy trì đoiá tượng trình bày, chọn lựa, sắp xếp các phần sao cho văn bản tập trung nêu bật ý kiến, cảm xúc của mình
II Các bước lên lớp :
1 Ổn định:
2 Kiểm tra bài cũ: Thế nào là từ ngữ nghĩa rộng, nghĩa hẹp ? Giải bài tập 5 / 11
3 Bài mới:
* Giới thiệu bài : Khi tạo lập văn bản cần coi trọng bước quan trọng là định hướng chủ đề và làm thế nào để
văn bản mạch lạc, liên kết chặt chẽ Bài học hôm nay sẽ giúp các em hiểu được chủ đề và tính thống nhất về chủ đề văn bản
Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy - học Ghi bảng
Hoạt động 1: Tìm hiểu chủ đề của văn bản
Trong văn bản Tôi đi học, tác giả nhớ lại những kỉ niệm sâu sắc nào trong thời
thơ ấu của mình ? Sự hồi tưởng ấy gợi lên những ấn tượng gì trong lòng tác giả
?
-Tác giả nhớ lại những kỉ niệm sâu sắc trong thời thơ ấu là buổi đầu tiên đi học
Sự hồi tưởng ấy gợi lên cảm giác bâng khuâng, xao xuyến không thể nào quên
về tâm trạng náo nức, bỡ ngỡ của nhân vật “tôi” theo trình tự thời gian của buổi
tựu trường đầu tiên
?Từ những nội dung trên, em hãy nêu chủ đề của văn bản Tôi đi học ?
Chủ đề văn bản : Những kỉ niệm sâu sắc về buổi tựu trường đầu tiên
?Qua đó, em hiểu thế nào là chủ đề văn bản ?
Chủ đề văn bản là đối tượng và vấn đề chính được tác giả nêu lên, đặt ra
trong văn bản Khái niệm chủ đề : Phần ghi nhớ sgk / 12
Hoạt động 2 : Tìm hiểu tính thống nhất về chủ đề của văn bản
?Căn cứ vào đâu em biết văn bản Tôi đi học nói lên những kỉ niệm của tác giả
về buổi tựu trường đầu tiên?
- Căn cứ vào nhan đề vb“Tôi đihọc” cho phép dự đoán văn bản nói về chuyện
tôi đi học
- Đó là những kỉ niệm về buổi đầu đi học của “tôi”, nên đại từ “tôi”, các từ ngữ
biểu thị ý nghĩa đi học được lặp nhiều lần
- Các câu đều nhắc đến kỉ niệm của buổi tựu trường đầu tiên trong đời :
+ Hôm nay tôi đi học
+ Hàng năm cứ vào cuối thu lòng tôi lại náo nức những kỉ niệm mơn nam
+ Tôi quên thế nào được những cảm giác trong sáng ấy
+ Hai quyển vở mới đang cầm trên tay tôi đã bắt đầu thấy nặng
+ Tôi bặm tay ghì thật chặt, nhưng một quyển vở cũng xệch ra và chênh đầu chúi
xuống đất,
-Từ nhan đề, các câu văn tập trung thể hiện chủ đề Sự thống nhất giữa
nhan đề, và nội dung văn bản
?Phân tích sự thay đổi tâm trạng của nhân vật trong buổi tựu trường đầu tiên ?
-Trên đường đi học :
+ Cảm nhận về con đường : quen đi lại lắm lần thấy lạ, cảnh vật chung
quanh đều thay đổi
+Thay đổi hành vi : Trước kialội qua sông thả diều, ra đồng nô đùa nay
đi học, cố làm như một học trò thực sự
-Trên sân trường :
I- Bài học :
1-Định nghĩa chủ đề
2-Tính thống nhất về chủ đề của văn bản
Trang 8+ Cảm nhận về ngôi trường : cao ráo, sạch sẽ hơn các nhà trong làng
xinh xắn, oai nghiêm như đình làng lòng đâm ra lo sợ vẩn vơ
+ Khi xếp hàng vào lớp : đứng nép bên người thân, chỉ dám nhìn một nửa,
chỉ dám đi từng bước nhẹ, muốn bay nhưng còn ngập ngừng e sợ, cảm thấy nặng
nề, nức nở khóc theo bỡ ngỡ, lúng túng
-Trong lớp học : Cảm thấy xa mẹ, nhớ nhà
Từ đó, em có nhận xét gì về mối quan hệ giữa chủ đề văn bản với diễn biến tâm
trạng của nhân vật trong toàn bộ văn bản ?
- Các chi tiết, các phương tiện ngôn ngữ đều tập trung khắc hoạ, tô đậm những
cảm giác này sự thống nhất giữa diễn biến tâm trạng nhân vật với chủ đề văn
bản
@ Qui nạp = Câu hỏi thảo luận nhóm :
-Thế nào là tính thống nhất về chủ đề văn bản ?
-Tính thống nhất về chủ đề được thể hiện ở những phương diện nào trong văn bản
?
-Làm thế nào để có thể viết một văn bản bảo đảm tính thống nhất về chủ đề ?
© Đọc phần ghi nhớ sgk / 12
Hoạt động 3 : Hướng dẫn luyện tập
-Bài tập 1 : Khắc sâu kiến thức liên quan đến tính thống nhất chủ đề
-Bài tập 2 và 3 : Gạch bỏ ý lạc hoặc xa chủ đề làm cho văn bản không có tính
thống nhất
Học ghi nhớ sgk trang 12
III-Luyện tập : A-Ở lớp :
-Bài tập 1 và 2
B-Ở nhà :
-Bài tập 3
4 Củng cố (luyện tập):
BT1/13: Đọc văn bản Rừng cọ quê tôi – Nguyễn Thái Vận
Phân tích tính thống nhất chủ đề văn bản qua việc trả lời câu hỏi :
a-Văn bản trên viết về cây cọ ở vùng sông Thao- quê hương tác giả
-Các đoạn văn đã trình bày đối tượng và vấn đề theo trình tự : miêu tả hình dáng cây cọ-sự gắn bó cây cọ với tuổi thơ – tác dụng cây cọ –tình cảm gắn bó với người dân sông Thao
-Khó thay đổi trật tự sắp xếp vì được bố trí theo ý định sẵn của tác giả : các ý đã rành mạch, liên tục
b-Chủ đề văn bản : Vẻ đẹp và ý nghĩa của rừng cọ quê tôi
c-Chứng minh chủ đề ấy được thể hiện trong toàn văn bản : + Nhan đề văn bản
+ Các ý của toàn văn bản ( Sắp xếp theo trình tự thể hiện chủ đề )
d-Các từ ngữ, các câu tiêu biểu thể hiện chủ đề văn bản :
+ Các từ ngữ được lặp lại nhiều lần : rừng cọ, lá cọ
+ Các câu tiêu biểu
Thấy được tính thống nhất chủ đề của văn bản
-Đáp án bài 2 : Gạch bỏ ý lạc đề : ý (b) và (d)
-Đáp án bài 3 : -Gạch bỏ ý lạc chủ đề : ý (c) và (d) ;-Có nhiều ý hợp với chủ đề nhưng do cách diễn đạt chưa tốt nên thiếu sự tập trung vào chủ đề (b), (e)
-Điều chỉnh các từ, các ý cho thật sát với yêu cầu của đề bài :
5 Dặn dò:
Học bài : Học phần ghi nhớ sgk Hoàn chỉnh bài tập 3 sgk
Soạn bài : Trong lòng mẹ Đọc, chia bố cục Trả lời câu hỏi 1, 2/ 20
Ngày soạn: 8/9/2007
Trang 9NguyƠn ThÞ Th¹ch Gi¸o ¸n Ng÷ v¨n 8
TUẦN 2 Tiết :5+6 TRONG LÒNG MẸ
Trích “Những ngày thơ ấu “- Nguyên Hồng
I Mục tiêu cần đạt : Giúp học sinh:
1 Hiểu được tình cảnh đáng thương và nỗi đau tinh thần của nhân vật chú bé Hồng, cảm nhận được tình yêu thương mãnh liệt của chú đối với mẹ
2 Bước đầu hiểu được văn hồi kí và đặc sắc của thể văn này qua ngòi bút Nguyên Hồng :thấm đượm chất trữ tình, lời văn tự truyện chân thành, giàu sức truyền cảm
II Các bước lên lớp :
1 Ổn định:
2 Kiểm tra bài cũ: Chủ đề của văn bản là gì? - Thế nào là tính thống nhất về chủ đề của văn bản ?
3 Bài mới:
* Giới thiệu bài : Nguyên Hồng là một nhà văn có trái tim nhạy cảm, dễ rung động đến cực điểm với
nỗi đau và niềm hạnh phúc bình dị của con người “Những ngày thơ ấu” của Nguyên Hồng là tập hồi
kí viết về tuổi thơ cay đắng của tác giả Tác phẩm gồm 9 chương, “ Trong lòng mẹ” là chương 4 của tập hồi kí Đoạn trích rất giàu chất trữ tình, là hồi kí nhưng dạt dào những cảm xúc thiết tha, chân thành
Tiến trình tổ chức các hoạt động Ghi bảng
Hoạt động 1: Tìm hiểu tác giả, tác phẩm
-HS đọc chú thích sgk/ 19
-GV giới thiệu : thể hồi kí ( tự truyện : là TP văn học thuộc loại tự sự do
tác giả tự viết về cuộc đời mình ) : “ tôi” là nhân vật chính – là người kể
chuyện và trực tiếp bộc lộ cảm nghĩ
Hoạt động 2: Hướng dẫn đọc văn bản và tìm hiểu chú thích
-HS đọc – tóm tắt -lưu ý các chú thích 5, 8, 12, 13, 14, 17
Hoạt động 3: Hướng dẫn đọc hiểu văn bản:
Đoạn trích “Trong lòng mẹ “có thể chia làm mấy phần ? Nội dung từng
phần ?
-Phần 1: “Từ đầu … hỏi đến chứ?”: Cuộc đối thoại giữa người cô cay độc và
chú bé Hồng, ý nghĩ, cảm xúc của chú về người mẹ bất hạnh
- Phần 2: còn lại: Cuộc gặp lại bất ngờ với mẹ và cảm giác vui sướng cực
điểm của H
Đọc văn bản em hình dung ra sao về cảnh ngộ của chú bé Hồng ?
- Bố mất, người mẹ không hạnh phúc ở nhà chồng, đang tha hương cầu thực
kiếm sống ở phương xa Chú bé phải sống trong sự ghẻ lạnh của nhà nội,
người cô ruột cay nghiệt đầy ác cảm, thành kiến với người mẹ đáng thương
của H
- Hồng thật đáng thương :vừa khao khát tình thương, tình mẫu tử, vừa luôn
phải chịu đựng, đề phòng trước sự ghẻ lạnh, châm chọc của người xung
quanh
-“ Tôi … băng đen “Khơi nguồn cho nhân vật người cô xuất hiện
Cuộc đối thoại giữa bà cô và bé Hồng diễn ra theo trình tự như thế nào?
-Bước 1:
+ Người cô cười hỏi : “Hồng …mẹ mày không?”
+Bé Hồng :toan trả lời có Nhưng nhận ra ý nghĩ cay độc, giọng nói, nét
mặt khi cười rất kịch của cô - cúi đầu không đáp
-Bước 2:
I Tìm hiểu tác giả, tác phẩm :
Xem chú thích sgk/ tr
19
II Tìm hiểu văn bản
1 Đọc:
2 Phân tích:
a- Nhân vật người
cô:
Là kẻ lạnh lùng, độc ác, thâm hiểm
b Tình yêu thương mẹ của Hồng :
- Trong cuộc đối
thoại với bà cô:
+ “cúi đầu không đáp “-“cười đáp lại
“lòng tin yêu mẹ
+”Nước mắt
…ròng ròng…chan hòa…đầm đìa ở cằm
Trang 10+Nhưng đời nào tình thương yêu và lòng kính mến mẹ tôi bị những rắp
tâm xâm phạm đến Hồng cười đáp lại : “Không …cũng về “
+ Người cô hỏi luôn, giọng vẫn ngọt : “ Sao lại …có như dạo trước
đâu?” - Hai con mắt chằm chặp
+ Hồng : Im lặng, cúi đầu xuống đất : lòng tôi càng thắt lại, khoé mắt
cay cay
+ Người cô vỗ vai cười nói : “Mày dại quá…em bé chứ “
-Bước 3:
+Hồng : phẫn uất, nức nở, nước mắt ròng ròng rớt xuống cười dài trong
tiếng khóc
+Người cô vẫn tươi cười kể chuyện - vỗ vai, đổi giọng –làm ra vẻ
nghiêm nghị – hạ giọng tỏ sự ngậm ngùi thương xót
+ Hồng : cổ họng nghẹn ứ, khóc không ra tiếng
Cùng trong một cuộc đối thoại nhưng có điều gì đáng chú ý về thái độ của
hai cô cháu?
+ Bà cô : luôn tươi cười giả tạo, cái nhìn soi mói đầy ác ý, càng về sau
càng đắc ý, thích thú
+ Bé Hồng: đau xót, tủi hờn, phẫn uất trong những giọt nước mắt đắng
cay
Em hãy phân tích tâm địa bà cô trong cuộc đối thoại với bé Hồng ?
+ B1: cười hỏi chứ không phải là lo lắng hỏi, nghiêm nghị hỏi, càng
không phải âu yếm hỏi –ý nghĩ cay độc trong giọng nói và trên nét mặt khi
cười rất kịch giả dối có âm mưu khác
+ B2 : Người cô không chịu buông tha cùng với giọng ngọt, con mắt
long lanh chằm chặp nhìn cái nhìn soi mói - muốn kéo đứa cháu đáng
thương vào trò chơi ác độc đã dàn tính sẵn Cử chỉ vỗ vai, cười nói tỏ vẻ
thân thiện nhưng giả dối, độc ác ;Câu:“Mày dại quá …em bé chứ ” không
chỉ bộc lộ sự ác ý mà còn chuyển sang chiều hướng châm chọc, nhục
mạCay nghiệt, cao tay trước chú bé đáng thương và bị động
+ B3 : Bà cô không chịu buông tha, đối lập với tâm trạng đau đớn xót xa
của đứa cháu là sự vô cảm sắc lạnh đến ghê rợn ;tươi cười kể chuyện, vỗ
vai, đổi giọng là thay đổi đấu pháp tấn công Hạ giọng tỏ sự ngậm ngùi
thương xót người đã mất, đó là sự giả dối, thâm hiểm, trơ trẽn
Qua đó em có nhận xét gì về bản chất của nhân vật người cô ?
Tố cáo hạng người sống tàn nhẫn, khô héo cả tình máu mủ ruột rà trong
cái xã hội TD nửa PK lúc bấy giờ những định kiến trong xã hội cũ
Phân tích tâm trạng, cảm xúc của Hồng trong cuộc đối thoại với cô?
+Mới đầu nghe cô hỏi, từ “cúi đầu không đáp “đến “cười và đáp lại cô tôi “
là một phản ứng thông minh xuất phát từ sự nhạy cảm và lòng tin yêu mẹ
Bởi chú nhận ra ngay những ý cay độc trong giọng nói và trên nét mặt của
cô mình không muốn tình thương yêu và lòng kính mến mẹ bị những rắp
tâm tanh bẩn xâm phạm đến Câu trả lời có vẻ bất cần nhưng thực ra đầy
suy nghĩ
+ Sau lời hỏi thứ hai của người cô càng thắt lại, khoé mắt đã cay cay Đến
khi mục đích mỉa mai, nhục mạ của người cô đã trắng trợn phơi bày ở lời thứ
ba thì chú bé không nén nổi đau đớn, phẫn uất :” Nước mắt …ở cằm và ở cổ
và ở cổ “ đau đớn, phẫn uất
+”Giá những cổ tục
…kì nát vụn mới thôi
“ căm tức tột cùng những cổ tục đã đày đọa mẹ
tình yêu thương mãnh liệt, đầy cảm thông và kính trọng
- Khi gặp mẹ:
+ Khát khao gặp mẹ (như người trên sa mạc khát nước và bóng râm)
+ Khóc dỗi hờn mà hạnh phúc, tức tưởi mà mãn nguyện
-Trong lòng mẹ :
+ Cảm giác sung sướng cực điểm khi ở trong lòng mẹ ( ấm áp, mơn man, rạo rực…)
III Ghi nhớ :
Học ghi nhớ/ 21
IV Luyện tập :
Câu 5* /20 SGK