- Giúp học sinh nắm được chủ đề của văn bản, tính thống nhất về chủ đề của văn b¶n - Giáo dục học sinh có ý thức tích hợp với văn bản đã học - Rèn cho học sinh biết viết một văn bản đảm [r]
Trang 11
Tuần 1 Ngày soạn:13/8/2011 Tiết:1 Ngày dạy:15/8/2011 Bài 1 Văn bản: Tôi đi học
( Thanh Tịnh )
I Mục tiêu cần đạt :
1 Kiến thức : Học sinh cảm nhận được tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật “tôi” ở buổi tựu trường đầu tiên trong đời học sinh
Thấy được nghệ thuật miêu tả tâm lí trẻ nhỏ đến tuổi đến trường trong một văn bản tự sự qua ngòi bút của Thanh Tịnh
2 Kĩ năng : - Rèn kĩ năng đọc – hiểu đoạn trích tự sự có yếu tố miêu tả và biểu cảm ; phát hiện và phân tích tâm trạng nhân vật “tôi”, liên tưởng đến buổi tựu trường đầu tiên của bản thân
3 Thái độ : Qua bài giáo dục học sinh có những tình cảm trong sáng khi hồi ức về tuổi thơ của mình, đặc biệt là ngày đầu tiên tới trường, học hỏi cách viết truyện ngắn của Thanh Tịnh
II Chuẩn bị.
- Giáo viên: Soạn giáo án,đọc tư liệu tham khảo
- Học sinh: Chuẩn bị SGK , vở ghi Soạn bài ở nhà theo các câu hỏi phần Đọc – hiểu v
III Tiến trình lên lớp
1.ổn định tổ chức lớp.(1phút)
2 Kiểm tra bài cũ (5phút)
?Trong chương trình ngữ văn 7 bài học văn bản đầu tiên là bài gì? Của tác giả nào? Em hãy tóm tắt lại văn bản đó
G/v nhận xét – Kiểm tra sự chuẩn bị bài của HS
3 Bài mới.
GV giới thiệu bài , ghi đầu bài lên bảng
Cho học sinh đọc chú thích * SGK tr8
?Qua phần chú thích * em hãy tóm tắt về
nhà văn Thanh Tịnh
?Văn bản “Tôi đi học” của Thanh Tịnh được
viết theo thể loại gì? Xuất xứ ?
? Phương thức biểu đạt chính của văn bảm
này là gì
I Giới thiệu tác giả,văn bản
1-Tác giả.
Thanh Tịnh(1911-1988)
- Có sáng tác từ trước CM T8ở các thể loại thơ , truyện
- Các sáng tác của ông toát lên vẻ
đẹp đằm thắm , tình cảm êm dịu trong trẻo
2-Văn bản.
-Truyện ngắn mang đậm tính tự truyện
-In trong tập “Quê mẹ-1941”
-Kết hợp hài hoà giữa kể, miêu tả
với biểu cảm
Trang 23
Hướng dẫn học sinh đọc văn bản
+Đoạn văn diễn tả dòng tâm trạng của nhân
vật “tôi” nên cần đọc với giọng thay đổi
theo dòng tâm trạng của nhân vật
Cho học sinh đọc văn bản
Cho G\V: Cho học sinh tìm hiểu chú thích 2,3,7
Chú ý chú thích “Ông đốc;Lạm nhận
-Ông đốc:ở đây là ông hiệu trưởng
-Lạm nhận:nhận quá đi, nhận vào mình
những phần, những điều không phải của
mình
*G\V: Bài văn được viết theo dòng hồi
tưởng của nhà văn về những ngày đầu tựu
trường
?Em hãy chỉ ra quá trình hồi tưởng của tác
giả về buổi tựu trường đầu tiên thể hiện
trong bài?
-Những cảnh cuối thu đã khiến tác giả nhớ
về buổi tự trường
+Tâm trạng, cảm giác của nhân vật “tôi”
trên con đường cùng mẹ tới trường
+Tâm trạng, cảm giác của nhân vật “tôi” khi
nhìn ngôi trường, các bạn, mọi người,lúc
nghe tên mình, khi phải rời tay mẹ vào lớp
+ Tâm trạng, cảm giác của nhân vật “tôi”lúc
ngồi vào chỗ của mình và đón nhận giờ học
đầu tiên
?Em hãy nêu những sự việc (hoàn cảnh và
thời điểm) khiến nhân vật “tôi” liên tưởng
về buổi tựu trường đầu tiên của mình ?
HS trao đổi trong bàn , xác định các sự
việc
Gọi 2-3 HS trả lời – GV thống nhất
?Vì sao vào thời điểm đó tác giả lại nhớ về
buổi tựu trường đầu tiên của mình.?
?Tâm trạng của nhân vật tôi khi nhớ về
những kỉ niệm buổi tựu trường đầu tiên như
II.Đọc và tìm hiểu chung
1-Đọc.
2-Tìm hiểu chú thích
3-Bố cục.
III:-Phân tích.
1-Khơi nguồn nỗi nhớ
- Sự biến chuyển của cảnh vật sang thu : Lá ngoài đường rụng nhiều, mây bàng bạc
- Hình ảnh mấy em nhỏ núp dưới nón mẹ lần đầu tiên đến trường
Thời điểm khai giảng hàng năm
-Tâm trạng: Náo nức, mơn man, tưng bừng , rộn rã khi nhớ ngày
Trang 34
IV.Củng cố (3phút)
?Em hãy kể một lỉ niệm đẹp về buổi tựu trường đầu tiên của bản thân
V.Hướng dẫn học bài (1phút) Tìm hiểu tiếp phần còn lại của văn bản
Tuần 1 Ngày soạn:13/8/2011
Tiết 2 Ngày dạy:
Văn bản: Tôi đi học (Tiếp)
-Thanh
Tịnh-I Mục tiêu (Như tiết 1)
II Chuẩn bị:
- Giáo viên:Soạn giáo án, đọc tài liệu tham khảo
- Học sinh: Học bài cũ, soạn trước bài mới
III Tiến trình bài dạy.
1 ổn định tổ chức lớp.(1phút)
2 Kiểm tra bài cũ.(5phút)
? Em hãy trình bày những hiểu biết của em về nhà văn Thanh Tịnh và tác phẩm “ Tôi đi học”
?Hãy phân tích diễn bến tâm trạng của nhân vật “ Tôi”-,khi cùng mẹ đi đến trường
Giáo viên nhận xét, cho điểm
3 Bài mới.
?Khi nhớ về những kỉ niệm buổỉ tựu trường
đầu tiên những cảm xúc của mình được tác
giả miêu tả như thế nào
- “Những cảm giác trong sáng ấy lại
nảy nở…bầu trời quang đãng
? Những hình ảnh, chi tiết nào trong văn bản
cho ta biết được tâm trạng của chú bé khi
III.Phân tích văn bản
2 Những hồi tưởng của nhân vật “tôi”
a-Tâm trạng của nhân vật “tôi”
khi cùng mẹ trên đường tới trường.
thế nào?
?Để diễn tả tâm trạng đó tác giả đã sử dụng
những từ ngữ như thế nào? Em hãy phân
tích giá trị biểu cảm của những từ ngữ đó?
khai trường đầu tiên Cảm xúc chân thực, cụ thể góp phần rút ngắn khoảng cách thời gian giữa quá khứ và hiện tại
Trang 46
cùng mẹ tới trường ?
- “Buổi mai hôm ấy …Mẹ tôi lắm tay tôi
…Con đường này tôi đã quen đi lại lắm
lần…có sự thay đổi lớn :hôm nay tôi đi học”
- “Tôi có ý nghĩ …lướt ngang trên ngọn núi
?Khi kể truyện trong đoạn văn này tác giả sử
dụng nghệ thuật gì.Em có nhận xét gì về
nghệ thuật này?
?Khi đã cùng mẹ đến trước trường làng Mĩ
Lí nhân vật tôi đã nhìn thấy cảnh tượng gì
Cảm giác và tâm trạng của nhân vật lúc này
ra sao.?
-Sân trường dày đặc những người Người
nào quần áo cũng sạch sẽ gương mặt vui
tươi sáng sủa nảy sinh cảm giác mới
“đâm ra lo sợ vẩn vơ… bỡ ngỡ đứng nép bên
người thân …thèm vụng và ước ao thầm
được như những người học trò cũ ”
?Khi nghe thấy tiếng trống và khi nghe đến
tên mình nhân vật tôi đã có tâm trạng gì?
-Tiếng trống trường vang lên đã làm “vang
dội cả lòng”cảm thấy mình chơ vơ , vụng về
lúng túng
?Vì sao nhân vật tôi lại bất giác dúi đầu vào
lòng mẹ nức nở khóc khi sắp vào lớp?
?Qua tìm hiểu trên em thấy nhân vật tôi là
một cậu bé như thế nào Cậu có phải là
người yếu đuối không ?
-Vì xa lạ sợ hãi của một cậu bé nông thôn
rụt rè ít tiếp xúc với đám đông… không phải là một cậu bé yếu đuối
?Em có nhận xét gì về cách miêu tả tâm
trạng của nhân vật tôi.?
?Nhân vật tôi khi bước vào chỗ ngồi có tâm
trạng như thế nào.?
-Nhìn cái gì cũng thấy mới,thấy hay hay,
cảm giác lạm nhận (nhận bừa)-Chỗ ngồi kia
là của riêng mình, nhìn bạn mới quen mà
- Có sự thay đổi lớn cả về nhận thức và hành động
- Cách kể truyên nhẹ nhàng , miêu tả những cảm giác bằng những lời văn giàu chất thơ , hình
ảnh so sánh đầy thơ mộng
b -Tâm trạng và cảm giác của nhân vật “tôi” khi trên sân trường và khi nghe gọi tên mình vào lớp
- Không khí ngày hội tựu trường : náo nức , vui vẻ nhưng cũng rất trang trọng
- Cảm giác : xa lạ , ngượng ngùng , e sợ
- Tâm trạng : hồi hộp -> Cảm giác nhất thời
Dùng lối so sánh , từ ngữ
miêu tả tâm trạng chính xác cảm xúc của nhân vật
c -Tâm trạng của nhân vật “tôi”
khi ngồi vào trong lớp học.
Trang 57
thấy quyến luyến ;
?Hình ảnh một con chim liệng đến đứng
trên bậc cửa sổ hót mấy tiếng rụt rè rồi vỗ
cánh bay đi có phải đơn thuần chỉ có nghĩa
thực hay không.Vì sao.?
-Hình ảnh có ý nghĩa tượng trưng gợi sự luối
tiếc những ngày trẻ thơ chơi bời tự do đã
chấm dứt để bước vào giai đoạn mới của
cuộc đời-Làm học sinh
?Dòng chữ tôi đi học kết thúc truyện có ý
nghĩa gì?
?Em có nhận xét gì về thái độ cử chỉ của
những người lớn (Ông đốc;thầy giáo;phụ
huynh )đối với các em lần đầu tiên đi học?
-Ông đốc: Từ tốn, bao dung
-Thày giáo trẻ: Vui tính, giàu tình yêu
thương
-Phụ huynh: Chu đáo, trân trọng ngày khai
trường
?Qua hình ảnh,cử chỉ và tấm lòng của người
lớn đối với các em nhỏ em cảm nhận được
gì?
Cho học sinh đọc ghi nhớ
G/v nhấn mạnh ghi nhớ
? Nhận xét những thành công về NT của
truyện ?
? Nội dung chính của văn bản ?
VB có ý nghĩa gì ?
- Buổi tựu trường đầu tiên sẽ mãi không
bao giờ quên trong kí ức của nhà văn
Thanh Tịnh
- Gọi 1 HS đọc Ghi nhớ (SGK)
?Em hãy kể lại những kỉ niệm ngày đầu tiên
- Thấy lớp học , bạn bè vừa mới lạ vừa quen thuộc , gần gũi
- Cách kết thúc truyện tự nhiên bất ngờ Dòng chữ “Tôi đi học”
vừa khép lại bài văn và mở ra một thế giới mới Dòng chữ gợi cho ta hồi nhớ lại buổi thiếu thời, thể hiện chủ đề truyện
=> Trách nhiệm, tấm lòng của gia đình nhà trường đối với thế hệ trẻ tương lai
IV Tổng kết :
1 Nghệ thuật :
- Miêu tả tinh tế , chân thực diễn biến tâm trạng nhân vật
“tôi”ngày đầu tiên đi học
- Sử dụng ngôn ngữ giàu yếu tố biểu cảm , hình ảnh so sánh độc
đáo ghi lại dòng liên tưởng , hồi tưởng của nhân vật
- Giọng điệu trữ tình trong sáng
2 Nội dung : Tâm trạng hồi hộp
, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật
“tôi” trong ngày đầu tiên đến trường
V.Luyện tập.
Kể những kỉ niệm trong ngày đầu tiên đến trừng ( kỉ niệm tiêu biểu nhất)
Trang 68
đến trường của bản thân?
?Hãy nêu những cảm xúc của em khi đi tới
trường trong ngày đầu tiên đó?
4 Củng cố.(4phút)
Hãy phân tích tâm trạng của nhân vật tôi trong văn bản “Tôi đi học” khi cùng mẹ tới trường
5 Hướng dẫn học bài (1phút)
- Học lại bài cũ
- Làm bài tập phần luyện tập
- Soạn trước bài “Trong lòng mẹ”qua hệ thống câu hỏi phần :Đọc-Hiểu văn bản
-Tuần 1 Ngày soạn:13/8/2011
Tiết 3 Ngày dạy:
I Mục tiêu cần đạt
1 Kiến thức : Học sinh hiểu rõ cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ và mối quan hệ về
cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ
2 Kĩ năng : Rèn kĩ năng thực hành so sánh , phân tích các cấp độ khái quát về nghĩa của từ ngữ Rèn tư duy trong việc nhận thức mối quan hệ giữa cái chung và cái riêng
3 Thái độ : Giáo dục học sinh sử dụng từ Tiếng Việt cho đúng
II Chuẩn bị:
- Giáo viên:Soạn giáo án, đọc tài liệu tham khảo.bảng phụ
- Học sinh: Học bài cũ, ôn lại kiến thức về từ đồng nghĩa, từ trái nghĩa
III Tiến trình bài dạy.
1 ổn định tổ chức lớp.(1phút)
2 Kiểm tra bài cũ.(5phút)
?Em hãy nhắc lại kiến thức : Thế nào là từ đồng nghĩa? Thế nào là từ trái nghĩa? Lấy ví dụ cụ thể?
- Cho học sinh nhận xét
- Giáo viên nhận xét, cho điểm
3 Bài mới.
G/v treo bảng phụ
Học sinh quan sát sơ đồ
? Nghĩa của từ “động vật” rộng hơn hay hẹp
I Từ ngữ nghĩa rộng, từ ngữ
nghĩa hẹp.
1.Ví dụ.
Trang 79
hơn các từ “thú,cá, chim”
?Vì sao
-Nghĩa của từ “động vật” rộng hơn nghĩa của
các từ “thú chim cá” vì: Từ “động vật” chỉ
chung cho tất cả các sinh vật có cảm giác và
tự vận động được: người, thú,chim, sâu
?Nghĩa của từ “thú” rộng hơn hay hẹp hơn
nghĩa của các từ “voi hươu”
?Vì sao
-Nghĩa của từ “thú” rộng hơn nghĩa của các từ
“voi, hươu” vì từ “thú” có nghĩa khái quát ,
bao hàm tất cả các động vất có xương sống
bậc cao , có lông mao,tuyến vú, nuôi con
bằng sữa …
?Nghĩa của từ “cá” rộng hay hẹp hơn nghĩa
của từ “cá thu, cá rô”
Vì sao.?
-Nghĩa rộng hơn vì : Phạm vi nghĩa của từ
“cá” bao hàm nghĩa các từ “cá rô,cá thu”
?Nghĩa của từ “chim” rộng hơn hay hẹp hơn
nghĩa của từ “tu hú, sáo”
Vì sao.?
?Nghĩa của các từ “thú, chim, cá” rộng hơn
nghĩa của các từ nào và đồng thời hẹp hơn
nghĩa của các từ nào?
?Qua phần tìm hiểu trên em hiểu thế nào là
một từ có nghĩa rộng và một từ có nghĩa hẹp
?Một từ có thể vừa có đồng thời nghĩa rộng và
có nghĩa hẹp được không?
?Vì sao
- Học sinh nêu
- Cho học sinh đọc Ghi nhớ
- G/v phân tích , nhấn mạnh ND mục ghi nhớ
-Giáo viên cho học sinh lên bảng làm bài tập
-Cho học sinh nhận xét bài làm của bạn
-Giáo viên nhận xét, cho điểm
2 Nhận xét.
-Nghĩa của từ “động vật” bao hàm cả phạm vi nghĩa của các
từ “thú chim cá”
…
-Nghĩa của từ “thú” bao hàm cả
phạm vi nghĩa của các từ “voi, hươu”
- nghĩa từ “chim” rộng hơn vì : Phạm vi nghĩa của từ “chim”
bao hàm nghĩa các từ “tu hú, sáo”
-Nghĩa của từ “thú, chim, cá”
rộng hơn nghĩa của các từ “voi, hươu, tu hú,sáo, cá rô,cá thu”
đồng thời hẹp hơn nghĩa từ
“động vật”
c Kết luận Ghi nhớ ( SGK / tr10)
II Luyện tập
1-Bài tập 1
a Y phục quần áo quần đùi; q dài áo dài; sơ
Trang 810
-Giáo viên cho học sinh thảo luận theo bàn
-Gọi học sinh trả lời sau khi đã thảo luận
-G/vnhận xét, cho điểm
-Giáo viên cho học sinh lên bảng làm bài tập
-Cho học sinh nhận xét bài làm của bạn
-Giáo viên nhận xét, cho điểm
-Giáo viên cho học sinh lên bảng làm bài tập
-Cho học sinh nhận xét bài làm của bạn
-Giáo viên nhận xét, cho điểm
G/v hướng dẫn cho học sinh làm bài
mi
b Vũ khí
súng bom
s.trường; đại bác b.ba càng;
b.bi
2-Bài tập 2.
a chất đốt d.nhìn b.nghệ thuật c.thức ăn e.đánh
3-Bài tập 3.
a xe cộ: xe đạp; xe máy; ôtô…
b kim loại: đồng; sắt; vàng…
c hoa quả: cam; xoài; nhãn…
d họ hàng: họ nội; họ ngoại…
e mang: xách; đeo; gánh…
4-Bài tập 4.
a thuốc lào c bút
điện
b thủ quỹ d hoa tai
5-Bài tập 5.
+ Động từ có nghĩa rộng: khóc
+Động từ có nghĩa hẹp: nức nở;
sụt sùi
4 Củng cố.(3phút)
?Qua bài học em thấy được gì về cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ
?Lấy ví dụ về từ ngữ có nghĩa rộng, ví dụ về từ ngữ có nghĩa hẹp, từ ngữ vừa có nghĩa rộng vừa có nghĩa hẹp
5 Hướng dẫn học bài.(1phút)
- Học lại bài cũ
- Làm hoàn chỉnh bài tập 5 SGK
- Chuẩn bị bài: Trường từ vựng
Tuần 1 Ngày soạn:13/8/2011
Trang 911
Tiết : 4 Ngày dạy:
tính thống nhất về chủ đề của văn bản
I Mục tiêu cần đạt
- Giúp học sinh nắm được chủ đề của văn bản, tính thống nhất về chủ đề của văn bản
- Giáo dục học sinh có ý thức tích hợp với văn bản đã học
- Rèn cho học sinh biết viết một văn bản đảm bảo tính thống nhất về chủ đề
II Chuẩn bị:
- Giáo viên:Soạn giáo án, đọc tài liệu tham khảo
- Học sinh: Học bài cũ, ôn lại kiến thức các kiểu văn bản đã học, xem trước bài mới
III Tiến trình bài dạy.
1 ổn định tổ chức lớp.(1phút)
2 Kiểm tra bài cũ.(4phút)
G/v kiểm tra sự chuẩn bị bài của học sinh
Nhận xét chung về sự chuẩn bị của học sinh
3 Bài mới.
?-Tư duy lại văn bản “ Tôi đi học”
-Học sinh tư duy lại văn bản “Tôi đi
học”
?Tác giả nhớ lại những kỉ niệm sâu sắc
nào trong thời thơ ấu của mình
?Sự hồi tưởng ấy gợi lên những ấn
tượng gì trong lòng tác giả
?Hãy phát biểu chủ đề của văn bản
“Tôi đi học”
?Em hãy kể lại những kỉ niệm buổi tựu
trường của mình và nêu ý nghĩa, cảm
xúc của bản thân về buổi tựu trường đó
? Từ các nhận thức trên, em hãy cho
biết chủ đề của văn bản là gì?
I Chủ đề của văn bản.
1) Ví dụ :
Văn bản :Tôi đi học
2) Nhận xét :
- Nội dung : Những kỉ niệm về buổi tựu trường đầu tiên
- Chủ đề : Trong cuộc đời mỗi người những ấn tượng tốt đẹp về buổi tựu trường đầu tiên trong đời không bao giờ phai mờ trong kí ức… Nó làm cho con người ta xúc động khi nhớ nó
3) Kết luận :
Chủ đề là đối tượng là vấn đề chính (chủ yếu) được tác giả nêu lên, đặt ra trong toàn bộ văn bản
II Tính thống nhất về chủ đề của văn bản.
1) Ví dụ : Văn bản “Tôi đi học”
Trang 1012
? Căn cứ vào đâu em biết văn bản “Tôi
đi học”nói lên những kỉ niệm của tác
giả về buổi tựu trường đầu tiên.?
- Nhan đề
- Các từ ngữ và câu văn
?Tìm và phân tích các từ ngữ, các chi
tiết nêu bật cảm giác mới lạ xen lẫn bỡ
ngỡ của nhận vật tôi khi cùng mẹ tới
trường, khi cùng các bạn đi vào lớp
Cho HS minh hoạ :
+Hôm nay tôi đi học
+Hàng năm cứ vào… tựu trường
+Tôi quên thế nào được…ấy
+Hai quyển vở mới…nặng
+Tôi …xuống đất
-Trên đường đi học
+Cảm nhận về con đường : quen đi lại
lắm lần bỗng thấy lạ, đổi khác
+Thay đổi hành vi: lội qua sông thả
diều, đi ra đồng nô đùa chuyển thành
việc đi học, cố làm như một học trò
thực sự
-Trên sân trường
+Cảm nhận về sân trường: Ngôi trường
cao ráo và sạch sẽ hơn các nhà trong
làng,chuyển thành xinh xắnoai nghiêm
khiến lòng tôi đâm ra lo sợ vẩn vơ
+Cảm giác lúng túng, ngỡ ngàng khi
xếp hàng vào lớp Đứng nép bên người
thân, chỉ dám nhìn một nửa…
-Trong lớp học
Cảm giác bâng khuâng khi xa mẹ
Trước đây có thể đi chơi cả ngày…giờ
đây mới bước vào lớp đã thấy xa mẹ
nhớ nhà
G/v cho học sinh thảo luận các câu hỏi
2) Nhận xét :
- Nhan đề văn bản “ Tôi đi học” cho phép dự đoán văn bản nói về chuyện
“Tôi” đi học
- Đó là những kỉ niệm về buổi đầu đi học của “tôi” nên đại từ “Tôi”, các từ ngữ biểu thị ý nghĩa đi học được lặp đi lắp lại nhiều lần
- Các câu , các phần của văn bản đều nhắc tới kỉ niệm ngày đầu đi học
=> Cảm giác trong sáng nảy nở trong lòng nhân vật tôi ở buổi tựu trường
đầu tiên đã được các chi tiết các phương tiện ngôn ngữ trong văn bản tập chung tô đậm, làm rõ
- Văn bản có sự nhất quán về cảm xúc của tác giả , có quan hệ chặt chẽ giữa nhan đề và bố cục , giữa các phần của
vb và các câu văn , từ ngữ
=> Văn bản có tính thống nhất chủ đề Thể hiện ở hai phương diện :
Hình thức