Bài soạn môn Ngữ văn 7 - Tiết 57 đến tiết 60

Kiến thức: - Qua bài giảng giúp học sinh cảm nhận được hương vị đặc sắc và nét đẹp văn hóa cổ truyền trong một thứ quà độc đáo và giản dị của dân tộc: Cốm.. Qua đó thấy được phÇn nµo sù [r]

* Kết quả cần đạt

Kiến thức: Cảm nhận được phong vị đặc sắc, nét đẹp văn hóa trong một thứ quà độc

đáo và giản dị của dân tộc: Cốm

- Bước đầu hiểu được đặc điểm của thể văn tùy bút, thấy được sự tinh tế, nhẹ nhàng và sâu sắc trong tùy bút của Thạch Lam

- Nắm được khái niệm chơi chữ; bước đầu thấy được cái hay của biện pháp chơi chữ

- Nắm được các yêu cầu trong sử dụng từ Rèn luyện kĩ năng sử dụng từ đúng, chuẩn mực

- Ôn tạp về văn biểu cảm

Ngày soạn : 21 / 11 / 2009

Ngày dạy : 7A: 24 / 11 / 2009

7B: 23 / 11 / 2009

Tiết 57 Một Thứ quà của lúa non: Cốm

A, Mục tiêu bài học:

Giúp học sinh :

1 Kiến thức: - Qua bài giảng giúp học sinh cảm nhận được hương vị đặc sắc và nét đẹp văn hóa cổ truyền trong một thứ quà độc đáo và giản dị của dân tộc: Cốm Qua đó thấy được phần nào sự tinh tế nhẹ nhàng mà sâu sắc trong lối văn tùy bút của Thạch Lam

2 Kĩ năng: - Rèn luyện kỹ năng đọc, tìm hiểu, cảm nhận một tác phẩm văn học

3 Thái độ: Trân trọng giá trị văn hoá quê hương

B, Chuẩn bị:

Gv: Đọc tham khảo và soạn giáo án

Hs: Đọc và trả lời câu hỏi trong sgk

C- Tiến trỡnh tổ chức cỏc hoạt động dạy học:

1- Ổn định tổ chức: : 7A: ……….……….

2, Kiểm tra bài cũ:

- Đọc thuộc lòng hai bài thơ “ Tiếng gà trưa” , Nêu nội dung chính của hai bài thơ

- Kiểm tra vở ghi của học sinh

3, Tổ chức dạy và học bài mới

Hoạt động của thầy và trò Nội dung

? Qua tìm hiểu bài ở nhà em hãy cho biết ngắn

gọn về tác giả Thạch Lam?

? Tác phẩm này chúng ta tìm hiểu thuộc thể loại

nào?

Gv: Đây là tùy bút viết về cảnh sắc và phong vị

của Hà Nội đặc biệt là những món ăn hàng ngày rất

bình dị nhưng lại đậm đà hương vị riêng Cốm là một

trong những món quà nổi tiếng của Hà Nội Thể hiện

bản sắc văn hóa dân tộc lâu đời của Hà Nội

Gv: Nêu yêu cầu đọc Các em đọc với giọng thiết

tha tình cảm trầm lắng

Gv: Đọc mẫu, học sinh đọc lại và sửa cách đọc

cho học sinh

? Trong bài viết này có từ “thanh đạm” Vậy

“thanh đạm” có nghĩa là gì?

- “Thanh đạm” chỉ một món ăn đơn giản, không

cầu kỳ, không màu vị nồng đậm gây cảm xúc mạnh

? Thế “thanh nhã” có nghĩa là gì?

- Hs trả lời

? Từ “vàng an nam” có nghĩa là gì?

- Làng vàng thuộc xã Dịch Vọng huyện Từ Liêm

nay thuộc quận Cầu Giấy Làng vàng từ lâu đã trở thành

nổi tiếng với nghề làm Cốm

- An Nam: tên gọi nước ta thời Bắc thuộc được

dùng chính thức từ thời nhà Đường

? Vậy em hiểu thế nào là tùy bút?

- Tùy bút cũng là một thể loại văn thường thiên

về biểu cảm, chú trọng thể hiện cảm xúc, tình cảm, suy

nghĩ của tác giả, các hình tượng về các vấn đề của đời

sống Ngôn ngữ của tùy bút rất giàu hình ảnh và chất

chữ tình

? Văn bản trên chia làm mấy phần, hãy nêu nôi

I Giới thiệu tác giả tác phẩm

1 Tác giả: Thạch Lam

(1910-1942) sinh tại Hà Nội là thành viên của nhóm tự lực văn

đàn Là nhà văn nôi tiếng với các truyện ngắn

2 Tác phẩm.

Thuộc thể loại tùy bút Trích

Hà Nội băm sáu phố phường Xuất bản 1943

II Phân tích

dung của từng phần?

- Có thể chia làm ba đoạn

Gv: Gọi học sinh đọc lại phần 1

? Cảm xúc của tác giả bắt nguồn từ đâu?

- Cảm xúc của tác giả được bắt nguồn từ hương

sen trong làn gió mùa hạ lướt qua vùng sen hồ

? Hương thơm ấy gợi cho tác giả liên tưởng đến

điều gì?

- Hương thơm của sen trong hồ gợi cho tác giả

nhớ hương vị của cốm một thứ quà đặc biệt của lúa non

? Em có nhận xét gì về cách vào đề của tác giả?

- Cách vào đề của tác giả rất tự nhiên

Gv: ở đây tác giả đã nhận ra hương vị của cốm

Đây là một hương thơm thanh khiết của các cánh đồng

lúa, của lá sen khiến cho Thạch Lam phải huy động khả

năng khứu giác của mình mới cảm nhận hết được Sự

cảm nhận ấy được thể hiện cụ thể qua những từ ngữ

như: thanh nhã, tinh khiết, thơm mát, trắng thơm, trong

sạch

H: Những từ trên thuộc từ loại nào? Những tính

từ đó góp phần làm rõ nguồn gốc của cốm như thế nào?

-Trong sạch, đẹp đẽ, thiêng liêng

Giáo viên : Nói về cốm là gắn với tên làng Vòng

nơi nổi tiếng về nghề làm cốm thơm dẻo Nói về nơi

cốm nổi tiếng tác giả không đi miêu tả chi tiết về kĩ

thuật làm cốm mà dừng lại ở việc miêu tả những cô gái

bán cốm còn gọi là cô hàng cốm

H: Em hãy tìm đọc câu văn miêu tả cô hàng

cốm?

- Cô hàng cốm xinh xinh, áo quần gọn ghẽ…

H: Những từ “ xinh xinh, gọn ghẽ” thuộc loại từ

nào? Hai từ láy này gợi tả những cô gái hàng cốm là

những con người như thế nào?

1 Sự cảm nhận về Cốm

-Trong sạch, đẹp đẽ, thiêng liêng

Hoạt động của thầy và trò Nội dung

- Duyên dáng, lịch thiệp

H: Hình ảnh cô hàng cốm duyên dáng lịch thiệp

có ý nghĩa gì trong việc giới thiệu nguồn gốc của cốm?

- Tôn thêm vẻ đẹp của cốm Cốm không chỉ có

nguồn gốc trong sạch đẹp đẽ thiêng liêng mà còn giàu

sắc thái văn hóa dan tộc Bởi lẽ đến mùa cốm các người

Hà Nội 36 phố phường vẫn hằng ngóng trông cô hàng

cốm Điều ấy cho thấy từ một thứ quà quê , cốm Vòng

đã gia nhập vào văn hóa ẩm thực của thủ đô

- Học sinh chú ý vào đoạn văn 3

Giáo viên : Đây là phân tác giả nêu cảm nghĩ về

giá trị của cốm ở đoạn văn này tác giả viết theo

phương thức nghị luận bình luận

H:Em hãy tìm đọc lời bình luận thứ nhất của tác

giả?

- Cốm là thức quà…nội cỏ An Nam

H: ở lời bình luận này tác giả làm rõ giá trị nào

của cốm?

- Cốm là quà tặng của đồng quê cho con người

- Cồm là đặc sản của dân tộc

- Cốm là quà quê nhưng là thức quà thiêng liêng

=> Giá trị tinh thần của cốm

Giáo viên : Sau lời bình luận thứ nhất về giá trị

tinh thần của cốm tác giả đưa ra lời bình luận thứ hai

“ Hồng cốm tốt đôi…để hạnh phúc được bền

lâu”

H: ở lời bình luận này tác giả bình luận về vấn đề

gì?

- Bình luận về vấn đề dùng cốm làm đồ sêu tết

H:Sự hòa hợp tương xứng của hồng cốm được

phân tích trên những phương diện nào?

- Hòa hợp tương xứng về màu sắc: Màu xanh của

2, Cảm nghĩ về giá trị của cốm:

cốm; màu đỏ của hồng.

-Hòa hợp về hương vị: thanh đạm của hồng; ngọt

sắc của cốm

H: Việu dùng cốm làm đò sêu tết cho biết giá

nào của cốm?

-Văn hóa dân tộc cốm góp phần làm cho nhân

duyên tốt đẹp của con người

H: Qua lời bình luận của tác giả em thấy giá trị

của cốm được phát hiện ở những phương diện nào?

H: Qua đó tác giả muốm truyền tới người đọc

tình cảm và thái độ nào đối với thức quà của dân tộc là

cốm?

-Trân trọng giữ gìn như một vẻ đẹp văn hóa dân

tộc

-Học sinh chú ý vào đoạn văn cuối

Giáo viên : Đoạn cuối văn bản tác giả bàn về sự

thưởng thức cốm trên hai phương diện nào?

Giáo viên lưu ý học sinh chú ý đoạn văn bàn về

cách ăn cốm

H: Vì sao khi ăn cốm phải ăn từng chút ít, thong

thả và ngẫm nghĩ?

-ăn như thế mới cảm nhận được hết các thứ

hương vị đồng quê kết tinh ở cốm như : mùa hạ trên hồ

sen, cánh đồng quê khi bông lúa ngậm hạt, không gian

thoảng thoảng hương thơm của ngà hoa cỏ

H: ở đây tác giả thể hiện cách cảm thụ cốm bằng

các giác quan nào?

-Khứu giác: Mùi thơm của lúa

-Vị giác: Chất ngọt của cốm

-Thị giác: Trong màu xanh của cốm

H: Điều ấy cho thấy tác giả là người như thế nào?

-Rất sành về cốm, cố hiểu biết tường tận về cốm

- Giá trị tinh thần, giá trị văn hóa

3, Cảm nghĩ về sự thưởng thức cốm:

Hoạt động của thầy và trò Nội dung

H: Bằng lý lẽ nào tác giả thuyết phục người mua

cốm hãy nhẹ nhàng mà nâng đỡ, chút chiu, mà vuốt ve?

-Cốm là lộc của trời

-Cốm là cái khéo léo của người

-Cốm là sự cố sức và tiềm tàng và nhẫ nại của

thần lúa

H: Những lý lẽ đó cho thấy tác giả tác có thái độ

như thế nào đối với thứ quà của lúa nom?

-Giá trị tinh thần đáng được trân trọng giữ gìn

H: Em có nhận xét gì về cách thưởng thức cốm

mà tác giả nêu ra trong bài?

-Thể hiện nét đẹp văn hóa ẩm thực của dân tộc

H: Văn bản “ một thứ quà …” mang lại cho em

những hiểu biết mới mẻ, sâu sắc nào vè cốm?

-Cốm là một thứ quà đặc sắc vì nó kết tinh nhiều

vẻ đẹp: Vẻ đẹo của hương vị và màu sắc đồng quê, vẻ

đẹp của người chế biến, của tục lệ nhân duyên, của

cách nua và thưởng thức

-Cốm là thứ sản vật quí của dân tộc, cần được

nâng niuvà giữ gìn

H: Em nhận thấy tùy bút Thạch Lam có những

nét đẹp riêng nào từ văn bản “ một thứ quà,,,”?

-Một lối văn giàu ấn tượng cảm giác nên có sức

gợi cảm cao

-Sự kết hợp của nhiều phương thức biểu đạt trên

nền biểu cảm

-Lời vưà mang nhiều cảm nghĩ sâu sắc nhưng

được diễn đạt êm ái nhẹ nhàng gần như thơ

H: Cảm nghĩ về cốm của Thạch Lam cho em

hiểu gì về nhà văn này?

-Thạch Lam là người sành cốm, sành các món

ẩm thực của Hà Nội

-Thể hiện nét đẹp của văn hóa ẩm thực

-Ca ngợi cốm là ca ngợi nét đẹp văn hóa truyền

thống Điều đó cho thấy tình cảm dân tộc tinh tế và sâu

sắc của Thạch Lam

-Gọi 2 học sinh đọc ghi nhớ

-Học sinh quan sát ảnh minh họa trong SGK

H: Bức hình minh họa có những ai? Đang làm

gì?

H: Nêu cảm nhận của em về cốm qua bức hình

minh họa đó?

-Cốm là niềm vui của tuổi thơ

-Cốm là vẻ đẹp của người thôn nữ

Cốm là sự chia sẻ và liên kết niềm vui bình dị

của con người Việt Nam

-Em hãy đọc diễn cảm một đoạn văn trong bài?

+học sinh đọc-> giáo viên nhận xét

Giáo viên :Cốm là thứ quà riêng biệt của đồng

quê, là đặc trưng vủa mùa thu Việt Nam Vì vậy mà đã

có nhiều nhà thơ viết về cốm như: Sáng mát trong như

sáng năm xưa Gió thổi mùa thu hương cốm mới(

Nguyễn đình Thi) Bên kia sông Đuống Quê hương ta

lúa nếp thơm lừng(Hoang Cầm)

Ghi nhớ: SGK-163.

III, Luyện tập:

1, Cảm nhận về cốm

2 Đọc diễn cảm

4, Củng cố:

-Nêu lại khái niệm tùy bút? Nội dung của bài tùy bút “ một thứ quà…” là gì?

5, Hướng dẫn học ở nhà:

-Học bài, chon học thuộc lòng một đoạn trong khoảng 5- 6 dòng

D, Tự rút kinh nghiệm giờ dạy:

………

……….

……….

Ngày soạn : 21 / 11 / 2009

Ngày dạy : 7A: 25 / 11 / 2009

7B: 25 / 11 / 2009

Tiết 58 Trả bài tập làm văn số 3

A, Mục tiêu bài học:

Giúp học sinh :

- Những ưu điểm cũng như nhược điểm trong quá trình tạo lập văn bản

- Có ý thức khắc phục những nhược điểm , phát huy những ưu điểm trong quá trình tạo lập văn bản , để bài làm văn sau không mắc phải những lỗi về bố cục , diễn đạt , dùng từ , đặt câu , chính tả

- Rèn luyện thêm kĩ năng làm bài văn biểu cảm

B, Chuẩn bị:

- GV: Chấm, nhận xét bài làm của HS

- HS: đọc và sửa bài theo nhận xét và hướng dẫn của GV

C- Tiến trỡnh tổ chức cỏc hoạt động dạy học:

1- Ổn định tổ chức: : 7A: ……….……….

2, Kiểm tra bài cũ:

3, Tổ chức dạy và học bài mới

GV – Chép lại đề bài lên bảng

HS- Phân tích đề

HS Nhắc lại quá trình tạo lập văn

bản

GV: Chép đề lên bảng

HS: Chép đề vào vở

GV?: Xác đinh thể loại, nội dung

cần làm của đề?

HS: Thể loại

Nội dung:

Gv: Lập dàn ý cho đề văn trên

HS: trình bày , bổ sung , nhận

xét

I Đề bài: Cảm nghĩ của em về gười thân

- Tìm hiểu đề:

Thể loại: Biểu cảm Nội dung: Một người thân trong gia đình

II Lập dàn ý:

1.Mở bài: Giới thiệu người thân, qun hệ với em

Nêu tình cảm em dành cho người đó

2 Thân bài:

- Vai trò của người thân trong gia đình

- Cảm nghĩ của em với người thân + Nghề nghiệp, công việc thường làm

GV: nêu tóm tắt ưu và nhược

điểm của Hs qua bài làm văn

GV: Yêu cầu HS đọc bài làm tốt:

Nhung, Duyên

+ Sự quan tâm với mọi người trong gia đình + Riêng đối với em

3.Kết bài:

Khẳng định tình yêu, sự kính trọng đối với người đó

Nhấn mạnh vai trò của người đó trong cuộc sống của em

III Nhận xét ưu và nhược điểm

1.Ưu điểm

- Nội dung

- Cách trình bày ý

2 Nhược điểm

- Nội dung

- Cách trình bày ý

IV Chữa lỗi sai

1 Sai câu

2 Sai từ

3 Sai chình tả

4 Sai cách diễn đạt

V Đọc bài tham khảo

4, Củng cố:

- Viết lại bài văn đã sửa

5, Hướng dẫn học ở nhà:

- Chuẩn bị bài tếp theo

D, Tự rút kinh nghiệm giờ dạy:

………

……….

……….

Ngµy so¹n : 21 / 11 / 2009

Ngµy d¹y : 7A: 26 / 11 / 2009

7B: 26 / 11 / 2009

TiÕt 59 Ch¬i ch÷

A, Mơc tiªu bµi häc:

Giĩp häc sinh :

Giúp học sinh

- Hiểu được thế nào là chơi chữ

- Hiểu được một số cách chơi chữ thường dùng

-Biết cách vân dụng biện pháp tu từ chơi chữ vào thực tiễn nĩi và viết

B, ChuÈn bÞ:

C- Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học:

1- Ổn định tổ chức: : 7A: ……….……….

2, KiĨm tra bµi cị:

- Thế nào là điệp ngữ ?

- Có mấy dạng điệp ngữ ? Cho ví dụ ?

3, Tỉ chøc d¹y vµ häc bµi míi

VD :Bà già đi chợ Cầu Đông

Bói xem một quẻ lấy chồng lợi ch¨ng

Thầy bói xem quẻ nói rằng Lợi thì có lợi nhưng răng chẳng còn

- Em có nhận xét gì về nghĩa của từ lợi

trong bài ca dao này?

Bà già muốn biết lấy chồng có lợi hay

không? Lợi ở đây có nghĩa là thuận lợi, lợi lộc

Nhưng thầy trả lời mới nghe thì ta có nghĩ

I Thế nào là chơi chữ

* VD: Lợi 1: Ích lợi, điều may mắn(tính từ)

Lợi 2: Bộ phận( phần để răng bám vào)

=> Từ lợi 2 được dùng dựa trên hiện tượng đồng âm

rằng thầy bói trả lời không đúng ý bà mong

muốn Nhưng đọc đến về sau “răng không còn”

ta mới thấy được cái ý đích thực của thầy bói

Bà đã quá già rồi, tính chuyện chồng con làm

chi nữa Hóa ra cái lợi ở đây không còn là

nghĩa “thuận lợi” nữa mà chuyển sang một

nghĩa khác lợi (danh từ), một bộ phận nằm

trong khoang miệng

Em có nhận xét gì về câu trả lời của

thầy bói ở cuối bài

( trả lời gián tiếp, đượm chất hài hước

mà không cay độc)

- Việc vận dụng từ “lợi” ở cuối bài là vận

dụng hình tượng gì của từ ?(Dựa trên hình

tượng đồng âm hay còn là nghệ thuật đánh

tráo ngữ nghĩa)

- Việc vận dụng từ ngữ như vậy có tác

dụng gì?

- Gây cảm giác bất ngờ, thú vị

- Từ những vận dụng trên em nào có thể

cho cô biết thế nào là chơi chữ ?

- Em nào có thể lấy cho cô ví dụ khác?

* Em hãy chỉ rõ các lối chơi chữ

trong các đoạn văn thơ sau đây

VD 1 :

Nhớ nước đau lòng con cuốc cuốc

Thương nhà mỏi miệng cái gia gia

- dựa trên hiện tượng đồng âm khác

nghĩa

VD 2 :

So sánh NaVa “ranh tướng” Pháp

Tiếng tăm nồng nặc ở Đông Dương

khác nghĩa

* Ghi nhớ : Sgk

II Các lối chơi chữ :

Hoạt động của thầy và trò Nội dung

- Duứng loỏi noựi traùi aõm, gaàn aõm

VD 3 :

Meõnh moõng muoõn maóu moọt maứu mửa

Moừi maột mieõn man maừi mũt mụứ

- Duứng loỏi noựi ủieọp phuù aõm ủaàu

VD 4 :

Con caự ủoỏi … duyeõn em

- Chụi chửừ baống caựch noựi laựi

VD 5 :

Ngoùt thụm sau lụựp voỷ gai … vui chung

traờm nhaứ

- Duứng tửứ traựi nghúa

* Nhử vaọy veà cụ baỷn coự maỏy caựch

chụi chửừ ?

Hoùc sinh ủoùc ghi nhụự

Hoaùt ủoọng 3 Luyeọn taọp (10phuựt)

Taực giaỷ ủaừ sử duùng nhửừng tửứ ngửừ naứo ủeồ

chụi chửừ?

Baứi taọp 2 : Nhửừng tieỏng chổ ra caực sửù

vaọt gaàn guừi.Caựch noựi ủoự coự phaỷi laứ chụi chửừ

khoõng?

Baứi taọp 4 : Hửụừng daón caựch chụi chửừ

cuỷa Baực

Gv cho HS thaỷo luaọn nhoựm

ẹaùi dieọn nhoựm leõn trỡnh baứy:

- Ghi nhụự : Sgk

III Luyeọn taọp Baứi taọp 1: - Liu liu, hoồ

lửỷa, mai gaàm, raựo, laốn, lửng, loồ … laứ teõn caực loaứi raộn

Baứi taọp 2 :Caõu 1 :thũt,

mụừ, doứ, nem, chaỷ

Caõu 2 : Nửựa, tre, truực, hoựp

Caựch noựi naứy cuừng laứ moọt loỏi chụi chửừ

Baứi taọp 4 : Trong baứi thụ naứy Baực Hoà ủaừ chụi chửừ baống caực tửứ ủoàng aõm : Cam Thaứnh ngửừ Haựn Vieọt : khoồ taọn cam lai ( khoồ : ủaựng;

taọn : heỏt; cam : ngoùt; lai : ủeỏn.)

Nghúa boựng cuỷa thaứnh ngửừ naứy laứ heỏt khoồ sụỷ ủeỏn luực sung sửụựng “cam” trong “cam lai” vaứ

cam trong goựi “cam” laứ ủoàng aõm

4, Củng cố:

- ẹoùc laùi ghi nhụự

5, Hướng dẫn học ở nhà:

- Hoùc baứi vaứ Soaùn: Laứm thụ luùc baựt

D, Tự rút kinh nghiệm giờ dạy:

………

……….

……….

Ngày soạn : 21 / 11 / 2009

Ngày dạy : 7A: 27 / 11 / 2009

7B: 26 / 11 / 2009

Tiết 60 Làm thơ lục bát

A, Mục tiêu bài học:

Giúp học sinh :

- Dửụựi nhieàu hỡnh thửực, giuựp hoùc sinh coự theồ laứm thụ luùc baựt ủeồ hieồu ủửụùc luaọt cuỷa noự

B, Chuẩn bị:

- GV: SGK+SGV+ Giaựo aựn

- HS: SGK+vụỷ soaùn

C- Tiến trỡnh tổ chức cỏc hoạt động dạy học:

1- Ổn định tổ chức: : 7A: ……….……….

2, Kiểm tra bài cũ:

- Theỏ naứo laứ chụi chửừ ?

- Caực daùng chụi chửừ ? Cho vớ duù ?

3, Tổ chức dạy và học bài mới