* Tiến trình bài dạy Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung bài học Hoạt động 1: Tìm hiểu mục đích và phương pháp I-Mục đích và phương pháp giải thích: giải thích 1-Giải thích trong [r]
Trang 1Giảng 7a Tiết….Ngày dạy……… Sĩ số…… Vắng……….
Giảng 7b Tiết….Ngày dạy……… Sĩ số…… Vắng……….
Giảng 7c Tiết….Ngày dạy……… Sĩ số…… Vắng……….
Tiết 104
TÌM HIỂU CHUNG VỀ PHÉP LẬP LUẬN GIẢI THÍCH
I MỤC TIÊU BÀI HỌC :
1 Kiến thức: Giúp học sinh nắm được
- Đặc điểm của một bài văn nghị luận giải thích và yêu cầu cơ bản của phép lập luận giải thích
2 Kĩ năng:
- Nhận diện và phân tích một văn bản nghị luận giải thích để hiểu đặc điểm của kiểu văn bản này
- Biết so sánh để phân biệt lập luận giải thích với lập luận chứng minh
3 Thái độ: Giáo dục lòng yêu bộ môn cho học sinh.
II CHUẨN BỊ:
1 GV: Bảng phụ, SGK, giáo án,
2 HS: Bài soạn,SGK,vở
III TIẾN TRÌNH LÊN LỚP:
1.Kiểm tra bài cũ:
2.Bài mới:
* Giới thiệu bài.
* Tiến trình bài dạy
Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung bài học
Hoạt động 1: Tìm hiểu mục đích và phương pháp
giải thích
- Trong cuộc sống, khi nào
thì người ta cần giải thích ?
-Hãy nêu một số câu hỏi về
nhu cầu giải thích hằng
ngày
- Khi gặp 1 hiện tượng mới lạ, khó hiểu, con người cần có 1 lời giải đáp Nói đơn giản hơn: khi nào không hiểu thì người ta cần giải thích rõ
- HS nêu
I-Mục đích và phương pháp giải thích:
1-Giải thích trong đời sống:
Trang 2-Vì sao có lụt ?
-Vì sao lại có nguyệt thực ?
-Vì sao nước biển mặn ?
-Muốn giải thích các vấn
đề nêu trên thì phải làm thế
nào?
-Em hiểu thế nào là giải
thích trong đời sống ?
=>Trong văn nghi luận,
người ta thường yêu cầu
giải thích các vấn đề tư
tưởng, đạo lí lớn nhỏ, các
chuẩn mực hành vi của con
người Ví dụ như: Thế nào
là hạnh phúc ? Trung thực
là gì ?
+Gọi HS đọc bài văn
- Lụt là do mưa nhiều, ngập úng tạo nên
- Mặt trăng không tự phát ra ánh sáng mà chỉ phản quang lại ánh sáng nhận từ mặt trời
Trong qúa trình vận hành, trái đất-mặt trăng-mặt trời có lúc cùng đứng trên một đường thẳng Trái đất
ở giữa che mất nguồn ánh sáng của mặt trời
và làm cho mặt trăng
bị tối
- Nước sông, nước suối có hoà tan nhiều loại muối lấy từ các lớp đất đá trong lục địa Khi ra đến biển, mặt biển có độ thoáng rộng nên nước thường bốc hơi, còn các muối
ở lại Lâu ngày muối tích tụ lại làm cho nước biển mặn
- HS trả lời
- HS trả lời
=>Muốn giải thích được sự vật thì phải hiểu, phải học hỏi, phải có kiến thức về nhiều mặt
=> Trong đời sống,giải
thích là làm cho ta hiểu những điều chưa biết
2-Giải thích trong văn nghị luận:
*Bài văn: Lòng khiêm tốn
Trang 3-Bài văn giải thích vấn đề
gì ?
-Lòng khiêm tốn đã được
giải thích bằng cách nào ?
-Để hiểu phương pháp giải
thích, em hãy chọn và ghi
ra vở những câu định nghĩa
như: Lòng khiêm tốn có thể
coi là một bản tính, ?
-Theo em cách liệt kê các
biểu hiện của khiêm tốn,
cách đối lập người khiêm
tốn và kẻ không khiêm tốn
có phải là cách giải thích
không ?
-Việc chỉ ra cái lợi của
khiêm tốn, cái hại của
không khiêm tốn có phải là
nội dung của giải thích
không ?
-Em hiểu thế nào là lập
luận giải thích ?
-Người ta thường giải thích
bằng những cách nào ?
-Lí lẽ trong văn giải thích
cần phải như thế nào ?
- HS đọc
- Giải thích về lòng khiêm tốn
- Giải thích bằng lí lẽ.
- HS ghi ra vở
- HS trả lời
- HS trả lời
- HS trả lời
- HS trả lời
- HS trả lời
-Những câu văn giải thích
có tính chất định nghĩa: Khiêm tốn có thể coi là 1 bản tính căn bản,Khiêm tốn
là chính nó tự nâng cao gía trị cá nhân của con người, Khiêm tốn là biểu hiện của con người đứng đắn, Khiêm tốn là tính nhã nhặn,
-Cách liệt kê các biểu hiện của khiêm tốn, cách đối lập người khiêm tốn và kẻ không khiêm tốn là 1 cách giải thích bằng hiện tượng
-Việc chỉ ra cái lợi của khiêm tốn, cái hại của không khiêm tốn cũng là cách giải thích về lòng khiêm tốn
=> Phép lập luận giải thích
là làm cho người đọc hiểu
rõ các tư tưởng, đạo lí, phẩm chất,…cần được giải thích nhằm nâng cao nhận thức, trí tuệ, bồi dưỡng tình cảm
=> Các phương pháp giải thích: nêu định nghĩa, kể ra các biểu hiện, so sánh đối chiếu với những hiện tượng khác,…
=> Phải có mạch lạc, lớp
Trang 4-Muốn làm được bài văn
giải thích cần phải làm gì ?
- Gọi HS đọc ghi nhớ
- HS trả lời
- HS đọc
lang, ngơn từ trong sáng, dễ hiểu
=> Phải học nhiều, đọc nhiều, vận dụng tổng hợp các bthao tác giải thích phù hợp
*Ghi nhớ: sgk Hoạt động 2: Luyện tập
-Hs đọc bài văn
-Bài văn giải thích vấn đề
gì ?
-Bài văn được giải thích
theo phương pháp nào ?
- Hãy lập dàn ý cho câu
tục ngữ : “Cĩ chí thì nên”
- Gọi hs đọc dàn ý
- Chốt lên bảng phụ
- HS đọc
- HS trả lời
- HS trả lời
- Lập dàn ý
- Trình bày, nhận xét
- Theo dõi.
II-Luyện tập:
1.*Bài văn: Lịng nhân đạo
-Bài văn giải thích vấn đề về lịng nhân đạo
-Phương pháp giải thích: + Nêu câu hỏi : thế nào là biết thương người và thế nào là lòng nhân đạo?
Sau đó đưa ra một bằng chứng trong cuộc sống và từ bằng chứng này đi đến kết luận : “những hình ảnh ấy và thảm trạng ấy khiến mọi người xót thương và tìm cách giúp đỡ Đó chính là lòng nhân đạo”
- Phần cuối của đoạn văn tác giả lại dẫn lời của thánh Găng-đi nhằm nhấn mạnh vào ý : Phải phát huy lòng nhân đạo đến cùng và tột độ để đạt được tình thương, lòng nhân đạo, sự thông cảm giữa con người với con người Đó chính là nêu tác dụng tốt đẹp của lòng nhân đạo
2 Dàn ý câu tục ngữ : “Cĩ chí thì nên”.
* Mở bài: Đi từ chung đến
riêng hoặc đi từ khái quát
Trang 5đến cụ thể.
* Thân bài:
a/ Giải thích ý nghĩa câu tục ngữ:
- "Chí" là gì? Là hoài bão, lí tưởng tốt đẹp, ý chí, nghị lực, sự kiên trì Chí là điều cần thiết để con người vượt qua trở ngại
- "Nên" là thế nào? Là sự thành công,
thành đạt trong mọi việc
- "Có chí thì nên" nghĩa là thế nào? Câu tục ngữ nhằm khẳng định vai trò, ý nghĩa
to lớn của ý chí trong cuộc sống Khi ta làm bất cứ một việc gì, nếu chúng ta có ý chí, nghị lực và sự kiên trì thì nhất định chúng ta sẽ vượt qua được mọi khó khăn, trở ngại để đi đến
b/ Giải thích cơ sở của chân lí:
Tại sao người có ý chí nghị lực thì dẫn
đến thành công?
- Bởi vì đây là một đức tính không thể thiếu được trong cuộc sống khi ta làm bất cứ việc gì, muốn thành công đều phải trở thành một quá trình, một thời gian rèn luyện lâu dài Có khi thành công đó lại được đúc rút kinh nghiệm từ thất bại này đến thất bại khác Không chỉ qua một lần làm việc mà thành công, mà chính ý chí, nghị lực,lòng kiên trì mới là sức mạnh giúp ta đi đến
Trang 6thành công Càng gian nan chịu đựng thử thách trong công việc thì sự thành công càng vinh
quang , càng đáng tự hào
- Nếu chỉ một lần thất bại
mà vội nản lòng, nhục chí thì khó đạt được mục đích
- Anh Nguyễn Ngọc Kí bị liệt cả hai tay, phải tập viết bằng chân và đã tốt nghiệp trường đại học và đã trở thành một nhà giáo mẫu mực được mọi người kính trọng
- Các vận động viên khuyết tật điều khiển xe lăn bằng tay mà đạt huy chương vàng
* Kết bài:
Khẳng định giá trị kinh nghiệm của câu tục ngữ đối với đời sống thực tiễn, khẳng định giá trị bền vững của câu tục ngữ đối với mọi người
3 Củng cố:
- Thế nào là phép lập luận giải thích?
4 Hướng dẫn về nhà:
- Đọc bài đọc thêm sgk
- Xem lại bài đã học
- Chuẩn bị trước bài mới: “Sống chết mặc bay”