Giáo án Ngữ văn 8 kì 1 – Trường THCS TT Ba Tơ

- Thứ tự: giới thiệu rừng cọ, tả cây cọ, tình cảm gắn bó với cây cọ -Không thể thay đổi, vì văn bản đã sắp xếp các ý hợp lí b Chủ đề: rừng cọ ở quê hương của tác giả c-Miêu tả rừng cọ: t[r]

Ngày soạn: 20-8-2006

Tuần 1.tiết 1+2

Thanh Tịnh

I/Mục tiêu bài học:

Giúp HS:

 Tiết1:

- Nắm được trình tự diễn tả những kỉ niệm của tác giả theo dòng hồi tưởng từng thời điểm; Hiểu tâm

trạng và cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật Tôi khi cùng mẹ đến trường buổi đầu tiên; Thấy được ngòi

bút văn xuôi giàu chất thơ, gợi dư vị trữ tình man mác của Thạch Lam

- Giáo dục tình cảm yêu mến trường lớp, kính trọng thầy cô, trân trọng những kỉ niệm tuổi thơ

- Rèn luyện kĩ năng cảm nhận tác phẩm

 Tiết2:

- Tiếp tục cảm nhận được tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật Tôi ở buổi tựu trường

đầu tiên trong đời

- Giáo dục tình cảm yêu mến trường lớp, kính trọng thầy cô, trân trọng những kỉ niệm tuổi thơ

- Rèn luyện kĩ năng cảm nhận tác phẩm

II-Chuẩn bị của thầy và trò :

1-Thầy:

- ĐDDH: Bảng phụ, phiếu học tập …

- Phương án tổ chức lớp: thảo luận

- 2-Trò :

- Nội dung kiến thức ôn tập, chuẩn bị ở nhà: bài soạn

III/Tiến trình tiết dạy:

1/ Ổn định tổ chức: (1 / )

- Kiểm tra vệ sinh sĩ số

- Chuẩn bị kiểm tra bài cũ

2/ Kiểm tra bài cũ: (5’)

- Kiểm tra sách vở môn Ngữ văn

- Nhắc nhở HS học tốt môn học này

3/ Bài mới:

a- Giới thiệu bài mới: (1’)

Lớp 7, đã học văn bản Cổng trường mở ra của Lí Lan, nội dung của bài văn nói về điều gì? (Tâm

trạng của người mẹ trong đêm trước ngày khai trường đâu tiên của con) Cũng là một tâm trạng được

bộc lộ trong ngày khai trường được thể hiện trong Tôi đi học, đó là những nỗi niềm, tình cảm gì?

b- Vào bài mới

Tiết1

4’ Hoạt động1:Giới thiệu tác giả,

tác phẩm

I- Giới thiệu tác giả, tác phẩm:

1988) Quê ở Huế

 Vài nét về tác giả Thanh

Tịnh? Về văn bản Tôi đi học?

HS trả lời dựa theo SGK -Truyện ngắn: Tôi đi

học in trong tập Quê mẹ

10/ Hoạt động2: Đọc, tìm hiểu

chung

II- Đọc – hiểu văn bản:

GV: Đọc diễn cảm, giọng đọc

thể hiện rõ niềm hồi tưởng, gợi

nhớ

 Tôi đi học thuộc kiểu văn bản

nào?

Tự sự xen miêu tả và biểu cảm

 Văn bản có chia làm mấy

đoạn?

Đ1: Từ đầu đến “tưng bừng, rộn rã”: Khơi nguồn nỗi nhớ

Đ2: “Buổi mai hôm ấy” đến

“trên ngọn núi”: Tâm trạng, cảm

giác của nhân vật Tôi trên con

đường cùng mẹ tới trường

Đ3: “Trước sân trường” đến

“chút nào hết”: Tâm trạng, cảm

giác của nhân vật Tôi khi nhìn

ngôi trường ngày khai giảng

Đ4: Phần còn lại: Tâm trạng,

cảm giác của nhân vật Tôi lúc ở

trong lớp học

 Nội dung của văn bản này? Những kỉ niệm của nhân vật

Tôi về ngày tựu trường đầu tiên

của mình

24/ Hoạt động 3: Cảm xúc của nhân

vật

2/ Phân tích:

 Những kỉ niệm của Tôi được

khêu gợi bởi những nguyên nhân

nào?

Biến chuyển của đất trời cuối thu và hình ảnh những em nhỏ rụt rè núp dưới nón mẹ

Chuyển: Trong miền cảm xúc

ấy,  Tôi đến trường lần đầu

mang theo những những cảm

xúc, tâm trạng gì?

Hồi hộp, bỡ ngỡ, lo sợ vừa lạ, vừa quen

a)Cảm xúc của nhân vật:

 Cảm xúc ấy được tác giả

miêu tả qua những gia đoạn nào?

-Lúc theo mẹ đến trường -Lúc ở sân trường

-Lúc vào trong lớp học

* Lúc theo mẹ đến trường

Yêu cầu HS đọc lại đoạn 1 HS đọc

 Biện pháp nghệ thuật nổi bật

của đoạn văn này?

Hàng loạt hình ảnh so sánh

 Tìm những chi tiết, hình ảnh

chứng tỏ tâm trạng bỡ ngỡ, khi

cùng mẹ đi trên con đường tới

trường?

-Con đường quen đi lại lắm lần -> tự cảm thấy có sự thay đổi lớn

-Bộ quần áo -> trang trọng … với quyển vở mới trong tay … -Cẩn thận nâng niu mấy quyển

vở, vừa lúng túng muốn thử sức

để khẳng định mình khi xin mẹ cần cả bút, thước …

Hồi hộp, lo lắng, bỡ ngỡ

 Như vậy hình thức so sánh

trên kia có ý nghĩa gì đối với

việc thể hiện nội dung đoạn văn

và tâm trạng này của nhân vật ?

Làm cho đoạn văn cụ thể sinh động và giàu sức biểu cảm, bộc

lộ rõ cảm xúc của nhân vật Tôi,

tạo sự đồng cảm

 Qua đó em hiểu được điều gì

về nhân vật Tôi ?

->Nhận thức được tầm quan trọng của việc học

Tiết 2

12/ Hoạt động 1: Lúc ở sân trường.

 Những chi tiết nào chứng tỏ

tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ

ngỡ của nhân vật Tôi khi nhìn thấy

ngôi trường?

-Trường Mĩ Lí, người, quần

áo vừa xinh xắn, vùa oai nghiêm -> đâm ra lo sợ vẩn vơ -Mấy cậu học trò cũng bỡ ngỡ

-Bật khóc nức nở

 Hình ảnh ngôi trường hiện ra

như vậy, bộc lộ tình cảm gì của

Tôi?

Yêu quý, trân trọng đối với ngôi trường

 Tôi và các học trò đã bật khóc,

theo em vì sao?

Vì lo sợ, vì sung sướng khi

đã được đi học – tiếng khóc của

sự trưởng thành

 Tất cả những tâm trạng ấy

được tác giả thể hiện bằng một chi

tiết cô đọng, đặc sắc, đó là chi tiết

nào?

… họ như những con chim

non …

 Tác giả đã thể hiện bằng chi

tiết đó có ý nghĩa gì?

Cách so sánh làm nổi bật tâm trạng lo lắng bỡ ngỡ ,hồi hộp cảu những em bé ngày đầu đến trường

Nỗi lo lắng khôn ngoan của một người học trò

 Những chi tiết thể hiện tâm

trạng của nhân vật Tôi khi bước

vào lớp và vào chỗ ngồi của mình?

Cảm thấy một mùi hương lạ trong lớp; cảnh vật trong lớp thấy lạ và hay; có sự quyến luyến với lớp và bạn; nhớ lại kỉ niệm đi bẫy chim vòng tay lên bàn chăm chỉ nhìn thầy

 Hình ảnh con chim liệng đến

đứng bên cửa sổ … bay cao có ý

nghĩa như thế nào?

Gợi nhớ tuổi thơ vui chơi thường ngày, rồi nhớ tiếc - Hình ảnh có ý nghĩa tượng trưng: giờ

đã bước vào tuổi đến trường để học tập không còn được rong chơi nữa

-> Ngỡ ngàng, tự tin để bước vào giờ học

 Dòng Tôi đi học cuối văn bản

có ý nghĩa gì?

Đánh dấu một tuổi thơ đùa đi qua, ý thức việc học tập, việc đến trường trong cuộc đời của một tuổi thơ

GV: dòng chữ đã thể hiện được

chủ đề của văn bản, mang tính

thống nhất => Tình cảm êm dịu,

trong trẻo, ngọt ngào và đầy quyến

luyến rất riêng của Thanh Tịnh.

7’ Hoạt động 3: Thái độ, cử chỉ của

người lớn đối với các em bé đầu

tiên đi học

b) Thái độ của người lớn:

 Nhận xét về thái độ, cử chỉ của

người lớn (ông Đốc, thầy giáo đón

nhận học trò mới, các phụ huynh)

đối với các em bé lần đầu tiên đi

học?

-Phụ huynh chuẩn bị chu đáo:

sách, vở…, đưa con đến trường

-Thầy giáo từ tốn bao dung: đọc tên, tươi cười đón vào lớp

GV: đó là trách nhiệm, tấm lòng

của gia đình, nhà trường đối với

thế hệ tương lai và cũng là môi

trường giáo dục ấm áp nuôi dưỡng

các em trưởng thành

 Từ đó hãy nói lên suy nghĩ về ý

thức trong việc học tập của em?

HS tự trình bày

 Nét nghệ thuật nổi bật của

truyện?

+Nghệ thuật: bố cục theo dòng hồi tưởng; Kết hợp kể với miêu tả ,biểu cảm tạo nên chất trữ tình trong trẻo

 Sức cuốn hút của tác phẩm tạo

nên từ đâu?

Tình huống truyện; tình cảm của người lớn; hình ảnh thiên nhiên, ngôi trường; những hình ảnh so sánh

 Toàn bộ nội dung của văn bản

ghi lại điều gì?

+Nội dung: kỉ niệm trong sáng ,thiêng liêng

về buổi học đầu tiên

Gợi: tổng hợp khái quát dòng cảm

xúc, tâm trạng của nhân vật tôi

theo trình tự thời gian; trình bày

suy nghĩ, cảm xúc

Phát biểu cảm nghĩ về dòng cảm xúc của nhân vật tôi trong truyện

ngắn Tôi đi học

4/ Củng cố, hướng dẫn về nhà: (3’)

Kể lại kỉ niệm của em trong ngày đi học đầu tiên

*Bài cũ: - Nắm được nghệ thuật, nội dung của văn bản

- Phân tích tâm trạng nhân vật, các hình ảnh so sánh …

*Bài mới: Chuẩn bị cho bài: Trong lòng mẹ

+ Đọc, trả lời các câu hỏi

+Tìm hiểu tâm lí, tình cảm của nhân vật Bé Hồng và những cảm xúc của nhân vật này khi chưa gặp mẹ và khi ở trong lòng mẹ

IV/Rút kinh nghiệm bổ sung :

Ngày soạn: 24-8-2005 Tuần

1 Tiết 3

Bài CẤP ĐỘ KHÁI QUÁT CỦA NGHĨA TỪ NGỮ

I/Mục tiêu bài học:

Giúp HS:

-Hiểu rõ cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ và mối quan hệ về cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ

-Rèn luyện tư duy nhận thức mối quan hệ giữa cái chung và cái riêng

-Rèn luyện kĩ năng dùng từ

II-Chuẩn bị của thầy và trò :

1-Thầy :

- ĐDDH: Bảng phụ, phiếu học tập …

- Phương án tổ chức lớp: thảo luận

2-Trò:

- Nội dung kiến thức ôn tập, chuẩn bị ở nhà: bài soạn

III/Tiến trình tiết dạy :

1/ Ổn định tổ chức : (1 / )

-Kiểm tra vệ sinh sĩ số

-Chuẩn bị kiểm tra bài cũ

2/ Kiểm tra bài cũ: (5’)

 Câu hỏi: 1/ Lớp 7, đã học về từ đồng nghĩa, trái nghĩa, hãy lấy ví dụ cho 2 loại từ này?

2/ Nhận xét mối quan hệ ngữ nghĩa trong nhóm từ đồng nghĩa và mối quan hệ ngữ nghĩa trong nhóm từ trái nghĩa ?

 Trả lời: 1/ a bông hoa, trái, quả b sống – chết; ốm – mập

2/ Từ đồng nghĩa: có mối quan hệ bình đẳng về ngữ nghĩa, có thể thay thế cho nhau

Từ trái nghĩa trong nhóm có thể loại trừ nhau khi lựa chọn để đặt câu

3/ Bài mới:

a-Giới thiệu bài :(1/) Như vậy mối quan hệ ngữ nghĩa giữa các từ ngữ trong 2 nhóm từ đồng nghĩa và trái nghĩa trên đều có mối quan hệ riêng, còn cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ như thế nào?

b-Vào bài mới :

GV treo bảng phụ Yêu cầu HS

quan sát sơ đồ

1/ Từ ngữ nghĩa rộng,

từ ngữ nghĩa hẹp:

 Nhận xét phạm vi về nghĩa

của từ động vật với các từ thú,

chim, cá?

Nghĩa của từ động vật rộng

hơn nghĩa các từ thú, chim, cá

 Vì sao? Phạm vi nghĩa của từ động

vật bao hàm nghĩa các từ thú, chim, cá

 Nhận xét phạm vi về nghĩa

của từ thú với các từ voi, hươu?

Nghĩa của từ thú rộng hơn

nghĩa các từ voi, hươu.

hàm nghĩa các từ voi, hươu.

GV hỏi về phạm vi nghĩa từ chim,

ca tương tự như trên.

 Nghĩa của các từ thú, chim, cá

rộng hơn nghĩa những từ nào và

hẹp hơn nghĩa từ nào?

Có phạm vi rộng hơn các từ

voi, hươu, tu hú, sáo … và hẹp hơn nghĩa của từ động vật

GV treo bảng phụ ghi sơ đồ

động vật

voi thú

hươu

tu hú

chim

sáo cá rô

cá thu cá

GV nói về sự bao hàm nghĩa của

động vật với các từ còn lại

9/ Hoạt động 2: Tổng hợp kết quả

phân tích

 Từ đó, hãy nói lên phạm vi

nghĩa của từ?

Nghĩa của một từ có thể rộng hơn (khái quát hơn) hoặc hẹp hơn (ít khái quát hơn) nghĩa của từ ngữ khác

 Một từ được coi là có nghĩa

rộng khi nào?

- Một từ được coi là có nghĩa rộng khi lên phạm vi nghĩa của từ ngữ đó bao hàm phạm

vi nghĩa của một số từ ngữ khác

 Một từ được coi là có nghĩa

hẹp khi nào?

- Một từ được coi là có nghĩa hẹp hơn khi lên phạm vi nghĩa của từ ngữ đó được bao hàm trong phạm vi nghĩa của một từ ngữ khác

 Từ phạm vi nghĩa của các từ

thú, chim, cá em có thể nói lên

kết luận gì cho phạm vi nghĩa của

từ?

- Một từ có nghĩa rộng đối với những từ ngữ này đồng thời có nghĩa hẹp đối với một từ ngữ khác

Yêu cầu HS lấy ví dụ

GV có thể gợi ý

Thực vật:

-Cây (cam, quýt…) -Cỏ (mật, chỉ, may …) -Hoa (hồng, lay ơn …) Yêu cầu HS đọc ghi nhớ

Yêu cầu hs đọc BT và thực hiện

theo nhóm

a) Y phục quần áo quần đùi, áo dài, quần dài áo sơ mi

b) Vũ khí súng bom

súng trường bom

bi, súng đại bác ba càng

hơn so với các TN ở nhóm sau:

a) Chất đốt b) Nghệ thuật c) Thức ăn d) Nhìn e) Đánh

bao hàm trong phạm vi nghĩa của mỗi từ ngữ sau:

a)Xe cộ -> máy, hơi, cải tiến

b)Kim loại -> sắt, đồng, chì

c)Hoa quả->cam, bưởi, chuối

d)(người) họ hàng -> nội, ngoại, cô, dì

e)Mang -> xách, khiêng, vác

thuộc phạm vi nghĩa của mỗi nhóm TN sau a) Thuốc lào

b) Thủ quỹ c) Bút điện d) Hoa tai

thuộc một phạm vi nghĩa:

rộng hẹp Khóc nức nở, sụt sùi

4/ Củng cố, hướng dẫn về nhà: (3’)

*Bài cũ: - Hoàn tất các bài tập vào vở

- Nắm được cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ và nhận biết

*Bài mới:Chuẩn bị cho bài: Trường từ vựng

+Trả lời các câu hỏi

+Rút ra khái niệm trường từ vựng

IV-Rút kinh nghiệm bổ sung:

Ngày soạn:26-8-2005

Tuần 1- Bài 1

Tiết 4

TÍNH THỐNG NHẤT VỀ CHỦ ĐỀ CỦA VĂN BẢN

I/Mục tiêu bài học :

Giúp HS:

-Nắm được chủ đề của văn bản, tính thống nhất về chủ đề của văn bản

-Biết viết một văn bản thống nhất về chủ đề, biết xác định và duy trì đối tượng trình bày, lựa chọn sắp xếp các phần sao cho văn bản tập trung nêu bật ý kiến, cảm xúc của mình

II/Chuẩn bị của thầy và trò :

1- Thầy :

ĐDDH: Bảng phụ, phiếu học tập …

- Phương án tổ chức lớp: thảo luận

2-Trò :

- Nội dung kiến thức ôn tập, chuẩn bị ở nhà: bài soạn

III/Tiến trình tiết dạy :

1/ Ổn định tổ chức : (1 / )

-Sĩ số

-Chuẩn bị kiểm tra bài cũ.

2/ Kiểm tra bài cũ: Không

3/ Bài mới:

a-Giới thiệu bài mới: (1/) Lớp 7 đã học về liên kết trong văn bảnlà một trong những tính chất quan trọngcủa văn bản, làm cho văn bản trở nên có ý nghĩa, dễ hiểu Để được một văn bản có tính liên kết có nghĩa, dễ hiểu thì yêu cầu phải có tính thống nhất về chủ đề văn bản

b-Vào bài mới :

Yêu cầu HS đọc “Tôi đi học” HS đọc

 Tác giả nhớ lại những kỉ niệm

sâu sắc nào trong thời thơ ấu của

mình?

-Cùng mẹ đi trên con đường -Con đường quen thuộc

-Ngôi trường -Nghe gọi tên mình -Dúi đầu vào mẹ, khó -Bàn ghế, mùi hương quen thuộc -Giờ học đầu tiên

 Sự hồi tưởng ấy gợi lên những

ấn tượng gì trong lòng tác giả?

Kỉ niệm khó quên

 Tác giả viết văn bản này nhằm

mục đích gì?

Phát biểu ý kiến và bộc lộ cảm xúc của mìnhvề một kỉ niệm sâu sắc từ thuở thiếu thời

 Cách trình bày những kỉ niệm

sâu sắc trong thời thơ ấu của

mình lần đầu tiên đi học đó chính

là đối tượng và vấn chính mà VB

biểu đạt

 Chủ đề là gì?

GV:chủ đề của văn bản là vấn đề

chủ chốt , những ý kiến , những

cảm xúc của tác giả được thể hiện

một cách nhất quán trong VB

II - Bài học:

1/ Chủ đề của văn bản

Chủ đề là đối tượng và vấn đề chính mà văn bản biểu đạt

10’ Hoạt động 2: Tìm hiểu tính

thống nhất về chủ đề của văn bản

Thảo luận: Căn cứ vào đâu mà

em biết “Tôi đi học” nói lên

những kỉ niệm của tác giả về buổi

tựu trường đầu tiên?

-Nhan đề “Tôi đi học”

->văn bản nói về tôi đi học ->nói về buổi đầu đi học -Các từ ngữ biểu thị ý nghĩa đi học được lằp đi lặp lại, trong đó

có dùng đại từ Tôi

 “Tôi đi học” tập trung hồi

tưởng lại tâm trạng hồi hộp, cảm

giác bỡ ngỡ của nhân vật Tôi

trong buổi tựu trường đầu tiên

Hãy tìm những từ ngữ chứng tỏ

tâm trạng đó in sâu trong lòng

-Hằng năm … tôi lại náo nức của buổi tựu trường

-Tôi quên thế nào được … -Hai quyển vở mới nặng -Tôi bặm tay ghì thật chặt chúi xuống đất

nhân vật Tôi suốt cuộc đời?

 Tìm những từ ngữ, các chi tiết

nêu bật cảm giác mới lạ xen lẫn

bỡ ngỡ của nhân vật Tôi

-Trên đường đi học:

+Cảm nhận về con đường … về hành vi: lội

- Khi cùng mẹ đến trường? Qua sông thả diều, đi ra đồng

nô đùa -> đi học cố làm như một học trò thực sự

-Trên sân trường:

+Cảm nhận về ngôi trường -> đâm ra lo sợ vẩn vơ Khi cùng bạn đi vào lớp? -Cảm giác bỡ ngỡ, lúng túng

khi xếp hàng vào lớp: đứng nép bên người thân … khóc theo

-Trong lớp học; cảm thấy xa

mẹ, nhớ nhà

 Nhận xét về cách thể hiện chủ

đề trong văn bản “Tôi đi học”?

 Như vậy văn bản “Tôi đi học”

là văn bản thống nhất về chủ đề

Người viết thể hiện đúng chủ

đề của văn bản – ghi lại đầy đủ chi tiết cảm xúc, suy nghĩ theo dòng hồi tưởng nhằm tác động đến người đọc về nhận thức, hành động, tình cảm Mọi phần văn bản đều tập trung vào chủ đề văn bản

 Thế nào là tính thống nhất về

chủ đề của một văn bản?

-Văn bản có tính thống nhất về chủ đề khi chỉ biểu đạt chủ đề đã xác định, không xa rời hay lạc sang chủ đề khác

 Tính thống nhất đó thể hiện ở

những phương diện nào?

-Về hình thức: nhan đề của văn bản sắp xếp các phần mục, các từ ngữ đều thể hiện được chủ

đề văn bản -Về nội dung: xác định đối tượng phản ánh mọi chi tiết trong văn bản

 Như vậy làm thế nào để viết

hoặc hiểu một văn bản?

Yêu cầu HS đọc lại ghi nhớ

- Để viết hoặc hiểu một văn bản, cần xác định chủ đề được thể hiện ở nhan đề, đề mục, trong quan hệ giữa các phần của văn bản và các từ ngữ then chốt thường lặp đi lặp lại nhiều lần

Yêu cầu HS đọc bài tập 1 và thực

hiện

1/ Tính thống nhất về chủ đề của văn bản: a)-Đối tượng: rừng cọ