Bài giảng Vật lý 9 bài 58: Tổng kết chương III: Quang học

-Trôc chÝnh cña thÊu kÝnh c¾t thÊu kÝnh t¹i ®iÓm O gäi lµ quang t©m cña thÊu kÝnh -Mét chïm tia tíi song song víi trôc chÝnh cña TKHT cho chïm tia lã héi tô t¹i mét ®iÓm n»m trªn trôc ch[r]

VAÄT LYÙ 9

BAỉI 58 Trường PTDT Nội Trú Huyện Na Hang

Giáo viên thiết kế: Phạm Tiến Sỹ

Ôn tập

I:Kiến thức cần nhớ

1 Hiện tượng khúc xạ ánh sáng:

Hiện tượng tia sáng truyền từ môi trường trong suốt

này sang môi trường trong suốt khác bị gãy khúc tại mặt phân cách giữa hai môi trường đư ợc gọi là hiện

tượng khúc xạ ánh sáng

Khi tia sáng truyền từ không khí sang nước góc khúc xạ nhỏ hơn góc tới.

Khi ánh sáng truyền từ nước sang không khí góc khúc

2 Quan hệ giữa góc tới và góc khúc xạ:

-Khi tia sáng đi từ không khí sang các môi trường trong

suốt rắn lỏng khác nhau thì góc khúc xạ nhỏ hơn góc tới -Khi góc tới tăng( Giảm) góc khúc xạ cũng tăng(giảm)

-Khi góc tới bằng 00 thì góc khúc xạ bằng 00, tia sáng

không bị khúc xạ

3 Thấu kính hội tụ:

-Thấu kính được làm bằng vật liệu trong suốt( thường là thuỷ tinh hoặc nhựa) Thấu kính hội tụ có phần rìa mỏng hơn phần giữa

Trục chính đen ta của thấu kính là đường thẳng mà khi tia tới trùng với đen ta sẽ vuông góc với mặt của thấu kính và cho tia ló truyền thẳng

-Trục chính của thấu kính cắt thấu kính tại điểm O gọi là quang tâm của thấu kính

-Một chùm tia tới song song với trục chính của TKHT cho chùm tia ló hội tụ tại một điểm nằm trên trục chính, khác phía với chùm tia tới Điểm đó gọi là tiêu điểm chính của thấu kính hội tụ

-Mỗi thấu kính có hai tiêu điểm chuẩn chính F & F’ nằm

về hai phía của thấu kính và cách đều quang tâm

-Đường truyền của ba tia sáng đặc biệt qua thấu kính hội tụ

+Tia tới qua quang tâm , tia ló tiếp tục truyền thẳng

+Tia tới song song với trục chính, tia ló qua tiêu

điểm

+Tia tới qua tiêu điểm, tia ló song song trục chính

4 ảnh của một vật tạo bởi thấu kính hội tụ:

-Vật đặt vuông góc với trục chính , ảnh Của nó tạo bởi

thấu kính cũng vuông góc với trục chính Một điểm nằm trên trục chính thì ảnh của nó cũng nằm trên trục chính

*Đối với thấu kính hội tụ:

-Vật đặt ngoài khoảng tiêu cự cho ảnh thật ngược chiều với vật Khi vật đặt rất xa thấu kính thì ảnh thật có vị trí cách thấu kính một khoảng bằng tiêu cự

-Vật đặt trong khoảng tiêu cự cho ảnh ảo lớn hơn vật và cùng chiều với vật

- Muốn dựng ảnh A’B’ của AB qua thấu kính (AB vuông góc với thấu kín, A nằm trên trục chính ), chỉ cần dựng

ảnh B’ của B bằng hai trong ba tia sáng đặc biệt, sau đó từ B’ hạ vuông góc xuống trục chính ta có ảnh A’ của A

B’

A’

F’

I

A’

B’

A F

F’

B

O

-Muốn dựng ảnh của một điểm sáng S đặt trước thấu kính và ở ngoài trục chính ta dựng ảnh giống như đã dựng ảnh của B

nêu trên

5 Thấu kính phân kì:

-Thấu kính phân kì có phần giữa mỏng hơn phần rìa của thấu kính đó

-Thấu kính phân kì cũng có trục chính đen ta và quang tâm

O giống như của thấu kính hội tụ

-Một chùm tia tới song song với trục chính của thấu kính

phân kì cho chùm tia ló kéo dài cắt nhau tại một điểm nằm trên trục chính, cùng phía với chùm tia tới, điểm đó gọi là tiêu điểm chính của thấu kính phân kì Mỗi thấu kính có hai tiêu điểm chính F và F’ nằm về hai phía của thấu kính và

cách đều quang tâm

-Khoảng cách từ quang tâm đến tiêu điểm chính

OF = OF’=f gọi là tiêu cự của thấu kính

-Đường truyền của hai tia sáng đặc biệt qua thấu kính phân kì

-Đường truyền của hai tia sáng đặc biệt qua thấu kính phân kì

*Tia tới song song với trục chính, tia ló kéo dài đi qua tiêu

điểm

*Tia tới đi qua quang tâm tiếp tục truyền thẳng

6 ảnh của một vật tạo bởi thấu kính phân kì:

* Đối với thấu kính phân kỳ:

- Vật sáng đặt ở mọi vị trí trước thấu kính phân kỳ luôn cho

ảnh ảo, Cùng chiều, nhỏ hơn vật và luôn nằm trong khoảng tiêu cự của thấu kính

- Vật đặt rất xa thấu kính, ảnh ảo Của vật có vị trí cách thấu kính một khoảng bằng tiêu cự

B’

A’

F’ I

7 Sự tạo ảnh trên phim trong máy ảnh

-Máy ảnh là dụng cụ dùng để thu ảnh thật của vật mà ta muốn chụp trên phim,

-Máy ảnh có hai bộ phận quan trọng là vật kính và buồng tối

- ảnh trên phim của máy ảnh là ảnh thật, nhỏ hơn vật và ngược chiều với vật

8 Mắt:

Cấu tạo:

+ Thể thuỷ tinh là thấu kính hội tụ có thể thay đổi tiêu cự + Màng lưới

+ Các tật của mắt:

•Mắt cận: Nhìn thấy các vật ở gần, không nhìn thấy vật ở xa

•Khắc phục: Dùng kính phân kì tạo ảnh ảo về Cv

•Mắt lão: Không nhìn rõ các vật ở gần

•Khắc phục : Dùng kính hội tụ để tạo ảnh về Cc

9: Kính lúp:Tác dụng phóng to ảnh của vật, ảnh ảo cùng chiều lớn hơn vật

Cách sử dụng: Vật đặt gần thấu kính

10: ánh sáng trắng:

-ánh sáng trắng chiếu vào vật màu nào thì tán xạ màu đó -ánh sáng qua tấm lọc màu nào thì có ánh sáng màu đó

11 ánh sáng màu:

-ánh sáng màu chiếu vào vật cùng màu thì tán xạ tốt ánh sáng cùng màu Chiếu vào vật khác màu thì tán xạ rất

kém

-ánh sáng qua tấm lọc màu cùng màu thì được ánh sáng màu đó Qua tấm lọc màu khác thì ánh sáng màu tối

-Trộn các ánh sáng màu khác nhau lên màn trắng thì được màu mới

12: Tác dụng của ánh sáng:

II Đáp án phần Tự kiểm tra:

1 a) Tia sáng bị gãy khúc tại mặt phân cách giữa nước và

không khí Đó là hiện tượng khúc xạ

2 b) Góc tới bằng 600 Góc khúc xạ nhỏ hơn 600.

chùm tia tới song song tại một điểm Hoặc thấu kính hội

tụ cho ảnh thật của một vật ở rất xa tại tiêu điểm của nó

hơn phần giữa

5 3 Tia ló qua tiêu điểm chính của kính

II.đáp án phần Tự kiểm tra:

5 Thấu kính phân kì có phần rìa dày hơn phần giữa

6 Nếu ảnh của tất cả các vật đặt trước thấu kính đều là ảnh ảo thì thấu kính đó là thấu kính phân kì

7 Vật kính của máy ảnh là thấu kính hội tụ ảnh của vật cần chụp hiện trên phim Đó là ảnh thật ngược chiều và nhỏ

hơn vật

8 Xét về mặt quang học, hai bộ phận quan trọng nhất của

mắt là thể thuỷ tinh và màng lưới Thể thuỷ tinh tương tự như vật kính, màng lưới tương tự như phim trong máy ảnh

9 Điểm cực viễn và điểm cực tiểu

II.đáp án phần Tự kiểm tra:

13 Muốn biết trong chùm sáng do một đèn ống phát ra có những màu nào, ta cho chùm sngs đó chiếu qua một lăng kính hay chiếu vào mặt ghi của một đĩa CD

14 Muốn trộn hai ánh sáng màu với nhau, ta cho ha chùm sáng màu đó chiấu vào cùng một chỗ trên một màn ảnh trắng, hoặc cho hai hùm sáng đó đi theo cùng một phưng tới mắt Khi trộn hai ánh sáng màu khác nhau ta được một

ánh sáng màu khác với màu của hai ánh sáng ban đầu

15 Chiếu ánh sáng đỏ vào một tờ giấy trắng ta thấy tờ giấy

có màu đỏ Nếu thay tờ giấy trắng bằng tờ giấy xanh ta thấy tờ giấy gần như có màu đen

II.đáp án phần Tự kiểm tra:

16 Trong việc sản xuất muối, ta đã sử dụng tác dụng nhiệt của ánh sáng mặt trời Nước trong nước biển sẽ nóng lên và bay hơi

III Vận dụng

Câu 17:

Câu 18:

Câu19:

Câu 20:

Câu 21:

B B

D B

III VËn dông

C©u 22:

A

B

B’

I

b) A’B’ lµ ¶nh ¶o

c) V× ®iÓm A trïng víi ®iÓm F nªn BO vµ AI lµ 2 ®­êng chÐo cña h×nh ch÷ nhËt BAOI §iÓm B’ lµ giao ®iÓm cña hai ®­êng chÐo A’B’ lµ ®­êng trung b×nh cña tam gi¸c ABO

Bµi 23: a) H×nh vÏ

A

B

A’

B’ O

F

b) AB =40 cm ;OA= 120cm

OF = 8cm

XÐt Ta cã:

Hay

Tõ(1) Vµ (2) ta cã:

Hay:

Thay sè ta cã:

Hay: