TOÂI ÑI HOÏC Thanh Tịnh I.MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT: Cảm nhận được tâm trạng, cảm giác của nhân vật tôi trong buổi tựu trường đầu tiên trong một đoạn trích truyện có sử dụng kết hợp các yếu tố miêu[r]
Trang 1Ngày soạn: 16/8/2011
Tuần 1
Tiết 1+ 2
TÔI ĐI HỌC
Thanh Tịnh
I.MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT:
Cảm nhận được tâm trạng, cảm giác của nhân vật tơi trong buổi tựu trường đầu
tiên trong một đoạn trích truyện cĩ sử dụng kết hợp các yếu tố miêu tả và biểu cảm
II.TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KĨ NĂNG:
1.Kiến thức:
-Cốt truyện, nhân vật, sự kiện trong đoạn trích Tơi đi học.
-Nghệ thuật miêu tả tâm lí trẻ nhỏ ở tuổi đến trường trong một văn bản qua ngịi
bút Thanh Tịnh
2.Kĩ năng:
-Đọc - hiểu đoạn trích tự sự cĩ yếu tố miêu tả và biểu cảm
-Trình bày những suy nghĩ, tình cảm về một sự việc trong cuộc sống của bản thân.
III.LÊN LỚP:
1 Ổn định lớp: (1 phút)
2 Bài mới: Giới thiệu bài:(1phút)
Trong cuộc đời mỗi con người, những kỉ niệm tuổi học trò thường được lưu giữ bền
lâu trong tâm trí Đặc biệt càng đáng nhớ hơn là kỉ niệm, là ấn tượng của ngày đầu
tiên đến lớp Đêå hiểu rõ hơn vấn đề này,hôm nay chúng ta sẽ cùng nhà văn Thanh
Tịnh trở về ngày đầu tiên của tuổi học trò để gặp lại “Những kỉ niệm mơn man” với
tác phẩm “Tôi đi học”
*Hoạt động 1: (13phút)
Đọc và tìm hiểu chú thích.
-Gọi HS đọc phần chú
thích dấu * SGK trang 8
*Cho biết đôi nét về tác giả?
* Nét đặc sắc trong sáng
tác của ông?
*Cho biết đôi nét về tác
phẩm?
- Đọc chú thích SGK
- Dựa vào chú thích trình bày
- Sáng tác của Thanh Tịnh
tốt lên vẻ đẹp đằm thắm,
tình cảm êm dịu, trong trẻo.
Tác phẩm chính:
-Hận chiến trường, Quê mẹ, Ngậm ngải tìm trầm…
-Truyện ngắn“Tôi đi học” in trong tập.“Quê mẹ” (1941)
I Tác giả, tác phẩm
1.Tác giả
-Thanh Tịnh (1911- 1988) tên khai sinh là Trần Văn Ninh
- Là nhà văn cĩ sáng tác từ trước Cách mạng tháng Tám ở các thể loại thơ, truyện dài
- Sáng tác của Thanh Tịnh
tốt lên vẻ đẹp đằm thắm, tình
cảm êm dịu, trong trẻo.
2.Tác phẩm
- Hận chiến trường, Quê mẹ, ngậm ngải tìm trầm…
-Truyện ngắn “ Tôi đi học” in trong tập.“Quê mẹ” (1941)
Trang 2* Hoạt động 2: (30 phút)
- Hướng dẫn cách đọc: đọc
với giọng tâm tình, hồi
tưởng
? “Tôi đi học” thuộc kiểu
văn bản nào?
? Truyện kể theo ngôi thứ
mấy?
? Những chi tiết hình ảnh
nào khiến nhân vật tơi nhớ
lại những kỉ niệm về buổi
tựu trường đầu tiên?
? Từ những chi tiết hình
ảnh đó tâm trạng của nhân
vật tôi như thế nào?
? Dịng hồi tưởng được tái
hiện theo trình tự nào?
Hoạt động 3 ( 20 phút)
?Con đường quen thuộc lần
này nhân vật tôi thấy như
thế nào?
? Mặc chiếc áo vải dù "tôi"
thấy mình như thế nào?
? Cảm giác cầm những
quyển vở mới?
? Những cảm nhận như vậy
thể hiện tâm trạng gì của
"tôi"?
? Khi bước chân đến trường
hình ảnh trường hiện ra
trước mắt cậu bé như thế
nào?
? Tâm trạng tôi thấy như
thế nào?
? Nghe thầy giáo gọi tên
HS đọc bài
-Thuộc kiểu văn bản tự sự,kết hợp yếu tố miêu tả và biểu cảm
- Ngôi thứ nhất " xưng tôi"
- Biến chuyển của trời đất cuối thu
- Hình ảnh mấy em nhỏ rụt rè núp dưới nón mẹ lần đầu tiên đến trường
=>kỉ niệm mơn man "tôi"
thấy náo nức, tưng bừng, rộn rã
+ Trên con đường cùng mẹ tới trường
+ Nhìn thấy ngôi trường, thấy các bạn
+ Khi trong lớp học
- Thấy lạ…trong lòng có sự thay đổi lớn…
- Thấy mình trang trọng và đứng đắn
- Thấy nặng, ghì tay băm thật chặt
=> mới lạ, vui sướng
-Trường trông vừa xinh xắn, vừa oai nghiêm
- Lo sợ, bỡ ngỡ… như con chim con …
- Cảm thấy như quả tim ngừng đập, quên mẹ đứng
II Tìm hiểu văn bản
1.Những hình ảnh khơi nguồn kỉ niệm của nhân vật
"tôi"
- Thời điểm: cuối thu, lá rụng nhiều, mây bàng bạc
- Hình ảnh: mấy em nhỏ rụt rè núp dưới nón mẹ
=>kỉ niệm mơn man "tôi"
thấy náo nức, tưng bừng, rộn rã
2 Tâm trạng của nhân vật
“Tôi” trong ngày đầu tiên đi học.
a Trên đường đi học:
- Thấy lạ trong lòng có sự thay đổi lớn
- Thấy mình trang trọng và đứng đắn
- Muốn thử sức mình =>
mới lạ, vui sướng
b Trong sân trường
-Trường đông người, vừa xinh xắn, vừa oai nghiêm ->
lo sợ, bỡ ngơ,õ rụt rè
-Nghe gọi đến tên… giật
Trang 3vào lớp thì " tôi" có tâm
trạng như thế nào?
?Khi ngồi trong lớp học
đón nhận giờ học đầu tiên
tâm trạng của tôi như thế
nào ?Tìm các chi tiết thể
hiện tâm trạng đó?
? Phụ huynh chuẩn bị như
thế nào cho các em ngày
đầu tiên đến lớp?
? Ông đốc đón nhận các
em ra sao?
? Tình cảm của thầy giáo
trẻ?
*Thảo luận: Qua các hình
ảnh về người lớn, các em
cảm nhận gì về trách
nhiệm của gia đình, nhà
trường với thế hệ tương
lại?
Hoạt đông 4 (10 phút)
? Văn bản sử dụng nhiều
biện pháp nghệ thuật nào?
? Tác dụng của biện pháp
so sánh vừa tìm được?
? Nhận xét về đặc sắc
nghệ thuật của tác phẩm?
? Nhờ những nghệ thuật ấy
đã khắc họa rõ tâm trạng
của nhân vật tôi trong buổi
đầu đi học như thế nào?
* Hoạt động5:(10phút)
sau, giật mình lúng túng->
hồi hộp, sợ rời mẹ,
- Nhìn gì cũng thấy lạ và hay hay
- Người bạn chưa quen nhưng không cảm thấy xa lạ
-> Cảm thấy vừa xa lạ, vừa gần gũi với mọi vật, vừa ngỡ ngàng mà vừa tự tin
- Phụ huynh: chuẩn bị chu đáo, cũng lo lắng hồi hộp
- Ơng đốc: với cặp mắt hiền
từ và cảm động
-Thầy giáo trẻ: vui tính, giàu tình thương
HS thảo luận ( Trách nhiệm quan tâm, ân cần là một mơi trường giáo dục ấm áp, là nguồn nuơi dưỡng các em trưởng thành)
- Nghệ thuật so sánh
- Làm nổi bật tâm trạng của "tôi" Truyện thêm man mác trữ tình trong trẻo
- Kể theo dòng hồi tưởng, trình tự thời gian kết hợp kể tả bộc lộ cảm xúc
- Khắc họa rõ tâm trạng hồi hộp, lo sợ, bỡ ngỡ nhưng cũng vui sướng của
"tôi"
mình và lúng túng -> hồi hộp, sợ rời mẹ,
c Trong lớp học
- Nhìn gì cũng thấy lạ và hay hay
- Người bạn chưa quen nhưng không cảm thấy xa lạ
- Chăm chỉ nhìn thầy
-> Cảm thấy vừa xa lạ, vừa gần gũi với mọi vật, vừa ngỡ ngàng mà vừa tự tin
3 Hình ảnh những người lớn trong kí ức của nhân vật
"Tơi"
* Phụ huynh: chuẩn bị chu đáo, cũng lo lắng hồi hộp
* Ơng đốc: từ tốn, bao dung
*Thầy giáo trẻ: vui tính, giàu tình thương
III Tổng kết
Bằng nghệ thuật so sánh, kể theo dòng hồi tưởng trình tự thời gian kết hợp kể tả bộc lộ cảm xúc và miêu tả tâm lí trẻ nhỏ Thấy được tâm trạng trạng hồi hộp, lo sợ, bỡ ngỡ nhưng cũng vui sướng của "tôi" trong ngày đầu đi học
Trang 4- GV hướng dẫn HS làm bài
tập.( khái quát lại dòng cảm
xúc, tâm trạng của nhân
vật" tôi" theo trình tự thời
gian)
-Bài tập 2 về nhà làm
- Thảo luận trả lời
HS về nhà làm
IV.Luyệntập
1 Tâm trạng náo nức, mơn man, hồi hộp lo sợ, ngỡ ngàng, cũng vui sướng
2.Viết một đoạn văn ngắn:
em có cảm xúc gì về ngày đầu tiên đi học
4.Củng cố: (4 phút) - Hãy phân tích sự thay đổi tâm trạng của nhân vật “Tôi”?
- Nêu đặc sắc nghệ thuật của truyện?
5.Dặn dò:(1phút) - Về nhà học bài, nắm được nội dung bài học Làm tiếp bài
tập 2 SGK
- Soạn bài mới : “Trong lòng mẹ”
******************************
Tiết 3.
CẤP ĐỘ KHÁI QUÁT CỦA NGHĨA TỪ NGỮ
I.MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT:
-Phân biệt được các cấp độ khái quát về nghĩa của từ ngữ
-Biết vận dụng hiểu biết về cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ vào đọc - hiểu và tạo
lập văn bản
II.TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KĨ NĂNG:
1.Kiến thức:
Các cấp độ khái quát về nghĩa của từ ngữ
2.Kĩ năng:
Thực hành so sánh, phân tích các cấp độ khái quát về nghĩa của từ ngữ
III.LÊN LỚP:
1 Ổn định lớp: (1phút)
2 Bài mớí: Giới thiệu bài :(2phút)
Ở lớp 7, các em đã tìm hiểu về mối quan hệ nghĩa của từ: quan hệ đồng nghĩa và
quan hệ trái nghĩa Hôm nay, chúng ta sẽ đi vào một mối quan hệ khác về nghĩa của
từ: mối quan hệ bao hàm qua bài “Cấp độ khái quát về nghĩa của từ ”
* Hoạt động 1: (20 phút)
-Treo bảng phụ sơ đồ SGK
?Nghĩa của từ động vật
-Quan sát và trả lời câu hỏi
-Rộng hơn, vì nói đến
I.Từ ngữ nghĩa rộng, từ ngữ nghĩa hẹp
1 Từ ngữ nghĩa rộng
* Tìm hiểu ví dụ:
- Từ "động vật" rộng hơn, vì
Trang 5rộng hơn hay hẹp hơn
nghĩa của các từ:: thú,chim
cá? Vì sao?
? Vậy từ "động vật" là từ
nghĩa rộng hay từ ngữ
nghĩa hẹp?
? Từ ngữ nghĩa rộng là
những từ như thế nào?
? Các từ ngữ: thú, chim, cá
là những từ ngữ nghĩa rộng
hay hẹp?
? Em hiểu gì về từ ngữ
nghĩa hẹp?
? Nghĩa của từ “Thú” rộng
hay hơn hẹp hơn nghĩa của
các từ “Voi, hươu”? Vì
sao?
GV dùng sơ đồ hình tròn
để phân tích mối qua hệ về
nghĩa của các từ trên
? Qua sơ đồ em rút ra nhận
“động vật” là bao gồm cả
“Thú”, “Chim”, “Cá”…
- Là từ ngữ nghĩa rộng - Một từ ngữ nghĩa rộng khi phạm vi nghĩa của từ ngữ đó bao hàm phạm vi nghĩa của một số từ ngữ khác Các từ: thú, chim, cá nghĩa hẹp hơn từ "động vật" Một từ ngữ được coi có nghĩa hẹp khi phạm vi nghĩa của từ ngữ đó được bao hàm trong phạm vi nghĩa của một từ ngữ khác -Thú, chim, cá” rộng hơn nghĩa của những tư ø “voi, hươu, tu hú, sáo, cá rô, cá thu” đồng thời hẹp hơn nghĩa của từ “động vật” HS vẽ vào vở nói đến “động vật” là bao gồm cả “Thú”, “Chim”, “Cá”…
* Một từ ngữ nghĩa rộng khi phạm vi nghĩa của từ ngữ đó bao hàm phạm vi nghĩa của một số từ ngữ khác 2 Từ ngữ nghĩa hẹp * Tìm hiểu ví dụ Các từ: thú,chim, cá nghĩa hẹp hơn từ " động vật" * Một từ ngữ được coi có nghĩa hẹp khi phạm vi nghĩa của từ ngữ đó được bao hàm trong phạm vi nghĩa của một từ ngữ khác 3 Lưu ý * Ví dụ: -Thú, chim, cá” rộng hơn nghĩa của những tư ø “voi, hươu, tu hú, sáo, cá rô, cá thu” đồng thời hẹp hơn nghĩa của từ “động vật” -Mối quan hệ về nghĩa được biểu thị bằng sơ đồ sau: thú
Đv
ä
Động vật
Thú Chim
m
Cá
Tu hú, sáo
Voi, hươ uu
Cá rô, Cá thu
Trang 6xét gì khi phân tích phạm
vi nghĩa của các từ ngữ đó?
* Hoạt động 2: (17 phút)
Luyện tập
?Lập sơ đồ thể hiện cấp độ
khái quát của nghĩa từ
ngữ?
? Tìm từ ngữ có nghĩa rộng
so với nghĩa của các từ ngữ
đã cho trong mỗi nhóm
? Tìm các từ ngữ có nghĩa
được bao hàm trong phạm
vi nghĩa của mỗi từ ngữ
sau: xe cộ, kim loại, hoa
quả, mang
? Chỉ ra những từ ngữ
không thuộc phạm vi nghĩa
của mỗi nhóm từ ngữ sau:
GV hướng dẫn HS làm bài
tập 5
Một từ ngữ có nghĩa rộng đối với từ ngữ này, đồng thời có nghĩa hẹp với từ ngữ khác
- Thảo luận
- 2 HS lên bảng trình bày
a.chất đốt
b.nghệ thuật
c thức ăn
d nhìn
e.đánh
Từ " mang" có nghĩa hẹp
a thuốc lào
b thủ quỹ
c bút điện
d hoa tai
HS thảo luận cùng làm
Chim Cá
* Một từ ngữ có nghĩa rộng đối
với từ ngữ này, đồng thời có nghĩa hẹp với từ ngữ khác
II Luyện tập Bài tập 1 Lập sơ đồ…
a y phục quần áo
q.đùi,q.dài áo dài, áo sơ mi
b.Vũ khí Bom súng
bom ba càng, súng trường bom bi đại bác
Bài tập 2: Tìm từ ngữ có nghĩa
rộng…
a.chất đốt
b.nghệ thuật
c thức ăn
d nhìn
e.đánh
Bài tập 3: Từ ngữ có nghĩa hẹp
e, mang: xách, khiêng, gánh,
Bài tập 4: Những từ ngữ sau không thuộc phạm vi nghĩa của nhóm:
a thuốc lào
b thủ quỹ
c bút điện
d hoa tai
Bài tập 5:
- Động từ có nghĩa rộng: khóc
- Động từ có nghĩa hẹp: nức nở, sụt sùi
4.Củng cố:(4 phút) Khi nào một từ được coi là nghiã rộng ( hay nghiã hẹp) so với từ
ngữ khác? Cho Vd?
Trang 75.Dặn dò: (1phút) :Làm bài tập còn lại SGK.
Tiết 4:
TÍNH THỐNG NHẤT VỀ CHỦ ĐỀ CỦA VĂN BẢN
I.MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT:
-Thấy được tính thống nhất về chủ đề của văn bản và xác định được chủ đề của
một văn bản cụ thể
-Biết viết một văn bản bảo đảm tính thống nhất về chủ đề
II.TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KĨ NĂNG:
1.Kiến thức:
-Chủ đề văn bản
-Những thể hiện của chủ đề trong một văn bản
2.Kĩ năng:
-Đọc - hiểu và cĩ khả năng bao quát tồn bộ văn bản
-Trình bày một văn bản (nĩi, viết) thống nhất về chủ đề
III LÊN LỚP:
1.Ổn định lớp: ( 1phút)
2.Bài mới: Giới thiệu bài: (2 phút)
Một văn bản khác hẳn với những câu hỗn độn do nó có tính mạch lạc và tính liên
kết Chính những điều này làm cho văn bản đảm bảo tính thống nhất về chủ đề Thế
nào là chủ đề và tính thống nhất về chủ đề của văn bản được biểu hiện qua những
bình diện nào? Bài học hôm nay sẽ làm rõ những điều ấy
* Hoạt động 1: (8 phút)
? Tác giả nhớ lại những
kỷ niệm sâu sắc nào
trong thời thơ ấu của
mình?
? Những hồi tưởng ấy gợi
lên những cảm giác như
thế nào trong lòng tác
giả?
? Đối tượng của văn bản
là ai?
? Vấn đề chính mà văn
bản biểu đạt là gì?
Nhớ lại kỉ niệm của ngày đầu tiên đi học ( kỉ niệm mơn man của buổi tựu trường, hai quyển sách nặng, bặm tay, ghì chặt )
->Tạo ấn tượng sâu đậm , không thể nào quên
- Là nhân vật "tôi"
- Những kỷ niệm hồn nhiên, trong sáng của tác giả về buổi đầu tiên khai trường
I Chủ đề của văn bản
* Tìm hiểu ví dụ
- Kỉ niệm sâu sắc của tác giả: kỉ niệm mơn man của buổi tựu trường, hai quyển sách nặng, bặm tay, ghì chặt
->Tạo ấn tượng sâu đậm , không thể nào quên
-Những kỷ niệm hồn nhiên, trong sáng của tác giả về buổi đầu tiên khai
Tính Thống nhất của chủ đề văn bản
Trang 8? Em hiểu thế nào là chủ
đề của văn bản?
* Hoạt động 2: (15 phút)
? Căn cứ vào đâu em biết
văn bản “Tôi đi học”nói
lên những kỷ niệm của
tác giả về buổi tựu
trường đầu tiên?
? Hãy tìm các câu văn
miêu tả kỉ niệm ấy?
? Tâm trạng của nhân vật
tôi được thay đổi như thế
nào?
GV: Các em chú ý tìm
theo tiến trình thời gian
? Từ những căn cứ và sự
thay đổi tâm trạng của
"tôi" có hướng vào chủ
đề của văn bản không?
? Thế nào là tính thống
nhất về chủ đề của văn
bản?
- Chủ đề là đối tượng và vấn đề chính mà văn bản biểu đạt
-Nhan đề…
-Các từ ngữ:những kỉ niệm mơn man của buổi tựu trường,lần đầu tiên đến trường,đi học,hai quyển vở mới…
-Các câu:…
+ “Hằng năm… buổi tựu trường’’
+ “Tôi quên thế nào được cảm giác trong sáng ấy”
+ “Hai quyển vở mới…bắt đầu thấy nặng”
+ “Tôi bặm tay …chúi xuống đất”
a Trên đường đi học: quen- thấy lạ
b Trên sân trường: xinh xắn, trang nghiêm, lúng túng khi nghe gọi tên
c khi vào chỗ ngồi: thấy xa mẹ
- Hướng vào một chủ đề
"Tôi đi học"
- Văn bản có tính thống nhất về chủ đề khi biểu đạt chủ đề đã xác định, không xa rời hay lạc sang chủ đề khác
trường
* Chủ đề là đối tượng và vấn đề chính mà văn bản biểu đạt
II.Tính thống nhất về chủ đề của văn bản
1.Những căn cứ để xác định chủ đề văn bản “Tôi
đi học”.
-Nhan đề
- Các từ ngữø
-Các câu nhắc đến kỉ niệm của buổi tựu trường đầu tiên trong đời
2.Sự thay đổi tâm trạng của nhân vật tôi
a.Trên đường đi học
b Trên sân trường
c khi vào chỗ ngồi
* Văn bản có tính thống nhất về chủ đề khi biểu đạt chủ đề đã xác định, không
xa rời hay lạc sang chủ đề
Trang 9? Để viết, hiểu văn bản
em cần làm gì?
GV cho HS đọc ghi nhớ
* Hoạt động 3: (15 phút)
- Cho HS đọc văn bản
?Văn bản viết về đối
tượng nào và về vấn đề
gì?
?Nêu chủ đề của văn
bản?
? Hãy cho biết ý nào sẽ
làm cho bài viết lạc đề?
Bổ sung, lựa chon, điều
chỉnh lại các từ, các ý sát
với yêu cầu của đề bài
- Xác định chủ đề thể hiện ở nhan đề, đề mục
-HS thảo luận Nhóm 1,2 tìm đối tượng
Nhóm 3, 4 tìm chủ đề
HS trao đổi cùng làm
HS trao đổi cùng làm
khác
* Xác định chủ đề thể hiện ở nhan đề, đề mục, trong quan hệ giữa các phần
* Ghi nhớ: SGK trang 12.
III Luyện tập:
* Bài tập 1
a.Đối tượng: Rừng cọ -Các đoạn: giới thiệu rừng cọ, tả cây cọ, tác dụng của cây cọ, tình cảm gắn bó với cây cọ
-Các đoạn được sắp xếp hợp lí, không thể thay đổi
b.Chủ đề: Văn bản viết về rừng cọ và sự gắn bó của người sông Thao với cây cọ
* Bài tập 2
Nên bỏ ý b và d
* Bài 3: Các ý lạc chủ đề
(c), (g)
- Có nhiều ý hợp với chủ đề nhưng diễn đạt chưa tốt nên thiếu tập trung vào chủ đề (b), (e)
4 Củng cố:( 3 phút) Tính thống nhất của chủ đề văn bản được thể hiện ở những
phương diện nào?
5 Dặn dò:( 1phút) làm bài tập còn lại Soạn bài tiếp theo.
Tổ duyệt Ngày Ngày BGH duyệt