-GV: Sùng Bà đã gán cho Thị Kính đủ thứ tội, không cần biết ph¶i tr¸i, lêi lÏ rÆt sù ph©n biÖt đối xử ngôn ngữ dùng để phân biÖt “thÊp cao” thËt phong phó, quan hệ giữa mụ và thị Kính đã[r]
Trang 1Ngày soạn: 3/4/2007
Ngày giảng: 9/4/2007
Bài 29 Quan âm thị Kính
Tiết 117 + 118: Đọc – hiểu văn bản
A/ Mục tiờu cần đạt:
Giỳp học sinh:
- Hiểu được một số đặc điểm cơ bản của sân khấu chèo truyền thống
- Tóm tắt được nội dung vở chèo quan âm thị Kính, nội dung, ý nghĩa và một số
đặc điểm nghệ thuật (mâu thuẫn kịch, ngôn ngữ, hành động nhân vật .) của trích
đoạn: nỗi oan hại chồng
B/ Chuẩn bị:
- Giáo viên: Tham khảo SGV
- Học sinh: Chuẩn bị bài
C/ Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy và học:
* Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ ( 5 phút)
? Nêu nội dung chính của bài “ca Huế trên sông Hương”
* Hoạt động 2: Giới thiệu bài (1 phút)
Chèo là một trong những loại hình sân khấu dân gian , được phổ biến rất rộng rãi ở
Bắc Bộ Sân khấu chèo cũng được người dân các vùng khác trên Tổ quốc yêu thích
Bạn bè các nước trên thế giới cũng đã nhiều lần khẳng định và ca ngợi độc đáo của sân
khấu chèo Việt Nam
*Hoạt động 3: Bài mới ( 45 phút)
Hoạt động của thầy HĐ của trò Nội dung cần đạt
- Gọi h.s đọc chú thích *sgk –
tr118
? Em hiểu thế nào là “chèo”
? Qua khái niệm đó, em thấy
chèo có những đặc trưng cơ bản
nào
-GV: phân tích cho h.s thấy các
- H.s đọc
- Phát biểu
I- Đọc – tiếp xúc văn bản:
* Khái niệm chèo (sgk –tr118).
- Các đặc trưng cơ bản:
+ Chèo thuộc loại sân khấu kể chuyện để khuyên giáo đạo đức
+ Chèo thuộc loại sân khấu tổng
Trang 2đặc trưng cơ bản của chèo.
- Gọi h.s đọc phần tóm tắt nội
dung vở chèo “Quan âm thị
Kính”
? Dựa vào phần tóm tắt trong sgk
em hãy tóm tắt bằng lời thật ngắn
gọn
-GV: cho h.s đọc trích đoạn “Nỗi
oan hại chồng”
- GV: phân vai cho h.s chú ý:
+ Vai Sùng bà: giọng chua ngoa,
độc ác
+ Vai Thị Kính: hiền, nhẫn nhục
+ Vai Sùng ông: nhu nhược
+ Vai Thiện sĩ: giọng nhỏ, hốt
hoảng
+ Vai Mãng ông: thật thà
?Em hiểu thế nào là “soi kinh
bóng quế”
? Giải nghĩa các cụm từ:
- Mèo mả gà đồng
- Trên dân dưới bộc
- Tam tòng tứ đức
? Trích đoạn “nỗi oan hại chồng”
thuộc phần mấy của vở chèo:
Quan âm thị Kính
? Tại sao đoạn trích này có tên là
“nỗi oan hại chồng”
? Trích đoạn này có mấy nhân vật
? Ai là nhân vật chính
? Sùng bà và thị Kính có quan hệ
như thế nào? Hai nhân vật này
- Đọc
- 1 h.s tóm tắt
- H.s đọc phân vai
- Nhận xét giọng từng nhân vật
- Phát biểu
- Phát biểu
- Phát biểu
- Phát biểu
hợp các yếu tố nghệ thuật
+ Chèo thuộc loại sân khấu ước lệ cách điệu cao
+ Chèo thuộc loại sân khấu có sự kết hợp chặt chẽ cái bi và cái hái
* Đọc - tóm tắt:
* Từ khó:
- Soi kinh bóng quế: chăm chỉ đọc sách để thi đỗ
*Vị trí đoạn trích:
- Vì người con dâu không định hại chồng, nhưng bị mẹ chồng buộc cho tội hại chồng, đành chịu nỗi oan này
- Về hình thức: xung đột giữa mẹ chồng và nàng dâu
- Về nội dung, bản chất: xung đột
Trang 3xung đột nhau theo mâu thuẫn
nào
? Trích đoạn “Nỗi oan hại chồng”
được chia làm mấy đoạn ? Nội
dung từng đoạn
? Đọc lại phần đầu trích đoạn
? Theo em khung cảnh ở phần
đầu trích đoạn là khung cảnh gì
? Trong khung cảnh ấy nổi bật
lên là hình ảnh nào
? Em hãy chỉ ra những cử chỉ,
ngôn ngữ của thị Kính đối với
chồng
? Qua những cử chỉ và ngôn ngữ
đó, em có nhận xét gì về nhân vật
này
? Theo em tại sao thị Kính lại cắt
râu chồng
? Như vậy trước khi bị oan thị
Kính là người phụ nữ có đức tính
như thế nào
(Tiết 2)
Giảng ngày 12/4/2007
- GV: cho h.s đọc lại đoạn 2
? Cho biết sự việc cắt râu chồng
của thị Kính đã bị Sùng Bà khép
- Phát biểu
- H.s đọc
- Phát hiện
- Phát biểu
- Phát biểu
- Phát biểu
- Đọc
giữa kẻ thống trị và kẻ bị trị trong xã hội phong kiến
* Bố cục: 3 phần
- Phần 1: từ đầu -> tay một mực
=> Trước khi bị oan
- Phần 2: Tiếp -> về cùng cha con
ơi
=> Trong khi bị oan
- Phần 3: còn lại
=> Sau khi bị oan
II- Đọc - tìm hiểu văn bản:
1- Trích đoạn:
“Nỗi oan hại chồng”
a- Trước khi mắc oan:
* Thị Kính:
+ Khi chồng ngủ, dọn lại kỉ rồi quạt cho chồng
+ Thấy râu mọc ngược dưới cằm chồng thì băn khoăn, lo lắng về sự chẳng lành
=> Thương yêu chồng bằng tình cảm chân thật, đằm thắm.
- Vì muốn làm đẹp cho chồng
- Yêu thương chồng chân thật
- Mong muốn có hạnh phúc lứa đôi tốt đẹp
b- Trong khi bị oan:
*Sùng Bà:
Trang 4vào tội gì.
? Trong bản luận tội thị Kính,
Sùng Bà đã đưa ra những lời lẽ
buộc tội cụ thể như thế nào
? Qua các chi tiết trên, em thấy
để luận tội thị Kính, Sùng Bà đã
dựa vào những điểm gì
? Em có nhận xét gì về bản luận
tội của Sùng Bà
-GV: Sùng Bà đã gán cho Thị
Kính đủ thứ tội, không cần biết
phải trái, lời lẽ rặt sự phân biệt
đối xử ngôn ngữ dùng để phân
biệt “thấp cao” thật phong phú,
quan hệ giữa mụ và thị Kính đã
vượt ra khỏi quan hệ mẹ chồng
nàng dâu, đó là quan hệ giai cấp
? Cùng với lời nói, Sùng bà còn
dùng những hành động đối với thị
Kính
? Tất cả những lời nói và cử chỉ
đó cho thấy Sùng Bà là một người
đàn bà có tính cách như thế nào
? Sùng Bà thuộc loại nhân vật nào
trong chèo cổ
? Nhân vật này gây cảm giác gì
cho người xem
? Khi bị ghép vào tội giết chồng,
thị Kính đã có những lời nói và
cử chỉ như thế nào
- Phát biểu
- Phát biểu
- Phát biểu
- Phát biểu
- Phát hiện
- Lời nói:
+ Cái con mặt sứa gan lim này ! Mày định giết con bà à !
+ Tuồng bay mèo mả gà đồng … +Mày có trót say hoa đắm nguyệt + Trứng rồng lại nở ra rồng liu điu lại nở ra dòng liu điu
+ Mày là con nhà cua ốc … + Con gái nỏ mồm thì về với cha + Gọi Mãng tộc, phó về cho rảnh
- Sùng Bà cho rằng thị Kính là loại
đàn bà hư đốn, tâm địa
- Thị Kính là con nhà thấp hèn không xứng với nhà mình
- Cho rằng thị Kính phải đuổi đi
- Tự nghĩ ra tội để gán cho Thị Kính
- Lời lẽ lăng nhục, hống hách
- Hành động:
+ Dúi đầu thị Kính ngã xuống + Khi thị Kính van xin, Sùng Bà dúi tay ngã khuỵu xuống
=> Sùng Bà là con người độc địa, tàn nhẫn, bất nhân.
- Nhân vật mụ ác, bản chất tàn nhẫn độc địa
* Thị Kính:
Trang 5? Em có nhận xét gì về tính chất
của những lời nói và cử chỉ đó
? Những cử chỉ và lời nói của Thị
Kính được nhà chồng đáp lại ra
sao
? Chỉ khi nào lời kêu oan của thị
Kính mới được cảm thông ? Em
có nhận xét gì về sự cảm thông
đó
? Qua đây giúp ta hiểu gì về thân
phận thị Kính trong cảnh ngộ
này
?Theo em Thị Kính thuộc loại
nhân vật nào trong chèo cổ
? Nhân vật thị Kính gợi cho
người xem cảm xúc gì
? Trước khi đuổi thị Kính ra khỏi
nhà, Sùng bà và Sùng ông còn có
âm mưu gì
? Xung đột kịch trong đoạn trích
này thể hiện cao nhất ở chỗ nào ?
Vì sao
- GV: Đây chính là xung đột giữa
kẻ thống trị và kẻ bị trị
? Kết cục nỗi oan của thị Kính là
gì
? Sau khi bị đuổi ra khỏi nhà thị
Kính đã có cử chỉ và lời nói như
thế nào
? Qua đó bộc lộ tâm trạng gì của
thị Kính
- Nhận xét
- Phát biểu
- Phát biểu
- Nhận xét
- Phát biểu
- Phát biểu
- Phát biểu
- Phát hiện
- Nhận xét
- Lời nói ít, rất hiền
- Cử chỉ: yếu đuối, nhẫn nhục
- Chồng Thiện Sĩ đớn hèn, nhu nhược, bỏ mặc vợ
- Mẹ chồng: tàn nhẫn, độc ác
- Bố chồng: a dua vợi mẹ chồng
- Lần cuối cùng kêu oan với cha nhưng đó là sự cảm thông đau khổ, bất lực
=> Đơn độc, đau khổ, bất lực
- Xót thương, cảm phục thị Kính
- Căm ghét sự bất nghĩa của gia
đình Sùng Bà
- Lừa Mãng ông sang ăn cữ cháu
- Dúi Mãng ông ngã, chửi …
- Thị Kính bị đẩy vào cực điểm của nỗi oan: Nỗi oan hại chồng, giờ lại thêm nỗi đau trước cảnh cha già bị chính cha chồng khinh khi hành hạ
- Tình vợ chồng tan vỡ, thị Kính bị
đuổi ra khỏi nhà chồng
c- Sau khi bị oan:
- Nuối tiếc, xót xa cho hạnh phúc lứa đôi.
Trang 6? Trong tâm trạng đó thị Kính đã
nghĩ đến cách nào để giải oan
? Con đường thị Kính chọn để
giải oan có ý nghĩa gì
?Theo em có cách nào tốt hơn để
giải thoát cho những nguời như
thị Kính
?Qua tìm hiểu đoạn trích em hãy
cho biết nội dung của vở chèo
này mang đặc điểm nào của tích
chèo cổ
? Nhân vật chính của vở chèo
này mang những tính chất chung
nào của các nhân vật trong chèo
cổ
? Khi xem vở chèo này em thấy
Sùng bà và thị Kính ăn mặc, đi
đứng theo quy ước nào của chèo
cổ
? Từ đó em hiểu gì về giá trị của
vở chèo “Quan âm thị Kính”
- GV: giới thiệu bức tượng Quan
âm thị Kính ở chùa Tây Phương
? Qua trích đoạn “nỗi oan hại
chồng” em có nhận xét gì về
nghệ thuật của chèo cổ
? Qua đoạn trích, nổi bật nội
- Phát hiện
- Nhận xét
- Thảo luận nhóm 2’
- Phát biểu
- Phát biểu
- Nhận xét
- Phát biểu
- Phát biểu
- Đi tu cầu phật tổ chứng minh cho
sự trong sạch của mình.
- Phản ánh sự bế tắc về số phận của người phụ trong XH cũ
- Lên án thực trạng XH vô nhân
đạo đối với những người lương thiện
- Loại bỏ những kẻ như Sùng bà, loại bỏ XH phong kiến
2- Gía trị của vở chèo:
- Tích truyện xoay quanh trục bĩ cực thái lai Nhân vật thị Kính đi từ nỗi oan trái đến được giải oan thành phật
- Thị Kính: là người phụ nữ mẫu mực về đạo đức được đề cao trong chèo cổ – vai nữ chính
- Sùng bà: bản chất tàn nhẫn, độc
địa – vai mụ ác
- Vở chèo tiêu biểu, mẫu mực cho nghệ thuật chèo cổ ở nước ta.
III- Tổng kết:
*Nghệ thuật:
- Ngôn ngữ dùng văn vần đi liền với các làn điệu hát
- Nhân vật mang tính quy ước
* Nội dung:
Trang 7dung gì.
- Gọi h.s đọc ghi nhớ (sgk-tr121)
? Tóm tắt trích đoạn nỗi oan hại
chồng
- Đọc
- H.s tóm tắt
- Ca ngợi phẩm chất đức hạnh của người phụ nữ trong XH phong kiến
- Phê phán chế độ phong kiến
Ghi nhớ (sgk –tr121)
IV- Luyện tập:
1- Tóm tắt ngắn gọn trích đoạn
“nỗi oan hại chồng”
* Hoạt động 4: Hướng dẫn học bài ở nhà (1 phút)
- Về nhà học bài, làm bài tập
- Chuẩn bị bài: Dấu chấm lửng và dấu chấm phẩy
+ Đọc các bài tập (sgk)
+ Công dụng của dấu chấm lửng và dấu chấm phẩy