Dấu chấm lửng Được dùng ở giữa câu, cuối câu hay đầu câu để biểu thị một mục đích của người viết như: tỏ ý chưa liệt kê hết, thể hiện lời nói ngập ngừng hay ngắt quãng, biểu thị chỗ ngắt[r]
Trang 1Tuần 15 NGỮ VĂN – BÀI 15 Kết quả cần đạt.
- Qua hai bài thơ "Vào nhà ngục Quảng Đông cảm tác" và "Đập đá ở Côn Lôn" cảm nhận được khí phách kiên cường của các chiến sĩ yêu nước đầu thế kỉ XX và sức lôi cuốn của một giọng thơ hào hùng, hình ảnh thơ mạnh mẽ, khoáng đạt
- Củng cố và hệ thống hóa kiến thức về dấu câu; nhận ra và biết cách chữa các lỗi thường gặp về dấu câu
- Giúp học sinh đánh giá kiến thức đã thu nhận được về từ vựng và ngữ pháp đã học ở kì I
Tiết 57 Văn bản:
VÀO NHÀ NGỤC QUẢNG ĐÔNG CẢM TÁC
Phan Bội Châu
1 Mục tiêu Giúp học sinh:
a) Về kiến thức: Cảm nhận được vẻ đẹp của những chí sĩ yêu nước đầu thế kỉ
XX, những người mang chí lớn cứu nước, cứu dân, dù ở hoàn cảnh nào vẫn giữ được phong thái ung dung, khí phách hiên ngang, bất khuất và niềm tin không dời đổi vào sự nghiệp giải phóng dân tộc
b) Về kỹ năng: Hiểu được sức truyền cảm nghệ thuật qua giọng thơ khẩu khí
hào hùng của các tác giả
c) Về thái độ: Giáo dục học sinh lòng yêu kính nhà chí sĩ yêu nước Phan Bội
Châu
2 Chuẩn bị của GV và HS.
a) Chuẩn bị của GV: Nghiên cứu SGK, SGV- soạn giáo án.
b) Chuẩn bị của HS: Học và làm bài cũ; đọc và trả lời các câu hỏi phần Đọc
– Hiểu văn bản
3 Tiến trình bài dạy.
* Ổn định tổ chức:
- Kiểm tra sĩ số lớp 8B: ……/17
- Lớp phó học tập báo cáo việc học bài và chuẩn bị bài của các bạn
a) Kiểm tra bài cũ: Miệng (5 phút)
* Câu hỏi: Hãy đọc thuộc lòng một bài thơ hoặc một đoạn thơ viết về quê
hương Sơn La? Tại sao em lại chọn bài thơ, đoạn thơ đó?
* Đáp án – Biểu điểm:
Trang 2Lò Điệp Hồng – Trường THCS Tô Hiệu TP Sơn La
44
- Học sinh đọc thuộc lòng diễn cả bài thơ, đoạn thơ đã lựa chọn (5 điểm)
- Giải thích được lí do lựa chọn một cách rõ ràng, sâu sắc về phương diện
nghệ thuật, nội dung của bài thơ hay đoạn thơ đó (5 điểm)
b) Dạy nội dung bài mới.
* Đặt vấn đề vào bài mới: Phan Bội Châu là một chí sĩ yêu nước của Việt
Nam đầu thế kỉ XX Văn thơ của ông là lời tự bạch của một người anh hùng tràn đầy nhiệt huyết, sẵn sàng xả thân vì nước, một người mang chí lớn, khát vọng cứu nước, cứu dân dù ở hoàn cảnh nào cũng vẫn giữ được phong thái ung dung, khí phách hiên ngang Hôm nay, qua bài thơ "Vào nhà ngục Quảng Đông cảm tác" cô
sẽ giúp các em phần nào thấy được phong thái khí phách đó
(GV ghi tên bài dạy)
I Đọc và tìm hiểu chung (9 phút)
1 Giới thiệu tác giả, tác phẩm.
HS: Đọc phần chú thích SGK (tr - 146)
?Tb: Hãy nêu những hiểu biết của em về cuộc đời và sự nghiệp của tác giả Phan
Bội Châu?
HS: trả lời.
GV: Bổ sung thêm: Ông là nhà yêu nước, nhà cách mạng lớn nhất của dân tộc ta
trong vòng 25 năm đầu thế kỉ XX Vốn xuất thân là nhà nho, vẫn mang cốt cách nho gia, vẫn có dáng dấp những con người nghĩa khí, những bậc hào kiệt trượng phu "phú quí bất năng dâm, bần tiện bất năng di, uy vũ bất năng khuất" (giàu sang không thể làm cho mê đắm, nghèo khó không thể làm cho thay lòng đổi dạ, uy vũ không thể làm cho khuất phục) Nhưng ông đã vượt xa khỏi mớ giáo lí thánh hiền xưa để tiếp cận những tư tưởng dân chủ, dân quyền mới Ông đau đớn, xót xa cho đồng bào đang chịu cảnh lầm than nô lệ, say sưa cổ động duy tân đất nước, cải cách xã hội, ông nuôi khát vọng xoay chuyển càn khôn, đánh đuổi giặc thù Với lí tưởng đó, ông lao vào cuộc đấu tranh mới, bất chấp mọi gian khổ, hi sinh, thậm chí khi phải đối diện với cái chết, cũng không hề sờn lòng nản chí: "Nếu chết xong đi thế cũng hay – Còn ta, ta lại tính cho mày" Ông từng xuất dương sang Nhật Bản, Trung Quốc, Thái Lan để mưu đồ sự nghiệp cứu nước
- Phan Bội Châu là nhà văn, nhà thơ lớn, có sự nghiệp sáng tác khá đồ sộ, tác phẩm của ông bao gồm rất nhiều thể loại, tất cả đều thể hiện lòng yêu nước, thương dân tha thiết, khát vọng độc lập, tự do và ý chí chiến đấu bền bỉ, kiên cường
* Phan Bội Châu (1867 - 1940) tên thuở nhỏ là Phan Văn San, hiệu Sào
Nam Quê Nam Đàn, Nghệ An Ông là nhà yêu nước, nhà cách mạng lớn nhất của dân tộc ta đầu thế kỉ XX Đồng thời ông là nhà văn, nhà thơ lớn có sự nghiệp sáng tác đồ sộ thể hiện lòng yêu nước thương dân tha thiết, khát vọng độc lập, tự do và
ý chí chiến đấu bền bỉ, kiên cường.
?Tb: Bài thơ "Vào nhà ngục Quảng Đông cảm tác" được sáng tác trong hoàn cảnh
nào?
Trang 3- HS trả lời, GV bổ sung thêm.
GV: Phan Bội Châu đã từng bị thực dân Pháp kết án tử hình vắng mặt từ năm
1912, cho nên ông bị bọn quân phiệt Quảng Đông bắt giam và biết chúng có ý định trao trả cho Pháp ông nghĩ rằng mình khó có thể thoát chết Bởi thế, ngay từ những ngày đầu vào ngục (đầu năm 1914) Phan Bội Châu đã viết "Ngục trung thư" nhằm
để lại một bức thư tuyệt mệnh tâm huyết cho đồng bào, đồng chí Bài thơ này bộc
lộ cảm xúc của ông trong những ngày đầu mới vào ngục, Phan Bội Châu nói là làm
để "tự an ủi mình", và kể lại rằng khi làm xong, ông đã "ngâm nga lớn tiếng rồi cả cười, vang động cả bốn vách, hầu như không biết thân mình đang nhốt trong ngục" Qua dòng cảm xúc đó, ta có thể cảm nhận được một hình ảnh tuyệt đẹp về
tư thế của người cách mạng lúc sa cơ, rơi vào vòng tù ngục
* "Vào nhà ngục Quảng Đông cảm tác" là một bài thơ Nôm nằm trong tập
"Ngục trung thư" sáng tác đầu năm 1914, khi tác giả bị bọn quân phiệt Quảng Đông bắt giam.
2 Đọc.
GV: Nêu yêu cầu đọc: đây là một bài thơ Đường luật mang khí phách và phong
thái của Phan Bội Châu nên cần chú ý đọc diễn cảm phù hợp với khẩu khí ngang tàng,giọng điệu hào hứng của bài thơ Riêng cặp câu 3,4 cần đọc với giọng thống thiết
- GV đọc một lần và gọi 2 HS đọc lại toàn bài thơ
- GV nhận xét cách đọc của học sinh
?Y: Giải thích nghĩa của từ: hào kiệt, phong lưu, bủa tay?
- HS dựa vào chú thích (1,2,5) để trả lời
?Giỏi: Bài thơ "Vào nhà ngục Quảng Đông cảm tác" được sáng tác theo thể thơ
nào? Hãy nhắc lại đặc điểm của thể thơ đó?
- Bài thơ được sáng tác theo thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật
- Mỗi bài gồm 8 câu, mỗi câu 7 chữ, thường gieo vần bằng ở các tiếng cuối câu 1,2,4,6,8 Bài thơ có sự bố trí thanh điệu hài hòa theo luật: nhất tam ngũ bất luận nhị tứ lục phân minh Trong bài thơ thuộc thể này có hai cặp câu sử dụng nghệ thuật đối chỉnh là: cặp câu thực và luận Bố cục bài thơ gồm 4 phần: đề, thực, luận, kết; nhưng cũng có khi chia làm hai phần: 4 câu đầu, 4 câu cuối
?Tb: Căn cứ vào đặc trưng thể thơ, nội dung của toàn bài hãy cho biết bài thơ
được chia làm mấy phần?
- Bài thơ có bố cục 4 phần: 2 câu đề, 2 câu thực, 2 câu luận, 2 câu kết
GV: Để giúp các em thấy được bút pháp nghệ thuật đặc sắc và nội dung của bài
thơ, ta đi phân tích theo bố cục trên
II Phân tích (20 phút)
1 Hai câu đề:
Trang 4Lò Điệp Hồng – Trường THCS Tô Hiệu TP Sơn La
46
HS: Đọc hai câu đề.
Vẫn là hào kiệt, vẫn phong lưu,
Chạy mỏi chân thì hãy ở tù.
GV: Trong thơ thất ngôn bát cú Đường luật phần đề gồm hai câu: 1 câu gọi là câu
phá đề, 1 câu là câu thừa đề
?Kh: Quan sát hai câu đề, em thấy hình thức câu thơ phá đề có gì đặc biệt? Tác
dụng của nó?
- Câu phá đề có hai vế tiểu đối cùng với điệp ngữ "vẫn" được điệp lại hai lần làm cho giọng thơ rắn rỏi, mạnh mẽ khẳng định một tâm thế "hào kiệt" và "phong lưu"
?Kh: Đọc lại chú thích (1,2) và phân tích cặp câu 1 và 2 để thấy rõ khí phách và
phong thái của nhà chí sĩ khi rơi vào vòng tù ngục?
- Hai câu thơ là một lời tuyên ngôn khẳng định tư thế làm người của Phan Bội Châu Ông tự nhận mình là hào kiệt, phong lưu vì "chạy mỏi chân" nên tạm nghỉ ngơi lại ở "nhà tù" Cụ Phan quả là một đấng anh hùng Điệp từ "vẫn" nhắc lại hai lần dẫn dắt hai danh từ gốc Hán "hào kiệt, phong lưu" nhấn mạnh bản lĩnh không lay chuyển, trước sau như một của người anh hùng Nó phủ nhận hoàn toàn cảnh ngộ cay đắng hiện tại của Phan Bội Châu: bị rơi vào vòng tù ngục mà cứ như người chủ động nghỉ ngơi để rồi lại tiếp tục bước đi trên con đường cứu nước
* Phong thái đoàng hoàng, tự tin, vừa ngang tàng bất khuất, vừa hào hoa tài
tử.
GV: Hai câu thơ thể hiện một phong thái thật đường hoàng, tự tin, thật ung dung,
thanh thản, vừa ngang tàng bất khuất, lại vừa hào hoa tài tử Bị rơi vào vòng tù ngục mà cứ như người chủ động nghỉ chân ở một nơi nào đó trên đoạn đường buôn tẩu dài dặc Mà thực chất không phải như vậy, chính tác giả đã kể lại rằng mình bị
áp giải đi "nào xiềng tay,nào trói chặt" vào ngục lại bị giam "chung một chỗ với bọn tù xử tử" chứ đâu có được đãi như khách! Nhưng người anh hùng không bao giờ chịu cúi đầu khuất phục hoàn cảnh, chịu để cho hoàn cảnh đè bẹp mình, họ đứng cao hơn mọi sự cùm kẹp, đày đọa của kẻ thù, cảm thấy mình hoàn toàn tự do, thanh thản về mặt tinh thần Cho nên khi nói về một biến cố hiểm nghèo có quan
hệ đến sự sống chết của mình mà Phan Bội Châu vẫn có giọng vui đùa Đây cũng
là giọng điệu quen thuộc trong lối thơ khẩu khí khá phổ biến ở văn thơ truyền thống của dân tộc ta
Chuyển: Hai câu đề đúng là một tuyên ngôn về nhân cách, về bản lĩnh vừa ung
dung tự tại vừa hóm hỉnh lạc quan Từ đó, người chiến sĩ biến thế bị động thành chủ động, biến thân xác mất tự do thành sự tự do về tinh thần để tự động viên mình giữ vững lí tưởng, suy ngẫm sự đời
2 Hai câu thực:
Đã khách không nhà/ trong bốn bể,
Lại người có tội/ giữa năm châu.
Trang 5?Tb: Đọc hai câu thực, em thấy giọng điệu hai câu này có gì thay đổi so với hai
câu đề? Vì sao?
- Hai câu thực âm hưởng có phần chùng xuống, giọng điệu trầm thống diễn tả một nỗi đau cố nén, khác hẳn giọng cười cợt đùa vui ở hai câu đề Với hai câu thực Phan Bội Châu tự nói về cuộc đời buôn ba chiến đấu của mình, một cuộc đời đầy giông tố sóng gió và đầy bất trắc
?Kh: Em có nhận xét như thế nào về việc sử dụng biện pháp nghệ thuật ở hai câu
thơ thực?
- Tác giả sử dụng nghệ thuật đối xứng khá chặt chẽ (đối ý, đối lời) "Đã khách – lại người; không nhà trong bốn bể - có tội giữa năm châu" Từng cặp từ ngữ đối nhau, từng ý đối nhau, hài hòa, vẽ lại hình ảnh con người từng trải qua cuộc đời lưu ly chìm nổi, nhưng đáng tự hào, vẫn ngang tàng, có tầm vóc lớn lao phi thường
GV: Từ năm 1905 cho đến khi bị bắt là gần 10 năm lưu lạc của Phan Bội Châu khi
Nhật Bản, khi Trung Quốc, khi Thái Lan, 10 năm không một mái ấm gia đình, cực khổ về vật chất, cay đắng về tinh thần, Phan Bội Châu từng nếm trải biết bao nhiêu! Thêm vào đó còn sự săn đuổi của kẻ thù, dù ở đâu, ông cũng là đối tượng truy bắt của thực dân Pháp nhất là khi đã đội trên đầu một bản án tử hình
?Kh: Lời tâm sự ở đây có ý nghĩa như thế nào? Có phải Phan Bội Châu than thân
không?
- Đây không phải là lời than thân Một con người đã coi thường hiểm nguy, ngay từ lúc dấn thân vào con đường hoạt động cách mạng đã tự nguyện gắn cuộc đời mình với sự tồn vong của đất nước như Phan Bội Châu "non sông đã chết sống thêm nhục" (Lưu biệt khi ra nước ngoài) thì đâu cần than cho số phận cá nhân của mình Tình cảnh một dân tộc mất nước lúc này cũng nào có khác gì! Gắn liền sóng gió của cuộc đời riêng với tình cảnh chung của đất nươc, của nhân dân, câu thơ giúp ta cảm nhận đầy đủ hơn tâmd vóc lớn lao phi thường của Phan Bội Châu – người tù yêu nước Đó cũng là nỗi đau lớn lai trong tâm hồn bậc anh hùng
* Tầm vóc lớn lao, phi thường của người tù yêu nước.
3 Hai câu luận:
HS: Đọc hai câu luận.
Bủa tay/ ôm chặt/ bồ kinh tế,
Mở miệng/ cười tan/ cuộc oán thù.
?Kh: Hai câu thơ này tác giả đã sử dụng nghệ thuật gì?
- Nghệ thuật đối (đối ý, đối lời): "Bủa tay – mở miệng; ôm chặt – cười tan; bồ kinh tế - cuộc oán thù" và dùng lối nói khoa trương tạo nên hình tượng nghệ thuật gây ấn tượng mạnh, kích thích cảm xúc của người đọc, có sức truyền cảm lớn
?Giỏi: Hãy phân tích hai câu luận để thấy được tác dụng của các biện pháp nghệ
thuật trong việc biểu hiện hình ảnh của người anh hùng hào kiệt?
Trang 6Lò Điệp Hồng – Trường THCS Tô Hiệu TP Sơn La
48
- Hai câu luận là khẩu khí của người anh hùng, hào kiệt cho dù có ở tình trạng
bi kịch đến mức độ nào thì chí khí vẫn không dời đổi, vẫn một lòng theo đuổi sự
nghiệp cứu nước, cứu đời "Bủa tay ôm chặt bồ kinh tế", vẫn có thể ngạo nghễ cười
trước mọi thủ đoạn khủng bố tàn bạo của kẻ thù "cười tan cuộc oán thù"
* Hình ảnh người anh hùng mang chí lớn, cứu dân, cứu nước dù ở
trong tù vẫn tự tin vào sức mình, tin vào sự nghiệp cách mạng Câu thơ là sự kết
tinh cao độ cảm xúc lãng mạn hào hùng của tác giả.
?Kh: Em nhận xét gì về tác dụng của nghệ thuật đối trong hai cặp câu thực, luận?
- Ở hai câu thực và hai câu luận là những câu thơ đối nhau góp phần tạo nên
âm hưởng hào hùng, lãng mạn kiểu anh hùng ca Các cặp từ đối: "bốn biển – năm
châu; bủa tay – mở miệng; bồ kinh tế - cuộc oán thù" khắc họa rõ nét tầm vóc của
nhân vật trữ tình, càng về sau càng lớn lao, kì vĩ, mạnh mẽ, phi thường rất phù hợp
giọng điệu lãng mạn hào hùng của toàn bài thơ
4 Hai câu kết:
HS: Đọc hai câu kết.
Thân ấy vẫn còn,/ còn sự nghiệp,
Bao nhiêu nguy hiểm sợ gì đâu.
?Tb: Nêu nhận xét của em về âm điệu và cách dùng từ ngữ trong hai câu kết?
- Hai câu kết âm điệu có chút lắng lại để soi rọi, tiếp tục suy ngẫm về cảnh
ngộ hiện tại nhưng vẫn có nét gân guốc, bướng bỉnh muốn thách thức tất cả
?Kh: Hai câu cuối là kết tinh tư tưởng của toàn bài thơ Em cảm nhận được điều gì
từ hai câu thơ ấy?
- Hai câu kết khẳng định một niềm tin sáng chói qua hai vế tiểu đối "Thân ấy
vẫn còn,/ còn sự nghiệp", chữ "còn" được điệp lại hai lần ở giữa câu thơ buộc
người đọc phải ngắt nhịp một cách mạnh mẽ làm cho lời nói trở nên dõng dạc, dứt
khoát làm cho ý thơ được nhấn mạnh: con đường cách mạng cứu nước, cứu dân là
con đường vinh quang chính nghĩa, người cách mạng còn sống còn chiến đấu, còn
tin tưởng vào sự nghiệp cứu nước của mình đã lựa chọn Câu thứ 8 nói lên một
chấp nhận, một thách thức, một tinh thần coi thường những hiểm nguy, gian truân
Từ đó ta thấy rằng hai câu kết có nhiệm vụ kết tinh lại toàn bộ tư tưởng của bài
thơ, khẳng định tư thế hiên ngang của con người đứng cao hơn cái chết, khẳng
định ý chí thép gang mà kẻ thù không thể nào bẻ gãy Con người ấy còn sống là
còn chiến đấu, còn tin tưởng vào sự nghiệp chính nghĩa của mình, vì thé mà không
sợ bất kì một thử thách gian nan nào
* Khẳng định tư thế hiên ngang của con người đứng cao hơn cái
chết và ý chí thép gang mà kẻ thù không thể nào bẻ gãy.
GV: Hai câu kết chứa đựng những vần thơ mang tính hướng nội, nó vang lên như
một lời tự động viên khích lệ người tù cách mạng Hai câu kết đăng đối hài hòa với
hai câu đề góp phần nhấn mạnh, nâng cao chủ đề bài thơ Nó thẳng băng, trực diện,
sáng tỏ vừa đóng khung lại bức chân dung con người tinh thần mà Phan Bội Châu
tự họa,vừa mở ra những dự báo bao khó khăn, nguy hiểm đang chờ ở phía trước
Trang 7III Tổng kết, ghi nhớ (4 phút)
?Kh: Qua phân tích em hãy chỉ ra những nét đặc sắc nghệ thuật, nội dung của bài
thơ?
- Nghệ thuật: Bằng thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật, ngôn ngữ trang trọng, giọng điệu hào hùng có sức lôi cuốn mạnh mẽ Dùng nghệ thuật nói quá, đối, điệp ngữ rất đặc sắc.
- Nội dung: Bài thơ thể hiện phong thái ung dung, đường hoàng, khí phách kiên cường bất khuất vượt lên trên cảnh tù ngục khốc liệt của nhà hcis sĩ yêu nước Phan Bội Châu.
HS: Đọc * Ghi nhớ SGK (tr - 148)
IV Luyện tập (2 phút)
HS: Đọc phần đọc thêm SGK (tr - 148)
c) Củng cố, luyện tập (2 phút)
H: Bài thơ "Vào nhà ngục Quảng Đông cảm tác" được sáng tác theo thể thơ nào?
Hãy nhắc lại đặc điểm của thể thơ đó?
- Bài thơ được sáng tác theo thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật
- Mỗi bài gồm 8 câu, mỗi câu 7 chữ, thường gieo vần bằng ở các tiếng cuối câu 1,2,4,6,8 Bài thơ có sự bố trí thanh điệu hài hòa theo luật: nhất tam ngũ bất luận nhị tứ lục phân minh Trong bài thơ thuộc thể này có hai cặp câu sử dụng nghệ thuật đối chỉnh là: cặp câu thực và luận Bố cục bài thơ gồm 4 phần: đề, thực, luận, kết; nhưng cũng có khi chia làm hai phần: 4 câu đầu, 4 câu cuối
d) Hướng dẫn học sinh tự học ở nhà (2 phút)
- Học thuộc lòng và phân tích lại bài thơ, học thuộc phần ghi nhớ
- Làm bài tập phần luyện tập SGK (148)
- Đọc và trả lời các câu hỏi phần Đọc – Hiểu văn bản: Đập đá ở Côn Lôn.
=================================================
Trang 8
Lò Điệp Hồng – Trường THCS Tô Hiệu TP Sơn La
50
Tiết 58 Văn bản:
ĐẬP ĐÁ Ở CÔN LÔN
Phan Châu Trinh
1 Mục tiêu.
Giúp học sinh:
a) Về kiến thức: Cảm nhận được vẻ đẹp của nhà chí sĩ yêu nước Phan Châu
Trinh,người mang chí lớn cứu nước, cứu dân, dù ở hoàn cảnh nào vẫn giữ được phong thái ung dung, khí phách hiên ngang, bất khuất và niềm tin không dời đổi vào sự nghiệp giải phóng dân tộc
b) Về kỹ năng: Hiểu được sức truyền cảm nghệ thuật qua giọng thơ khẩu khí
hào hùng của tác giả
c) Về thái độ: Giáo dục học sinh lòng yêu kính nhà chí sĩ yêu nước.
2 Chuẩn bị của Gv và HS.
a) Chuẩn bị của GV: Nghiên cứu SGK, SGV; soạn giáo án.
b) Chuẩn bị của HS: Học bài cũ; đọc và trả lời các câu hỏi phần Đọc – Hiểu
văn bản
3 Tiến trình bài dạy.
* Ổn định tổ chức:
- Kiểm tra sĩ số lớp 8B:……/17
- Lớp phó học tập báo cáo việc học bài và chuẩn bị bài của các bạn
a) Kiểm tra bài cũ: Miệng (5 phút)
* Câu hỏi: Đọc thuộc lòng diễn cảm bài thơ Vào nhà ngục Quảng Đông cảm
tác và nêu nghệ thuật , nội dung chính của bài thơ.
* Đáp án – Biểu điểm:
- Học sinh đọc đúng, đầy đủ, lưu loát, diễn cảm bài thơ (4 điểm)
- Nêu nghệ thuật và nội dung của bài thơ:
+ Nghệ thuật: Bài thơ viết theo thể thất ngôn bát cú Đường luật, ngôn ngữ trong thơ trang trọng, giọng điệu hào hùng, mạn mẽ, cảm hứng anh hùng dạt dào Sử dụng nghệ thuật nói quá, đối ngữ, điệp ngữ rất đặc sắc, tạo cho bài thơ có
sức truyền cảm mạnh mẽ (3 điểm)
+ Nội dung: Bài thơ thể hiện phong thái ung dung, tự tin và khí phách kiên cường, bất khuất, vươn lên trong cảnh tù ngục khốc liệt của nhà chí sĩ yêu
nước Phan Bội Châu (3 điểm)
* Đặt vấn đề vào bài mới Vào những năm đầu thế kỉ XX, cùng hoạt động
cứu nước, cùng sáng tác văn chương bên cạnh Phan Bội Châu có một số chí sĩ yêu
Trang 9nước khác cũng rất đáng kính, một trong số đó nổi bật là Phan Châu Trinh Chặng đường hoạt động cách mạng của ông ngắn hơn Phan Bội Châu Năm 1908, PCT bị
bắt và bị đày ra Côn Đảo, tại đây ông sáng tác bài thơ Đập đá ở Côn Lôn, tiết học
hôm nay cô trò ta cùng tìm hiểu thi phẩm này
(GV ghi tên bài dạy)
b) Dạy nội dung bài mới:
I Đọc và tìm hiểu chung (8 phút)
1 Giới thiệu tác giả, tác phẩm:
HS: Đọc chú thích SGK (tr - 149)
?Tb: Nêu hiểu biết của em về tác giả Phan Châu Trinh?
HS: - Phan Châu Trinh ( 1872 -1926 ) hiệu là Tây Hồ, biệt hiệu Hi Mã, quê ở làng
Tây Lộc - Hà Đông - Quảng Nam.
GV: PCT đỗ phó bảng được bổ dụng một chức quan nhỏ nhưng chỉ một thời gian
ngắn đã bỏ quan, chuyên tâm vào sự nghiệp cứu nước
- Trong những năm đầu của thế kỷ XX PCT là người đề xướng dân chủ, đòi bãi
bỏ chế độ quân chủ sớm nhất ở VN Hoạt động cứu nước của ông đa dạng, phong phú và sôi nổi ở trong nước, có lúc ở Pháp, Nhật PCT là người giỏi biện luận và
có tài văn chương Văn chính luận của ông rất hùng hồn, đanh thép, thơ văn trữ tình đều thẫm đẫm tinh thần yêu nước và dân chủ
- Đầu thế kỷ XX PCT là người đề xướng dân chủ bãi bỏ chế độ quân chủ sớm
nhất ở Việt Nam.
- Là người giỏi biện luận và có tài văn chương.
- Năm 1908 PCT bị khép tội xúi giục nhân dân nổi loạn trong phong trào chống
thuế ở Trung Kì nên bị bắt đầy ra Côn Đảo Đến tháng 6/1910 nhờ sự can thiệp của hội nhân quyền (Pháp) ông mới được tha
- Tác phẩm chính: Tây Hồ thi tập, Tỉnh quốc hồn ca, Xăng-tê thi tập (Các tập thơ),Giai nhân kỳ ngộ (truyện thơ dịch)
?Tb: Bài thơ Đập đá ở Côn Lôn ra đời trong hoàn cảnh nào?
- Trong thời gian bị đày ra Côn Lôn, ông cũng như bao tù nhân khác bị bắt lao động khổ sai là đập những viên đá to cho nhỏ vụn ra để rải đường hoặc đổ bê tông cốt thép Bài thơ này được ông làm vào thời gian ấy
- Bài thơ được làm trong thời gian Phan Châu Trinh bị đày ở đảo Côn Đảo.
GV: Đầu năm 1908 nhân dân Trung Kì nổi dậy chống sưu thuế, Phan Châu Trinh
bị bắt, bị kết án chém và đày ra Côn Đảo (tháng 4/1908) Vài tháng sau nhiều thân
sĩ Trung Kì, Bắc Kì cũng bị đày ra đây Ngày đầu tiên, Phan Châu Trinh đã ném một mảnh giấy vào khám của họ để an ủi, động viên: "Đây là một trường học thiên nhiên, mùi cay đắng trong ấy làm trai giữa thế kỉ XX này, không thể không nếm cho biết" (Thơ văn Phan Châu Trinh, Nhà xuất bản văn học, Hà Nội, 1983) Bài
thơ Đập đá ở Côn Lôn ra đời trong thời gian này.
Trang 10Lò Điệp Hồng – Trường THCS Tô Hiệu TP Sơn La
52
2 Đọc:
GV: Nêu yêu cầu đọc: đọc to, ngắt đúng nhịp thơ 2/2/3 và 4/3 Chú ý thể hiện
khẩu khí ngang tàng và giọng điệu hào hùng của tác giả trong bài thơ
- GV đọc một lần sau đó gọi 2 học sinh đọc lại bài thơ, GV nhận xét
GV: Các em cần chú ý lối nói ngụ ý trong các chú thích 4,5,6.
HS: Đọc chú thích 4,5,6 SGK (tr - 149)
G': Bài thơ "Đập đá ở Côn Lôn" được sáng tác theo thể thơ nào? Hãy nhắc lại đặc
điểm của thể thơ đó?
- Bài thơ được sáng tác theo thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật
- Mỗi bài gồm 8 câu, mỗi câu 7 chữ, thường gieo vần bằng ở các tiếng cuối câu 1,2,4,6,8 Bài thơ có sự bố trí thanh điệu hài hòa theo luật: nhất tam ngũ bất luận nhị tứ lục phân minh Trong bài thơ thuộc thể này có hai cặp câu sử dụng nghệ thuật đối chỉnh là: cặp câu thực và luận Bố cục bài thơ gồm 4 phần: đề, thực, luận, kết; Ở bài thơ này mạch ý thể hiện rất rõ 2 ý lớn nên chúng ta sẽ tìm hiểu bài thơ theo kết cấu: 4 câu thơ đầu & 4 câu thơ cuối
II Phân tích (22 phút)
1 Bốn câu thơ đầu:
HS: Đọc 4 câu thơ đầu:
Làm trai đứng giữa đất Côn Lôn,
Lừng lẫy làm cho lở núi non.
Xách búa đánh tan năm bảy đống,
Ra tay đập bể mấy trăm hòn.
?Tb: Em hiểu gì về câu thơ đầu?
Câu đầu miêu tả bối cảnh không gian, đồng thời tạo dựng tư thế của con người giữa đất Côn Lôn
?Kh: Làm trai có nghĩa là như thế nào?
- “Làm trai” thể hiện quan niệm nhân sinh truyền thống, theo Phan Bội Châu
thì “Đã sinh làm trai thì cũng phải khác đời ” Và như Nguyễn Công Trứ quan niệm rằng: “Chí làm trai Nam, Bắc, Tây, Đông – Cho phải sức vẫy vùng trong bốn bể” … Đó là lòng kiêu hãnh, là ý chí tự khẳng định mình, là khát vọng hành động mãnh liệt Con người như thế lại đường hoàng “đứng giữa” đất trời Côn Lôn,
“đứng giữa” biển rộng non cao, đội trời đạp đất, tư thế hiên ngang, sừng sững! Từ câu thơ toát lên một vẻ đẹp hùng tráng Câu thơ cho thấy họ đâu phải là những người tù khổ sai đang ủ rũ vì lao động cực nhọc Họ đang ở trong tư thế đội trời đạp đất và mang trong mình một quan niệm truyền thống về làm trai: "Làm trai cho đáng nên trai – Phú Xuân đã trải Đồng Nai đã từng" Từ câu thơ toát lên một vẻ đẹp hùng tráng
?Tb: Ba câu thơ sau nói về điều gì?