“Dưới hình thức là tập nhật kí tròn một năm học của một cậu HS nhỏ, sách gồm nhiều mẩu chuyện ngắn có liên hệ với nhau, mô tả những hành động ý nghĩ cũng như tình cảm chân thực, hồn nhiê[r]
Trang 1Ngµy so¹n: 09/9/2010
Ngµy gi¶ng: 10/10/2010
MỞ RỘNG NÂNG CAO KIẾN THỨC PHẦN VĂN BẢN TLV: VIẾT ĐOẠN VĂN TỰ SỰ KẾT HỢP VỚI MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM.
I Mục tiêu
- HS nắm được kiến thức các văn bản: Cổng trường mở ra, Mẹ tôi, Cuộc chia tay của những con búp bê Mở rộng, khắc sâu kiến thức cho học sinh
- Ôn lại những kiến thức lí thuyết phần tập làm văn tự sự đã học ở lớp 6
- Rèn kĩ năng viết đoạn văn bài văn tự sự kết hợp các yếu tố miêu tả và biểu cảm
II Chuẩn bị
GV: Giáo án, tư liệu mở rộng kiến thức
HS: SGK, Sách tham khảo
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cơ bản
? Nội dung của văn bản Cổng trường mở
ra?
Trong đời người, ngày đầu tiên bước vào
lớp 1 bao giờ cũng thật thiêng liêng Biết
bao nhiêu bỡ ngỡ sẽ đến với con trẻ
Nhưng Cổng trường mở ra không nói
nhiều về đứa con mà tập trung nói về tâm
trạng của người mẹ, tình thương yêu vô bờ
của mẹ dành cho con trước một sự kiện mà
mẹ coi là trọng địa trong một đời người
Những chi tiết nói về sự trằn trọc của
người mẹ, sự chăm chút của mẹ với con
rất cảm động: ngắm con ngủ, đắp mền,
buông mùng, xếp đồ chơi cho con Thậm
chí khi mọi việc đã xong xuôi, tự dặn mình
đi ngủ sớm nhưng người mẹ vẫn không
ngủ được Ngày mai con vào lớp 1 đã trở
thành niềm thao thức của mẹ Đây là bài
văn nói lên tình cảm sâu sắc của người mẹ
qua những chi tiết bình dị nhưng có sức
ám ảnh lớn
? Ngoài việc nói về tình cảm của mẹ dành
cho con, Cổng trường mở ra còn muốn nói
điều gì?
(Vai trò của giáo dục trong suy nghĩ của
người mẹ?)
I MỞ RỘNG KIẾN THỨC PHẦN
VĂN BẢN.
1 Văn bản: Cổng trường mở ra
- Cổng trường mở ra không nói nhiều về đứa con mà tập trung nói về tâm trạng của người mẹ, tình thương yêu vô bờ của mẹ dành cho con trước một sự kiện mà mẹ coi
là trọng địa trong một đời người
- Đây là bài văn nói lên tình cảm sâu sắc của người mẹ qua những chi tiết bình dị nhưng có sức ám ảnh lớn
- Cổng trường mở ra cũng nói lên vai trò
to lớn của nhà trương đối với cuộc sống mỗi người Người mẹ nhớ lại kỉ niệm ngày
Trang 2? Đặc sắc về nghệ thuật được sử dụng ở
đây?
(Em nhận xét gì về giọng điệu, cách nói,
ngôn ngữ trong văn bản?)
GV mở rộng về tác giả; tác phẩm:
Ét – môn – đô đơ A - mi – xi là nhà văn
nổi tiếng người I – ta – li –a, Những tấm
lòng cao cả (1886) là truyện thiếu nhi xuất
khai trường năm xưa của mình Bà liên hệ đến nền giáo dục Nhật Bản để thấm thía hơn rằng: “Ai cũng biết rằng mỗi sai lầm trong giáo dục sẽ ảnh hưởng đến cả một thế hệ mai sau, và sai lầm một li có thể đưa thế hệ ấy đi chệch cả hàng dặm sau này”
- Đặc sắc của văn bản này là nhà văn đã chọn một cách nói hợp lí Người mẹ không rao giảng với đứa con ý nghĩa và lợi ích của việc học, cũng không nói về tâm trạng của mình bằng những lời lẽ to tát Người
mẹ đang nói với chính mình, ôn lại những
kỉ niệm mà mình đã trải qua bằng giọng điệu tâm tình Chính hình thức kể chuyện này khiến cho tâm trạng của người mẹ hiện lên rõ nét hơn
- Ngôn ngữ trong bài văn cũng rất giản dị, giàu sắc thái biểu cảm và đặc biệt trong sáng Điều này khiến cho các em khi học văn bản này sẽ hiểu hơn tấm lòng của mẹ dành cho con, từ đó cố gắng học tập để không phụ lòng cha mẹ
* Bài tập:
Suy nghĩ của em về câu nói : “Đi đi con, hãy can đảm lên, thế giới này là của con, bước qua cổng trường là một thế giới kì diệu sẽ mở ra”?
- Câu văn thể hiện vai trò to lớn của giáo dục nhà trường Gọi đó là “thế giới kì diệu” vì nhà trường là:
+ Nơi cung cấp cho ta những tri thức về thế giới và con người
+ Nơi giúp ta hoàn thiện nhân cách: về lẽ sống, tình thương, quan hệ, xử thế…
+ Nơi ta được sống trong mối quan hệ trong sáng và mẫu mực: Tình thầy trò
2 Văn bản: Mẹ tôi
Trang 3sắc và đã được dịch ra nhiều thứ tiếng trên
thế giới “Dưới hình thức là tập nhật kí
tròn một năm học của một cậu HS nhỏ,
sách gồm nhiều mẩu chuyện ngắn có liên
hệ với nhau, mô tả những hành động ý
nghĩ cũng như tình cảm chân thực, hồn
nhiên, trong sáng và sâu sắc như tình
thương giữa bố mẹ và con cái, giữa những
người nghèo khổ bất hạnh, tình yêu và
lòng tự hào về quê hương về thói hư tật
xấu như thói ghen tị, tật khoe khoang, tính
kiêu ngạo… Các câu chuyện được trình
bày một cách giản dị, sinh động, hiện thực
mà nhiều khi hết sức cảm động
? Nội dung và những nét nghệ thuật đặc
sắc của văn bản?
Tham khảo:
… Cha ngồi canh cơn sốt của con
Còn vật vã hơn nhiều hơn khi quặn lên
những câu thơ nặng nhọc
Con trai ơi
Tiếng khóc của con – niềm hi vọng của
cha nhòe ướt
Tiếng cười của con là gương mặt của cha
vừa lên sắc
Con gom đời cha trong bước chân bé tí
Cha bế con lên, bế lại ấu thơ mình
Ngày mỗi ngày
Con lại dắt hi vọng của cha ùa ra phố
Mang hồi hộp dồn căng trái bóng
Niềm vui cha lăn với mặt đường
Con mang về trong căn nhà ta những điều
bình yên
Mang cả lo âu từng ngày phố bụi
Mẹ đã đợi cơm hai cha con ta như đợi hai
đứa trẻ
Những đam mê quên cả hẹn hò…
(Trần Quang Quý, Với con trai)
- VB: Mẹ tôi trích trong Những tấm lòng
cao cả qua bản dịch của Hoàng Thiếu Sơn Nhan đề do chính A – mi –xi đặt Tuy câu chuyện được viết theo hình thức là một bức thư của người bố gửi cho con mình (cậu bé En – ri –co) vì cậu đã thiếu lễ độ với mẹ, nhưng tác giả lại tập trung bói về người mẹ mặc dù bà không xuất hiện trực tiếp trong văn bản này Người bố bằng sự nghiêm khắc của mình, đã nêu lên lỗi lầm của đứa con, nói với con về tình yêu thương, đức hi sinh vô bờ của mẹ và yêu cầu con phải thành khẩn sửa chữa sai lầm
- Câu chuyện được thuật lại một cách giản
dị, chân thực nhưng có sức hấp dẫn lướn
vì tác giả đã chọn lựa cách kể thích hợp, các chi tiết được sử dụng một cách hợp lí
* Bài tập:
Tại sao khi nhận được bức thư này,
En-ri-co lại thấy “xúc động vô cùng”? Em có nhận xét gì về thái độ của cậu bé? Hãy liên
hệ đến bản thân khi mắc lỗi và thái độ của
mình khi nhận được sự góp ý của người
khác
- Người bố đã kể lại những kỉ niệm để cậu
bé nhớ lại tình yêu thương và đức hi sinh
mà người mẹ đã dành cho cậu Mẹ đã bao đêm thức trắng vì con, đã “khóc nức nở”
vì sợ mất con Với người mẹ, En-ri-cô là tài sản quý giá nhất trên
- Thái độ nghiêm khắc của bố buộc
En-ri-cô phải suy nghĩ lại về hành động của mình
- Sự phân tích của bố chân tình và thấu
Trang 4? Những hiểu biết của em về tác phẩm?
? Trong truyện Khánh Hoài tập trung vào
những cuộc chia tay nào?
? Tại sao tác giả không đặt tên truyện là
Cuộc chia tay của hai anh em mà lại là
Cuộc chia tay của những con búp bê?
Cách đặt tên truyện như vậy có phù hợp
với nội dung tác phẩm không?
? Thể loại của văn bản?
đáo giúp En-ri-co hiểu một cách sâu sắc rằng “tình yêu thương, kính trọng cha mẹ
là tình cảm thiêng liêng hơn cả Thật đáng xấu hổ và nhục nhã cho kẻ nào chà đạp lên tình thương yêu đó”
3 Văn bản: Cuộc chia tay của những con búp bê.
- Cuộc chia tay của những con búp bê
của Khánh Hoài là truyện ngắn đã được trao giải Nhì trong cuộc thi thơ – văn về quyền trẻ em do Viện Khoa học Giáo dục
và Tổ chức cứu trợ trẻ em Rát –đa Bác – nen tổ chức năm 1992 Tác phẩm nói đến một vấn đề hết sức quan trọng trong đời sống, nhất là đời sống hiện đại: Cuộc chia tay của những người làm bố, làm mẹ đã để lại nỗi đau sâu sắc trong những tâm hồn thơ trẻ, khiến chúng thiếu vắng tình cảm của người đã sinh ra chúng
- Khánh Hoài không nói nhiều đến cuộc chia tay của người lớn mà xoáy vào cuộc chia tay của hai anh em Thành – Thủy: Người anh ở lại với bố, cô em gái phải về quê với mẹ Hai con búp bê (Con Em nhỏ - con Vệ Sĩ) lẽ ra cũng phải chia tay nhau Nhưng phút cuối, trước khi về quê theo mẹ,đứa em đã để lại cho anh con búp bê với lời dặn: “không bao giờ để chúng nó ngồi cách xa nhau” Như vậy, tuy buộc phải chia tay nhưng về tình cảm, hai anh
em không hề chia tay Thông qua câu chuyện về hai anh em, tác giả đã tập trung ngợi ca tình cảm nhân hậu, trong sáng, vị tha của những đứa trẻ ngay cả trong tình huống bi đát nhất, khi mà tổ ấm gia đình của chúng đổ vỡ
- Trên thực tế, Cuộc chia tay của những con búp bê thuộc thể loại VB nhật dụng
(Viết về quyền trẻ em) Nhưng về thể loại, đây là một truyện ngắn hoàn chỉnh Thông qua câu chuyện về cuộc chia tay đau xót
và cảm động giữa hai đứa trẻ, tác giả đã
Trang 5? Những nét nghệ thuật tiêu biểu của
truyện?
- HS suy nghĩ trả lời, nhận xét bổ sung
- HS thảo luận nhóm, nêu cảm nhận của
bản thân
- Trình bày trước lớp
đưa ra một đề nghị thật khẩn thiết: Gia
đình là tổ ấm hết sức quan trọng và quý giá Nó bền vững nhưng cũng hết sức mong manh Phải tìm cách để vun đắp, giữ gìn hạnh phúc gia đình, đừng vì bất kì một
lí do nào đó mà làm tan vỡ những tình cảm cao đẹp ấy
- Nghệ thuật + Truyện được kể từ ngôi thứ nhất (cậu bé Thành) nên tính chân thực của câu chuyện
đã được tăng thêm; đồng thời khiến cho tác giả dễ thể hiện những suy nghĩ, những day dứt của nhân vật
+ NT phân tích tâm lí nhân vật của nhà văn khá sâu sắc, tập trung khai thác tâm trạng của hai anh em qua các tình huống khác nhau
- Lối kể chuyện giản dị, chân thành, giọng
kể tự nhiên nên có sức truyền cảm lớn
* Bài tập:
a) Trong truyện có những chi tiết bất ngờ Theo em, đâu là những chi tiết bất ngờ và cảm động nhất?
- Cô giáo tặng Thủy quyển sổ và cây bút nhưng em không dám nhận vì Thủy phải
về quê và không được đi học nữa Đây là chi tiết rất đau xót Không những Thủy phải sống trong cảnh thiếu thốn tình cảm của người cha mà em còn bị bắt phải thôi học Em phải kiếm sống ngay từ khi còn nhỏ
- Thủy tụt xuống xe và chạy về chiếc giường, đặt con Em Nhỏ quàng tay vào con Vệ Sĩ Chi tiết này cũng làm người đọc thắt lòng Dù hai anh em phải chia tay nhau nhưng tình cảm của Thành - Thủy thì không thể chia cắt, chúng vẫn mãi ở bên nhau
b) Phân tích chi tiết khi dắt tay em ra khỏi trường, cậu bé Thành “kinh ngạc thấy mọi người vẫn đi lại bình thường
và nắng vẫn vàng ươm trùm lên cảnh vật”.
Trang 6- Nhận xét, bổ sung
GV nêu đề bài:
Hướng dẫn HS lập dàn bài theo yêu cầu:
? Mở bài em định viết ntn?
? Thân bài, em sẽ xây dựng những nội
dung gì?
? Phần kết bài, phải làm rõ được yêu cầu
gì?
HS: Viết bài theo dàn ý vừa lập
Trình bày bài viết trước lớp, nx bài của
bạn, bổ sung, gv sửa lỗi, đánh giá
- Đây là một chi tiết giàu tính nghệ thuật Tác giả tạo nên sự đối lập: tâm trạng của hai anh em thì đau xót, u ám nhưng cảnh vật bên ngoài thì vẫn bình thường, nắng vẫn vàng, người vẫn đi lại như không có gì xảy ra Sự tương phản này khiến nỗi đau càng nổi rõ, tăng thêm cảm giác bơ vơ, thất vọng của hai anh em Chẳng có ai thấu hiểu, chia sẻ với chúng nỗi đau quá lớn này
II Tập làm văn: Viết đoạn văn tự sự kết hợp với miêu tả và biểu cảm.
* Đề bài:
Hãy viết một bài văn ngẵn kể về người
Bà của em (Kết hợp các yếu tố miêu tả
và biểu cảm)
* Gợi ý:
1 Mở bài: Giới thiệu khái quát về người
bà của em (Bà nội hoặc bà ngoại), tình cảm của em đối với bà
2 Thân bài:
- Ngoại hình của bà: Vóc dáng, tóc, da, mắt………
- Tính cách của bà: Tốt, hiền lành, nghiêm
nghị, thật thà………
- Cử chỉ, hành động: chăm sóc con cháu, đối với hàng xóm, mọi người ân cần, chu đáo, nhiệt tình…
- Kỉ niệm sâu sắc của em với bà: Em bị
ốm, em không nghe lời, em cãi lại bà… -> em rút ra được bài học gì?
3 Kết bài:
Tình cảm của em đối với bà, em mong muốn điều gì sẽ đến với bà
4 Củng cố: Hệ thống toàn bài: các kiến thức cơ bản về phần Văn bản.
Các kiến thức liên quan đến phần tập làm văn
5 Dặn dò: Về Nắm chắc kiến thức văn bản
Hoàn thiện bài viết phần tập làm văn
Trang 7Ngày soạn: 16/09/2010
Ngày giảng 7A: 17/9/2010
Tiết 4 + 5 +6
ôn tập về văn tự sự và văn miêu tả, Sự khác nhau
giữa văn tự sự và văn miêu tả Luyện viết đoạn văn tự sự
I Mục tiêu cần đạt: Giúp hs nắm đựơc
- Kiến thức cơ bản của văn tự sự, văn miêu tả
- Rèn cho hs kỹ năng viết đoạn văn tự sự thành thạo
- HS phân biệt đựơc sự khác biệt giữa văn tự sự và văn miêu tả
II Tiến trình các hoạt động dạy học
1 ổn định tổ chức: 7A
2 Kiểm tra bài cũ: Kiểm tra bài đã giao về nhà
3 Bài mới: Giới thiệu bài
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cơ bản
- Hàng ngày ta thường được nghe hoặc
kể chuyện văn học, chuyện đời thường,
chuyện cổ tích, sinh hoạt
- Kể chuyện để biết, để nhận thức về
người, sự vật, sự việc, để giải thích để
khên chê, để học tập Đối với người
nghe là muốn tìm hiêủ, muốn biết, đối
với người kể là thông báo, cho biết, giải
thích
? ý nghĩa của văn tự sự là gì?
? Văn tự sự có đặc điểm chung nào?
HS trả lời
GV nx và KL
I Ôn lại lý thuyết phần văn tự sự.
1 ý nghĩa của tự sự:
- Tự sự giúp người nghe hiểu biết về người, sự vật, sự việc Để giải thích, khen, chê qua việc người nghe thông báo cho biết
2 Đặc điểm chung của phương thức
tự sự:
- Chuỗi các sự việc từ đầu đến cuối dẫn
đến kết thúc và có một ý nghiã nhất
định
- Nếu ta đảo các sự việc thì không được vì phá vỡ trật tự, ý nghĩa không đảm bảo, người nghe sẽ không hiểu Tự sự phải dẫn đến một kết thúc, thểv hiện một
ý nghĩa,
Trang 8? Các sự việc trong văn tự sự có tác dụng
và ý nghĩa gì?
? Các yếu tố tạo nên tính cụ thể của sự
việc là gì?
? Trong văn tự sự vai trò của nhân vật có
vị trí ntn?
? Làm bài văn tự sự cần lưu ý những
điều gì?
- Mục đích của người kể: ca ngợi, bày tỏ lòng biết ơn giải thích
- Tự sự giúp người kửe giải thích sự việc, tìm hiểu con người, nêu vấn đề và bày tỏ thái độ khen, chê,
3 Sự việc trong văn tự sự:
- Sự việc trong văn tự sự được sắp xếp theo một trật tự, diễn biến sao cho thể hiện được tư tưởng mà người kể muốn biểu đạt
* Các yếu tố tạo nên tính cụ thể của sự việc
- Sự việc trong tự sự được trình bày một cách cụ thể: sự việc xảy ra trong thời gian, không gian cụ thể, do nhân vật cụ thể thực hiện, có nguyên nhân, diễn biến, kết quả
4 Nhân vật trong văn tự sự:
a Vai trò của nhân vật trong văn tự sự
- Vai trò của nhân vật:
+ Là người làm ra sự việc + Là người được thể hiện trong văn bản + Nhân vật chính đóng vai trò chủ yếu trong việc thể hiện chủ đề tưởng của tác phẩm
+ Nhân vật Phụ giúp nhân vật chính hoạt
động
b Các thể hiện của nhân vật:
- Được gọi tên
- Được giới thiệu lai lich, tính tình, tài năng
- Được kể việc làm
- Được miêu tả
5 Cách làm bài văn tự sự
Cho đề văn: Kể một câu chuyện em thích bằng lời văncủa em.
a Tìm hiểu đề:
- Thể loại: kể
Trang 9GV: VD nếu em chọn truyện Thánh
Gióng em sẽ thể hiện nội dung gì trong
số những nội dung nào sau đây:
- Ca ngợi tinh thần đánh giặc quyết
chiến, quyết thắng của Gióng
- Cho thấy nguồn gốc thần linh của nhân
vật và chứng tỏ truyện là có thật
? Nếu định thể hiện nội dung 1 em sẽ
chọn kể những việc nào? Bỏ việc nào?
? Như vậy em thấy kể lại truyện có phải
chép y nguyên truyện trong sách không?
Ta phải làm thế nào trước khi kể:
- Tất cả những thao tác em vừa làm là
thao tác lập ý
- Vậy em hiểu thế nào là lập ý?
? Với những sự việc em vừa tìm được
trên, em định mở đầu câu chuyện như
thế nào?
- Phần diễn biến nên bắt đầu từ đâu?
? Phần kết thúc nên kể đến chỗ nào?
- Ta có thể đảo vị trí các sự việc được
không? Vì sao?
* GV: Như vậy việc sắp xếp các sự việc
để kể theo trình tự mở - thân - kết ta gọi
là lập dàn ý Kể chuyện quan trọng nhất
là biết xác định chỗ bắt đầu và kết thúc
- Nội dung: câu chuyện em thích
b Lập ý: Có thể:
- Lựa chọn câu chuyện Thánh Gióng + Chọn nhân vật
- Là chuyện TG thì là tinh thần đánh giặc quyết chiến, quyết thắng của Thánh Gióng
c Lập dàn ý: Truyện Thánh Gióng
* Mở bài: Giới thiệu nhân vật:
* Thân bài:
- TG bảo vua làm cho ngựa sắt, roi sắt
- TG ăn khoẻ, lớn nhanh
- Khi ngựa sắt và roi sắt được đem đến,
TG vươn vai
- Roi sắt gẫy lấy tre làm vũ khí
- Thắng giặc, gióng bỏ lại áo giáp sắt bay về trời
* KL: Vua nhớ công ơn phong là Phù
Đổng thiên Vương và lập đền thờ ngay tại quê nhà
Trang 10HS viết bài, trình bày, nx bổ sung,
GV chữa lỗi
- GV yêu cầu HS viết bài theo dàn bài,
có thể viết sáng tạo
- HS trình bày trước lớp -> nx bổ sung
GV: Đánh giá, sửa lỗi
d Viết bài: bằng lời văn của mình
* Mở bài
* Thân bài
* kết luận
II Sự khác nhau giữa văn bản tự sự
và văn miêu tả.
- Văn tự sự là kiểu văn bản trình bày một chuỗi các sự việc theo trình tự nhất
định
- Văn bản miêu tả là kiểu văn bản tái hiện lại sự vật hiện tượng thông qua các hình ảnh
Bài tập: Kể lại nội dung câu chuyện
được ghi trong một bài thơ có tính chất
tự sự (như Lượm hoặc Đêm nay Bác không ngủ) theo những ngôi kể khác nhau (ngôi thứ nhất hoặc ngôi thứ ba) Gợi ý:
* Mở bài: Giới thiệu được hoàn cảnh nhân vật xuất hiện, Người kể, (xác định nhân vật trong hai bài thơ trên)
* Thân bài
- Diễn biến từng sự việc xảy ra theo trình tự thời gian (không gian, mạch cảm xúc)
- Ngoại hình, tính cách của nhân vật
- Hành động của nhân vật
- Cảm xúc của người kể
* Kết bài:
Kết thúc câu chuyện, tình cảm, cảm xúc của người kể
4 Củng cố:
GV hệ thống toàn bài
5 Dặn dò: - Hoàn thành bài tập trên thành bài văn hoàn chỉnh
Về nhà xem lại kiến thức, tập viết các đoạn văn theo yêu cầu đã cho
Ngày soạn: 23/9/2010